క్షమాపణ మరియు సహాయం కోసం ప్రార్థన
آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ، وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ، وَمَلَائِكَتِهِ، وَكُتُبِهِ، وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ، وَقَالُوا سَمِعْنَا، وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ. رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ، وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ. رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا، إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا. رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا. رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ، وَاعْفُ عَنَّا، وَاغْفِرْ لَنَا، وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا، فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ.
آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ
ఆడియోను లోడ్ చేయలేకపోయాం. మళ్లీ ప్రయత్నించండి.
ఈ ప్రవక్త తన ప్రభువు తరఫు నుండి, తనపై అవతరింపజేయబడిన దానిని విశ్వసించాడు మరియు (అదే విధంగా) విశ్వాసులు కూడా (విశ్వసించారు). వారంతా అల్లాహ్ ను, ఆయన దూతలను, ఆయన గ్రంథాలను మరియు ఆయన ప్రవక్తలను విశ్వసించారు. వారంటారు: "మేము ఆయన ప్రవక్తల మధ్య ఎలాంటి భేదభావాలను చూపము. మరియు మేము (ఆదేశం) విన్నాము మరియు దానిని శిరసావహించాము, నీ క్షమాభిక్షను అర్థిస్తున్నాము, ఓ మా ప్రభూ! మా గమ్యస్థానం నీ వైపుకే ఉంది. "అల్లాహ్, ఏ ప్రాణి పైననూ దాని శక్తికి మించిన భారం వేయడు. తాను సంపాదించిన దానికి (పుణ్య) ఫలితం దానికి లభిస్తుంది మరియు తాను చేసిన దుష్కర్మల శిక్ష అది అనుభవిస్తుంది. ఓ మా ప్రభూ! మేము మరచినా లేక తప్పు చేసినా మమ్మల్ని పట్టకు! ఓ మా ప్రభూ! పూర్వం వారిపై మోపినట్టి భారం మాపై మోపకు. ఓ మా ప్రభూ! మేము సహంచలేని భారం మాపై వేయకు. మమ్మల్ని మన్నించు, మమ్మల్ని క్షమించు మరియు మమ్మల్ని కరుణించు. నీవే మా సంరక్షకుడవు, కావున సత్యతిరస్కారులకు విరుద్ధంగా మాకు విజయము (సహాయము) నొసంగు."
రూపాలు: ప్రత్యామ్నాయ మస్దర్‌ “గుఫ్రానక” (غُفْرَانَكَ — నీ క్షమాపణను వేడుకుంటున్నాము); దాని తరువాత నిషేధార్థక రూపమైన “లా తుఆఖిధ్నా” (لَا تُؤَاخِذْنَا) మరియు వేడుకోలు రూపమైన “వఅ్ఫు అన్నా” (وَاعْفُ عَنَّا) వస్తాయి. ఇవి సూరతుల్ బఖరా యొక్క రెండు గొప్ప ముగింపు వచనాలు.
షేఖ్ అబ్దుర్రహ్మాన్ అస్సాదీ తఫ్సీర్
“మీరు మీ మనస్సులలో ఉన్నదాన్ని బయటపెట్టినా, దాన్ని దాచినా, అల్లాహ్ దాని గురించి మిమ్మల్ని లెక్క అడుగుతాడు” అనే అల్లాహ్ వాక్యం అవతరించినప్పుడు, ముస్లింలకు అది కష్టంగా అనిపించింది. ఎందుకంటే హృదయంలో కలిగే, స్థిరపడిపోయే సహజమైన లేదా తాత్కాలికమైన ఆలోచనల విషయంలో కూడా తాము విచారించబడతామని వారు భావించారు. అప్పుడు ఈ వచనం ద్వారా అల్లాహ్ వారికి తెలియజేశాడు: “అల్లాహ్ ఏ ప్రాణిపైనా దాని సామర్థ్యానికి మించిన భారాన్ని మోపడు”; అంటే, దాని శక్తికి సరిపోయే దానినే విధిస్తాడు; దాని శక్తికి మించినదాన్ని విధించి దానికి కష్టాన్ని కలిగించడు. అల్లాహ్ ఇలా కూడా చెప్పాడు: “ధర్మంలో ఆయన మీపై ఎలాంటి ఇబ్బందినీ విధించలేదు” (అల్-హజ్జ్ 22:78).
ఆదేశాలు, నిషేధాల అసలు స్వరూపం ప్రాణులకు కష్టాన్ని కలిగించేది కాదు. అవి ఆత్మలకు ఆహారం, శరీరాలకు ఔషధం, హాని నుంచి రక్షణ. అల్లాహ్ తన దాసులపై కరుణతో, ఉపకారంతో ఆదేశాలు విధించాడు. అంతేకాక, కష్టాన్ని కలిగించే అవకాశం ఉన్న కొన్ని సముచిత కారణాలు ఏర్పడినప్పుడు, ఆ బాధ్యతను పూర్తిగా తొలగించడం ద్వారా లేదా అందులో కొంత భాగాన్ని తగ్గించడం ద్వారా సౌలభ్యాన్ని కల్పించాడు.
అనారోగ్యంతో ఉన్నవారికి, ప్రయాణికులకు, ఇతరులకు ఇచ్చిన సడలింపులు దీనికి ఉదాహరణ.
తరువాత ప్రతి ప్రాణికీ అది సంపాదించిన సత్కార్యాల ఫలితం ఉంటుందని, అది చేసుకున్న దుష్కార్యాల భారం దానిపైనే ఉంటుందని అల్లాహ్ తెలియజేశాడు. ఒకరి పాపభారాన్ని మరొకరు మోయరు; దాసుని సత్కార్యాల పుణ్యం మరొకరికి వెళ్లిపోదు. సత్కార్యానికి “కసబత్” అనే పదాన్ని ఉపయోగించడం, కొద్దిపాటి ప్రయత్నంతోనే—హృదయంలోని సంకల్పంతో సైతం—మనిషికి సత్కార్యం దక్కుతుందని సూచిస్తుంది. దుష్కార్యానికి “ఇక్తసబత్” అనే పదాన్ని ఉపయోగించడం, మనిషి దాన్ని ఆచరించి, దాని కోసం ప్రయత్నించే వరకు అది అతనిపై నమోదు చేయబడదని సూచిస్తుంది.
ప్రవక్త మరియు ఆయనతో ఉన్న విశ్వాసుల విశ్వాసం గురించి, ప్రతి ఆచరణకర్త తన ఆచరణకు తగిన ప్రతిఫలం పొందుతాడని అల్లాహ్ తెలియజేశాడు. మనిషి విధుల్లో లోపం చేయడం, పొరబడడం, మరచిపోవడం వంటివాటికి లోనవుతాడు. మనం భరించగలిగినదాన్నే ఆయన విధిస్తాడని కూడా అల్లాహ్ తెలియజేశాడు. అప్పుడు విశ్వాసులు ఆ విషయాల కోసం చేసిన ప్రార్థనను ఆయన ప్రస్తావించాడు.
ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) తెలియజేసిన ప్రకారం, ఈ ప్రార్థనకు సమాధానంగా అల్లాహ్ “నేను అలా చేశాను” అని అన్నాడు.
“ఓ మా ప్రభూ! మేము మరచినా లేదా పొరబడినా మమ్మల్ని పట్టకు.” మరచిపోవడమంటే, ఆజ్ఞాపించబడిన విషయం హృదయం నుంచి జారిపోవడం వల్ల దాన్ని మరచి వదిలేయడం. పొరబడడమంటే, ఒక వ్యక్తి తాను చేయడానికి అనుమతించబడిన పనిని ఉద్దేశించి, ఆచరణలో చేయడానికి అనుమతి లేని విధంగా అది జరిగిపోవడం.
ఈ రెండు విషయాల వల్ల ఈ ఉమ్మత్‌కు కలిగే తప్పులను అల్లాహ్ వారిపై కరుణతో, ఉపకారంతో మన్నించాడు.
