කෘතවේදීත්වය හා පරපුරේ යහපත
رَبِّ أَوْزِعْنِي، أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ، وَعَلَىٰ، وَالِدَيَّ، وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ، وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ، وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ.
رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَىٰ وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ
ශ්රව්යය පූරණය කළ නොහැකි විය. පසුව උත්සාහ කරන්න.
තවද මිනිසාට තම දෙමාපියන්හට ඇප උපස්ථාන කරන මෙන් අපි උපදෙස් දුනිමු. ඔහුගේ මව ඔහු දුෂ්කරත්වයෙන් යුතු ව ඉසිලුවාය. තවද දුෂ්කරත්වයෙන් යුතු ව ඇය ඔහු ප්‍රසූත කළාය. ඔහු ව (මව් කුස තුළ) ඉසිලීම හා ඔහුට කිරි වැරීම මාස තිහකි. ඔහු වැඩි වියට පත් ව අවුරුදු හතළිහට ළඟා වූ විට “මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි! නුඹ මා වෙත හා මාගේ දෙමව්පියන් වෙත දායාද කළ නුඹගේ ආශිර්වාදය සඳහා කෘතවේදී වීමටත් නුඹ තෘප්තියට පත් වන අයුරින් දැහැමි දෑ සිදු කිරීමටත් මට භාග්‍යය ලබා දෙනු මැනව! තවද මාගේ පරපුර තුළ ද මාහට දැහැමි බව ඇති කරනු මැනව! නියත වශයෙන්ම මම පාප සමාව ඇයැද නුඹ වෙත නැඹුරු වෙමි. තවද නියත වශයෙන්ම මම මුස්ලිම්වරුන් (අල්ලාහ්ට අවනත වන්නන්) අතුරිනි යැයි ඔහු පැවසුවේය.
“අව්සි‘නී” (أَوْزِعْنِي) සහ “අස්ලිහ් ලී” (أَصْلِحْ لِي) යන ක්‍රියාපද මෙම දුආවේ ඇතුළත් වේ. මෙය බුද්ධියේ පරිණතභාවයේ හා වගකීමේ සීමාව වන වයස අවුරුදු හතළිහට ළඟා වූ පරිණත පුද්ගලයකුගේ ප්‍රාර්ථනාවකි.
ෂේක් අබ්දුර්රහ්මාන් අස්-සාඉදීගේ තෆ්සීර්
මෙය තම ගැත්තන් කෙරෙහි ඔහුගේ මෘදු කරුණාවෙන් ද, දෙමාපියන්ට කෘතවේදී වීමෙන් ද වූවකි: දරුවන්ට තම දෙමාපියන් සමඟ යහපත් ලෙස කටයුතු කරන ලෙසත්, මෘදු වචන හා මිහිරි කතාබහෙන් ඔවුන් අමතන ලෙසත්, ධනය හා වියදම් පිරිනැමීමෙන් සහ යහපත්කමේ වෙනත් ක්‍රමවලින් ඔවුන්ට සලකන ලෙසත් ඔහු උපදෙස් දී නියම කළේය. ඉන්පසු එයට හේතු වන කරුණ ඔහු සිහිපත් කළේය. එනම්, දරුවා නිසා මව විඳි දේත්, ඇය ගැබ්ගෙන සිටියදී විඳි දුෂ්කරතාත්, ඉන්පසු මහත් වේදනාවක් ඇති දරු ප්‍රසූතියේ දුෂ්කරතාවත්, කිරිදීමේ හා දරුවා රැකබලාගැනීමේ දුෂ්කරතාවත් ය. සඳහන් කළ මේ කාලසීමාවන් පැයක් හෝ දෙකක් වැනි කෙටි කාලයක් නොවේ.
ඒ වෙනුවට එය දිගු කාලයක් වන අතර, “මාස තිහක්” ලෙස නියම කර ඇත. සාමාන්‍යයෙන් ගැබ් කාලය මාස නවයකට ආසන්න වන අතර, ඉතිරිය කිරිදීමේ කාලයයි. “ඔහු තම ශක්තියේ උපරිමයට ළඟා වන තෙක්” යනු ඔහුගේ ශක්තියේ අවසාන සීමාවටත්, තරුණ වියේ පරිපූර්ණත්වයටත්, බුද්ධියේ පරිණතභාවයටත් ළඟා වන තුරු යන්නයි. “ඔහු වයස අවුරුදු හතළිහට ළඟා වූ විට: ‘මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, මට භාග්‍යය ලබා දෙනු මැනව’” යනුවෙන් කියයි.
