Tawakkali da neman gafara

Tafsirin Shaikh Abdurrahman as-Sa'di

Ya ku taron muminai, haƙiƙa abin koyi mai kyau yana gare ku, wato abin koyi nagari da kwaikwayonsa zai amfane ku, a cikin Ibrāhīm da waɗanda suka kasance tare da shi daga muminai. Domin an umurce ku da ku bi addinin Ibrāhīm yana mai karkata ga gaskiya.

A lokacin da suka ce wa mutanensu: “Lalle mu ba ruwammu da ku, da abin da kuke bautawa baicin Allah.” Wato Ibrāhīm, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, da muminai tare da shi sun barranta daga mutanensu mushirikai da abin da suke bautawa baicin Allah. Sannan suka bayyana ƙiyayyarsu sarai, suka ce: “Mun kafirce muku, kuma ƙiyayya da gaba sun bayyana a tsakaninmu.” Wato ƙiyayya a cikin zukata da gushewar soyayya, da gaba ta zahiri.

Wannan ƙiyayya da gaba ba ta da wani lokaci ko iyaka, sai dai ta kasance har abada matuƙar kuka ci gaba da kafircinku, har sai kun yi imani da Allah Shi kaɗai. Idan kuka yi imani da Allah Shi kaɗai, ƙiyayya da gaba za su gushe, su koma soyayya da taimakon juna. Saboda haka, ku ya ku muminai, kuna da abin koyi a cikin Ibrāhīm da waɗanda suka kasance tare da shi wajen tsayuwa kan imani da tauhidi, da aiwatar da abubuwan da suka wajaba kuma suka biyo bayansu, da dukkan abin da za a bauta wa Allah Shi kaɗai da shi.

Sai dai a cikin wata halayya guda ɗaya, ita ce maganar Ibrāhīm ga mahaifinsa Āzar, mushiriki, kafiri, mai taurin kai, sa’ad da ya kira shi zuwa ga imani da tauhidi amma ya ƙi. Ibrāhīm ya ce: “Lalle zan nema maka gafara,” alhali kuwa ni ba na mallaka maka komai daga Allah. Sai dai zan roƙi Ubangijina, ina fatan kada in kasance mai shan wahala saboda addu’ata gare Shi. Saboda haka, bai halatta ku yi koyi da Ibrāhīm a wannan halin da ya yi wa mushiriki addu’a ba; bai halatta ku yi wa mushirikai addu’a, kuna cewa a wannan aikin kuna bin addinin Ibrāhīm ba.

Domin Allah Ya ambaci uzurin Ibrāhīm a cikin wannan, da cewa: “Kuma neman gafarar Ibrāhīm ga mahaifinsa bai kasance ba face saboda wani alƙawari da ya yi masa. Sa’an nan a lokacin da ya bayyana gare shi cewa shi maƙiyi ne ga Allah, sai ya barranta daga gare shi. Lalle Ibrāhīm mai yawan tawassuli ne, mai haƙuri.”

Kuna da abin koyi mai kyau a cikin Ibrāhīm da waɗanda suka kasance tare da shi sa’ad da suka roƙi Allah, suka dogara gare Shi, suka koma gare Shi, kuma suka amince da gazawa da kasawarsu, suka ce: “Ya Ubangijinmu! A gare Ka muka dogara.” Wato mun dogara gare Ka wajen samar mana da abin da zai amfane mu da kuma kawar da abin da zai cutar da mu; kuma mun amince da Kai, ya Ubangijinmu, a kan wannan. “Kuma gare Ka muka koma.”

Wato mun koma ga biyayyarka da yardarka da dukkan abin da zai kusantar da mu gare Ka. Muna ƙoƙari a cikin wannan, muna ƙwazo wajen aikata ayyukan alheri, kuma mun san cewa zuwa gare Ka za mu koma. Saboda haka za mu yi shiri domin zuwanmu gare Ka, kuma mu aikata abin da zai kusantar da mu gare Ka, mu samu kyakkyawan kusanci.

“Ya Ubangijinmu! Kada Ka sanya mu fitina ga waɗanda suka kafirta.” Wato kada Ka ba su iko a kanmu saboda zunubanmu, har su fitine mu kuma su hana mu wasu al’amuran imani da za su iya hana mu. Haka kuma su kansu su shiga fitina, domin idan suka ga sun yi galaba a kanmu, za su yi zaton suna kan gaskiya, mu kuma muna kan ƙarya, sai su ƙara kafirci da zalunci.