దీని ప్రకారం, ఎవరైనా ఆక్రమించిన లేదా అపవిత్రమైన వస్త్రంలో నమాజు చేసినా, తన శరీరంపై ఉన్న అపవిత్రతను మరచిపోయినా, నమాజులో మరచి మాట్లాడినా, ఉపవాసాన్ని భంగపరిచే పని మరచి చేసినా, నష్టం కలిగించని ఇహ్రామ్ నిషేధాలలో ఏదైనా మరచి ఉల్లంఘించినా, అతడు మన్నించబడతాడు. అలాగే, ప్రమాణం చేసిన పనిని మరచి చేసినవాడు తన ప్రమాణాన్ని భంగపరిచినవాడిగా పరిగణించబడడు. పొరపాటున ఒక ప్రాణాన్ని లేదా ఆస్తిని నాశనం చేస్తే, అతనిపై పాపం ఉండదు; అయితే నష్టపరిహారం కేవలం నష్టం కలిగిన కారణంగా అతనిపై విధించబడుతుంది. బిస్మిల్లాహ్ పలకడం తప్పనిసరైన సందర్భాల్లో ఎవరైనా మరచి దాన్ని వదిలితే, అది హాని కలిగించదు.
“ఓ మా ప్రభూ! మాపై భారమైన బాధ్యతను మోపకు” అంటే, కష్టతరమైన బాధ్యతలను మాపై విధించకు. “మాకు ముందు ఉన్నవారిపై దాన్ని మోపినట్లుగా” — అల్లాహ్ ఈ ఉమ్మత్‌కు పూర్వపు ఉమ్మత్‌లకు ఇవ్వని విధంగా, శుద్ధి మరియు ఆరాధనలకు సంబంధించిన ఆదేశాలలో సడలింపునిచ్చాడు.
“ఓ మా ప్రభూ! మేము భరించలేని దాన్ని మాపై మోపకు” — అల్లాహ్ ఈ ప్రార్థనను అంగీకరించాడు; స్తోత్రమంతా ఆయనకే చెందుతుంది.
“మమ్మల్ని మన్నించు, మమ్మల్ని క్షమించు, మాపై కరుణ చూపు.” మన్నింపు, క్షమాపణలు కష్టాలను, చెడులను తొలగిస్తాయి; కరుణ ద్వారా వ్యవహారాలు చక్కబడతాయి.
“నీవే మా సంరక్షకుడవు” అంటే: ఓ మా ప్రభూ, మా యజమానీ, మా ఆరాధ్యదైవమా! నీవు మమ్మల్ని ఉనికిలోకి తెచ్చి సృష్టించినప్పటి నుంచీ నిరంతరం మా సంరక్షకుడవు. నీ అనుగ్రహాలు ప్రతి క్షణం మాపై కురుస్తూ, నిరంతరంగా కొనసాగుతున్నాయి. ఆ తరువాత అన్ని అనుగ్రహాలకు పునాదియైన గొప్ప అనుగ్రహాన్ని, మహత్తరమైన ప్రసాదాన్ని—ఇస్లాం అనుగ్రహాన్ని—మాకు ప్రసాదించావు.
కాబట్టి, ఓ మా ప్రభూ, మా సంరక్షకుడా! నీ అనుగ్రహాన్ని సంపూర్ణం చేసి, నిన్నూ నీ ప్రవక్తల్నీ తిరస్కరించిన, నీ ధర్మస్థులపై పోరాడిన, నీ ఆజ్ఞను విసర్జించిన అవిశ్వాసులపై మాకు సహాయం చేయమని నిన్ను వేడుకుంటున్నాము. వారిపై వాదనతో, స్పష్టమైన వివరణతో, కత్తితో, ఆయుధంతో మాకు విజయాన్ని ప్రసాదించు; భూమిపై మాకు స్థిరత్వాన్ని కల్పించు, వారిని ఓడించు; విజయాన్ని పొందే విశ్వాసాన్నీ, సత్కార్యాలనూ మాకు అనుగ్రహించు. సర్వలోకాల ప్రభువైన అల్లాహ్‌కే స్తోత్రం.
అల్లాహ్ సహాయంతో, ఆయన అనుగ్రహంతో సూరతుల్ బఖరా తఫ్సీర్ పూర్తయింది. అల్లాహ్ ముహమ్మద్‌పై కృపను, శాంతిని ప్రసాదించుగాక.
ప్రవక్త మరియు ఆయనతో ఉన్న విశ్వాసుల విశ్వాసం, విధేయత, విధులను అనుసరించడం, అలాగే క్షమాపణ కోరడం గురించి అల్లాహ్ తెలియజేస్తున్నాడు. వారు అల్లాహ్‌ను, ఆయన దూతలను, ఆయన గ్రంథాలను, ఆయన ప్రవక్తలను విశ్వసించారు. ఇందులో అల్లాహ్ తన గురించి తెలియజేసినవాటినీ, ఆయన ప్రవక్తలు ఆయన గురించి తెలిపిన పరిపూర్ణ గుణాలనూ, మహిమాస్వరూప లక్షణాలనూ—వాటిని సమగ్రంగా, వివరంగా—విశ్వసించడం ఉంది. అలాగే, పోలికలకూ, నిరాకరణకూ, లోపగుణాలన్నింటికీ ఆయన అతీతుడని విశ్వసించడం కూడా ఇందులో భాగమే.
ధర్మగ్రంథాలు సమగ్రంగా, వివరంగా పేర్కొన్న దూతలను విశ్వసించడం; ప్రవక్తలందరినీ, గ్రంథాలన్నిటినీ విశ్వసించడం కూడా ఇందులో ఉంది. అంటే, ప్రవక్తలు తెలియజేసిన, గ్రంథాలలో ఉన్న వార్తలు, ఆదేశాలు, నిషేధాలన్నిటినీ విశ్వసించడం. వారు తమ ప్రవక్తలలో ఎవరి మధ్యా భేదం చూపరు; వారందరూ అల్లాహ్‌కూ ఆయన దాసులకూ మధ్యవర్తులు. వారిలో కొందరిని తిరస్కరించడం, వారందరినీ—నిజానికి అల్లాహ్‌నే—తిరస్కరించినట్లవుతుంది.
“వారు ఇలా అన్నారు: ‘మేము విన్నాము’” అంటే, నీవు మాకు ఆజ్ఞాపించినదాన్నీ, నిషేధించినదాన్నీ విన్నాము. “మరియు మేము విధేయత చూపాము” అంటే, ఆ విషయంలో నీకు విధేయులమయ్యాము. “మేము విన్నాము, అవిధేయత చూపాము” అని చెప్పినవారిలా వారు లేరు. అల్లాహ్ హక్కుల విషయంలో దాసుని నుంచి తప్పనిసరిగా కొంత లోపం జరుగుతుంది; అతడు ఎల్లప్పుడూ ఆయన క్షమాపణకు అవసరమైనవాడు.
అందుకే వారు ఇలా అన్నారు: “నీ క్షమాపణను వేడుకుంటున్నాము” అంటే, మా లోపాలకూ పాపాలకూ క్షమాపణను, మాలో ఉన్న దోషాల తొలగింపును నిన్ను వేడుకుంటున్నాము. “మరియు నీ వైపుకే గమ్యస్థానం” అంటే, సృష్టులన్నీ నీ వద్దకే తిరిగి వస్తాయి; వారు చేసిన మంచి, చెడుల ప్రకారం నీవు వారికి ప్రతిఫలం ఇస్తావు.
ఇమామ్ ఇబ్న్ కసీర్ తఫ్సీర్
ఈ రెండు మహత్తరమైన వచనాల ఘనత గురించి వచ్చిన హదీసులను ప్రస్తావిస్తున్నాడు. అల్లాహ్ వాటి ద్వారా మనకు ప్రయోజనం చేకూర్చుగాక.
మొదటి హదీస్: బుఖారీ ఇలా అన్నారు: ముహమ్మద్ ఇబ్ను కసీర్ మాకు వివరించారు; షుఅ్బా మాకు తెలియజేశారు; సులైమాన్ ద్వారా, ఇబ్రాహీమ్ ద్వారా, అబ్దుర్‌ రహ్మాన్ ద్వారా, అబూ మస్ఊద్ ద్వారా—ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారని: “ఈ రెండు వచనాలను చదివినవాడు...” అని. అబూ నుఐమ్ మాకు వివరించారు; సుఫ్యాన్ మాకు వివరించారు; మన్సూర్ ద్వారా, ఇబ్రాహీమ్ ద్వారా, అబ్దుర్‌ రహ్మాన్ ఇబ్ను యజీద్ ద్వారా, అబూ మస్ఊద్ ఇలా అన్నారు: ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారు: “రాత్రివేళ సూరతుల్ బఖరా చివరి రెండు వచనాలను చదివినవారికి అవి సరిపోతాయి.”
