Falënderim dhe drejtësi për pasardhësit

Tefsiri i shejh Abdurrahman Es-Sa’diut

Ne e kemi urdhëruar njeriun për bamirësi ndaj prindërve të vet. Nëna e ka bartur me mundim dhe me vështirësi e ka lindur. Barra dhe ushqimi me gji zgjasin tridhjetë muaj. - Kjo tregon butësinë dhe mëshirën e madhe të Allahut të Madhëruar për robërit dhe vlerësimin e lartë të Tij për rolin dhe gradën e prindërve. Ai i ka porositur dhe u ka marrë premtimin fëmijëve që të jenë të mirë me prindërit e tyre, dhe këtë ta tregojnë me fjalë, vepra dhe sjellje shembullore ndaj tyre.

Ata duhet të tregohen bamirës ndaj prindërve, duke shpenzuar pasuri ose duke bërë çdo gjë tjetër, me qëllim që të fitojnë kënaqësinë e tyre. Allahu i Madhëruar tregon edhe arsyen pse duhet të jemi bamirës ndaj prindërve. Është nëna ajo që vuan e mundohet aq shumë për fëmijën e saj, që në periudhën e shtatzënisë e deri në dhimbjet e mëdha gjatë lindjes. Por nuk është vetëm kaq.

Po kujdesi i mëtejshëm, periudha e gjidhënies, lodhja dhe netët pa gjumë, derisa fëmija të rritet e forcohet? Të gjitha këto nuk kalojnë shpejt, por është një periudhë që zgjat 30 muaj. Nëntë muaj prej tyre janë të shtatzënisë, në shumicën e rasteve, ndërsa pjesa tjetër është gjidhënia dhe përkujdesja tjetër e nevojshme. Duke e parë këtë ajet së bashku me ajetin tjetër, ku thuhet: “Nënat le t’u japin gji foshnjave të tyre dy vite të plota, për ato që duan ta plotësojnë gjidhënien” [Bekare 233], arrijmë në përfundimin se koha më e shkurtër e shtatzënisë është gjashtë muaj.

Me fjalë të tjera, është e mundur që pas gjashtë muaj barre, të lindë një fëmijë. Kur arrin pjekurinë e vet dhe mbush dyzet vjeç, ai thotë:... - Në kohën kur njeriu arrin kulmin e fuqisë fizike dhe të pjekurisë së mendimit, ai fillon të lutet: “Zoti im, më mundëso që të të falënderoj Ty për mirësitë që na ke falur mua dhe prindërve të mi!” - Kuptimi: Më jep forcë dhe sukses që të jem mirënjohës për çfarë më ke dhuruar! Mirësitë e Tua ndaj meje janë të shumta. Ato janë mirësi në fe dhe besim, pasi Ti me ke udhëzuar në rrugën e drejtë dhe më ke larguar nga rruga e keqe.

Por ato janë edhe mirësi që kanë lidhje me këtë dynja. Mirënjohja për gjitha këto shprehet vetëm duke i shfrytëzuar dhe shpenzuar ato në bindje ndaj Atij që t’i dhuroi. Për të arritur statusin e mirënjohësit, duhet t’i vlerësosh dhe t’i respektosh shumë këto mirësi, duke shfaqur në të njëjtën kohë edhe pamundësinë tënde për t’i shprehur të plotë Allahut mirënjohjen që i takon. Duhet të përpiqesh shumë që ta lavdërosh Allahun për ato mirësi që të ka dhuruar.

Duhet ditur se mirësia që u është dhuruar prindërve konsiderohet si mirësi që u është dhuruar edhe fëmijëve të tyre. Mirësitë që kanë prindërit i përfshijnë edhe fëmijët, sidomos mirësitë që kanë lidhje me fenë. Nëse prindërit përmirësojnë veten me dituri të pastër fetare dhe me vepra të mira, ky u shërben si shkak i fuqishëm për rregullimin e fëmijëve dhe pasardhësve të tyre. “Më mundëso që të bëj vepra të mira, me të cilat Ti të jesh i kënaqur!” - Veprat që Zoti i do dhe e kënaqin Atë, janë ato që i plotësojnë kushtet për të qenë të mira dhe që janë të ruajtura nga çdo gjë që i shkatërron.

