Молитва за прошка и помош

Тефсир на шејх Абдуррахман ас-Саади

Кога бил објавен зборот на Возвишениот: „И да го покажувате она што е во вашите души или да го криете, Аллах ќе ве повика на одговорност за тоа“, тоа им паднало тешко на муслиманите. Тие помислиле дека ќе бидат земени на одговорност и за она што се појавува во срцето — за постојаните и минливите мисли, како и за другите состојби. Затоа Аллах со овој ајет им соопштил дека никого не оптоварува освен според неговите можности, односно со нешто што е во рамките на неговата сила и што не му претставува прекумерен товар и тешкотија. Како што Возвишениот рекол: „И во верата не ви пропишал ништо тешко“.

Основата на наредбите и забраните не е нешто што им причинува тешкотија на душите; напротив, тие се храна за душите, лек за телата и заштита од штета. Аллах Возвишениот им го наредил на робовите она што им го наредил од милост и добрина кон нив. А кога ќе се појават изговори што можат да предизвикаат тешкотија, тогаш следуваат олеснување и ублажување — или со целосно укинување на обврската за задолжениот, или со укинување на нејзин дел, како што се олеснувањата за болниот, патникот и другите.

Потоа Возвишениот соопштил дека секој човек ќе го има она добро што го стекнал, а против него ќе биде она зло што го сторил. Никој нема да го носи товарот на гревовите на друг, ниту добрите дела на човекот ќе му бидат одземени во корист на друг. Употребата на зборот „стекнал“ за доброто укажува дека човекот може да го стекне доброто со најмал труд, па дури и само со намерата во срцето. А употребата на зборот „се здобил“ за злото укажува дека лошото дело не му се запишува на човекот сѐ додека не го направи и не вложи труд во него.

Откако Возвишениот соопштил дека Пратеникот и верниците што се со него веруваат, и дека секој што постапува ќе биде награден според своите дела, а човекот е изложен на пропусти, грешки и заборавање, и откако соопштил дека не нѐ задолжува освен со она што можеме да го поднесеме, ја пренел молбата на верниците за тоа. Пратеникот ﷺ известил дека Аллах одговорил: „Веќе го направив тоа“ — како одговор на оваа молба. Тие велат: „Господару наш, не земај нѐ на одговорност ако заборавиме или погрешиме!“

Разликата меѓу заборавањето и грешката е следнава: заборавањето е кога срцето ќе го изгуби од предвид она што му било наредено, па човекот го остава затоа што заборавил. Грешката е кога човекот намерува нешто што му е дозволено да го намерува, но неговото дело потоа се случува на начин на кој не му е дозволено да постапи. Аллах ѝ ги простил на оваа заедница последиците од овие две состојби, од милост и добрина кон неа.

Според тоа, ако некој се моли облечен во насилно одземена или нечиста облека, или заборавил дека на неговото тело има нечистотија, или зборува во молитвата затоа што заборавил, или направи нешто што го прекинува постот заборавајќи, или заборавајќи направи нешто од забранетите дејства при аџилак за кои не следува надомест, тогаш му е простено. Исто така, не ја прекршува заклетвата оној што го направил она за кое се заколнал дека нема да го направи, ако го сторил тоа заборавајќи. А ако некој по грешка уништи човечки живот или имот, нема грев за тоа, но обврската за надомест се однесува на самото уништување.

Исто така, ако човекот заборави да го изговори името на Аллах во случаи кога тоа е задолжително, нема штета.

„Господару наш, не товари нѐ со тежок товар, како што си ги товарел оние пред нас!“ — односно, не ни пропишувај тешки обврски. Аллах веќе го направил тоа: ги олеснил верските обврски на оваа заедница — во чистењето и во облиците на богослужбите — повеќе отколку на другите заедници.

„Господару наш, не оптоварувај нѐ со она за кое немаме сила!“ Аллах го исполнил ова, и Нему Му припаѓа пофалбата.

„Избриши ни ги гревовите, прости ни и смилувај ни се!“ Со бришењето на гревовите и простувањето се отстрануваат несреќите и злото, а со милоста се постигнува исправноста на работите.

„Ти си нашиот Господар“ — односно, нашиот Господар, Владетел и Бог, Чија заштита над нас трае откако нѐ создал и нѐ оформил. Твоите благодати непрекинато нѐ опкружуваат во секој миг. Потоа ни ја подари најголемата благодат и највеличествениот дар — благодатта на исламот, на која ѝ се подредени сите други благодати. Затоа Те молиме, Господару наш и Заштитнику наш, да ја довршиш Твојата благодат со тоа што ќе ни помогнеш против народот што не верува во Тебе и во Твоите пратеници, се противи на следбениците на Твојата вера и ја отфрла Твојата заповед.