సులైమాన్ ఇబ్ను మిహ్రాన్ అల్-అఅ్మష్ మార్గం ద్వారా మిగిలిన హదీస్ గ్రంథాల రచయితలు కూడా ఇదే అర్థంతో దీనిని ఉల్లేఖించారు. మన్సూర్ ద్వారా, ఇబ్రాహీమ్ ద్వారా, అబ్దుర్‌ రహ్మాన్ ద్వారా వచ్చిన ఈ హదీస్ సహీహ్ బుఖారీ, సహీహ్ ముస్లింలలో ఉంది. అబ్దుర్‌ రహ్మాన్ ద్వారా, అల్కమా ద్వారా, అబూ మస్ఊద్ ద్వారా కూడా సహీహ్ రెండు గ్రంథాలలో ఇది ఉంది. అబ్దుర్‌ రహ్మాన్ ఇలా అన్నారు: తరువాత నేను అబూ మస్ఊద్‌ను కలిశాను; ఆయన ఈ హదీస్‌ను నాకు వివరించారు.
ఇమామ్ అహ్మద్ ఇబ్ను హన్బల్ కూడా యహ్యా ఇబ్ను ఆదమ్ ద్వారా, షరీక్ ద్వారా, ఆసిమ్ ద్వారా, అల్-ముసయ్యిబ్ ఇబ్ను రాఫిఅ్ ద్వారా, అల్కమా ద్వారా, అబూ మస్ఊద్ ద్వారా ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారని ఉల్లేఖించారు: “ఎవరైనా రాత్రివేళ సూరతుల్ బఖరా చివరి రెండు వచనాలను చదివితే, అవి అతనికి సరిపోతాయి.”
రెండవ హదీస్: ఇమామ్ అహ్మద్ ఇలా అన్నారు: హుసైన్ మాకు వివరించారు; షైబాన్ మాకు వివరించారు; మన్సూర్ ద్వారా, రిబ్ఈ ద్వారా, ఖరషా ఇబ్ను అల్-హుర్ ద్వారా, అల్-మఅ్రూర్ ఇబ్ను సువైద్ ద్వారా, అబూ ధర్ ద్వారా—ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారు: “అర్ష్‌ క్రింద ఉన్న నిధి నుంచి సూరతుల్ బఖరా ముగింపు వచనాలు నాకు ఇవ్వబడ్డాయి. నాకు ముందు ఏ ప్రవక్తకూ అవి ఇవ్వబడలేదు.” ఇబ్ను మర్దవైహ్ అల్-అష్జఈ ద్వారా, సుఫ్యాన్ ద్వారా, మన్సూర్ ద్వారా, రిబ్ఈ ద్వారా, జైద్ ఇబ్ను ధబ్యాన్ ద్వారా, అబూ ధర్ ద్వారా ఇదే హదీస్‌ను ఉల్లేఖించారు.
అందులో ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారు: “అర్ష్‌ క్రింద ఉన్న నిధి నుంచి సూరతుల్ బఖరా ముగింపు వచనాలు నాకు ఇవ్వబడ్డాయి.”
మూడవ హదీస్: ముస్లిం ఇలా అన్నారు: అబూ బక్ర్ ఇబ్ను అబీ షైబా మాకు వివరించారు; అబూ ఉసామా మాకు వివరించారు; మాలిక్ ఇబ్ను మఘూల్ మాకు వివరించారు. (హా) ఇబ్ను నుమైర్, జుహైర్ ఇబ్ను హర్బ్ ఇద్దరూ అబ్దుల్లాహ్ ఇబ్ను నుమైర్ ద్వారా మాకు వివరించారు; వారి పదాలు దగ్గరగా ఉన్నాయి. ఇబ్ను నుమైర్ ఇలా అన్నారు: నా తండ్రి మాకు వివరించారు; మాలిక్ ఇబ్ను మఘూల్ ద్వారా, అజ్-జుబైర్ ఇబ్ను అదీ ద్వారా, తల్హా ద్వారా, ముర్రా ద్వారా, అబ్దుల్లాహ్ ద్వారా: ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇస్రా ప్రయాణానికి తీసుకెళ్లబడినప్పుడు, ఆయనను ఆరవ ఆకాశంలో ఉన్న సిద్రతుల్ ముంతహా వరకు తీసుకెళ్లారు.
భూమి నుంచి పైకి తీసుకెళ్లబడే విషయాలు అక్కడికి చేరి స్వీకరించబడతాయి; దాని పైనుంచి కిందికి దింపబడే విషయాలు కూడా అక్కడికి చేరి స్వీకరించబడతాయి. “ఆ సిద్ర వృక్షాన్ని కప్పివేసినది కప్పివేసినప్పుడు” (అన్-నజ్మ్ 53:16) అనే వచనంలోని “కప్పివేసినది” బంగారు సీతాకోకచిలుకలని ఆయన అన్నారు. ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం)కు మూడు విషయాలు ఇవ్వబడ్డాయి: ఐదు పూటల నమాజులు, సూరతుల్ బఖరా ముగింపు వచనాలు; అలాగే, తన ఉమ్మత్‌లో అల్లాహ్‌కు ఎలాంటి భాగస్వామినీ కల్పించని వారికి ప్రాణాంతకమైన మహాపాపాలు క్షమించబడ్డాయి.
నాలుగవ హదీస్: అహ్మద్ ఇలా అన్నారు: ఇస్‌హాక్ ఇబ్ను ఇబ్రాహీమ్ అర్-రాజీ మాకు వివరించారు; సలమా ఇబ్ను అల్-ఫద్ల్ మాకు వివరించారు; ముహమ్మద్ ఇబ్ను ఇస్‌హాక్ నాకు వివరించారు; యజీద్ ఇబ్ను అబీ హబీబ్ ద్వారా, మార్థద్ ఇబ్ను అబ్దుల్లాహ్ అల్-యజనీ ద్వారా, ఉఖ్బా ఇబ్ను ఆమిర్ అల్-జుహనీ ద్వారా—ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) నాతో ఇలా అన్నారు: “సూరతుల్ బఖరా చివరి రెండు వచనాలను చదువు. అవి అర్ష్‌ కింద నుంచి నాకు ఇవ్వబడ్డాయి.” ఈ పరంపర మంచిది; వారు తమ గ్రంథాలలో దీనిని నమోదు చేయలేదు.
ఐదవ హదీస్: ఇబ్ను మర్దవైహ్ ఇలా అన్నారు: అహ్మద్ ఇబ్ను కామిల్ మాకు వివరించారు; ఇబ్రాహీమ్ ఇబ్ను ఇస్‌హాక్ అల్-హర్బీ మాకు తెలియజేశారు; ముసద్దద్ మాకు తెలియజేశారు; అబూ అవానా ద్వారా, అబూ మాలిక్ ద్వారా, రిబ్ఈ ద్వారా, హుజైఫా ద్వారా—ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారు: “మూడు విషయాల ద్వారా మాకు ప్రజలపై ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది. అర్ష్‌ క్రింద ఉన్న నిధి గృహం నుంచి ఈ వచనాలు నాకు ఇవ్వబడ్డాయి. నాకు ముందు ఎవరికీ అవి ఇవ్వబడలేదు; నా తరువాత ఎవరికీ ఇవ్వబడవు.” తరువాత ఆయన ఇదే అర్థంతో నుఐమ్ ఇబ్ను అబీ హిందీ ద్వారా, రిబ్ఈ ద్వారా, హుజైఫా ద్వారా మరో పరంపరతో ఉల్లేఖించారు.