Këto janë ato vepra të cilat Ai i pranon dhe i shpërblen. “M’i bëj të mirë pasardhësit e mi!” - Pasi lutet për veten, që Zoti t’ia përmirësojë çështjet e tij, ky njeri vijon të lutet edhe për pasardhësit, që Zoti t’ua përmirësojë gjendjen dhe veprat e tyre. Në fakt, duke u lutur për rregullimin e pasardhësve, ai lutet për veten e vet, sepse fëmijët e mirë janë mirësi dhe për prindërit e tyre. “Unë pendohem tek Ti dhe të jam dorëzuar.” - Pendohem për gjynahet, poshtërsitë dhe mosbindjen time! Unë kthehem tek Ti, o Zoti im, i dorëzuar tërësisht, për të të madhëruar Ty!

Tefsiri i imamit Ibn Kethir

Pasi në ajetin e parë i Lartësuari përmendi njëshmërinë e Tij, përkushtimin e adhurimit vetëm ndaj Tij dhe qëndrueshmërinë ndaj Tij, Ai vijoi me porosinë për prindërit, siç është përmendur bashkë me njëshmërinë në shumë ajete të Kuranit. Për shembull, Ai thotë: «Zoti yt ka urdhëruar që të mos adhuroni askënd tjetër përveç Tij dhe të silleni mirë me prindërit» (El-Isra, 23); dhe: «Më falëndero Mua dhe prindërit e tu! Tek Unë është kthimi» (Lukman, 14), si dhe në ajete të tjera të shumta.

Këtu Ai thotë: «Njeriun e kemi porositur të sillet mirë me prindërit e vet», domethënë, e kemi urdhëruar të sillet mirë me ta dhe të jetë i dhembshur ndaj tyre.

Ebu Davud et-Tajalisi ka thënë: Na ka treguar Shu‘beja, të cilit më ka njoftuar Simak ibn Harbi: E kam dëgjuar Mus‘ab ibn Sa‘din të tregojë nga Sa‘di, i cili ka thënë: Nëna e Sa‘dit i tha Sa‘dit: «A nuk ka urdhëruar Allahu që t’u bindemi prindërve? Nuk do të ha e as do të pi derisa ti të mohosh Allahun!» Ajo nuk pranoi të hante e të pinte, derisa ia hapnin gojën me shkop. Atëherë zbriti ky ajet: «Njeriun e kemi porositur të sillet mirë me prindërit», deri në fund të ajetit.

Muslimi dhe autorët e Suneneve, përveç Ibn Maxhes, e kanë përcjellë këtë hadith nga Shu‘beja me të njëjtin zinxhir transmetuesish, me një tekst të ngjashëm, por më të gjatë.

«Nëna e mbart atë me mund» do të thotë se për shkak të tij ajo përjetoi mundim dhe lodhje gjatë shtatzënisë: të përzierat, dobësinë, rëndesën, ankthin dhe lloje të tjera lodhjesh e vështirësish që i përjeton gruaja shtatzënë. «Dhe me mund e lind» do të thotë se edhe lindja ishte e vështirë, për shkak të dhembjeve të lindjes dhe intensitetit të tyre.

«Ai mbartet dhe ushqehet me gji për tridhjetë muaj.» Aliu, Allahu qoftë i kënaqur me të, u mbështet te ky ajet dhe te ajeti në suren Lukman: «Kohëzgjatja e shkëputjes nga gjiri është dy vjet» (Lukman, 14), si dhe te fjala e Tij: «Nënat le t’i ushqejnë fëmijët e tyre me gji dy vjet të plota, për atë që dëshiron ta plotësojë dhënien e gjirit» (El-Bekare, 233), për të nxjerrë përfundimin se kohëzgjatja më e shkurtër e shtatzënisë është gjashtë muaj. Ky është përfundim i fuqishëm dhe i saktë. U pajtuan me të edhe Uthmani dhe një grup sahabësh, Allahu qoftë i kënaqur me ta.

