Tawakkul na kinga dhidi ya fitina

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

Enyi waumini, bila shaka mna mfano mwema, yaani kigezo chema na cha manufaa cha kukifuata, kwa Ibrahim na wale walio pamoja naye miongoni mwa waumini. Kwa kuwa mmeamrishwa kufuata dini ya Ibrahim akiwa mwelekevu. Walipowaambia watu wao: «Hakika sisi tumejitenga nanyi na vile mnavyoviabudu badala ya Mwenyezi Mungu», yaani Ibrahim, amani iwe juu yake, na waumini waliokuwa pamoja naye walijitenga na watu wao washirikina na vile walivyoviabudu badala ya Mwenyezi Mungu.

Kisha wakadhihirisha wazi kabisa uadui wao, wakasema: «Tumewakataa», na «ukadhihiri», yaani ukaonekana na kubainika, «uadui na chuki baina yetu na nyinyi»; chuki ni ile iliyomo moyoni na kuondoka kwa mapenzi yake, na uadui ni wa vitendo na miili. Uadui na chuki hiyo havina wakati wala mpaka, bali vitaendelea «milele» mradi muendelee na ukafiri wenu, «mpaka mumwamini Mwenyezi Mungu peke yake». Yaani, mtakapomwamini Mwenyezi Mungu peke yake, uadui na chuki zitaondoka na kubadilika kuwa mapenzi na urafiki.

Basi enyi waumini, mna mfano mwema kwa Ibrahim na wale walio pamoja naye katika kushikamana na imani na kumpwekesha Mwenyezi Mungu, kutekeleza yanayotokana na hayo na yanayohitajika nayo, na katika kila ibada mnayomfanyia Mwenyezi Mungu peke yake.

Isipokuwa katika jambo moja, nalo ni «kauli ya Ibrahim kwa baba yake», Azar, aliyekuwa mshirikina, kafiri na mwenye ukaidi, alipomwita kwenye imani na kumpwekesha Mwenyezi Mungu, lakini akakataa. Ibrahim akasema: «Hakika nitakuombea msamaha», ilhali «similiki chochote kwa ajili yako mbele ya Mwenyezi Mungu». Lakini nitamuomba Mola wangu, huenda nisiwe mwenye kukataliwa ninapomwomba Mola wangu. Hivyo hamna ruhusa ya kumfuata Ibrahim katika hali hii alipomuombea mshirikina.

Hamruhusiwi kuwaombea msamaha washirikina kisha mseme kwamba katika jambo hilo mnafuata dini ya Ibrahim. Mwenyezi Mungu alitaja udhuru wa Ibrahim katika jambo hilo kwa kauli Yake: «Na kuomba msamaha kwa Ibrahim kwa ajili ya baba yake hakukuwa ila kwa sababu ya ahadi aliyokuwa amemuahidi. Basi ilipombainikia kwamba yeye ni adui wa Mwenyezi Mungu, alijitenga naye. Hakika Ibrahim alikuwa mwingi wa maombi na mpole.» (Tawba 9:114)

Na mna mfano mwema kwa Ibrahim na wale walio pamoja naye walipomuomba Mwenyezi Mungu, wakamtegemea na kumwelekea, na wakakiri udhaifu na upungufu wao. Walisema: «Mola wetu Mlezi! Juu Yako tumetegemea», yaani tumekutegemea Wewe katika kutuletea yale yenye manufaa na kutuepusha na yale yenye madhara, na tumekuwa na imani thabiti Kwako, Mola wetu Mlezi, katika hayo. «Na Kwako tumeelekea», yaani tumerejea kwenye utiifu Wako, radhi Zako na kila jambo linalotukurubisha Kwako.

Tunajitahidi katika hayo na tunafanya bidii katika kutenda mema. Tunajua kwamba Kwako ndiko tutakakokwenda, basi tunajiandaa kuja mbele Yako na tunatenda yale yatakayotukurubisha karibu na Wewe kwa wema.