ఆరవ హదీస్: ఇబ్ను మర్దవైహ్ ఇలా అన్నారు: అబ్దుల్ బాఖీ ఇబ్ను నాఫిఅ్ మాకు వివరించారు; ఇస్మాయీల్ ఇబ్ను అల్-ఫద్ల్ మాకు తెలియజేశారు; ముహమ్మద్ ఇబ్ను హాతిమ్ ఇబ్ను బజీఅ్ మాకు తెలియజేశారు; జఫర్ ఇబ్ను ఔన్ ద్వారా, మాలిక్ ఇబ్ను మఘూల్ ద్వారా, అబూ ఇస్‌హాక్ ద్వారా, అల్-హారిస్ ద్వారా, అలీ ద్వారా: “ఇస్లాం గురించి అవగాహన కలిగినవాడు సూరతుల్ బఖరా చివరి వచనాలు చదవకుండా నిద్రపోతాడని నేను అనుకోను. అవి అర్ష్‌ క్రింద నుంచి మీ ప్రవక్తకు ఇవ్వబడిన నిధి.”
వకీఅ్, ఇస్రాయీల్ ద్వారా, అబూ ఇస్‌హాక్ ద్వారా, ఉమైర్ ఇబ్ను అమ్ర్ అల్-ఖారిఫీ ద్వారా, అలీ ద్వారా కూడా ఉల్లేఖించారు: “ఇస్లాం చేరినవారిలో వివేకం కలవాడెవరైనా ఆయతుల్ కుర్సీ, సూరతుల్ బఖరా చివరి వచనాలు చదవకుండా నిద్రపోతాడని నేను అనుకోను. అవి అర్ష్‌ క్రింద ఉన్న నిధికి చెందినవి.”
ఏడవ హదీస్: అబూ ఈసా అత్తిర్మిధీ ఇలా అన్నారు: బందార్ మాకు వివరించారు; అబ్దుర్‌ రహ్మాన్ ఇబ్ను మహ్దీ మాకు వివరించారు; హమ్మాద్ ఇబ్ను సలమా మాకు వివరించారు; అష్అథ్ ఇబ్ను అబ్దుర్‌ రహ్మాన్ అల్-జుర్మీ ద్వారా, అబూ ఖిలాబా ద్వారా, అబూ అల్-అష్అథ్ అస్-సన్ఆనీ ద్వారా, అన్-నుఅ్మాన్ ఇబ్ను బషీర్ ద్వారా—ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారు: “ఆకాశాలనూ భూమినీ సృష్టించడానికి రెండువేల సంవత్సరాల ముందు అల్లాహ్ ఒక గ్రంథాన్ని లిఖించాడు. అందులోనుంచి రెండు వచనాలను అవతరింపజేసి, వాటితో సూరతుల్ బఖరాను ముగించాడు. ఏ ఇంటిలోనైనా ఈ రెండు వచనాలను మూడు రాత్రులపాటు చదివితే, షైతాను దాని సమీపానికి రాడు.” తరువాత ఆయన ఇది గరీబ్ హదీస్ అని అన్నారు.
హాకిమ్ తన అల్-ముస్తద్రక్‌లో హమ్మాద్ ఇబ్ను సలమా మార్గం ద్వారా ఇదే హదీస్‌ను ఉల్లేఖించి, “ఇది ముస్లిం షరతుల ప్రకారం సహీహ్; అయితే వారు దీనిని ఉల్లేఖించలేదు” అని అన్నారు.
ఎనిమిదవ హదీస్: ఇబ్ను మర్దవైహ్ ఇలా అన్నారు: అబ్దుర్‌ రహ్మాన్ ఇబ్ను ముహమ్మద్ ఇబ్ను మదీన్ మాకు వివరించారు; అల్-హసన్ ఇబ్ను అల్-జహ్మ్ మాకు తెలియజేశారు; ఇస్మాయీల్ ఇబ్ను అమ్ర్ మాకు తెలియజేశారు; ఇబ్ను అబీ మర్యం మాకు తెలియజేశారు; యూసుఫ్ ఇబ్ను అబీ అల్-హజ్జాజ్ నాకు వివరించారు; సఈద్ ద్వారా, ఇబ్ను అబ్బాస్ ద్వారా: ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) సూరతుల్ బఖరా చివరి భాగాన్ని, ఆయతుల్ కుర్సీని చదివినప్పుడు నవ్వి, “ఈ రెండూ అర్ష్‌ క్రింద ఉన్న అర్-రహ్మాన్ నిధికి చెందినవి” అని చెప్పేవారు.
“ఎవరైతే చెడు చేస్తాడో దానికి ప్రతిఫలం పొందుతాడు” (అన్-నిసా 4:123), “మనిషికి తాను చేసిన ప్రయత్నం తప్ప మరొకటి ఉండదు; అతని ప్రయత్నం త్వరలోనే చూపబడుతుంది; తరువాత అతనికి సంపూర్ణమైన ప్రతిఫలం ఇవ్వబడుతుంది” (అన్-నజ్మ్ 53:39–41) అని చదివినప్పుడు, ఆయన “ఇన్నా లిల్లాహి...” అంటూ దుఃఖాన్ని వ్యక్తం చేసి, వినయంగా ఉండేవారు.
తొమ్మిదవ హదీస్: ఇబ్ను మర్దవైహ్ ఇలా అన్నారు: అబ్దుల్లాహ్ ఇబ్ను ముహమ్మద్ ఇబ్ను కూఫీ మాకు వివరించారు; అహ్మద్ ఇబ్ను యహ్యా ఇబ్ను హమ్జా మాకు వివరించారు; ముహమ్మద్ ఇబ్ను బక్ర్ మాకు వివరించారు; మక్కీ ఇబ్ను ఇబ్రాహీమ్ మాకు వివరించారు; అబ్దుల్లాహ్ ఇబ్ను అబీ హుమైద్ ద్వారా, అబూ మలీహ్ ద్వారా, మఅ్కల్ ఇబ్ను యసార్ ద్వారా—ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారు: “అర్ష్‌ క్రింద నుంచి నాకు ఫాతిహతుల్ కితాబ్, సూరతుల్ బఖరా చివరి వచనాలు ఇవ్వబడ్డాయి; అల్-ముఫస్సల్ సూరాలు అదనపు ఆరాధనగా ఇవ్వబడ్డాయి.”
పదవ హదీస్: ఫాతిహా ఘనతలో ఇంతకు ముందు, అబ్దుల్లాహ్ ఇబ్ను ఈసా ఇబ్ను అబ్దుర్‌ రహ్మాన్ ఇబ్ను అబీ లైలా ద్వారా, సఈద్ ఇబ్ను జుబైర్ ద్వారా, ఇబ్ను అబ్బాస్ ద్వారా వచ్చిన హదీస్ ప్రస్తావించబడింది: ఒకసారి ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) జిబ్రీల్‌తో కలిసి ఉండగా, పైనుంచి ఒక శబ్దం వినిపించింది. జిబ్రీల్ ఆకాశం వైపు చూచి, “ఇది ఆకాశంలో తెరవబడిన ద్వారం; ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ తెరవబడలేదు” అన్నారు. అందులోనుంచి ఒక దూత దిగివచ్చి ప్రవక్త వద్దకు వచ్చి ఇలా అన్నాడు: “మీకు రెండు కాంతులు ఇవ్వబడిన శుభవార్తను స్వీకరించండి. మీకు ముందు ఏ ప్రవక్తకూ అవి ఇవ్వబడలేదు: ఫాతిహతుల్ కితాబ్, సూరతుల్ బఖరా చివరి వచనాలు.
వాటిలోని ఒక్క అక్షరాన్ని మీరు చదివినా, దాని ప్రతిఫలం మీకు ఇవ్వబడుతుంది.” దీనిని ముస్లిం, నసాయీ ఉల్లేఖించారు; ఈ పదాలు నసాయీ ఉల్లేఖించినవి.
అల్లాహ్ వాక్యం “ప్రవక్త తన ప్రభువు తరఫు నుంచి తనపై అవతరింపజేయబడిన దానిని విశ్వసించాడు” అనేది ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) అలా విశ్వసించారని తెలియజేస్తోంది. ఇబ్ను జరీర్ ఇలా అన్నారు: బిష్ర్ మాకు వివరించారు; యజీద్ మాకు వివరించారు; సఈద్ ద్వారా, ఖతాదా ఇలా అన్నారు: ఈ వచనం అవతరించినప్పుడు ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారని మాకు తెలియజేయబడింది: “ఆయన విశ్వసించడం ఆయనకు తగినదే.” హాకిమ్ తన అల్-ముస్తద్రక్‌లో ఇలా ఉల్లేఖించారు: అబూ అన్-నద్ర్ అల్-ఫఖీహ్ మాకు వివరించారు; ముఆధ్ ఇబ్ను నజ్దా అల్-ఖురషీ మాకు వివరించారు; Халлад ибн Яхья мን. (Исправить далее...)