Muhammed ibn Is’hak ibn Jesari ka përcjellë nga Jezid ibn Abdullah ibn Kusajti, nga Be‘xhe ibn Abdullah el-Xhuhenij, i cili ka thënë: Një burrë nga fisi ynë u martua me një grua nga fisi Xhuhejna dhe ajo lindi fëmijën kur kishin kaluar plot gjashtë muaj. Burri shkoi te Uthmani dhe ia tregoi këtë. Uthmani dërgoi ta sillnin gruan. Kur ajo u ngrit të vishte rrobat, motra e saj qau.

Gruaja i tha: «Pse po qan? Betohem në Allahun, asnjë njeri tjetër nuk ka pasur kurrë marrëdhënie me mua përveç tij; Allahu do të gjykojë për mua si të dëshirojë.» Kur e sollën te Uthmani, ai urdhëroi që ta vrisnin me gurë. Kjo i shkoi në vesh Aliut, i cili shkoi tek ai dhe i tha: «Çfarë po bën?»

Uthmani iu përgjigj: «Ajo lindi pasi kishin kaluar plot gjashtë muaj. A mund të ndodhë kjo?» Aliu i tha: «A nuk e lexon Kuranin?» Ai tha: «Po.» Aliu i tha: «A nuk e ke dëgjuar Allahun të thotë: “Ai mbartet dhe ushqehet me gji për tridhjetë muaj”, dhe: “Dy vjet të plota”?

Pra, nuk mbetet veçse gjashtë muaj.» Uthmani tha: «Betohem në Allahun, këtë nuk e kisha vënë re.» Pastaj tha: «Ma sillni gruan!» Por, kur shkuan, ajo kishte vdekur. Be‘xheja tha: «Betohem në Allahun, korbi nuk i ngjante korbit dhe veza vezës aq sa ky fëmijë i ngjante të atit.»

Kur babai e pa, tha: «Biri im, për Allahun, nuk kam asnjë dyshim për të.» Allahu e sprovoi atë me një ulçerë të keqe, e cila vazhdoi ta hante derisa vdiq. Këtë e ka përcjellë Ibn Ebi Hatimi. Ne e kemi përmendur edhe përmes një zinxhiri tjetër transmetuesish, te fjala e Allahut: «Unë jam i pari që adhuroj» (Ez-Zuhruf, 81).

Ibn Ebi Hatimi ka thënë: Na ka treguar babai im, të cilit i ka treguar Feurua ibn Mugra’, të cilit i ka treguar Ali ibn Mushiri, nga Davud ibn Ebi Hindi, nga Ikrimeja, nga Ibn Abbasi, i cili ka thënë: «Nëse gruaja lind pas nëntë muajsh shtatzënie, i mjaftojnë njëzet e një muaj gjidhënie; nëse lind pas shtatë muajsh, i mjaftojnë njëzet e tre muaj gjidhënie; e nëse lind pas gjashtë muajsh, atëherë i duhen dy vjet të plota, sepse Allahu i Lartësuar thotë: “Ai mbartet dhe ushqehet me gji për tridhjetë muaj”.»

«Derisa arrin moshën e burrërisë» do të thotë: forcohet, rritet dhe bëhet i pjekur. «Dhe i mbush dyzet vjet» do të thotë se arsyeja e tij është pjekur plotësisht, kuptimi i tij është bërë i plotë dhe gjykimi i tij është përsosur. Thuhet se, në përgjithësi, njeriu nuk ndryshon shumë nga gjendja në të cilën është kur mbush dyzet vjeç.

Ebu Bekr ibn Ajjashi ka përcjellë nga A‘mesh, nga Kasim ibn Abdurrahmani, i cili ka thënë: E pyeta Mesrukun: «Kur fillon njeriu të merret në llogari për mëkatet e tij?» Ai tha: «Kur mbush dyzet vjeç, atëherë ruaju.»

