ШайтӀанийн наькъашкара ларло

Шейх Абдуррахман ас-Саадин тафсир

«Ахь ала: “Сан Дела! Со Хьанна ларло”» яьха дешнаш — Хьан куьйгалле а, Хьан къастамашна а тӀе тевжича, ас соьгахь долу къинхетам а, къувват а йисина, Хьанна тӀе гӀоьлла хилар ду. «ШайтӀанийн тӀаьхьалахьарех» [ларло].

«Сан Дела! Со Хьанна ларло, цара со гергахь хиларх» — церан дӀаяржамашца, кхидолу тӀаьхьалахьарашца а, шайтӀанашца тӀехьажарца а суна кхочуш долчу воналлах со Хьанна ларло, цара гергахь хиларх а, церан васвасех а пайда долчу воналлах а ларло. ХӀара — воналлин маьӀда а, цуьнан тӀаьхьал а долчу массо воналлах ларло аьлла доьхуш ду. Цуьнца шайтӀанийн массо тӀаьхьалахьарех, церан дӀаяржамех а, васвасех а ларло аьлла доьхуш долу дуа долуш ду.

АллахӀа Цуьнан бен лардар хьоьжуьйтуш, цуьнан доӀаниг къобалдина, Везачуьнан лардар хийца, иза массо воналлах къастийна хьалха ларло, массо дикачух а пайда лоцуьйту.

Имам Ибн Касира тафсир

«Сан Дела! Со Хьанна ларло, цара со гергахь хиларх» — ас хӀумманиг дийца а, кхочуш а дора ца йойтуш, цара со гергахь хиларх ларло, боху маӀна ду. Цундела, хӀуманаш дӀахьедарехь АллахӀан зикр де аьлла тӀедиллина: жима а, дерриге а яа хьалха, зудчунца вахар дӀахӀотто хьалха, къамелаш кхочушде хьалха а, кхидолу хӀуманаш дӀадоладелча а — шайтӀанаш хьалххе ца кхочуьйту. Цунах лаьцна Абу Даудах Ӏайша, АллахӀан Элчанна ﷺ хӀара доӀа доьшуш хилла: «АллахӀумма, со Хьанна ларло кӀанталлин кӀантазаллах, хӀутталлах, хӀордах, аьхкинах; со Хьанна ларло, Ӏилма а доцуш йолчу хенахь шайтӀанна со тӀехьажарех».

Имам Ахмада иштта дийцина: Йазид дийцина, Мухаммад ибн ИсхакӀа, Амр ибн ШуӀайба, цуьнан дас, цуьнан дас дийцина: АллахӀан Элчо ﷺ тхойга, наьнахь кхетарна хьалха, тӀехьажарна ларло аьлла, хӀара дешнаш Ӏамийна: «БисмиллахӀ. Со АллахӀан къинхетамца кхочуш долчу дешнашна ларло, Цуьнан гӀазотах а, къийлахьарех а, Цуьнан бен лардар доцчу халкъан воналлах а, шайтӀанийн тӀаьхьалахьарех а, цара со гергахь хиларх а». Дала дийнахь, цуьнан берашна кхетарна хьалха иза деша Ӏамийна. Царах хӀеталош кхетар доцу жима берашна иза яздина, церан къайлахь кхин ца хуьлуш, церан белшашкахь дохкадинна.

Абу Дауда, Тирмизи а, Насаи а Мухаммад ибн ИсхакӀан риваятах дийцина. Тирмизи аьлла: «Хьалха доцуш, кхетар долуш хадис ду».

«Ахь ала: “Сан Дела! Со Хьанна ларло шайтӀанийн тӀаьхьалахьарех”» — шайтӀанашца ларло аьлла тӀедиллина, церан цхьа хӀума а ца лоьхуш ду, нийсачу хьелашна а кхочуш ца хуьлу. Лардар доьхуш йолчу дуьхьа, хьалха дийцина: АллахӀан Элчо ﷺ бохуш хилла: «Со АллахӀан Сиха хетарг а, Хьалха хиларг а волчуна ларло, кӀанталлин тӀаьхьалахьарах, чӀогӀа хьалхарех а, шайтӀанийн дӀаяржамех, церан сийлахьарех а».