“Kuma Ka gafarta mana” zunubai da miyagun ayyukan da muka aikata, da kuma kasawar da muka yi wajen aiwatar da ayyukan da aka umurce mu da su. “Ya Ubangijinmu! Lalle Kai ne Mabuwayi,” Mai rinjayar komai. “Mai hikima,” Mai sanya abubuwa a muhallansu.

Saboda buwayarka da hikimarka, Ka taimake mu a kan maƙiyanmu, Ka gafarta mana zunubanmu, kuma Ka gyara kurakuranmu.

Tafsirin Imām Ibn Kathir

“Ya Ubangijinmu! Kada Ka sanya mu fitina ga waɗanda suka kafirta.” Mujāhid ya ce: Ma’anarsa ita ce: kada Ka azabtar da mu ta hannuwansu ko da wata azaba daga gare Ka, har su ce: “Da waɗannan mutane suna kan gaskiya, da wannan ba ta same su ba.” A haka ne kuma al-Ḍaḥḥāk ya ce.

Qatādah ya ce: Kada Ka nuna musu galaba a kanmu, har hakan ya jefa su cikin fitina, su ga cewa sun yi galaba a kanmu ne saboda suna kan gaskiya. Ibn Jarīr ya zaɓi wannan fassarar. ‘Alī bn Abī Ṭalḥah ya ruwaito daga Ibn ‘Abbās cewa: Kada Ka ba su iko a kanmu har su fitine mu.

“Kuma Ka gafarta mana, ya Ubangijinmu! Lalle Kai ne Mabuwayi, Mai hikima.” Wato Ka ɓoye zunubanmu daga sauran halittunKa, kuma Ka yafe su a tsakaninmu da Kai. “Lalle Kai ne Mabuwayi,” wanda ba a zaluntar wanda ya nemi mafaka a ƙarƙashin kariyarka.

“Mai hikima” ne a cikin maganganunka da ayyukanka, da shari’arka da ƙaddararka.

Allah Maɗaukaki yana gaya wa bayinsa muminai, waɗanda Ya umurce su da su yanke hulɗa da kafirai, su ƙi su, su guje musu, su barranta daga gare su:

“Lalle abin koyi mai kyau yana gare ku a cikin Ibrāhīm da waɗanda suka kasance tare da shi.” Wato mabiyansa waɗanda suka yi imani tare da shi. “A lokacin da suka ce wa mutanensu: Lalle mu ba ruwammu da ku.” Wato mun barranta daga gare ku.

“Da abin da kuke bautawa baicin Allah; mun kafirce muku.” Wato mun ƙaryata addininku da hanyarku. “Kuma ƙiyayya da gaba sun bayyana a tsakaninmu har abada.” Ma’ana: Tun daga yanzu ƙiyayya da gaba sun fara a tsakaninmu da ku; matuƙar kuka ci gaba da kafircinku, za mu ci gaba da barranta daga gare ku da ƙin ku har abada.

“Har sai kun yi imani da Allah Shi kaɗai.” Wato har sai kun tauhidi Allah, ku bauta masa Shi kaɗai ba tare da abokin tarayya ba, kuma ku yi watsi da gumaka da sauran abubuwan da kuke bauta wa tare da Shi.

“Face maganar Ibrāhīm ga mahaifinsa: Lalle zan nema maka gafara.” Wato kuna da abin koyi mai kyau a cikin Ibrāhīm da mutanensa, sai dai a cikin neman gafarar Ibrāhīm ga mahaifinsa; domin ya yi masa alƙawarin ne kawai, amma da ya bayyana gare shi cewa shi maƙiyi ne ga Allah, sai ya barranta daga gare shi. Wasu daga cikin muminai sun kasance suna yi wa iyayensu addu’a da neman gafara a gare su bayan sun mutu a kan shirka, suna cewa: “Ibrāhīm ya kasance yana neman gafara ga mahaifinsa.”