Hafiz Ebu Ja‘la el-Mosuli ka thënë: Na ka treguar Ubejdullah el-Kauariri, të cilit i ka treguar ‘Izra ibn Kajsi el-Ezdij — i cili kishte mbushur njëqind vjet — të cilit i ka treguar Ebu el-Hasan es-Seluli.

Ai shtoi duke thënë: Muhammed ibn Amr ibn Uthmani ka përcjellë nga Uthmani, nga Profeti ﷺ, se ai ka thënë: «Kur robi musliman mbush dyzet vjeç, Allahu ia lehtëson llogarinë; kur mbush gjashtëdhjetë vjeç, Allahu i jep mundësinë të kthehet tek Ai me pendim; kur mbush shtatëdhjetë vjeç, banorët e qiellit e duan; kur mbush tetëdhjetë vjeç, Allahu ia bën të qëndrueshme veprat e mira dhe ia fshin veprat e këqija; dhe kur mbush nëntëdhjetë vjeç, Allahu ia fal mëkatet e mëparshme dhe të mëvonshme, e bën ndërmjetësues për familjen e tij dhe e regjistron në qiell si “rob i Allahut në tokën e Tij”.»

Ky transmetim është përcjellë edhe me zinxhirë të tjerë dhe gjendet në Musnedin e Imam Ahmedit.

Haxhaxh ibn Abdullah el-Hakami, një nga emirat e bijve të Umejjes në Damask, ka thënë: «I lashë mëkatet dhe gjynahet për dyzet vjet nga turpi prej njerëzve, pastaj i lashë nga turpi prej Allahut, të Madhërishmit e të Lartësuarit.» Sa bukur ka thënë poeti: «U dha pas dëshirave të rinisë derisa thinjat ia mbuluan kokën; kur e mbuluan, i tha së kotës: “Mjaft!”»

«Tha: “O Zoti im, më frymëzo”» do të thotë: më jep mundësinë dhe më drejto. «Që të të falënderoj për begatitë që Ti më ke dhënë mua dhe prindërve të mi, dhe që të bëj vepra të mira, me të cilat Ti do të jesh i kënaqur» — domethënë në të ardhmen. «Më dhuro pasardhës të mirë» do të thotë: pasardhës dhe fëmijë të mirë. «Tek Ti kthehem i penduar dhe unë jam prej muslimanëve.»

Në këtë ajet ka udhëzim për atë që mbush dyzet vjeç që ta përtërijë pendimin dhe kthimin tek Allahu, i Madhërishmi e i Lartësuari, dhe të vendosë me vendosmëri për këtë.

Ebu Davudi ka përcjellë në Sunenin e tij nga Ibn Mesudi, Allahu qoftë i kënaqur me të, se i Dërguari i Allahut ﷺ u mësonte të thoshin në teshehud: «O Allah, bashkoji zemrat tona, rregulloji marrëdhëniet tona, na udhëzo në shtigjet e paqes, na shpëto nga errësirat drejt dritës, na ruaj nga veprat e turpshme, të dukshme e të fshehta, na beko dëgjimin, shikimin, zemrat, bashkëshortet dhe pasardhësit tanë; pranoje pendimin tonë, sepse Ti je Pranuesi i pendimit, Mëshirëploti; dhe na bëj falënderues për begatitë e Tua, që i lavdërojnë dhe i pranojnë ato, dhe plotësoji ato për ne.» (El-Isra, 23; Lukman, 14; El-Ankebut, 8; Lukman, 14; El-Bekare, 233; Ez-Zuhruf, 81.)

Tefsiri i El-Begaviut

Fjala e të Lartësuarit: «Njeriun e kemi porositur të sillet mirë me prindërit e vet.» Lexuesit e Kufës e lexojnë «ihsānen» (إحسانا), domethënë «me mirësi».