«Сан Дела! Со Хьанна ларло, цара со гергахь хиларх» — суна дӀахьуьйцуш долчу массо хӀуманехь цара со гергахь хиларх ларло. Цундела, хӀуманийн хьалха АллахӀан зикр де тӀедиллина; хӀумма а йа хьалха, зудчунца вахар хьалха, бохучу хьалха, кхидолчу хӀуманийн хьалха — шайтӀанаш хьалххе ца кхочуьйту. Цунна тӀе имам Ахмада дийцина: Йазид тханна дийцина, Мухаммад ибн ИсхакӀа, Амр ибн ШуӀайба, цуьнан дас, цуьнан дас дийцина, АллахӀан Элчо ﷺ тхойга кхетарна хьалха, наьнахь кхетарна хьалха, хӀара дешнаш Ӏамийна: «БисмиллахӀ.

Со АллахӀан къинхетамца кхочуш долчу дешнашна ларло, Цуьнан гӀазотах, Цуьнан къийлахьарех, Цуьнан халкъан воналлах, шайтӀанийн тӀаьхьалахьарех а, цара со гергахь хиларх а». Амр ибн ШуӀайба бохуш хилла: ӀабдуллахӀ ибн Амр цу дешнашна Ӏамийна, кхетар долчу цуьнан берашна наьнахь деша; кхетар доцу жима берашна иза яздина, церан къайлахь дохкадинна. Абу Дауда, Тирмизи а, Насаи а Мухаммад ибн ИсхакӀан хадисах дийцина. Тирмизи аьлла: «Хьалха доцуш, кхетар долуш ду».

«Ахь ала: “Сан Дела! Со Хьанна ларло шайтӀанийн тӀаьхьалахьарех”» — шайтӀанашца ларло аьлла тӀедиллина, церан хӀума а ца кхочуш, хьалхарчу дикачу хьелашна а кхочуш ца хуьлу. Лардар доьхуш йолчу дуьхьа, хьалха дийцина: АллахӀан Элчо ﷺ бохуш хилла: «Со АллахӀан Сиха хетарг а, Хьалха хиларг а волчуна ларло, шайтӀанан кӀанталлин тӀаьхьалахьарах, цуьнан чӀогӀа хьалхарех а, цуьнан сийлахьарех а».

Аль-Багавин тафсир

«Сан Дела! Со Хьанна ларло, цара со гергахь хиларх» — ас дӀахьуьйцуш долчу хӀуманийн массо чохь цара со гергахь хиларх ларло. Гергахь хилар дийцина, хӀунда аьлча шайтӀан гергахь хиларца адамна васваса до.

Цул тӀаьхьа, дийнахь хиларан йоьзна дӀакхеттачу къийсашкахь, Къияматан денна къастам дицделлачу къийсашкахь, хӀара къиной адамаш дуьненан тӀаьхьа жима хьалха ваха тӀе доьхуш хилар дийцина. Цул тӀаьхьа, Дала аьлла:

«Ахь ала: “Сан Дела! Со Хьанна ларло”» — ас со хьалха ларло, Хьанна тӀе тевжо боху маӀна ду.

«ШайтӀанийн тӀаьхьалахьарех» — Ибн ӀАббаса аьлла: «Церан васвасех». Хасана аьлла: «Церан васвасех». Мужахида аьлла: «Церан хӀуммане кхетарех, васвасех». МаӀнашна кхеташ волчуьнга аьлла: «Къиношка тӀе йохьуьйтуш, доладеш церан тӀаьхьалахьараш ду». «Һамз» (همز) бохучу дашан тӀаьхьал маӀна — чӀогӀа дӀахӀоьтта».