«Mola wetu Mlezi! Usitufanye kuwa mtihani kwa wale waliokufuru.» Yaani, usiwape mamlaka juu yetu kwa sababu ya dhambi zetu, ili watutie katika majaribu na kutuzuia kufanya yale ya mambo ya imani wanayoweza kutuzuia. Pia wao wenyewe watajaribiwa: wakituona wameshinda, watadhani kwamba wao wako katika haki na sisi tuko katika batili, na hivyo watazidi ukafiri na kuvuka mipaka.

«Na utusamehe» kwa dhambi na makosa tuliyoyatenda, na kwa kupungukiwa kwetu katika mambo tuliyoamrishwa. «Mola wetu Mlezi! Hakika Wewe ndiye Mwenye nguvu», Mshindi juu ya kila kitu, «Mwenye hikima», ambaye huweka mambo mahali pake panapostahili. Basi kwa nguvu na hekima Yako, tushindishe dhidi ya maadui zetu, tusamehe dhambi zetu na utengeneze mapungufu yetu.

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

«Mola wetu Mlezi! Usitufanye kuwa mtihani kwa wale waliokufuru.» Mujahid alisema: Maana yake ni, usituadhibu kwa mikono yao wala kwa adhabu itokayo Kwako, kisha waseme: «Kama hawa wangekuwa katika haki, haya yasingewapata.» Ad-Dahhak pia alisema hivyo.

Qatadah alisema: Usiwafanye washinde juu yetu, wasije wakajaribiwa kwa hilo na kudhani kuwa wameshinda juu yetu kwa sababu wako katika haki. Ibn Jarir alichagua maana hii. Ali ibn Abi Talha amepokea kutoka kwa Ibn Abbas: Usiwape mamlaka juu yetu, wasije wakatufitini.

Na kauli Yake: «Na utusamehe, Mola wetu Mlezi! Hakika Wewe ndiye Mwenye nguvu, Mwenye hikima», yaani, zisitiri dhambi zetu zisionekane na wengine, na utusamehe katika yaliyo baina yetu na Wewe. «Hakika Wewe ndiye Mwenye nguvu, Mwenye hikima»: Mwenye nguvu ambaye haadhiriwi anayejilinda chini ya hifadhi Yake; na Mwenye hikima katika kauli Zake, vitendo Vyake, sheria Yake na makadirio Yake.

Mwenyezi Mungu Mtukufu anawaambia waja Wake waumini aliowaamuru kuachana na makafiri, kuwafanyia uadui, kujitenga nao na kujikana nao: «Hakika mna mfano mwema kwa Ibrahim na wale walio pamoja naye», yaani wafuasi wake walioamini pamoja naye. «Walipowaambia watu wao: Hakika sisi tumejitenga nanyi», yaani tumejikana nanyi, «na vile mnavyoviabudu badala ya Mwenyezi Mungu. Tumewakataa», yaani tumeikataa dini yenu na njia yenu.

«Na ukadhihiri uadui na chuki baina yetu na nyinyi milele»: yaani uadui na chuki baina yetu na nyinyi vimeanza sasa, na mradi muendelee katika ukafiri wenu, sisi daima tutajitenga nanyi na kuwachukia, «mpaka mumwamini Mwenyezi Mungu peke yake», yaani mpaka mumweke Mwenyezi Mungu kuwa wa pekee katika ibada na msimshirikishe na chochote, na muache miungu na masanamu mnayoyaabudu pamoja Naye.

Kauli Yake: «Isipokuwa kauli ya Ibrahim kwa baba yake: Hakika nitakuombea msamaha» ina maana kwamba mna mfano mwema wa kumfuata Ibrahim na watu wake, isipokuwa katika kuomba kwake msamaha kwa baba yake. Hakika aliomba hivyo kwa sababu ya ahadi aliyokuwa amemuahidi. Alipombainikia kwamba baba yake ni adui wa Mwenyezi Mungu, alijitenga naye. Baadhi ya waumini walikuwa wakiwaombea dua na kuwaombea msamaha baba zao waliokufa katika ushirikina, wakisema: «Ibrahim alikuwa akimwombea baba yake msamaha.»