එනම්, “මට එය සිතට ඇතුළත් කර දී, ඒ සඳහා ශක්තිය හා මඟපෙන්වීම ලබා දෙනු මැනව” යන්නයි: “මා වෙතත් මාගේ දෙමාපියන් වෙතත් ඔබ දායාද කළ ඔබගේ ආශිර්වාදයට කෘතවේදී වීමට” යනු ආගමික හා ලෞකික ආශිර්වාදවලට කෘතවේදී වීමයි. එම ආශිර්වාද දායාද කළ හා පිරිනැමූ තැනැත්තාට අවනත වීම සඳහා ඒවා භාවිත කිරීමත්, ඔහුගේ අනුග්‍රහය පිළිගෙන කෘතවේදීත්වය දැක්වීමට තම අසමත්භාවය පිළිගැනීමත්, ඒවා වෙනුවෙන් අල්ලාහ්ට ප්‍රශංසා කිරීමට කැපවීමත් කෘතවේදීත්වයට අයත් වේ. දෙමාපියන්ට ලැබුණු ආශිර්වාද ඔවුන්ගේ දරුවන්ටත් පරපුරටත් ලැබෙන ආශිර්වාද වේ. මන්ද, ඔවුන්ට ඒවායින් ද, ඒවාට හේතු වන දේවලින් හා ඒවායේ ප්‍රතිඵලවලින් ද අනිවාර්යයෙන් කොටසක් ලැබෙන බැවිනි.
විශේෂයෙන්ම ආගමික ආශිර්වාද සම්බන්ධයෙන්, දැනුමෙන් හා ක්‍රියාවෙන් යුතුව දෙමාපියන් යහපත් වීම ඔවුන්ගේ දරුවන් යහපත් වීමට බලපාන අතිමහත් හේතුවකි. “ඔබ තෘප්තියට පත්වන දැහැමි ක්‍රියාවක් කිරීමට ද” යනු, යහපත් වන සියල්ල එක්රැස් කර, එය විනාශ කරන දේවලින් නිදහස් වූ ක්‍රියාවක් වීමයි. අල්ලාහ් තෘප්තියට පත්ව, පිළිගෙන, ඒ සඳහා ප්‍රතිඵල පිරිනමන්නේ එවැනි ක්‍රියාවකි. “මාගේ පරපුර තුළ ද මා වෙනුවෙන් යහපත ඇති කරනු මැනව” යනුවෙන් ඔහු තමා වෙනුවෙන් යහපත ඉල්ලා සිටීමෙන් පසු, තම පරපුරේ තත්ත්වය යහපත් කරන ලෙස අල්ලාහ්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය.
“මා වෙනුවෙන්” යනුවෙන් කියා තිබීමෙන්, ඔවුන්ගේ යහපත්භාවයෙන් ඔවුන්ගේ දෙමාපියන්ට ද ප්‍රයෝජන ලැබෙන බව පෙන්වයි. “නියත වශයෙන්ම මම ඔබ වෙත පසුතැවිලි වී හැරුණෙමි” යනු පව් හා අකීකරුකම් අත්හැර, ඔබට කීකරු වීමට හැරී පැමිණියෙමි යන්නයි. “තවද නියත වශයෙන්ම මම මුස්ලිම්වරුන් අතුරිනි.”