అల్-బగవీ తఫ్సీర్
“ప్రవక్త വിശ్వസించాడు” అంటే, ఆయన సత్యంగా అంగీకరించాడు. “తన ప్రభువు తరఫున తనపై అవతరింపజేయబడిన దానిని, విశ్వాసులు కూడా; వారందరూ అల్లాహ్‌ను విశ్వసించారు” అంటే, వారిలో ప్రతి ఒక్కరూ విశ్వసించారు; అందుకే క్రియ ఏకవచనంలో వచ్చింది.
“ఆయన దూతలను, ఆయన గ్రంథాలను, ఆయన ప్రవక్తలను” అనే పఠనంలో హమ్జా, అల్-కిసాఈ “కితాబహు” (ఆయన గ్రంథం) అని ఏకవచనంగా చదివారు; దాని ఉద్దేశం ఖుర్ఆన్ అని చెప్పబడింది. అది ఏకవచన రూపంలో వచ్చినప్పటికీ సమూహాన్ని సూచిస్తుందని కూడా చెప్పబడింది. అల్లాహ్ వాక్యంలో ఉన్నట్లుగా: “అల్లాహ్ ప్రవక్తలను శుభవార్తలు అందించేవారిగా, హెచ్చరించేవారిగా పంపాడు; వారితో పాటు గ్రంథాన్ని అవతరింపజేశాడు” (అల్-బఖరా 2:213). ఇతర పఠనకారులు “కుతుబిహి” (ఆయన గ్రంథాలు) అని బహువచనంగా చదివారు; అల్లాహ్ వాక్యంలో ఉన్నట్లుగా: “ఆయన దూతలను, ఆయన గ్రంథాలను, ఆయన ప్రవక్తలను” (అన్-నిసా 4:136).
“వారి ప్రవక్తలలో ఎవరి మధ్యా మేము భేదం చూపము” అంటే, యూదులు, క్రైస్తవులు చేసినట్లుగా కొందరిని విశ్వసించి, మరికొందరిని తిరస్కరించము. ఇక్కడ ఒక భావం అవ్యక్తంగా ఉంది; దాని పూర్తి అర్థం: “వారు ఇలా అంటారు: మేము భేదం చూపము.” యఅ్కూబ్ “యుఫర్రిఖు” అని యా అక్షరంతో చదివారు; అప్పుడు అది ప్రవక్త గురించి తెలియజేసే వాక్యమవుతుంది. లేదా అందరూ భేదం చూపరని అర్థం.
“ఒక్కరి మధ్య” అని చెప్పి “ఒక్కొక్కరి మధ్య” అని ఎందుకు చెప్పలేదు? “అహద్” అనే పదం ఏకవచనానికీ, సమూహానికీ ఉపయోగించబడుతుంది. అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: “మీలో ఎవ్వరూ అతని నుంచి అడ్డుకోలేరు” (అల్-హాక్కా 69:47).
“వారు అన్నారు: ‘మేము విన్నాము’” అంటే, నీ మాటను విన్నాము. “మరియు విధేయత చూపాము” అంటే, నీ ఆజ్ఞను పాటించాము. హకీమ్ ద్వారా, జాబిర్ (అల్లాహ్ వారిద్దరిపై ప్రసన్నుడగుగాక) ద్వారా వచ్చినట్లు, ఈ వచనం అవతరించినప్పుడు జిబ్రీల్ (అలైహిస్సలాం) ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం)తో ఇలా అన్నారు: “అల్లాహ్ నిన్నూ, నీ ఉమ్మత్‌నూ ప్రశంసించాడు. కాబట్టి అడుగు; నీకు ఇవ్వబడుతుంది.”
అప్పుడు అల్లాహ్ నేర్పిన విధంగా ఆయన ఇలా వేడుకున్నారు: “నీ క్షమాపణను వేడుకుంటున్నాము.” ఇది కర్మార్థక నామవాచకరూపంలో ఉంది; “మమ్మల్ని క్షమించు” లేదా “నీ క్షమాపణను మేము వేడుకుంటున్నాము” అని అర్థం.
“ఓ మా ప్రభూ! నీ వైపుకే గమ్యస్థానం.” “అల్లాహ్ ఏ ప్రాణిపైనా దాని సామర్థ్యానికి మించిన భారాన్ని మోపడు” అనే వచనం ప్రార్థనకు సమాధానమని స్పష్టంగా అర్థమవుతోంది. ఇందులో ఒక భావం అవ్యక్తంగా ఉంది; వారు “మా సామర్థ్యానికి మించినదాన్ని మాపై విధించకు” అని వేడుకున్నట్లుగా భావం.
దానికి సమాధానం: అల్లాహ్ ఏ ప్రాణిపైనా దాని సామర్థ్యానికి మించినదాన్ని విధించడు. “వుస్అ్” అంటే మనిషికి ఇరుకు కలగకుండా భరించగలిగేది.
ఈ వచనానికి అర్థం ఏమిటనే విషయంలో భిన్నాభిప్రాయాలున్నాయి. ఇబ్ను అబ్బాస్ (అల్లాహ్ వారిద్దరిపై ప్రసన్నుడగుగాక), అతా, అధికశాతం తఫ్సీర్ పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం, “మీరు మీ మనస్సులలో ఉన్నదాన్ని బయటపెట్టినా...” (అల్-బఖరా 2:284) అనే వచనంలో ప్రస్తావించబడిన మనస్సులోని ఆలోచనలనే ఇక్కడ ఉద్దేశించారు; మేము ఇంతకు ముందు వివరించాము. ఇబ్ను అబ్బాస్ నుంచి మరో అభిప్రాయం కూడా ఉల్లేఖించబడింది: ఇక్కడ విశ్వాసులనే ఉద్దేశించారు.
వారి ధర్మవ్యవహారాలను వారికి సులభం చేసి, వారు చేయగలిగినదానినే వారిపై విధించాడు. అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: “అల్లాహ్ మీకు సౌలభ్యాన్ని కోరుతున్నాడు; కష్టాన్ని కోరడం లేదు” (అల్-బఖరా 2:185). అలాగే ఇలా అన్నాడు: “ధర్మంలో ఆయన మీపై ఎలాంటి ఇబ్బందినీ విధించలేదు” (అల్-హజ్జ్ 22:78).
“అల్లాహ్ ఏ ప్రాణిపైనా దాని సామర్థ్యానికి మించిన భారాన్ని మోపడు” అనే వాక్యానికి అర్థం ఏమిటని సుఫ్యాన్ ఇబ్ను ఉయైనా గారిని అడిగారు. ఆయన “దాని సౌలభ్యానికి మించినది కాదు; దాని శక్తికి మించినదాన్ని దానిపై విధించడు” అన్నారు. ఇది మంచి అభిప్రాయం; ఎందుకంటే “వుస్అ్” అనేది శక్తికి కొంచెం తక్కువ స్థాయిలో ఉండే సామర్థ్యం.
“దానికి అది సంపాదించినది ఉంటుంది” అంటే, అది చేసిన మంచి పనికి దానికి ప్రతిఫలం, పుణ్యం ఉంటుంది. “దానిపై అది చేసుకున్నది ఉంటుంది” అంటే, అది చేసిన చెడు పనికి దాని పాపభారం దానిపైనే ఉంటుంది.
“ఓ మా ప్రభూ! మమ్మల్ని పట్టకు” అంటే, మమ్మల్ని శిక్షించకు. “మేము మరచినా” అనే మాటను కొందరు పొరపాటున మరచిపోవడం అనే అర్థంలో తీసుకున్నారు. అల్-కల్బీ ఇలా అన్నారు: బనూ ఇస్రాయీల్‌కు తాము ఆజ్ఞాపించబడిన ఏదైనా విషయం మరచినా లేదా పొరబడినా, వారికి వెంటనే శిక్ష విధించబడేది; ఆ పాపానికి తగినట్లుగా కొన్ని తినుబండారాలు లేదా పానీయాలు నిషేధించబడేవి.
