Хуьлларан дуьхьал Ӏалашъяр

Шейх Абдуррахман ас-Саадин тафсир

(Хьалха а, хьалха а: «Хьажархо хьажа вахча, цуьнан воналлехьан».) Хьажархо ву, хьажархо йолу адамера ниъмат юха юкъах яла аьтто хуьлуш, цуьнгахь йолу ниъмат юха яла гӀерташ, цуьнна лаьттачу хьолехь долу кхочушдарш лелош волу стаг. Цуьнан воналлехьан АллахӀца панах Ӏалашво а, цуьнан къайлаха гӀирсаш къасто а хьажа аьтто хиларна, АллахӀца панах Ӏалашвало деза. Хьажархочуьнгахь куьзган вон хилар а долуш ду, хӀунда аьлча куьзган воналла хӀаллакх долчу, цӀена боцу жимчу дахарна йолчу хьажархоьнгахь дуьйцу.

Иштта, хӀокху суратахь хьалха а, хьалха а: маьрша а, тӀедожуш а, дерриге а вонлах панах Ӏалашвалар билгалдоккху. МагӀийцарехь магӀий деза хилар а, цуьнан воналлехьан хӀаллакх хиларан хьехам а ду; цунна АллахӀца панах Ӏалашвало деза. Цуьнан эхартехь долчу нахах а панах Ӏалашвало деза.

МаьӀна: (Элчо, АллахӀца панах Ӏалашво гӀерта аьлла, «Аьлла»), (панах Ӏалашвало): цуьнга дӀаваха, цуьнга хьалахьа, цуьнга тӀекхача, цуьнца Ӏалашвало, (фалакъан Даллаца): зерна а, къамелан Ӏажанаш а дӀакъастош волчу, суьйранан хьалха схьадоккхуш волчу Даллаца.

Амма, хӀокху хьалха юкъара дашанна тӀехь, хьадалуш ду: (карарача буьйсанан воналлехьан, иза къобалъелча), яғни, буьйсанахь кхоллачу воналлехьан; буьйсан адамашна тӀедолуш, цуьнан чохь вон рухӀаш а, зе луш йолу хьайбанаш а дукха схьаэгаш хиларна.

(Хьан кхоллачу хӀуманан воналлехьан.) ХӀокху дашанна чохь АллахӀа кхоллачу дерриге хӀуманаш ду: адамаш, жиннаш, хьайбанаш. Царахь долчу воналлехьан АллахӀа — царах Кхоллархочунна — панах Ӏалашвало деза.

(Къайлаха кхиамаш тӀе цӀе а теттачу нахах йолчу воналлехьан.) МаьӀна: магӀий йоьхкучу хьехархош, къайлаха кхиамаш тӀе цӀе а тетта, цара магӀий кхолларна лелош болчу воналлехьан.

ХӀокху суратахь адамийн Раббица, церан Долахьа а, церан ИлахӀ а волчу Даллаца панах Ӏалашвалар кхочушдо; шайтӀанах, кхоллараллин дерриге воналлин билгало а, цуьнан дехар а волчух панах Ӏалашвалар. Цуьнан фитна а, воналла а, цуьнгахь адамийн дегнашка васваса кхоллалур хилар ду: воналла цхьаьна дика хетош, адамашна иза дикачу суртахь хьажош, цуьнан кхочушдарна безам а, къастам а кхоллалур. Дика хӀума церанна вон хетош, цунна тӀехь деш долу лелоран гӀирсаш къастош, иза церанна иза хиллачу суртахь йоцу хьолахь хьажош.

Иза хӀаммахь а васвас кхоллалуш, хьалха-кхулла хилахь, «йухадоьлур» а ду, яғни, бенделлачуьнга Рабби цхьаьна хьажча, цуьнан воналла къасто гӀирсаш лелийча, шайтӀан юха ваха. Бенделла цуьнца панах Ӏалашвало а, АллахӀан адамашна йолчу Раббинан хьокъехь дӀатӀе а хила деза. Дерриге кхолларалли а Раббинан хьокъехь а, Долахьаллин хьокъехь а ду; хӀора хьайбанан баш а цуьнан кӀантехь ю. Царах кхоллараллин маьӀна а, церанна кхоллараллин хӀетал хиларна АллахӀан ИлахӀалла а долуш ду.

Церанна иза кхочуш хила йиш йолуш ду, церан душманан воналла дӀаяхаранца дийнахь; иза царах АллахӀан ИлахӀаллах дӀакъаста а, царах юкъара тӀехь ваха а, царах цуьнан гӀуллакхашна тӀехь ваха а гӀерта. Иза церанна цуьнан доттагӀаш хила а, царах тӀеюьллу вуьйхураш хила а гӀерта. Васвас жинан бохуьйла а, адаман бохуьйла а хиларна, АллахӀа аьлла: (жиннашах а, адамех а). Царах панах Ӏалашвало а, церанца гӀо деха а.

ХӀокху суратахь адамийн Раббица, церан Долахьа а, церан ИлахӀ а волчу Даллаца панах Ӏалашвалар кхочушдо; шайтӀанах, кхоллараллин дерриге воналлин билгало а, цуьнан дехар а волчух панах Ӏалашвалар. Цуьнан фитна а, воналла а, цуьнгахь адамийн дегнашка васваса кхоллалур хилар ду: воналла цхьаьна дика хетош, адамашна иза дикачу суртахь хьажош, цуьнан кхочушдарна безам а, къастам а кхоллалур. Дика хӀума церанна вон хетош, цунна тӀехь деш долу лелоран гӀирсаш къастош, иза церанна иза хиллачу суртахь йоцу хьолахь хьажош.