ඉමාම් ඉබ්න් කසීර්ගේ තෆ්සීර්
පෙර ආයතයේදී අල්ලාහ්ට පමණක් තව්හීද් කිරීම, ඔහුට පමණක් නමස්කාරය පිවිතුරු කිරීම සහ ඔහු වෙත ස්ථිරව යොමු වීම ගැන සඳහන් කළ පසු, මෙහිදී දෙමාපියන් සම්බන්ධයෙන් වූ උපදෙස එයට එක් කළේය. අල් කුර්ආනයේ වෙනත් බොහෝ ආයත්වල ද මෙය ඒ සමඟ සඳහන් වී ඇත. “ඔබේ පරමාධිපතියාණන් තීන්දු කළේ, ඔහු හැර අන් කිසිවකුට නමස්කාර නොකරන ලෙසත් දෙමාපියන්ට යහපත් ලෙස සලකන ලෙසත් ය” (අල්-ඉස්රාඃ 17:23) යන ප්‍රකාශය මෙන්ම, “මටත් ඔබේ දෙමාපියන්ටත් කෘතවේදී වන්න. නැවත පැමිණීම මා වෙතය” (ලුක්මාන් 31:14) යන ප්‍රකාශය ද, ඒ හැර තවත් බොහෝ ආයත් ද එයට නිදසුන් වේ.
මෙහිදී ඔහු මෙසේ කීවේය: “මිනිසාට තම දෙමාපියන් සමඟ යහපත් ලෙස කටයුතු කරන ලෙස අපි උපදෙස් දුනිමු.” එනම්, ඔවුන්ට යහපත් ලෙස සලකන ලෙසත්, ඔවුන් කෙරෙහි දයාව දක්වන ලෙසත් අපි ඔහුට නියෝග කළෙමු. අබූ දාවූද් අත්-තයාලිසී මෙසේ පැවසීය: “අපට ෂු‘බා දැනුම් දුන්නේය; ඔහුට සිමාක් ඉබ්නු හර්බ් දැනුම් දුන්නේය. ඔහු මෙසේ කීවේය: මුස්‘අබ් ඉබ්නු සඃද්, සඃද්ගෙන් මෙසේ කියනු මම අසා සිටියෙමි: සඃද්ගේ මව ඔහුට මෙසේ කීවාය: ‘දෙමාපියන්ට කීකරු වන ලෙස අල්ලාහ් නියෝග කර නැද්ද?
එබැවින් ඔබ අල්ලාහ්ව ප්‍රතික්ෂේප කරන තෙක් මම කෑමක් නොකමි, බීමක් ද නොබොමි.’ ඇය ආහාර පාන ප්‍රතික්ෂේප කළාය. ඔවුහු කෝටුවකින් ඇගේ කට විවෘත කරවීමට පටන් ගත්හ. එවිට මෙම ආයතය පහළ විය: ‘මිනිසාට තම දෙමාපියන් සමඟ යහපත් ලෙස කටයුතු කරන ලෙස අපි උපදෙස් දුනිමු…’” ෂු‘බාගේ ඉස්නාද් මාර්ගයෙන්, මීට සමාන නමුත් ඊට වඩා දිගු වාර්තාවක් ඉමාම් මුස්ලිම් සහ ඉබ්නු මාජා හැර සුනන් ග්‍රන්ථවල සටහන් කර ඇත.
“ඔහුගේ මව ඔහු දුෂ්කරතාවෙන් ඉසිලුවාය” යන්නෙහි අදහස නම්, ඔහු ගැබ්ගෙන සිටි කාලයේදී ඔහු නිසා ඇය විඳි දුෂ්කරතා හා වෙහෙසය. ගර්භණීභාවයේ අපහසුතා, ඔක්කාරය, බර, වේදනාව සහ වෙනත් දුෂ්කරතා ඒ අතර වේ. “තවද දුෂ්කරතාවෙන් යුතුව ඔහු ප්‍රසූත කළාය” යනු, ප්‍රසව වේදනාව හා එහි දැඩි බව නිසා ද ඇය දුෂ්කරතා වින්දා යන්නයි.
“ඔහු ව ඉසිලීම හා ඔහුට කිරි වැරීම මාස තිහකි” යන්න සම්බන්ධයෙන්, අලී (رضي الله عنه) මෙම ආයතය ලුක්මාන්හි ඇති “ඔහුට කිරි වැරීම වසර දෙකක් තුළය” (ලුක්මාන් 31:14) යන ආයතය සමඟත්, “කිරිදීම සම්පූර්ණ කිරීමට කැමති අය වෙනුවෙන් මව්වරු තම දරුවන්ට සම්පූර්ණ වසර දෙකක් කිරි දෙති” (අල්-බකරා 2:233) යන ප්‍රකාශය සමඟත් සලකා, ගැබ් කාලයේ අවමය මාස හයක් බව නිගමනය කළේය. එය බලවත් හා නිවැරදි නිගමනයකි. උස්මාන් සහ තවත් සහාබාවරු (رضي الله عنهم) ද ඔහුගේ අදහසට එකඟ වූහ.