Помогни ни против нив со доказ и јасно објаснување, со меч и копје — така што ќе ни овозможиш да се зацврстиме на земјата, ќе ги оставиш нив без помош и ќе ни подариш вера и дела преку кои се постигнува победата. Сета пофалба Му припаѓа на Аллах, Господарот на световите. Со помошта и успехот од Аллах заврши толкувањето на сурата Ал-Бакара. Аллах нека го благослови Мухаммед и нека му подари мир.

Возвишениот известува за верувањето на Пратеникот и верниците што се со него, за нивната покорност и послушност, а заедно со тоа и за нивното барање прошка. Тој соопштил дека тие веруваат во Аллах, во Неговите мелеци, во Неговите Книги и во Неговите пратеници. Ова подразбира верување во сѐ што Аллах за Себе го соопштил и во сѐ што Неговите пратеници го соопштиле за Него — во Неговите совршени својства и величествени одлики, општо и подробно; подразбира и Негово прогласување за чист од сличност со созданијата, негирање на Неговите својства и сите недостатоци.

Исто така, подразбира верување во мелеците што се спомнати во верските објави, општо и подробно, како и верување во сите пратеници и книги — односно, во сѐ што пратениците го соопштиле и во сѐ што книгите содржат од вести, наредби и забрани. Тие не прават разлика меѓу ниту еден од Неговите пратеници, туку веруваат во сите нив, бидејќи тие се посредници меѓу Аллах и Неговите робови. Неверувањето во некој од нив е неверување во сите нив, а всушност и неверување во Аллах.

„И велат: ‘Слушаме’“ — она што ни го нареди и ни го забрани. „И се покоруваме“ — Ти се покоруваме во тоа. Тие не биле од оние што велат: „Слушаме, а не се покоруваме“. Бидејќи робот неизбежно има недостатоци во исполнувањето на правата на Аллах Возвишениот и постојано му е потребно Неговото простување, тие рекле: „Те молиме за прошка“ — односно, Те молиме да ни ги простиш пропустите и гревовите што произлегле од нас и да ги избришеш недостатоците со кои сме обележани.

„Тебе ќе Ти се вратиме“ — сите созданија ќе се вратат кај Тебе, а Ти ќе им судиш според добрите и лошите дела што ги направиле.

Тефсир на имамот Ибн Касир

Спомнување на преданијата за вредноста на овие два величествени ајети; Аллах нека ни даде полза преку нив.

Прв хадис: Ал-Бухари рекол: Ни раскажа Мухаммед ибн Касир, ни извести Шу‘ба, од Сулејман, од Ибрахим, од Абдуррахман, од Абу Мас‘уд, од Пратеникот ﷺ, кој рекол: „Кој ќе ги прочита двата ајета...“ Исто така, ни раскажа Абу Ну‘ајм, ни раскажа Суфјан, од Мансур, од Ибрахим, од Абдуррахман ибн Језид, од Абу Мас‘уд, кој рекол дека Аллаховиот Пратеник ﷺ рекол: „На оној што во текот на ноќта ќе ги прочита двата последни ајета од сурата Ал-Бакара, тие ќе му бидат доволни“. И останатите собирачи на хадиси го бележат преку патеката на Сулејман ибн Михран ал-А‘маш, со истиот синџир на преносители и со сличен текст.

Хадисот се наоѓа во двата Сахиха преку Суфјан ас-Саури, од Мансур, од Ибрахим, од Абдуррахман ибн Језид, од него. Исто така, во двата Сахиха се пренесува од Абдуррахман, од Алкама, од Абу Мас‘уд. Абдуррахман рекол: „Потоа го сретнав Абу Мас‘уд и тој ми го раскажа“. Така го пренел и Ахмед ибн Ханбал: Ни раскажа Јахја ибн Адам, ни раскажа Шарик, од Асым, од Ал-Мусејјиб ибн Рафи‘, од Алкама, од Абу Мас‘уд, од Пратеникот ﷺ, кој рекол: „Кој во својата ноќ ќе ги прочита двата последни ајета од сурата Ал-Бакара, тие ќе му бидат доволни“.

Втор хадис: Имам Ахмед рекол: Ни раскажа Хусејн, ни раскажа Шајбан, од Мансур, од Риб‘и, од Харша ибн ал-Хур, од Ал-Ма‘рур ибн Сувејд, од Абу Зар, кој рекол дека Аллаховиот Пратеник ﷺ рекол: „Ми беа дадени завршните ајети на сурата Ал-Бакара од богатство под Аршот; тие не му биле дадени на ниту еден пратеник пред мене“. Ибн Мардавејх го пренел преку преданието на Ал-Ашџа‘и, од ас-Саури, од Мансур, од Риб‘и, од Зејд ибн Забијан, од Абу Зар, кој рекол дека Аллаховиот Пратеник ﷺ рекол: „Ми беа дадени завршните ајети на сурата Ал-Бакара од богатство под Аршот“.