Sai Allah Maɗaukaki Ya saukar da cewa: “Bai kamata ga Annabi da waɗanda suka yi imani su nemi gafara ga mushirikai ba, ko da kuwa danginsu na kusa ne, bayan ya bayyana gare su cewa su ’yan Jahannama ne. Neman gafarar Ibrāhīm ga mahaifinsa bai kasance ba face saboda wani alƙawari da ya yi masa. Sa’an nan a lokacin da ya bayyana gare shi cewa shi maƙiyi ne ga Allah, sai ya barranta daga gare shi. Lalle Ibrāhīm mai yawan tawassuli ne, mai haƙuri.”

Kuma Allah Maɗaukaki Ya ce a cikin wannan aya mai daraja: “Lalle abin koyi mai kyau yana gare ku a cikin Ibrāhīm da waɗanda suka kasance tare da shi,” har zuwa maganarsa: “Sai dai maganar Ibrāhīm ga mahaifinsa: Lalle zan nema maka gafara, alhali kuwa ba na mallaka maka komai daga Allah.” Wato ba ku da abin koyi a cikinsa, ma’ana, wajen neman gafara ga mushirikai. Haka Ibn ‘Abbās, Mujāhid, Qatādah, Muqātil, al-Ḍaḥḥāk da wasu da dama suka ce.

Sa’an nan Allah Maɗaukaki Ya ba da labarin abin da Ibrāhīm da waɗanda suke tare da shi suka faɗa sa’ad da suka rabu da mutanensu kuma suka barranta daga gare su, suka nemi mafaka ga Allah, suka roƙe Shi da tawali’u, suka ce: “Ya Ubangijinmu! A gare Ka muka dogara, kuma gare Ka muka koma, kuma zuwa gare Ka makoma take.” Wato mun dogara gare Ka a cikin dukkan al’amura, mun miƙa al’amuranmu gare Ka, mun bar su a hannunka. “Kuma zuwa gare Ka makoma take,” wato komawa a Ranar Lahira. (At-Tawbah, 9:113–114.)

Tafsirin al-Baghawi

“Lalle abin koyi” yana nufin abin koyi da za a bi. “Mai kyau a cikin Ibrāhīm da waɗanda suka kasance tare da shi” daga muminai. “A lokacin da suka ce wa mutanensu” mushirikai: “Lalle mu ba ruwammu da ku.” Wannan kalma jam’in “bari’” ce, wato wanda ya barranta.

“Da abin da kuke bautawa baicin Allah; mun kafirce muku” yana nufin mun ƙaryata kuma mun ƙi addininku. “Kuma ƙiyayya da gaba sun bayyana a tsakaninmu har abada, har sai kun yi imani da Allah Shi kaɗai.” Yana umartar Ḥāṭib da sauran muminai su yi koyi da Ibrāhīm, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, da waɗanda suka kasance tare da shi daga muminai wajen barranta daga mushirikai.

“Face maganar Ibrāhīm ga mahaifinsa: Lalle zan nema maka gafara.” Ma’anarsa ita ce: kuna da abin koyi mai kyau a cikin Ibrāhīm da ayyukansa, sai dai a cikin neman gafararsa ga mahaifinsa mushiriki. Ibrāhīm, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya ce wa mahaifinsa: “Lalle zan nema maka gafara,” sannan ya barranta daga gare shi, kamar yadda muka ambata a cikin Sūrat at-Tawbah.

“Alhali kuwa ba na mallaka maka komai daga Allah.” Ibrāhīm yana gaya wa mahaifinsa: Ba zan iya wadatar da kai ko kare ka daga azabar Allah ba idan ka saɓa masa kuma ka yi shirka.

“Ya Ubangijinmu! A gare Ka muka dogara.” Ibrāhīm da waɗanda suka kasance tare da shi daga muminai ne suka faɗi haka. “Kuma gare Ka muka koma, kuma zuwa gare Ka makoma take.”

“Ya Ubangijinmu! Kada Ka sanya mu fitina ga waɗanda suka kafirta.” Al-Zajjāj ya ce: Kada Ka nuna musu galaba a kanmu, har su yi zaton suna kan gaskiya, su shiga fitina. Mujāhid ya ce: Kada Ka azabtar da mu ta hannuwansu ko da wata azaba daga gare Ka, har su ce: “Da waɗannan mutane suna kan gaskiya, da wannan ba ta same su ba.” “Kuma Ka gafarta mana, ya Ubangijinmu! Lalle Kai ne Mabuwayi, Mai hikima.”