මුහම්මද් ඉබ්නු ඉස්හාක් ඉබ්නු යසාර්, යසීද් ඉබ්නු අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු කුසයිත් හරහා බජ‘ජා ඉබ්නු අබ්දුල්ලාහ් අල්-ජුහනීගෙන් මෙසේ වාර්තා කළේය: “අපේ ගෝත්‍රයේ මිනිසෙක් ජුහයිනා ගෝත්‍රයේ කාන්තාවක සමඟ විවාහ වූ අතර, ඇය ඔහුට මාස හයක් සම්පූර්ණ වූ විට දරුවකු බිහි කළාය. එවිට ඇගේ සැමියා උස්මාන් වෙත ගොස් ඒ ගැන පැවසීය. උස්මාන් ඇය කැඳවූ විට, ඇය ඇඳුම් ඇඳීමට නැඟී සිටියාය. ඇගේ සහෝදරිය අඬන්නට වූවාය.
ඇය ඇගෙන්, ‘ඔබ අඬන්නේ ඇයි? අල්ලාහ්ගේ නාමයෙන් දිවුරමි, ඔහු හැර අන් කිසිවකු මා සමඟ සමීප සම්බන්ධයක් පවත්වා නැත. අල්ලාහ් කැමති දේ තීන්දු කරනු ඇත’ යැයි කීවාය. ඇය උස්මාන් වෙත ගෙන ආ විට, ඔහු ඇයට ගල් ගසා මරණ දඬුවම දීමට නියම කළේය.
එය අලීට ආරංචි වූ විට, ඔහු උස්මාන් වෙත පැමිණ, ‘ඔබ කුමක් කරන්නට යන්නේද?’ යැයි ඇසීය. උස්මාන්, ‘ඇය මාස හයක් සම්පූර්ණ වූ විට දරුවා බිහි කළාය. එය සිදුවිය හැකිද?’ යැයි කීවේය. අලී ඔහුගෙන්, ‘ඔබ අල් කුර්ආනය කියවන්නේ නැද්ද?’ යැයි ඇසීය.
ඔහු, ‘එසේය’ යැයි කීවේය. අලී මෙසේ කීවේය: ‘ඔබ අල්ලාහ් මෙසේ පවසනු අසා නැද්ද: “ඔහු ව ඉසිලීම හා ඔහුට කිරි වැරීම මාස තිහකි”; තවද “වසර දෙකක් පූර්ණව” යනුවෙන්ද පවසයි. එබැවින් ඉතිරි වන්නේ මාස හයක් පමණි.’ එවිට උස්මාන්, ‘අල්ලාහ්ගේ නාමයෙන් දිවුරමි, මම මේ ගැන සිතා බැලුවේ නැත’ යැයි කීවේය.
ඉන්පසු ඔහු, ‘එම කාන්තාව මා වෙත ගෙන එන්න’ යැයි කී නමුත්, ඇය ඒ වන විටත් රැගෙන ගොස් තිබුණි. බජ‘ජා මෙසේ පැවසීය: ‘අල්ලාහ්ගේ නාමයෙන් දිවුරමි, කපුටෙක් තවත් කපුටෙකුට සමාන වන තරමටවත්, බිත්තරයක් තවත් බිත්තරයකට සමාන වන තරමටවත්, දරුවා තම පියාට සමාන නොවීය.’ ඔහුගේ පියා දරුවා දුටු විට, ‘මාගේ පුතාය. මට නම් ඔහු ගැන කිසිම සැකයක් නැත’ යැයි කීවේය.”
ඉන්පසු අල්ලාහ් ඔහුට වණයක් වැනි රෝගයක් ඇති කළේය. එය ඔහුව අනුභව කරමින් පැතිර ගොස්, අවසානයේ ඔහු මිය ගියේය. මෙය ඉබ්නු අබී හාතිම් වාර්තා කර ඇත. “එබැවින් මම නමස්කාර කරන්නන් අතරින් පළමුවැන්නා වෙමි” යන ආයතය යටතේ අපි මෙය වෙනත් මාර්ගයකින් ද සඳහන් කර ඇත්තෙමු.