Трет хадис: Муслим рекол: Ни раскажа Абу Бекр ибн Аби Шејба, ни раскажа Абу Усама, ни раскажа Малик ибн Магул. (Ха.) И ни раскажаа Ибн Нумејр и Зухејр ибн Харб, и двајцата од Абдуллах ибн Нумејр; нивните текстови се слични. Ибн Нумејр рекол: Ни раскажа татко ми, ни раскажа Малик ибн Магул, од Зубејр ибн Ади, од Талха, од Мурра, од Абдуллах, кој рекол: „Кога Пратеникот ﷺ бил одведен на ноќното патување, го довеле до Сидратул-Мунтеха, која се наоѓа на шестото небо.

До неа завршува она што се воздигнува од земјата, па таму се прима, а до неа завршува и она што се спушта од над неа, па таму се прима“. Тој рекол: „Кога Сидрата ја покриваше она што ја покриваше“ — и рекол: „Тоа беа златни пеперутки“. Потоа рекол: „На Аллаховиот Пратеник ﷺ му беа дадени три нешта: петте молитви, завршните ајети на сурата Ал-Бакара и простување за оној од неговата заедница што на Аллах не Му придружувал ништо, дури и ако бил виновен за тешки гревови“.

Четврт хадис: Ахмед рекол: Ни раскажа Исхак ибн Ибрахим ар-Рази, ни раскажа Селеме ибн ал-Фадл, ми раскажа Мухаммед ибн Исхак, од Језид ибн Аби Хабиб, од Мартхад ибн Абдуллах ал-Језани, од Укба ибн Амир ал-Џухани, кој рекол дека Аллаховиот Пратеник ﷺ му рекол: „Прочитај ги двата последни ајета од сурата Ал-Бакара, зашто тие ми беа дадени од под Аршот“. Овој синџир на преносители е добар, но не го вклучиле во своите збирки.

Петти хадис: Ибн Мардавејх рекол: Ни раскажа Ахмед ибн Камил, ни раскажа Ибрахим ибн Исхак ал-Харби, ни соопшти Мусаддад, ни соопшти Абу Авана, од Абу Малик, од Риб‘и, од Хузејфа, кој рекол дека Аллаховиот Пратеник ﷺ рекол: „Во три нешта сме ставени над луѓето: ми беа дадени овие ајети од крајот на сурата Ал-Бакара од богатство под Аршот; тие не му биле дадени на никој пред мене и никому по мене нема да му бидат дадени“. Потоа го пренел и преку На‘им ибн Аби Хинди, од Риб‘и, од Хузејфа, со сличен текст.

Шести хадис: Ибн Мардавејх рекол: Ни раскажа Абдулбаки ибн Нафи‘, ни соопшти Исмаил ибн ал-Фадл, ни соопшти Мухаммед ибн Хатим ибн Бази‘, ни соопшти Џафар ибн Авн, од Малик ибн Магул, од Абу Исхак, од Ал-Харис, од Али, кој рекол: „Не мислам дека некој што го разбрал исламот легнува да спие, а да не ги прочита завршните ајети на сурата Ал-Бакара, зашто тие се богатство што му беше дадено на вашиот Пратеник ﷺ од под Аршот“.

Ваки‘ го пренел од Исраил, од Абу Исхак, од Умејр ибн Амр ал-Харифе, од Али, кој рекол: „Не мислам дека некој што има разум и до кого стигнал исламот легнува да спие, а да не ги прочита Ајатул-Курси и завршните ајети на сурата Ал-Бакара, зашто тие се од богатство под Аршот“.

Седми хадис: Абу Иса ат-Тирмизи рекол: Ни раскажа Бундар, ни раскажа Абдуррахман ибн Мехди, ни раскажа Хаммад ибн Селеме, од Аш‘ас ибн Абдуррахман ал-Џурми, од Абу Калабе, од Абу ал-Аш‘ас ас-Сан‘ани, од Ну‘ман ибн Башир, од Пратеникот ﷺ, кој рекол: „Аллах запишал Книга две илјади години пред да ги создаде небесата и земјата и од неа објавил два ајета со кои ја завршил сурата Ал-Бакара. Нема да се читаат три ноќи во некој дом, а шејтанот да му се приближи“. Потоа ат-Тирмизи рекол: „Овој хадис е необичен“.

Така го пренел и Ал-Хаким во својот Ал-Мустадрак, преку Хаммад ибн Селеме, и рекол: „Синџирот му е веродостоен според условите на Муслим, но двајцата [Ал-Бухари и Муслим] не го забележале“.