«Nëna e mbart atë me mund dhe me mund e lind» — këtu bëhet fjalë për ashpërsinë e dhembjeve të lindjes. Lexuesit të Hixhazit dhe Ebu Amri e lexojnë «kurhan» (كَرْهًا), me kesra të hapur, në të dyja rastet; të tjerët e lexojnë me damme.

«Ai mbartet dhe ushqehet me gji» — pra, derisa të shkëputet nga gjiri. Ja‘kubi e lexon «u faslihi» (وَفَصْلِهِ), pa elif.

«Për tridhjetë muaj» — kjo tregon kohëzgjatjen më të shkurtër të shtatzënisë, që është gjashtë muaj, ndërsa kohëzgjatja më e gjatë e gjidhënies është njëzet e katër muaj. Ikrimeja ka përcjellë nga Ibn Abbasi, Allahu qoftë i kënaqur me të, se ai ka thënë: «Nëse gruaja e mbart fëmijën për nëntë muaj, e ushqen me gji njëzet e një muaj; e nëse e mbart për gjashtë muaj, e ushqen me gji njëzet e katër muaj.»

«Derisa arrin moshën e burrërisë» — domethënë kufirin e forcës së tij, kulmin e rinisë dhe pjekurisë. Kjo është mosha nga tetëmbëdhjetë deri në dyzet vjeç. Prandaj thotë: «Dhe i mbush dyzet vjet.» Es-Suddij dhe ed-Dahhaku kanë thënë se ky ajet zbriti për Sa‘d ibn Ebi Uekkas, dhe ngjarja e tij është përmendur më parë.

Të tjerët kanë thënë se zbriti për Ebu Bekr es-Siddikun, për babanë e tij Ebu Kuhafe, Uthman ibn Amr, dhe për nënën e tij, Um el-Hajr bint Sakhr ibn Amr.

Ali ibn Ebi Talibi ka thënë: «Ajeti zbriti për Ebu Bekrin. Të dy prindërit e tij pranuan Islamin dhe, ndër muhaxhirët, askush tjetër përveç tij nuk pati të dy prindërit e vet të bashkuar në Islam. Allahu e porositi për ta dhe kjo porosi mbeti detyrë edhe pas tij.» Ebu Bekri e shoqëroi Profetin ﷺ kur ishte tetëmbëdhjetë vjeç dhe Profeti ﷺ ishte njëzet vjeç; ata udhëtuan për tregti në Sham.

Kur Ebu Bekri mbushi dyzet vjeç dhe Profetit ﷺ iu dha profetësia, ai besoi në të dhe iu lut Zotit të tij.

«Tha: “O Zoti im, më frymëzo”» — domethënë, më jep mundësinë dhe më drejto. «Që të të falënderoj për begatitë që Ti më ke dhënë mua dhe prindërve të mi» — përmes udhëzimit dhe besimit. «Dhe që të bëj vepra të mira, me të cilat Ti do të jesh i kënaqur.» Ibn Abbasi ka thënë: Allahu, i Madhërishmi e i Lartësuari, iu përgjigj lutjes së tij.

Ebu Bekri liroi nëntë besimtarë që po torturoheshin për hir të Allahut dhe nuk synoi asnjë të mirë pa e ndihmuar Allahu ta arrinte.

Ai u lut gjithashtu: «Më dhuro pasardhës të mirë», dhe Allahu iu përgjigj lutjes së tij: të gjithë fëmijët e tij besuan. Kështu, të dy prindërit dhe të gjithë fëmijët e tij u bënë muslimanë. Ebu Kuhafe e arriti Profetin ﷺ; po ashtu, biri i tij Ebu Bekri, biri i Ebu Bekrit, Abdurrahman ibn Ebi Bekri, dhe biri i Abdurrahmanit, Ebu Atiku, të gjithë e arritën Profetin ﷺ. Asnjë sahabi tjetër nuk pati një gjë të tillë.

«Tek Ti kthehem i penduar dhe unë jam prej muslimanëve.» Kjo është si fjala e të Lartësuarit: «Dhe silluni mirë me prindërit» (El-Bekare, 83).