ඉබ්නු අබී හාතිම් මෙසේ පැවසීය: “මට මගේ පියා දැනුම් දුන්නේය; ඔහුට ෆර්වා ඉබ්නු අල්-මග්රා දැනුම් දුන්නේය; ඔහුට අලී ඉබ්නු මුස්හීර් දැනුම් දුන්නේය; ඔහුට දාවූද් ඉබ්නු අබී හින්ද්, ඉක්‍රිමා හරහා ඉබ්නු අබ්බාස්ගෙන් මෙසේ දැනුම් දුන්නේය: කාන්තාවක් මාස නවයකට පසු දරුවකු බිහි කළහොත්, කිරිදීමේ මාස විසි එකක් ඔහුට ප්‍රමාණවත් වේ. ඇය මාස හතකට පසු දරුවකු බිහි කළහොත්, මාස විසි තුනක් කිරිදීම ප්‍රමාණවත් වේ. ඇය මාස හයකට පසු දරුවකු බිහි කළහොත්, සම්පූර්ණ වසර දෙකක් කිරි දිය යුතුය. මන්ද අල්ලාහ් මෙසේ පවසන බැවිනි: ‘ඔහු ව ඉසිලීම හා ඔහුට කිරි වැරීම මාස තිහකි.’
“ඔහු තම ශක්තියේ උපරිමයට ළඟා වූ විට” යනු, ඔහු ශක්තිමත් වී, තරුණ වී, පරිණත තත්ත්වයට පැමිණි විට යන්නයි. “තවද ඔහු වයස අවුරුදු හතළිහට ළඟා වූ විට” යනු, ඔහුගේ බුද්ධිය පරිපූර්ණ වී, අවබෝධය හා විචාරශීලී බව සම්පූර්ණ වූ විට යන්නයි. සාමාන්‍යයෙන් පුද්ගලයකු වයස අවුරුදු හතළිහේදී සිටින තත්ත්වයෙන් පසුව වෙනස් නොවන බව කියනු ලැබේ. අබූ බක්ර් ඉබ්නු අය්යාෂ්, අ‘මෂ් හරහා අල්-කාසිම් ඉබ්නු අබ්දුර්-රහ්මාන්ගෙන් මෙසේ වාර්තා කළේය: මම මස්රූක්ගෙන්, ‘මිනිසකු තම පාප සම්බන්ධයෙන් වගකීමට ලක් කරනු ලබන්නේ කවදාද?’
යැයි ඇසුවෙමි. ඔහු, ‘ඔහු වයස අවුරුදු හතළිහට ළඟා වූ විටය. එබැවින් ප්‍රවේසම් වන්න’ යැයි පැවසීය. අල්-හාෆිස් අබූ යඃලා අල්-මව්සිලී මෙසේ පැවසීය: “උබයිදුල්ලාහ් අල්-කවාරීරී අපට දැනුම් දුන්නේය; ඔහුට උස්රා ඉබ්නු කයිස් අල්-අස්දී දැනුම් දුන්නේය.
ඔහු වයස අවුරුදු සියයකට ළඟා වී සිටියේය. ඔහුට අබූ අල්-හසන් අස්-සලූලී දැනුම් දුන්නේය. ඔහු තවත් වාර්තාවක් එක් කරමින් මෙසේ කීවේය: මුහම්මද් ඉබ්නු අම්ර් ඉබ්නු උස්මාන්, උස්මාන් හරහා නබි ﷺ තුමාගෙන් මෙසේ වාර්තා කළේය: ‘මුස්ලිම් ගැත්තකු වයස අවුරුදු හතළිහට ළඟා වූ විට, අල්ලාහ් ඔහුගේ ගණනය සැහැල්ලු කරයි. ඔහු වයස අවුරුදු හැටට ළඟා වූ විට, අල්ලාහ් ඔහුට තමන් වෙත නැවත හැරීමේ භාග්‍යය පිරිනමයි.