Осми хадис: Ибн Мардавејх рекол: Ни раскажа Абдуррахман ибн Мухаммед ибн Медин, ни соопшти Ал-Хасан ибн ал-Џахм, ни соопшти Исмаил ибн Амр, ни соопшти Ибн Аби Мерјем, ми раскажа Јусуф ибн Аби ал-Хаџаџ, од Са‘ид, од Ибн Аббас, кој рекол: „Кога Аллаховиот Пратеник ﷺ ќе ги прочиташе последниот дел од сурата Ал-Бакара и Ајатул-Курси, се насмевнуваше и велеше: ‘Тие се од богатството на Семилостивиот под Аршот’“.

А кога ќе прочиташе: „Кој ќе направи зло, ќе биде казнет за него“, и „Човекот ќе го има само она за што се трудел, и неговиот труд ќе биде виден, а потоа ќе биде награден со целосна награда“, тој ќе речеше: „Ние сме на Аллахови, и кај Него ќе се вратиме“, и ќе се смиреше.

Деветти хадис: Ибн Мардавејх рекол: Ни раскажа Абдуллах ибн Мухаммед ибн Куфи, ни раскажа Ахмед ибн Јахја ибн Хамза, ни раскажа Мухаммед ибн Бекр, ни раскажа Макки ибн Ибрахим, ни раскажа Абдуллах ибн Аби Хумејд, од Абу Мулејх, од Макал ибн Јесар, кој рекол дека Аллаховиот Пратеник ﷺ рекол: „Ми беа дадени Фатихата на Книгата и завршните ајети на сурата Ал-Бакара од под Аршот, а сурата Ал-Муфассал ми беше дадена како дополнителен дар“.

Десетти хадис: Претходно, во поглавјето за вредноста на Фатихата, беше спомнато преданието на Абдуллах ибн Иса ибн Абдуррахман ибн Аби Лејла, од Са‘ид ибн Џубејр, од Ибн Аббас, кој рекол: „Додека Аллаховиот Пратеник ﷺ бил со Џибрил, се слушнал силен шум над нив. Џибрил го кренал погледот кон небото и рекол: ‘Ова е врата на небото што се отвори; никогаш порано не била отворена’. Потоа од неа се спуштил мелек, дошол кај Пратеникот ﷺ и му рекол: ‘Радувај се на две светлини што ти се дадени и што не му биле дадени на ниту еден пратеник пред тебе: Фатихата на Книгата и завршните ајети на сурата Ал-Бакара.

Нема да прочиташ ниту една буква од нив, а да не ти биде дадено она што го бараш’“. Ова го забележале Муслим и ан-Неса’и; ова е текстот на ан-Неса’и.

Зборовите на Возвишениот: „Пратеникот верува во тоа што му се објавува од Господарот негов“ се известување дека Пратеникот ﷺ верува во тоа. Ибн Џарир рекол: Ни раскажа Бишр, ни раскажа Језид, ни раскажа Са‘ид, од Катаде, кој рекол: „Ни беше спомнато дека кога бил објавен овој ајет, Аллаховиот Пратеник ﷺ рекол: ‘И нему му прилега да верува’“.

Ал-Хаким во својот Ал-Мустадрак пренел: Ни раскажа Абу ан-Надр ал-Факих, ни раскажа Му‘аз ибн Наџде ал-Кураши, ни раскажа Халлад ибн Јахја, ни раскажа Абу Акил, од Јахја ибн Аби Кесир, од Енес ибн Малик, кој рекол: „Кога на Пратеникот ﷺ му бил објавен овој ајет: ‘Пратеникот верува во тоа што му се објавува од Господарот негов’, Пратеникот ﷺ рекол: ‘Нему му прилега да верува’“. Потоа Ал-Хаким рекол: „Синџирот му е веродостоен, но двајцата [Ал-Бухари и Муслим] не го забележале“.

Зборовите „и верниците“ се поврзани со зборот „Пратеникот“. Потоа за сите заедно се вели: „Секој од нив верува во Аллах, во Неговите мелеци, во Неговите Книги и во Неговите пратеници: ‘Ние не правиме поделба меѓу ниту еден од Неговите пратеници’“. Верниците веруваат дека Аллах е Единствен, Еден, Самостоен, дека нема друго божество освен Него и нема друг господар освен Него. Тие ги потврдуваат сите пратеници и пратенички книги објавени од небото на Аллаховите пратеници и избрани робови.

Не прават разлика меѓу ниту еден од нив, така што би верувале во едни, а би ги отфрлале другите. Напротив, сите тие за нив се вистинољубиви, добродетелни, исправни, упатени и упатувачи кон патиштата на доброто, иако со дозвола на Аллах, еден од нивниот закон можел да го замени законот на претходниот. Најпосле, сите претходни закони биле заменети со законот на Мухаммед ﷺ, Печатот на пратениците и пратениците, чиј закон ќе остане до Часот. И секогаш ќе има група од неговата заедница што ќе се држи до вистината и ќе биде надмоќна.