ఈ విధంగా తమను పట్టుకోకూడదని అల్లాహ్‌ను వేడుకోమని విశ్వాసులకు ఆజ్ఞాపించాడు. “మరచిపోయారు” అనే పదం వదిలేయడం అనే అర్థంలోనూ వస్తుందని చెప్పబడింది; ఉదాహరణకు: “వారు అల్లాహ్‌ను మరచిపోయారు; అందువల్ల ఆయన వారిని మరచిపోయాడు” (అత్-తౌబా 9:67).
“లేదా మేము పొరబడినా.” కొందరు దీని అర్థం ఉద్దేశపూర్వకంగా చేయడం అని చెప్పారు; “ఖతిఅ ఫులాన్” అంటే అతడు ఉద్దేశపూర్వకంగా చేశాడు అని చెప్పబడుతుంది. అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: “వారిని చంపడం చాలా పెద్ద తప్పు” (అల్-ఇస్రా 17:31). అతా ఇలా అన్నారు: “మేము మరచినా లేదా పొరబడినా” అంటే, తెలియక చేసినా లేదా ఉద్దేశపూర్వకంగా చేసినా అని.
అయితే ఎక్కువమంది పండితులు “ఖతా”ను అజ్ఞానం లేదా పొరపాటు అనే అర్థంలో తీసుకున్నారు. ఎందుకంటే ఉద్దేశపూర్వక పాపం మన్నించబడదు; అది అల్లాహ్ సంకల్పానికి లోబడి ఉంటుంది. పొరపాటు మాత్రం మన్నించబడుతుంది. ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారు: “నా ఉమ్మత్‌కు పొరపాటు, మరచిపోవడం, బలవంతం చేయబడినప్పుడు చేసిన పని—ఇవి మన్నించబడ్డాయి.”
“ఓ మా ప్రభూ! మాకు ముందు ఉన్నవారిపై మోపినట్లుగా మాపై భారాన్ని మోపకు” అంటే, వారు భరించగలిగినా కష్టమైన పనులను మాపై విధించకు. మా కంటే ముందు ఉన్న సమూహాలపై విధించిన బంధనాలు, భారమైన బాధ్యతలు మాపై విధించకు. కరుణాస్వరూపుడైన నీ ప్రవక్త ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం)ను పంపి, ఆయనకు సులభమైన, సరళమైన, ఏకదైవారాధన ధర్మాన్ని ప్రసాదించడం ద్వారా ఆ భారాలను తొలగించావు.
అబూ హురైరా ద్వారా వచ్చిన ప్రవక్త హదీస్ సహీహ్ ముస్లింలో ఉంది: అల్లాహ్ “అవును” అని అన్నాడు. ఇబ్ను అబ్బాస్ ద్వారా వచ్చిన హదీస్‌లో “నేను అలా చేశాను” అని ఉంది. ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) నుంచి అనేక మార్గాల ద్వారా ఇలా ఉల్లేఖించబడింది: “నేను సులభమైన, నేరుగా ఉండే ఏకదైవారాధన ధర్మంతో పంపబడ్డాను.”
“ఓ మా ప్రభూ! మేము భరించలేని దాన్ని మాపై మోపకు” అంటే, మేము తట్టుకోలేని బాధ్యతలు, విపత్తులు, పరీక్షలతో మమ్మల్ని పరీక్షించకు. మక్హూల్ ఈ వచనం గురించి “ఇది పరాయితనం, తీవ్రమైన లైంగిక వాంఛ” అని అన్నారు; దీనిని ఇబ్ను అబీ హాతిమ్ ఉల్లేఖించారు. అల్లాహ్ “అవును” అన్నాడు; మరో హదీస్‌లో “నేను అలా చేశాను” అని ఉంది.
“మమ్మల్ని మన్నించు” అంటే, మా లోపాలు, తప్పిదాల గురించి—అవి నీకు తెలిసినవే—మాకూ నీకూ మధ్య ఉన్న వాటిని మన్నించు. “మమ్మల్ని క్షమించు” అంటే, మాకూ నీ దాసులకూ మధ్య ఉన్న వాటిని క్షమించి, మా దోషాలనూ చెడు పనులనూ వారికి వెల్లడించి మమ్మల్ని అవమానపరచకు. “మాపై కరుణ చూపు” అంటే, భవిష్యత్తులో నీ అనుగ్రహంతో మళ్లీ పాపంలో పడకుండా మమ్మల్ని కాపాడు. అందుకే పాపం చేసిన వ్యక్తికి మూడు విషయాలు అవసరమని వారు అన్నారు: తనకూ అల్లాహ్‌కూ మధ్య ఉన్న విషయంలో అల్లాహ్ అతనిని మన్నించాలి; తన దాసుల ఎదుట అతని దోషాన్ని కప్పిపుచ్చి అవమానించకుండా ఉండాలి; అలాగే అదే పాపానికి మళ్లీ పాల్పడకుండా అతనిని కాపాడాలి.
గత హదీస్‌లో అల్లాహ్ “అవును” అన్నాడని, మరో హదీస్‌లో “నేను అలా చేశాను” అన్నాడని ఉంది.
“నీవే మా సంరక్షకుడవు” అంటే, నీవే మా సహాయకుడవు, మా రక్షకుడవు; మేము నీపైనే భరోసా పెట్టుకున్నాము. నీవే సహాయం కోరదగినవాడవు; నీపైనే మా ఆధారం. నీ సహాయం లేకుండా మాకు శక్తీ లేదు, సామర్థ్యమూ లేదు.
“కాబట్టి అవిశ్వాసులైన ప్రజలకు వ్యతిరేకంగా మాకు సహాయం చేయి” అంటే, నీ ధర్మాన్ని తిరస్కరించిన, నీ ఏకత్వాన్ని నిరాకరించిన, నీ ప్రవక్త సందేశాన్ని అసత్యమని చెప్పిన, నిన్ను వదలి ఇతరులను ఆరాధించిన, నీ సృష్టిలో కొందరిని నీకు భాగస్వాములుగా చేసిన వారిపై మాకు సహాయం చేయి. ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ వారిపై మాకు అంతిమ విజయాన్ని ప్రసాదించు. అల్లాహ్ “అవును” అన్నాడు. ఇబ్ను అబ్బాస్ ద్వారా ముస్లిం ఉల్లేఖించిన హదీస్‌లో “అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: నేను అలా చేశాను” అని ఉంది.
ఇబ్ను జరీర్ ఇలా అన్నారు: అల్-ముథన్నా ఇబ్ను ఇబ్రాహీమ్ నాకు వివరించారు; అబూ నుఐమ్ మాకు వివరించారు; సుఫ్యాన్ ద్వారా, అబూ ఇస్‌హాక్ ద్వారా: ముఆధ్ (అల్లాహ్ ఆయన పట్ల ప్రసన్నుడగుగాక) ఈ సూరా చివర “అవిశ్వాసులైన ప్రజలకు వ్యతిరేకంగా మాకు సహాయం చేయి” అని చదివినప్పుడు “ఆమీన్” అనేవారు. వకీఅ్, సుఫ్యాన్ ద్వారా, అబూ ఇస్‌హాక్ ద్వారా, ఒక వ్యక్తి ద్వారా, ముఆధ్ ఇబ్ను జబల్ ద్వారా కూడా ఇలా ఉల్లేఖించారు: ఆయన సూరతుల్ బఖరాను ముగించినప్పుడు “ఆమీన్” అనేవారు. “మేము మరచిపోయాము.”
“ఈ ప్రవక్త తన ప్రభువు తరఫున తనపై అవతరింపజేయబడిన దానిని విశ్వసించాడు; విశ్వాసులు కూడా” అనే వచనం అవతరించినప్పుడు ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారని హాకిమ్ అల్-ముస్తద్రక్‌లో ఉల్లేఖించారు: “ఆయన విశ్వసించడం ఆయనకు తగినదే.” హాకిమ్ దాని పరంపర సహీహ్ అని, బుఖారీ, ముస్లింలు దాన్ని ఉల్లేఖించలేదని అన్నారు. “విశ్వాసులు” అనే పదం “ప్రవక్త” అనే పదానికి అనుసంధానించబడింది. తరువాత వారందరి గురించి ఇలా చెప్పబడింది: “వారందరూ అల్లాహ్‌ను, ఆయన దూతలను, ఆయన గ్రంథాలను, ఆయన ప్రవక్తలను విశ్వసించారు; ఆయన ప్రవక్తలలో ఎవరి మధ్యా మేము భేదం చూపము.”