ඔහු වයස අවුරුදු හැත්තෑවට ළඟා වූ විට, අහසේ වාසීහු ඔහුට ආදරය කරති. ඔහු වයස අවුරුදු අසූවට ළඟා වූ විට, අල්ලාහ් ඔහුගේ යහපත් ක්‍රියා ස්ථිර කර, ඔහුගේ අයහපත් ක්‍රියා මකා දමයි. ඔහු වයස අවුරුදු අනූවට ළඟා වූ විට, අල්ලාහ් ඔහුගේ පෙර හා පසු පාපවලට සමාව දෙයි, ඔහුගේ පවුලේ අය වෙනුවෙන් ඔහුට මැදිහත් වීමේ අවසරය දෙයි, තවද අහසේ ඔහු “අල්ලාහ්ගේ භූමියේ සිටින සිරකරුවා” ලෙස සටහන් කරයි.’” මෙය වෙනත් මාර්ගයකින් ද වාර්තා වී ඇති අතර, ඉමාම් අහ්මද්ගේ මුස්නද්හි ද ඇත.
දමස්කස්හි උමය්යා පාලකයන්ගෙන් එක් අයෙකු වූ අල්-හජ්ජාජ් ඉබ්නු අබ්දුල්ලාහ් අල්-හකමී මෙසේ කීවේය: “මිනිසුන් ගැන ලැජ්ජාවෙන් මම වසර හතළිහක් පාප හා අකීකරුකම් අත්හැර සිටියෙමි. ඉන්පසු අල්ලාහ් ගැන ලැජ්ජාවෙන් ඒවා අත්හැරියෙමි.” කවියාගේ ප්‍රකාශය කොතරම් අලංකාරද: “තරුණ වියේ ගත කළ දේ ගත කර, ඔහුගේ හිසට පැසුණු හිසකෙස් නැඟී ආ විට, ඒවා ඔහුගේ හිසට නැඟුණු පසු, ‘අසත්‍යය, දැන් නවතිනු!’ යැයි ඔහු අසත්‍යයට කීවේය.”
“ඔහු මෙසේ කීවේය: ‘මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, මට භාග්‍යය ලබා දෙනු මැනව’” යනු, “මට සිතට ඇතුළත් කර දෙනු මැනව” යන්නයි. “මා වෙතත් මාගේ දෙමාපියන් වෙතත් ඔබ දායාද කළ ඔබගේ ආශිර්වාදයට කෘතවේදී වීමටත්, ඔබ තෘප්තියට පත්වන දැහැමි ක්‍රියාවක් කිරීමටත්” යනු, ඉදිරියේදී එසේ කිරීමට යන්නයි. “මාගේ පරපුර තුළ ද මා වෙනුවෙන් යහපත ඇති කරනු මැනව” යනු, මාගේ දරුවන් හා පරපුර යහපත් කරනු මැනව යන්නයි. “නියත වශයෙන්ම මම ඔබ වෙත පසුතැවී හැරුණෙමි.
තවද නියත වශයෙන්ම මම මුස්ලිම්වරුන් අතුරිනි.” මෙම ආයතය තුළ වයස අවුරුදු හතළිහට ළඟා වූ අයට, අල්ලාහ් වෙත පසුතැවිල්ලෙන් හැරීම නැවත අලුත් කර, ඒ මත අධිෂ්ඨාන කරගැනීමට මඟපෙන්වීමක් ඇත.
අබූ දාවූද් තම සුනන්හි, ඉබ්නු මස්ඌද් (رضي الله عنه) හරහා වාර්තා කළේ, අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් ﷺ ඔවුන්ට තෂහ්හුද්හිදී මෙසේ කියන්නට උගන්වූ බවයි: “අල්ලාහ්වහන්ස, අපගේ හදවත් එකට එක් කරනු මැනව; අප අතර ඇති සම්බන්ධතා යහපත් කරනු මැනව; සලාම් මාර්ග වෙත අපට මඟ පෙන්වනු මැනව; අන්ධකාරයෙන් ආලෝකය වෙත අප මුදාගනු මැනව; ප්‍රසිද්ධ හා රහසිගත සියලු අශීලාචාර ක්‍රියාවලින් අප ඈත් කරනු මැනව; අපගේ ශ්‍රවණය, දෘෂ්ටිය, හදවත්, භාර්යාවන් සහ පරපුර තුළ අපට ආශිර්වාද කරනු මැනව; අපගේ පසුතැවිල්ල පිළිගනු මැනව. නියත වශයෙන්ම ඔබ පසුතැවිල්ල පිළිගන්නා, අසීමිත කරුණාවන්තයාණන්ය.