„И велат: ‘Слушаме и се покоруваме’“ — односно: „Го слушнавме Твојот говор, Господару наш, го разбравме и постапивме според него, исполнувајќи го она што го бара“. „Те молиме за прошка, Господару наш“ е молба за прошка, милост и благост. Ибн Аби Хатим рекол: Ни раскажа Али ибн Харб ал-Мавсили, ни раскажа Ибн Фудејл, од Ата ибн ас-Саиб, од Са‘ид ибн Џубејр, од Ибн Аббас, за зборовите на Аллах: „Пратеникот верува во тоа што му се објавува од Господарот негов, и верниците“, до зборовите „Те молиме за прошка, Господару наш“, кој рекол: „Аллах рече: ‘Веќе ви простив’“.

„Тебе ќе Ти се вратиме“ значи: кај Тебе е враќањето и конечната судбина на Денот кога ќе се воспостави пресметката.

Ибн Џарир рекол: Ни раскажа Ибн Хумејд, ни раскажа Џерир, од Бејан, од Хаким, од Џабир, кој рекол: „Кога на Аллаховиот Пратеник ﷺ му биле објавени зборовите: ‘Пратеникот верува во тоа што му се објавува од Господарот негов, и верниците. Секој од нив верува во Аллах, во Неговите мелеци, во Неговите Книги и во Неговите пратеници. Ние не правиме поделба меѓу ниту еден од Неговите пратеници. И велат: Слушаме и се покоруваме.

Те молиме за прошка, Господару наш, Тебе ќе Ти се вратиме’, Џибрил рекол: ‘Аллах убаво те пофалил тебе и твојата заедница, затоа побарај, ќе ти биде дадено’. Тогаш тој побарал: ‘Аллах никого не оптоварува освен според неговите можности’“, до крајот на ајетот. Ѕвездата: 16; Жените: 123; Ѕвездата: 39–41.

Единаесетти хадис: Абу Мухаммед Абдуллах ибн Абдуррахман ад-Дарими во својот Муснад рекол: Ни раскажа Абу ал-Мугира, ни раскажа Сафван, ни раскажа Ајфа‘ ибн Абдуллах ал-Кила‘и, кој рекол: „Еден човек праша: ‘Аллахов Пратенику, кој ајет во Книгата на Аллах е највеличествен?’ Тој одговори: ‘Ајатул-Курси: Аллах — нема друго божество освен Него, Живиот, Самоопстојувачкиот’. Човекот праша: ‘А кој ајет во Книгата на Аллах сакаш да ти биде даден тебе и на твојата заедница?’ Тој одговори: ‘Крајот на сурата Ал-Бакара; во него е опфатено секое добро на овој и на идниот свет’“.

Зборовите на Возвишениот: „Аллах никого не оптоварува освен според неговите можности“ значат дека никого не задолжува над неговата сила. Ова е дел од Неговата благост кон созданијата, Неговото сочувство и добрина кон нив. Овој ајет го укинал и го отстранил она од што асхабите стравувале во зборовите: „И да го покажувате она што е во вашите души или да го криете, Аллах ќе ве повика на одговорност за тоа“. Односно, Аллах, иако ќе бара сметка и ќе прашува, нема да казни за нешто што човекот не може да го спречи.

А за она што не може да го отстрани — за наметливите помисли и внатрешните разговори на душата — човекот нема да биде задолжен. А одбивноста кон лошите наметливи помисли е дел од верата.

„Во негова корист е доброто што го стекнал“ — односно, доброто; „а против него е злото што го стекнал“ — односно, злото. Ова се однесува на делата што спаѓаат во рамките на верската задолженост. Потоа Возвишениот ги упатил Своите робови да Му се обраќаат со молба, ветувајќи им дека ќе им одговори. Така ги упатил и ги научил да велат: „Господару наш, не казнувај нѐ ако...“ — ако изоставиме обврска поради заборавање или направиме забрането дело поради заборавање, „или ако погрешиме“, односно ако поради незнаење не го погодиме исправниот начин на постапување според верскиот закон.

Претходно, во Сахих Муслим, е наведено преданието од Абу Хурејра: „Аллах рекол: ‘Да’“. А во преданието од Ибн Аббас стои: „Аллах рекол: ‘Веќе го направив тоа’“. Ибн Маџе во својот Сунен и Ибн Хиббан во својот Сахих го пренеле хадисот од Абу Амр ал-Авза‘и, од Ата. Во верзијата на Ибн Маџе се вели дека е од Ибн Аббас, а кај ат-Табарани и Ибн Хиббан: од Ата, од Убејд ибн Умејр, од Ибн Аббас, кој рекол дека Аллаховиот Пратеник ﷺ рекол: „Аллах од мојата заедница ги отстрани последиците од грешката, заборавањето и она на што биле принудени“.