విశ్వాసులు అల్లాహ్ ఒక్కడే, అద్వితీయుడు, నిరపేక్షుడు అని; ఆయన తప్ప మరొక ఆరాధ్యదైవం లేదని, ఆయన తప్ప మరొక ప్రభువు లేడని విశ్వసిస్తారు. అల్లాహ్ తన దాసులైన ప్రవక్తలకూ సందేశహరులకూ ఆకాశం నుంచి అవతరింపజేసిన గ్రంథాలన్నిటినీ, ప్రవక్తలందరినీ సత్యంగా అంగీకరిస్తారు. వారిలో కొందరిని విశ్వసించి, మరికొందరిని తిరస్కరించరు. వారందరినీ సత్యవంతులు, పుణ్యవంతులు, సన్మార్గస్థులు, మార్గదర్శకులుగా విశ్వసిస్తారు.
వారిలో కొందరి ధర్మశాసనాన్ని మరికొందరి ధర్మశాసనం అల్లాహ్ అనుమతితో రద్దు చేసినప్పటికీ, చివరకు ప్రవక్తల, సందేశహరుల ముద్ర అయిన ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ధర్మశాసనం వాటన్నింటినీ రద్దు చేసింది. అంతిమ ఘడియ ఆయన ధర్మశాసనంపైనే సంభవిస్తుంది; ఆయన ఉమ్మత్‌లోని ఒక వర్గం సత్యంపై విజయం సాధిస్తూ ఎల్లప్పుడూ నిలిచి ఉంటుంది.
“వారు అన్నారు: ‘మేము విన్నాము, విధేయత చూపాము’” అంటే, ఓ మా ప్రభూ, నీ మాటను విన్నాము, అర్థం చేసుకున్నాము, దాని ప్రకారం ఆచరించాము; దాని ఆదేశాలను అనుసరించాము. “నీ క్షమాపణను వేడుకుంటున్నాము, ఓ మా ప్రభూ” అంటే, మన్నింపునూ, కరుణనూ, దయనూ వేడుకుంటున్నాము. ఇబ్ను అబీ హాతిమ్ ఇలా అన్నారు: అలీ ఇబ్ను హర్బ్ అల్-మౌసిలీ మాకు వివరించారు; ఇబ్ను ఫుదైల్ మాకు వివరించారు; అతా ఇబ్ను అస్-సాఇబ్ ద్వారా, సఈద్ ఇబ్ను జుబైర్ ద్వారా, ఇబ్ను అబ్బాస్ ద్వారా—“ప్రవక్త తన ప్రభువు తరఫున తనపై అవతరింపజేయబడినదాన్ని విశ్వసించాడు; విశ్వాసులు కూడా” నుంచి “ఓ మా ప్రభూ!
నీ క్షమాపణను వేడుకుంటున్నాము” వరకు ఉన్న వాక్యాల గురించి అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడని: “నేను మిమ్మల్ని క్షమించాను.”
“నీ వైపుకే గమ్యస్థానం” అంటే, లెక్క తీర్చబడే రోజున నీ వద్దకే తిరుగు, పునరాగమనం ఉంటుంది. ఇబ్ను జరీర్ ఇలా అన్నారు: ఇబ్ను హుమైద్ మాకు వివరించారు; జరీర్ మాకు వివరించారు; బయాన్ ద్వారా, హకీమ్ ద్వారా, జాబిర్ ఇలా అన్నారు: “ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం)పై ‘ప్రవక్త తన ప్రభువు తరఫు నుంచి...’ (අල්-ಬಖರಾ 2:285) എന്ന വಚనం అవతరించినప్పుడు జిబ్రీల్ ఇలా అన్నారు: ‘అల్లాహ్ నిన్నూ, నీ ఉమ్మత్‌నూ ఎంతో చక్కగా ప్రశంసించాడు. కాబట్టి అడుగు; నీకు ఇవ్వబడుతుంది.’
అప్పుడు ఆయన ‘అల్లాహ్ ఏ ప్రాణిపైనా దాని సామర్థ్యానికి మించిన భారాన్ని మోపడు’ అనే వచనం నుంచి చివరి వరకు వేడుకున్నారు.”
పదకొండవ హదీస్: అబూ ముహమ్మద్ అబ్దుల్లాహ్ ఇబ్ను అబ్దుర్‌ రహ్మాన్ అద్దారిమీ తన ముస్నద్‌లో ఇలా అన్నారు: అబూ అల్-ముఘీరా మాకు వివరించారు; సఫ్వాన్ మాకు వివరించారు; ఐఫా ఇబ్ను అబ్దుల్లాహ్ అల్-కలాఈ ద్వారా: ఒక వ్యక్తి ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం)తో, “అల్లాహ్ గ్రంథంలోని అత్యంత గొప్ప వచనం ఏది?” అని అడిగాడు. ఆయన “ఆయతుల్ కుర్సీ: ‘అల్లాహ్—ఆయన తప్ప ఆరాధ్యదైవం లేడు; ఆయన సజీవుడు, సమస్తాన్ని నిర్వహించేవాడు’” అని సమాధానమిచ్చారు. ఆ వ్యక్తి, “అల్లాహ్ గ్రంథంలోని ఏ వచనం మీరు మీకూ, మీ ఉమ్మత్‌కూ అందాలని కోరుకుంటారు?”
అని అడిగాడు. ఆయన “సూరతుల్ బఖరా చివరి భాగం; అది ఇహలోక, పరలోకాల మేలులో ఏదీ వదలకుండా అన్నింటినీ కలిగి ఉంది” అని అన్నారు.
“అల్లాహ్ ఏ ప్రాణిపైనా దాని సామర్థ్యానికి మించిన భారాన్ని మోపడు” అంటే, ఎవరికీ వారి శక్తికి మించిన బాధ్యతను విధించడు. ఇది తన సృష్టిపట్ల అల్లాహ్ చూపే దయ, కరుణ, ఉపకారం. సహాబాలకు భయం కలిగించిన “మీరు మీ మనస్సులలో ఉన్నదాన్ని బయటపెట్టినా లేదా దాచినా, అల్లాహ్ దాని గురించి మిమ్మల్ని లెక్క అడుగుతాడు” అనే వచనానికి ఈ వచనం దానిని రద్దుచేసి, దాని ప్రభావాన్ని తొలగించింది. అంటే, అల్లాహ్ లెక్క తీసుకున్నా, ప్రశ్నించినా, ఒక వ్యక్తి నివారించగలిగిన విషయానికే శిక్షిస్తాడు.
నివారించడం సాధ్యం కాని మనస్సులోని గుసగుసలు, అంతరంగ సంభాషణల విషయంలో మనిషికి బాధ్యత ఉండదు. చెడు గుసగుసలను అసహ్యించుకోవడమే విశ్వాసంలో భాగం.
“దానికి అది సంపాదించినది ఉంటుంది” అంటే, అది చేసిన మంచి. “దానిపై అది చేసుకున్నది ఉంటుంది” అంటే, అది చేసిన చెడు. ఇది బాధ్యత పరిధిలోకి వచ్చే ఆచరణల విషయంలో. తరువాత తన దాసులకు ఎలా వేడుకోవాలో అల్లాహ్ బోధించాడు; వారి ప్రార్థనకు సమాధానం ఇస్తానని కూడా హామీ ఇచ్చాడు.
“ఓ మా ప్రభూ! మేము...” అంటే, మరచిపోవడం వల్ల విధిని వదిలినా లేదా అదే విధంగా నిషేధించబడిన పని చేసినా, మమ్మల్ని పట్టకు. “లేదా మేము పొరబడినా” అంటే, ఆచరణలోని ధర్మపరమైన సరైన విధానాన్ని తెలియక, దానిలో తప్పు చేసినా. అబూ హురైరా హదీస్‌లో ముస్లిం ఉల్లేఖించినట్లుగా, అల్లాహ్ “అవును” అన్నాడు; ఇబ్ను అబ్బాస్ హదీస్‌లో “నేను అలా చేశాను” అన్నాడు.