ඔබගේ ආශිර්වාදවලට කෘතවේදී වන, ඒවා පිළිගෙන ඒවා ගැන ප්‍රශංසා කරන අය බවට අප පත් කරනු මැනව; ඒවා අප වෙනුවෙන් සම්පූර්ණ කරනු මැනව.”
අල්-බගවීගේ තෆ්සීර්
“මිනිසාට තම දෙමාපියන් සමඟ යහපත් ලෙස කටයුතු කරන ලෙස අපි උපදෙස් දුනිමු” යන අල්ලාහ්ගේ ප්‍රකාශයයි. කූෆාහි පාඨකයෝ “ඉහ්සානන්” (إِحْسَانًا) යනුවෙන් කියවති.
“ඔහුගේ මව ඔහු දුෂ්කරතාවෙන් ඉසිලුවාය. තවද දුෂ්කරතාවෙන් යුතුව ඔහු ප්‍රසූත කළාය” යනු, ප්‍රසව වේදනාවේ දැඩි බව අදහස් කරයි. හجازයේ පාඨකයෝ සහ අබූ අම්ර්, වචන දෙකෙහිම “කර්හන්” (كَرْهًا) යනුවෙන් ‘ක’ අක්ෂරයට ෆත්හාව යොදා කියවති. අනෙක් අය ඒ දෙකෙහිම ‘ක’ අක්ෂරයට දම්මාව යොදා කියවති.
“ඔහු ව ඉසිලීම හා ඔහුට කිරි වැරීම” යන්නෙහි “ෆිසාලුහු” (فِصَالُهُ) යනු කිරි වැරීමයි. යඃකූබ් “ෆස්ලුහු” (فَصْلُهُ) යනුවෙන්, අලිෆ් නොමැතිව කියවයි.
“මාස තිහකි” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ ගැබ් කාලයේ අවම සීමාවයි; එය මාස හයකි. කිරිදීමේ උපරිම කාලය මාස විසි හතරකි. ඉක්‍රිමා, ඉබ්නු අබ්බාස් (رضي الله عنهما) හරහා මෙසේ වාර්තා කළේය: “කාන්තාවක් මාස නවයක් ගැබ්ගෙන සිටියේ නම්, ඇය මාස විසි එකක් කිරි දෙයි. මාස හයක් ගැබ්ගෙන සිටියේ නම්, ඇය මාස විසි හතරක් කිරි දෙයි.”
“ඔහු තම ශක්තියේ උපරිමයට ළඟා වූ විට” යනු ඔහුගේ ශක්තියේ අවසාන සීමාවටත්, තරුණ වියේ හා ශාරීරික පරිපූර්ණත්වයේ උච්චතම අවස්ථාවටත් ළඟා වූ විට යන්නයි. එය වයස අවුරුදු දහඅටත් හතළිහත් අතර කාලයයි. එබැවින් ඔහු මෙසේ පැවසීය: “තවද ඔහු වයස අවුරුදු හතළිහට ළඟා වූ විට.” සුද්දී සහ දහ්හාක් පැවසුවේ, මෙම ආයතය සඃද් ඉබ්නු අබී වක්කාස් සම්බන්ධයෙන් පහළ වූ බවයි; එම සිද්ධිය පෙර සඳහන් වී ඇත.
අනෙක් අය පැවසුවේ, එය අබූ බක්ර් අස්-සිද්දීක්, ඔහුගේ පියා අබූ කුහාෆා උස්මාන් ඉබ්නු අම්ර් සහ ඔහුගේ මව උම්මුල්-හයිර් බින්ත් සඃර් ඉබ්නු අම්ර් සම්බන්ධයෙන් පහළ වූ බවයි. අලී ඉබ්නු අබී තාලිබ් මෙසේ පැවසීය: “මෙම ආයතය අබූ බක්ර් සම්බන්ධයෙන් පහළ විය. ඔහුගේ දෙමාපියන් දෙදෙනාම ඉස්ලාමය වැළඳ ගත්හ. මුහාජිරීන් අතර ඔහු හැර දෙමාපියන් දෙදෙනාම ඉස්ලාමයට පැමිණි වෙනත් කිසිවකු නොසිටියේය.