Ова е пренесено и преку други патеки, но Ахмед и Абу Хатим го сметале за слаб; а Аллах најдобро знае. Ибн Аби Хатим рекол: Ми раскажа татко ми, ни раскажа Муслим ибн Ибрахим, ни раскажа Абу Бекр ал-Хузели, од Шехр, од Ум ад-Дерда’, од Пратеникот ﷺ, кој рекол: „Аллах ѝ прости на мојата заедница три нешта: грешката, заборавањето и принудата“. Абу Бекр рекол: „Му го спомнав тоа на Ал-Хасан, а тој рече: ‘Точно е. Зар не го читаш тоа во Куранот: „Господару наш, не казнувај нѐ ако заборавиме или погрешиме“?’“

„Господару наш, не товари нѐ со тежок товар, како што си ги товарел оние пред нас“ значи: не задолжувај нѐ со тешки дела, дури и ако би можеле да ги поднесеме, како што им пропиша на претходните народи окови и тешки обврски. Нивниот Пратеник Мухаммед ﷺ бил испратен како пратеник на милоста и ги отстранил тие товари преку лесната, праведна и благонаклона вера со која бил испратен. Во Сахих Муслим, од Абу Хурејра, се пренесува дека Аллаховиот Пратеник ﷺ рекол: „Аллах рече: ‘Да’“. А од Ибн Аббас, од Аллаховиот Пратеник ﷺ, се пренесува: „Аллах рече: ‘Веќе го направив тоа’“.

Хадисот е пренесен преку повеќе патеки од Аллаховиот Пратеник ﷺ: „Испратен сум со исправната, лесна вера“.

„Господару наш, не оптоварувај нѐ со она за кое немаме сила“ — односно, не задолжувај нѐ со дела што не можеме да ги поднесеме, ниту испитувај нѐ со несреќи и искушенија што ни се неподносливи. Мекхул рекол за зборовите „Господару наш, не оптоварувај нѐ со она за кое немаме сила“: „Тоа се туѓината и силната полова желба“. Ова го пренел Ибн Аби Хатим. „Аллах рече: ‘Да’“, а во друг хадис: „Аллах рече: ‘Веќе го направив тоа’“.

„Избриши ни ги гревовите“ — односно, избриши ги нашите пропусти и грешки во она што е меѓу нас и Тебе, а што Ти го знаеш. „Прости ни“ — во она што е меѓу нас и Твоите робови; не откривај им ги нашите мани и лоши дела. „И смилувај ни се“ — во иднина не дозволувај, поради Твоето упатување и помош, да западнеме во друг грев. Затоа велеле дека на грешникот му се потребни три нешта: Аллах да му прости во она што е меѓу него и Аллах; да го покрие пред Неговите робови и да не го посрами пред нив; и да го сочува, не дозволувајќи му да западне во сличен грев.

Претходно во хадисот беше спомнато дека Аллах рекол: „Да“, а во друго предание: „Веќе го направив тоа“.

„Ти си нашиот Господар“ значи: Ти си нашиот Заштитник и Помагач; на Тебе се потпираме, од Тебе бараме помош и целосно Тебе се доверуваме. Нема ни сила ни моќ освен преку Тебе.

„Па помогни ни против народот што не верува“ — оние што ја отфрлиле Твојата вера, го негирале Твоето единство и пратеништвото на Твојот Пратеник, обожувале други покрај Тебе и на Тебе Ти придружувале некои од Твоите робови. Помогни ни против нив и дарувај ни победа над нив на овој и на идниот свет. Аллах рекол: „Да“. А во хадисот што го пренел Муслим од Ибн Аббас стои: „Аллах рекол: ‘Веќе го направив тоа’“.

Ибн Џарир рекол: Ми раскажа ал-Мусенна ибн Ибрахим, ни раскажа Абу Ну‘ајм, ни раскажа Суфјан, од Абу Исхак, дека Му‘аз, Аллах нека биде задоволен со него, кога ќе ја завршел оваа сура со зборовите: „Па помогни ни против народот што не верува“, велел: „Амин“. Ваки‘ го пренел од Суфјан, од Абу Исхак, од еден човек, од Му‘аз ибн Џебел, дека кога ја завршувал сурата Ал-Бакара велел: „Амин“. Заборавивме.

Тефсир на ал-Багави

Зборовите на Возвишениот: „Пратеникот верува“ — односно, го потврдил како вистина тоа „што му се објавува од Господарот негов, и верниците“. „Секој од нив верува во Аллах“ — односно, секој поединец од нив; затоа глаголот е во еднина. „И во Неговите мелеци, Неговите Книги и Неговите пратеници“. Хамза и ал-Кисаи го прочитале во еднина: „Неговата Книга“, мислејќи на Куранот.

Се вели и дека значењето е множина, иако зборот е наведен во еднина, како во зборовите на Возвишениот: „Аллах ги испрати пратениците како радосници и опоменувачи и со нив ја објави Книгата“ (Ал-Бакара, 213). Останатите го прочитале во множина: „Неговите Книги“, како во зборовите на Возвишениот: „И во Неговите мелеци, Неговите Книги и Неговите пратеници“ (Ен-Ниса, 136).

