શેતાનના વસવસાથી શરણ

શેખ અબ્દુર્રહમાન અસ-સાદીની તફસીર

«અને કહો: હે મારા પાલનહાર! હું તારી શરણ માગું છું» એટલે કે તારી શક્તિ અને સામર્થ્યના આશ્રયમાં આવું છું, અને મારી પોતાની શક્તિ તથા સામર્થ્યથી નિરપેક્ષ રહું છું; «શેતાનોના ઉશ્કેરાટોથી».

«અને હે મારા પાલનહાર! હું તારી શરણ માગું છું કે તેઓ મારી પાસે હાજર થાય» એટલે કે, તેઓ મારી સાથે સીધો સંપર્ક કરે, તેમના ઉશ્કેરાટ અને સ્પર્શને કારણે મને જે નુકસાન પહોંચે તેનાથી, તથા તેમની હાજરી અને વસવસાને કારણે થતા નુકસાનથી હું તારી શરણ માગું છું. આ દુઆ સમગ્ર અનિષ્ટના મૂળ અને તેના દરેક કારણથી શરણ માગવાનું સમાવે છે. તેમાં શેતાનના તમામ ઉશ્કેરાટો, તેના સ્પર્શ અને વસવસાથી શરણ માગવાનો પણ સમાવેશ થાય છે.

જ્યારે અલ્લાહ પોતાના બંદાને આ અનિષ્ટથી બચાવે અને તેની દુઆ કબૂલ કરે, ત્યારે તે દરેક બુરાઈથી સુરક્ષિત રહે છે અને દરેક ભલાઈની તૌફીક મેળવે છે.

ઇમામ ઇબ્ન કસીરની તફસીર

«અને હે મારા પાલનહાર! હું તારી શરણ માગું છું કે તેઓ મારી પાસે હાજર થાય» એટલે કે, મારા કોઈ પણ કાર્યમાં. આ જ કારણે દરેક કાર્યની શરૂઆતમાં અલ્લાહનું સ્મરણ કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે, કારણ કે તે શેતાનોને દૂર ભગાડે છે—જમતી વખતે, સંભોગ વખતે, કુરબાની કરતી વખતે અને અન્ય કાર્યોમાં.

આ કારણસર અબૂ દાઉદે રિવાયત કર્યું છે કે અલ્લાહના રસૂલ ﷺ કહેતા: «હે અલ્લાહ! હું તારી શરણ માગું છું વૃદ્ધાવસ્થાથી, ધરાશાયી થવાથી અને ડૂબી જવાથી; અને હું તારી શરણ માગું છું કે મૃત્યુ સમયે શેતાન મને ગૂંચવી નાખે.»

ઇમામ અહમદે કહ્યું: અમને યઝીદે હદીસ વર્ણવી; તેમણે કહ્યું: અમને મુહમ્મદ ઇબ્ન ઇસ્હાકે અમ્ર ઇબ્ન શુ‘યબથી, તેમણે પોતાના પિતાથી અને તેમણે પોતાના દાદાથી વર્ણવી કે અલ્લાહના રસૂલ ﷺ અમને કેટલાક શબ્દો શીખવતા, જે અમે ઊંઘતી વખતે ગભરાટ થાય ત્યારે કહેતા: «અલ્લાહના નામે. હું અલ્લાહના સંપૂર્ણ કલિમાઓની શરણ માગું છું—તેના કોપ અને સજાથી, તેના બંદાઓના અનિષ્ટથી, શેતાનોના ઉશ્કેરાટોથી અને તેઓ મારી પાસે હાજર થાય તેનાથી.» અમ્રે કહ્યું: અબ્દુલ્લાહ ઇબ્ન અમ્ર પોતાના સંતાનોમાંથી જે આ દુઆ સમજીને યાદ કરી શકે તેને સૂતી વખતે કહેવાનું શીખવતા; અને જે નાનું હોવાથી સમજીને યાદ ન કરી શકે તેના માટે તેને લખીને તેના ગળામાં લટકાવતા.

આ રિવાયત મુહમ્મદ ઇબ્ન ઇસ્હાકની સનદથી અબૂ દાઉદ, તિર્મિઝી અને નસાઈએ પણ કરી છે. તિર્મિઝીએ કહ્યું: «હસન ગરીબ».

«અને કહો: હે મારા પાલનહાર! હું શેતાનોના ઉશ્કેરાટોથી તારી શરણ માગું છું»—અલ્લાહે પોતાના નબી ﷺને શેતાનોથી શરણ માગવાનો આદેશ આપ્યો, કારણ કે તેમની સાથે ઉપાયો કામ કરતા નથી અને તેઓ સદાચારને અનુસરતા નથી. શરણ માગવા અંગે અગાઉ અમે વર્ણવી ચૂક્યા છીએ કે અલ્લાહના રસૂલ ﷺ કહેતા: «હું અલ્લાહ—સર્વશ્રોતા અને સર્વજ્ઞ—ની શરણ માગું છું, ધિક્કારાયેલા શેતાનથી, તેના ઉશ્કેરાટ, ફૂંક અને ફૂંકથી થતી અસરથી.»

અલ-બગવીની તફસીર

«અને હે મારા પાલનહાર! હું તારી શરણ માગું છું કે તેઓ મારી પાસે હાજર થાય» એટલે કે, મારા કોઈ પણ કાર્યમાં. અહીં હાજર થવાનો ઉલ્લેખ એટલા માટે કર્યો છે કે જ્યારે શેતાન કોઈની પાસે હાજર થાય છે ત્યારે તે તેના મનમાં વસવસા નાખે છે.

પછી અલ્લાહે જણાવ્યું કે પુનરુત્થાનનો ઇનકાર કરનારા આ કાફિરો મૃત્યુને નજરે જોતી વખતે દુનિયામાં પાછા મોકલવાની માગણી કરશે. પછી કહ્યું:

«અને કહો: હે મારા પાલનહાર! હું તારી શરણ માગું છું» એટલે કે, હું તારા આશ્રયમાં આવું છું અને તારી મજબૂત શરણ પકડું છું; «શેતાનોના ઉશ્કેરાટોથી». ઇબ્ન અબ્બાસે કહ્યું: તેમના ઉશ્કેરાટો. હસને કહ્યું: તેમના વસવસા. મુજાહિદે કહ્યું: તેમની ફૂંક અને ફૂંકથી થતી અસર.

અર્થવિદોએ કહ્યું: તેઓ ગેરમાર્ગે દોરીને લોકોને પાપો તરફ ધકેલે છે. «હમ્ઝ»નો મૂળ અર્થ જોરથી ધકેલવું છે.