Ndipo Mwenyezi Mungu, Mwenye nguvu na utukufu, akateremsha: «Haifai kwa Nabii na wale walioamini kuwaombea washirikina msamaha, hata kama ni jamaa wa karibu, baada ya kuwabainikia kwamba hao ni watu wa Motoni. Na kuomba msamaha kwa Ibrahim kwa ajili ya baba yake hakukuwa ila kwa sababu ya ahadi aliyokuwa amemuahidi. Basi ilipombainikia kwamba yeye ni adui wa Mwenyezi Mungu, alijitenga naye. Hakika Ibrahim alikuwa mwingi wa maombi na mpole.» (Tawba 9:113–114)

Na Mwenyezi Mungu Mtukufu amesema katika aya hii tukufu: «Hakika mna mfano mwema kwa Ibrahim na wale walio pamoja naye», mpaka kwenye kauli Yake: «Isipokuwa kauli ya Ibrahim kwa baba yake: Hakika nitakuombea msamaha, wala similiki chochote kwa ajili yako mbele ya Mwenyezi Mungu.» Yaani, hamna mfano wa kumfuata katika jambo hilo, yaani kuwaombea msamaha washirikina. Hivyo ndivyo walivyosema Ibn Abbas, Mujahid, Qatadah, Muqatil, Ad-Dahhak na wengineo.

Kisha Mwenyezi Mungu Mtukufu akaeleza kauli ya Ibrahim na wale walio pamoja naye walipojitenga na watu wao na kujikana nao, kisha wakamkimbilia Mwenyezi Mungu na kumwomba kwa unyenyekevu. Walisema: «Mola wetu Mlezi! Juu Yako tumetegemea, na Kwako tumeelekea, na Kwako ndio marejeo.» Yaani tumekutegemea katika mambo yote, tumekukabidhi mambo yetu na tumeyaacha mikononi Mwako. «Na Kwako ndio marejeo», yaani marejeo ya Akhera. (Tawba 9:113–114)

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

«Hakika mna mfano» yaani kigezo, «mwema kwa Ibrahim na wale walio pamoja naye», miongoni mwa watu wa imani, «walipowaambia watu wao», miongoni mwa washirikina: «Hakika sisi tumejitenga nanyi.» Neno hili ni wingi wa «barii’» [aliyejitenga]. «Na vile mnavyoviabudu badala ya Mwenyezi Mungu. Tumewakataa», yaani tumeikataa na kuikana dini yenu.

«Na ukadhihiri uadui na chuki baina yetu na nyinyi milele mpaka mumwamini Mwenyezi Mungu peke yake.» Anawaamuru Hatib na waumini wamfuate Ibrahim, amani iwe juu yake, na wale walio pamoja naye miongoni mwa waumini katika kujitenga na washirikina.

«Isipokuwa kauli ya Ibrahim kwa baba yake: Hakika nitakuombea msamaha» maana yake ni kwamba mna mfano mwema kwa Ibrahim na mambo yake, isipokuwa katika kuomba kwake msamaha kwa baba yake mshirikina. Hakika Ibrahim, amani iwe juu yake, alikuwa amemwambia baba yake: «Hakika nitakuombea msamaha», kisha akajitenga naye—kama tulivyotaja katika Sura ya Tawba. «Wala similiki chochote kwa ajili yako mbele ya Mwenyezi Mungu»: Ibrahim anamwambia baba yake, «Siwezi kukunufaisha wala kukuondolea adhabu ya Mwenyezi Mungu ikiwa utamuasi na kumshirikisha.»

«Mola wetu Mlezi! Juu Yako tumetegemea»—haya yalisemwa na Ibrahim na wale walio pamoja naye miongoni mwa waumini. «Na Kwako tumeelekea, na Kwako ndio marejeo.»

«Mola wetu Mlezi! Usitufanye kuwa mtihani kwa wale waliokufuru.» Az-Zajjaj alisema: Usiwafanye washinde juu yetu, wasije wakadhani kwamba wao wako katika haki na wakajaribiwa kwa hilo. Mujahid alisema: Usituadhibu kwa mikono yao wala kwa adhabu itokayo Kwako, kisha waseme: «Kama hawa wangekuwa katika haki, hayo yasingewapata.» «Na utusamehe, Mola wetu Mlezi! Hakika Wewe ndiye Mwenye nguvu, Mwenye hikima.»