„Ние не правиме поделба меѓу ниту еден од Неговите пратеници“ — така што би верувале во некои, а би ги отфрлале другите, како што постапиле Евреите и христијаните. Во реченицата има испуштен дел, а целосното значење е: „Тие велат: ‘Ние не правиме поделба’“. Ја‘куб го прочитал глаголот со буквата „ј“: „Не прави поделба“, па тоа е известување за Пратеникот, или значи дека никој од нив не прави поделба. Рекол „меѓу еден“ наместо „меѓу поединците“, бидејќи зборот „еден“ може да се однесува и на еднина и на множина.

Аллах Возвишениот рекол: „И никој од вас не би можел да го спречи“ (Ал-Хакка, 47).

„И рекле: ‘Слушаме’“ — го слушаме Твојот говор; „и се покоруваме“ — на Твојата заповед. Од Хаким, од Џабир, Аллах нека биде задоволен со нив, се пренесува дека Џибрил, мир над него, му рекол на Пратеникот ﷺ кога бил објавен овој ајет: „Аллах убаво те пофалил тебе и твојата заедница; затоа побарај и ќе ти биде дадено“. Потоа, по упатството од Аллах Возвишениот, тој побарал: „Те молиме за прошка“. Овој збор е во акузатив како масдар, односно: „Прости ни со Твоето простување“ или „Те молиме за Твојата прошка“.

„Господару наш, Тебе ќе Ти се вратиме. Аллах никого не оптоварува освен според неговите можности“. Очигледното значење на ајетот е одговор на молбата, а во него е изоставена самата молба; како да рекле: „Не оптоварувај нѐ освен со она што можеме да го поднесеме“. А одговорот е: „Аллах никого не оптоварува освен според неговите можности“, односно, според неговата сила.

„Можност“ е назив за она што човекот може да го поднесе и што не му е тесно и тешко.

Толкувачите се разликувале во објаснувањето на ова. Ибн Аббас, Ата и мнозинството толкувачи сметале дека се однесува на внатрешниот говор на душата, спомнат во зборовите на Возвишениот: „И да го покажувате она што е во вашите души или да го криете“, како што претходно објаснивме. Се пренесува од Ибн Аббас дека рекол: „Се мисли само на верниците; нивната верска обврска им била олеснета и не им било наложено ништо што не можат да го поднесат“, како што рекол Аллах Возвишениот: „Аллах ви посакува олеснување, а не ви посакува тешкотија“ (Ал-Бакара, 185), и: „Во верата не ви пропишал ништо тешко“ (Ал-Хаџ, 78).

Суфјан ибн Ујејна бил прашан за зборовите на Возвишениот: „Аллах никого не оптоварува освен според неговите можности“, па рекол: „Освен со она што му е лесно; не го задолжил со нешто што ја надминува неговата сила“. Ова е добро толкување, бидејќи „можност“ означува нешто помало од крајната сила.

Зборовите на Возвишениот: „Во негова корист е она што го стекнал“ — односно, душата ќе го има она добро што го направила, со неговата награда и возврат; „а против него е она што го стекнал“ од злото, чиј товар ќе биде против неа.

„Господару наш, не казнувај нѐ“ — односно, не казнувај нѐ „ако заборавиме“. Некои сметале дека се мисли на заборавање во значењето на невнимание. Ал-Калби рекол: „Кога синовите на Израил ќе заборавеле нешто од она што им било наредено или ќе погрешеле, казната им следувала веднаш, па им било забранувано нешто од храната или пиењето сразмерно на тој грев. Затоа Аллах им наредил на верниците да бараат од Него да не ги зема на одговорност за тоа“.

Се вели и дека „заборавање“ има значење на оставање, како во зборовите на Возвишениот: „Тие го заборавиле Аллах, па и Тој ги заборавил“ (Ет-Тевба, 67).

„Или ако погрешиме“. Се вели дека тоа значи намерност и свесно постапување, бидејќи се говори: „Тој погрешил“ кога намерно го сторил тоа. Аллах Возвишениот рекол: „Навистина, убивањето на нив е голем грев“ (Ал-Исра, 31). Ата рекол: „Ако заборавиме или погрешиме“ значи: ако не знаеме или ако намерно постапиме.

Мнозинството, пак, сметале дека станува збор за грешка во значењето на незнаење и невнимание, бидејќи намерниот грев не е простен, туку е препуштен на волјата на Аллах; грешката е простена. Пратеникот ﷺ рекол: „Од мојата заедница се отстранети грешката, заборавањето и она на што биле принудени“.