අල්ලාහ් ඔහුට ඒ දෙදෙනා ගැන උපදෙස් දුන් අතර, ඉන්පසුවද ඔහු ඒ යුතුකම පිළිපැද්දේය.” අබූ බක්ර්ට වයස අවුරුදු දහඅටක් සහ නබි ﷺ තුමාට වයස අවුරුදු විස්සක් වූ විට, ඔහු වෙළෙඳාමක් සඳහා නබිතුමා සමඟ ෂාම් දේශයට ගියේය. ඔහු වයස අවුරුදු හතළිහට ළඟා වූ විට නබිතුමාට නබිත්වය පිරිනමන ලදී. එවිට ඔහු නබිතුමා කෙරෙහි විශ්වාසය තබා, තම පරමාධිපතියාණන්ගෙන් මෙසේ ඉල්ලා සිටියේය: “මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, මට භාග්‍යය ලබා දෙනු මැනව” යනු මට සිතට ඇතුළත් කර දෙනු මැනව යන්නයි.
“මා වෙතත් මාගේ දෙමාපියන් වෙතත් ඔබ දායාද කළ ඔබගේ ආශිර්වාදයට කෘතවේදී වීමටත්” යනු මඟපෙන්වීම සහ ඊමානය සම්බන්ධයෙන් වූ ආශිර්වාදයයි. “තවද ඔබ තෘප්තියට පත්වන දැහැමි ක්‍රියාවක් කිරීමටත්.” ඉබ්නු අබ්බාස් පැවසුවේ, අල්ලාහ් ඔහුගේ ප්‍රාර්ථනාවට පිළිතුරු දුන් බවත්, අල්ලාහ් වෙනුවෙන් වධයට ලක් කළ විශ්වාසවන්ත වහලුන් නව දෙනෙකු ඔහු නිදහස් කළ බවත්, යහපත් දෙයකට ඔහු කැමති වූ සෑම අවස්ථාවකම අල්ලාහ් එය කිරීමට ඔහුට උපකාර කළ බවත්ය. ඔහු තවදුරටත් මෙසේ ප්‍රාර්ථනා කළේය: “මාගේ පරපුර තුළ ද මා වෙනුවෙන් යහපත ඇති කරනු මැනව.”
අල්ලාහ් ඔහුට පිළිතුරු දුන්නේය: ඔහුට දරුවන් වූ සියල්ලෝම ඉස්ලාමය වැළඳ ගත්හ. එලෙස ඔහුගේ දෙමාපියන් සහ ඔහුගේ දරුවන් සියල්ලන්ගේම ඉස්ලාමය ඔහු වෙනුවෙන් එක්රැස් විය. අබූ කුහාෆාට නබි ﷺ තුමාගේ කාලය දැකීමට ලැබුණි. ඔහුගේ පුත් අබූ බක්ර් ද, අබූ බක්ර්ගේ පුත් අබ්දුර්-රහ්මාන් ද, අබ්දුර්-රහ්මාන්ගේ පුත් අබූ අතීක් ද නබි ﷺ තුමාගේ කාලය දැකීමට ලැබූහ.
සහාබාවරුන් අතර වෙනත් කිසිවකුට මෙවැනි දෙයක් හිමි නොවීය. “නියත වශයෙන්ම මම ඔබ වෙත පසුතැවී හැරුණෙමි. තවද නියත වශයෙන්ම මම මුස්ලිම්වරුන් අතුරිනි” යන්න, අල්ලාහ්ගේ මෙම ප්‍රකාශය මෙන්ය: “දෙමාපියන්ට යහපත් ලෙස සලකන්න” (අල්-බකරා 2:83).
“තෆ්සීර් ඉබ්නු කසීර්”හි සඳහන් වන පරිදි, මෙම ආයතය අබූ බක්ර් අස්-සිද්දීක් සම්බන්ධයෙන් පහළ වූ අතර, ඔහුගේ දෙමාපියන් සහ ඔහුගේ සියලු දරුවන් ඉස්ලාමය වැළඳ ගත්හ.