ఇబ్ను మాజా తన సునన్‌లోనూ, ఇబ్ను హిబ్బాన్ తన సహీహ్‌లోనూ, అబూ అమ్ర్ అల్-ఔజాఈ ద్వారా, అతా ద్వారా ఈ హదీస్‌ను ఉల్లేఖించారు. ఇబ్ను మాజా ఉల్లేఖనంలో ఇబ్ను అబ్బాస్ ద్వారా; తబరానీ, ఇబ్ను హిబ్బాన్ ఉల్లేఖనంలో అతా ద్వారా, ఉబైద్ ఇబ్ను ఉమైర్ ద్వారా, ఇబ్ను అబ్బాస్ ద్వారా: ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారు: “నా ఉమ్మత్ నుంచి పొరపాటున చేసినది, మరచిపోయి చేసినది, బలవంతం చేయబడినప్పుడు చేసినది—అల్లాహ్ తొలగించాడు.” ఇది ఇతర మార్గాల ద్వారా కూడా ఉల్లేఖించబడింది; అయితే అహ్మద్, అబూ హాతిమ్ దీనిలో లోపం ఉందని పేర్కొన్నారు. అల్లాహ్‌కు బాగా తెలుసు.
ఇబ్ను అబీ హాతిమ్ ఇలా అన్నారు: నా తండ్రి నాకు వివరించారు; ముస్లిం ఇబ్ను ఇబ్రాహీమ్ మాకు వివరించారు; అబూ బక్ర్ అల్-హుధలీ ద్వారా, షహ్ర్ ద్వారా, ఉమ్ముద్-దర్దా ద్వారా, ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారు: “నా ఉమ్మత్‌కు మూడు విషయాలు మన్నించబడ్డాయి: పొరపాటు, మరచిపోవడం, బలవంతం చేయబడినది.” అబూ బక్ర్ ఇలా అన్నారు: నేను ఈ విషయాన్ని అల్-హసన్‌కు చెప్పగా, ఆయన “అవును, దీని గురించి ఖుర్ఆన్‌లో చదవలేదా: ‘ఓ మా ప్రభూ! మేము మరచినా లేదా పొరబడినా మమ్మల్ని పట్టకు’” అన్నారు.
“ఓ మా ప్రభూ! మాకు ముందు ఉన్నవారిపై మోపినట్లుగా మాపై భారాన్ని మోపకు” అంటే, మేము భరించగలిగినా, కష్టతరమైన ఆచరణలను మాపై విధించకు. మా కంటే ముందు ఉన్న సమూహాలపై విధించిన సంకెళ్లు, భారమైన బాధ్యతలు మాపై విధించకు. నీ కరుణాస్వరూపుడైన ప్రవక్త ముహమ్మద్ (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం)ను పంపి, ఆయనకు సులభమైన, సరళమైన, ఏకదైవారాధన ధర్మాన్ని ప్రసాదించడం ద్వారా ఆ భారాలను తొలగించావు.
అబూ హురైరా ద్వారా వచ్చిన ప్రవక్త హదీస్ సహీహ్ ముస్లింలో ఉంది: అల్లాహ్ “అవును” అన్నాడు. ఇబ్ను అబ్బాస్ ద్వారా వచ్చిన హదీస్‌లో “నేను అలా చేశాను” అని ఉంది. ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) నుంచి అనేక మార్గాల్లో “నేను సులభమైన, నేరుగా ఉండే ఏకదైవారాధన ధర్మంతో పంపబడ్డాను” అని ఉల్లేఖించబడింది.
“ఓ మా ప్రభూ! మేము భరించలేని దాన్ని మాపై మోపకు” అంటే, బాధ్యతలలోనూ, విపత్తులలోనూ, పరీక్షలలోనూ మేము భరించలేని వాటితో ഞങ്ങളെ పరీక్షించకు. “അല്ലാഹ്, అవును” అన్నాడు; మరో హదీస్‌లో “నేను అలా చేశాను” అని ఉంది. “మమ్మల్ని మన్నించు” అంటే, మా మధ్యనూ నీ మధ్యనూ ఉన్నదానిలో, మా లోపాలనూ తప్పిదాలనూ నీవు ఎరుగుదువు; వాటిని మన్నించు.
“మమ్మల్ని క్షమించు” అంటే, మా మధ్యనూ నీ దాసుల మధ్యనూ ఉన్న విషయంలో, మా చెడు లక్షణాలనూ ఆచరణలనూ వారికి చూపించి మమ్మల్ని అవమానపరచకు. “మాపై కరుణ చూపు” అంటే, భవిష్యత్తులో నీ అనుగ్రహంతో మళ్లీ పాపంలో పడకుండా మమ్మల్ని కాపాడు. అందుకే పాపం చేసిన వ్యక్తికి మూడు విషయాలు అవసరమని అన్నారు: తనకూ అల్లాహ్‌కూ మధ్య ఉన్న విషయంలో అల్లాహ్ అతనిని మన్నించాలి; తన దాసుల ఎదుట అతని దోషాన్ని కప్పిపుచ్చి అవమానించకుండా ఉండాలి; అలాగే అదే పాపానికి మళ్లీ పాల్పడకుండా అతనిని కాపాడాలి. ముందటి హదీస్‌లో అల్లాహ్ “అవును” అన్నాడని, మరో హదీస్‌లో “నేను అలా చేశాను” అన్నాడని ఉంది.
“నీవే మా సంరక్షకుడవు” అంటే, నీవే మా సంరక్షకుడవు, సహాయకుడవు; మేము నీపైనే భరోసా పెట్టుకున్నాము. నీవే సహాయం కోరదగినవాడవు; నీపైనే మా ఆధారం. నీ సహాయం లేకుండా మాకు శక్తీ లేదు, సామర్థ్యమూ లేదు.
“కాబట్టి అవిశ్వాసులైన ప్రజలకు వ్యతిరేకంగా మాకు సహాయం చేయి” అంటే, నీ ధర్మాన్ని తిరస్కరించిన, నీ ఏకత్వాన్ని నిరాకరించిన, నీ ప్రవక్త సందేశాన్ని అసత్యమని చెప్పిన, నిన్ను వదలి ఇతరులను ఆరాధించిన, నీ సృష్టిలో కొందరిని నీకు భాగస్వాములుగా చేసిన వారిపై మాకు సహాయం చేయి. ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ వారిపై మాకు విజయాన్ని ప్రసాదించు. అల్లాహ్ “అవును” అన్నాడు. ఇబ్ను అబ్బాస్ ద్వారా ముస్లిం ఉల్లేఖించిన హదీస్‌లో “అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: నేను అలా చేశాను” అని ఉంది.
ఇబ్ను జరీర్ ఇలా అన్నారు: అల్-ముథన్నా ఇబ్ను ఇబ్రాహీమ్ నాకు వివరించారు; అబూ నుఐమ్ మాకు వివరించారు; సుఫ్యాన్ ద్వారా, అబూ ఇస్‌హాక్ ద్వారా: ముఆధ్ (అల్లాహ్ ఆయన పట్ల ప్రసన్నుడగుగాక) ఈ సూరా చివర “అవిశ్వాసులైన ప్రజలకు వ్యతిరేకంగా మాకు సహాయం చేయి” అని చదివినప్పుడు “ఆమీన్” అనేవారు. వకీఅ్, సుఫ్యాన్ ద్వారా, అబూ ఇస్‌హాక్ ద్వారా, ఒక వ్యక్తి ద్వారా, ముఆధ్ ఇబ్ను జబల్ ద్వారా కూడా ఉల్లేఖించారు: ఆయన సూరతుల్ బఖరాను ముగించినప్పుడు “ఆమీన్” అనేవారు. మేము మరచిపోయాము.
సహీహ్ ముస్లిం (హదీస్ నం. 126)లో ఇబ్ను అబ్బాస్ ద్వారా ఉల్లేఖించబడింది: ఒక దూత ఆకాశం నుంచి దిగివచ్చి ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం)తో ఇలా అన్నాడు: “రెండు కాంతుల శుభవార్తను స్వీకరించండి… అవి సూరతుల్ ఫాతిహా మరియు సూరతుల్ బఖరా చివరి ఆయతులు.”