Зборовите на Возвишениот: „Господару наш, не товари нѐ со тежок товар“ значат: со тежок завет и договор што не можеме да го исполниме, па да нѐ казниш за неговото прекршување и оставање. „Како што си ги товарел оние пред нас“ — односно, Евреите, кои не го исполниле и биле казнети. Ова е мислењето на Муџахид, Ата, Катаде, ас-Судди, ал-Калби и една група други. На тоа упатуваат зборовите на Возвишениот: „И сте го прифатиле Мојот завет“ (Али Имран, 81), односно, Мојот договор.

Се вели и дека значењето е: „Не отежнувај ни ги работите и не ни ги прави обврските тешки, како што си им ги отежнал на Евреите“. Аллах им пропишал педесет молитви, им наредил во закат да дадат четвртина од имотот, а оној на чија облека ќе се најдела нечистотија морал да го отсече тој дел; оној што ќе направел грев, следното утро го наоѓал запишан на својата врата; и други слични тешки обврски и окови. Ова е значењето на преданието од Усман, Ата, Малик ибн Енес, Абу Убејда и други. На тоа упатуваат зборовите на Возвишениот: „И ќе ги ослободи од товарите нивни и од оковите што биле на нив“ (Ал-А‘раф, 157).

Се вели и дека „тежок товар“ е гревот за кој нема покајание; значењето би било: „Сочувај нѐ да не направиме таков грев“. Основното значење на зборот е обврзување и зацврстување.

Зборовите на Возвишениот: „Господару наш, не оптоварувај нѐ со она за кое немаме сила“ значат: не задолжувај нѐ со дела што не можеме да ги поднесеме. Се вели и дека тоа се внатрешните мисли и наметнувањата. Од Мекхул е пренесено дека рекол: „Тоа е силната полова желба“. Се вели дека „силната желба“ значи интензитет на страста.

Од Ибрахим е пренесено дека рекол: „Тоа е љубовта“. Мухаммед ибн Абдул-Веххаб рекол: „Тоа е страсната љубов“. Ибн Џурејџ рекол: „Тоа е претворање во мајмуни и свињи“. Се вели и дека тоа е злорадоста на непријателите, а се вели и дека се разделбата и прекинувањето на врските; бараме заштита од Аллах од тоа.

„Избриши ни ги гревовите“ — односно, премини преку нив и избриши ги. „Прости ни“ — покриј ги нашите гревови и не посрамоти нѐ. „И смилувај ни се“, бидејќи не можеме да постигнеме дела освен со Твојата покорност, ниту да се воздржиме од непокорност освен со Твојата милост. „Ти си нашиот Господар“ — наш Помагач, Чувар и Заштитник. „Па помогни ни против народот што не верува“.

Са‘ид ибн Џубејр пренесува од Ибн Аббас, Аллах нека биде задоволен со нив, дека за зборовите „Те молиме за прошка, Господару наш“ Аллах рекол: „Веќе ви простив“. За зборовите „Не казнувај нѐ ако заборавиме или погрешиме“ рекол: „Нема да ве казнам“. За „Господару наш, не товари нѐ со тежок товар“ рекол: „Нема да ви натоварам тежок товар“. За „Не оптоварувај нѐ со она за кое немаме сила“ рекол: „Нема да ве оптоварам“.

А за „Избриши ни ги гревовите“ и сѐ до крајот на ајетот рекол: „Веќе ви ги избришав гревовите, ви простив, ви се смилував и ви помогнав против народот што не верува“.

Кога Му‘аз ибн Џебел ја завршувал сурата Ал-Бакара, велел: „Амин“. Исмаил ибн Абдул-Кахир ни соопшти: Абдул-Гафир ибн Мухаммед ни соопшти: Мухаммед ибн Иса ал-Џулуди ни соопшти: Ибрахим ибн Мухаммед ибн Суфјан ни соопшти: Муслим ибн ал-Хаџаџ ни соопшти: Абу Бекр ибн Аби Шејба ни соопшти: Абу Усама ни соопшти: Малик ибн Магул ми пренесе од Зубејр ибн Ади, од Талха ибн Али ибн Мусриф, од Мурра, од Абдуллах, кој рекол: „Кога Аллаховиот Пратеник ﷺ бил одведен на ноќното патување, го довеле до Сидратул-Мунтеха, која се наоѓа на шестото небо.

До неа завршува она што се воздигнува од земјата и таму се прима; до неа завршува и она што се спушта одозгора и таму се прима“. Тој рекол: „Кога Сидрата ја покриваше она што ја покриваше“ (Ен-Неџм, 16) — и рекол: „Тоа беа златни пеперутки“. Потоа рекол: „На Аллаховиот Пратеник ﷺ му беа дадени три нешта: петте молитви, завршните ајети на сурата Ал-Бакара и простување за секој од неговата заедница што на Аллах не Му придружувал ништо, дури и ако бил виновен за тешки гревови“.