Иза хӀаммахь а васвас кхоллалуш, хьалха-кхулла хилахь, «йухадоьлур» а ду, яғни, бенделлачуьнга Рабби цхьаьна хьажча, цуьнан воналла къасто гӀирсаш лелийча, шайтӀан юха ваха. Бенделла цуьнца панах Ӏалашвало а, АллахӀан адамашна йолчу Раббинан хьокъехь дӀатӀе а хила деза. Дерриге кхолларалли а Раббинан хьокъехь а, Долахьаллин хьокъехь а ду; хӀора хьайбанан баш а цуьнан кӀантехь ю. Царах кхоллараллин маьӀна а, церанна кхоллараллин хӀетал хиларна АллахӀан ИлахӀалла а долуш ду.

Церанна иза кхочуш хила йиш йолуш ду, церан душманан воналла дӀаяхаранца дийнахь; иза царах АллахӀан ИлахӀаллах дӀакъаста а, царах юкъара тӀехь ваха а, царах цуьнан гӀуллакхашна тӀехь ваха а гӀерта. Иза церанна цуьнан доттагӀаш хила а, царах тӀеюьллу вуьйхураш хила а гӀерта. Васвас жинан бохуьйла а, адаман бохуьйла а хиларна, АллахӀа аьлла: (жиннашах а, адамех а). Царах панах Ӏалашвало а, церанца гӀо деха а.

ХӀокху суратахь адамийн Раббица, церан Долахьа а, церан ИлахӀ а волчу Даллаца панах Ӏалашвалар кхочушдо; шайтӀанах, кхоллараллин дерриге воналлин билгало а, цуьнан дехар а волчух панах Ӏалашвалар. Цуьнан фитна а, воналла а, цуьнгахь адамийн дегнашка васваса кхоллалур хилар ду: воналла цхьаьна дика хетош, адамашна иза дикачу суртахь хьажош, цуьнан кхочушдарна безам а, къастам а кхоллалур. Дика хӀума церанна вон хетош, цунна тӀехь деш долу лелоран гӀирсаш къастош, иза церанна иза хиллачу суртахь йоцу хьолахь хьажош.

Иза хӀаммахь а васвас кхоллалуш, хьалха-кхулла хилахь, «йухадоьлур» а ду, яғни, бенделлачуьнга Рабби цхьаьна хьажча, цуьнан воналла къасто гӀирсаш лелийча, шайтӀан юха ваха. Бенделла цуьнца панах Ӏалашвало а, АллахӀан адамашна йолчу Раббинан хьокъехь дӀатӀе а хила деза. Дерриге кхолларалли а Раббинан хьокъехь а, Долахьаллин хьокъехь а ду; хӀора хьайбанан баш а цуьнан кӀантехь ю. Царах кхоллараллин маьӀна а, церанна кхоллараллин хӀетал хиларна АллахӀан ИлахӀалла а долуш ду.

Церанна иза кхочуш хила йиш йолуш ду, церан душманан воналла дӀаяхаранца дийнахь; иза царах АллахӀан ИлахӀаллах дӀакъаста а, царах юкъара тӀехь ваха а, царах цуьнан гӀуллакхашна тӀехь ваха а гӀерта. Иза церанна цуьнан доттагӀаш хила а, царах тӀеюьллу вуьйхураш хила а гӀерта. Васвас жинан бохуьйла а, адаман бохуьйла а хиларна, АллахӀа аьлла: (жиннашах а, адамех а). Царах панах Ӏалашвало а, церанца гӀо деха а.

ХӀокху суратахь адамийн Раббица, церан Долахьа а, церан ИлахӀ а волчу Даллаца панах Ӏалашвалар кхочушдо; шайтӀанах, кхоллараллин дерриге воналлин билгало а, цуьнан дехар а волчух панах Ӏалашвалар. Цуьнан фитна а, воналла а, цуьнгахь адамийн дегнашка васваса кхоллалур хилар ду: воналла цхьаьна дика хетош, адамашна иза дикачу суртахь хьажош, цуьнан кхочушдарна безам а, къастам а кхоллалур. Дика хӀума церанна вон хетош, цунна тӀехь деш долу лелоран гӀирсаш къастош, иза церанна иза хиллачу суртахь йоцу хьолахь хьажош.

Иза хӀаммахь а васвас кхоллалуш, хьалха-кхулла хилахь, «йухадоьлур» а ду, яғни, бенделлачуьнга Рабби цхьаьна хьажча, цуьнан воналла къасто гӀирсаш лелийча, шайтӀан юха ваха. Бенделла цуьнца панах Ӏалашвало а, АллахӀан адамашна йолчу Раббинан хьокъехь дӀатӀе а хила деза. Дерриге кхолларалли а Раббинан хьокъехь а, Долахьаллин хьокъехь а ду; хӀора хьайбанан баш а цуьнан кӀантехь ю. Царах кхоллараллин маьӀна а, церанна кхоллараллин хӀетал хиларна АллахӀан ИлахӀалла а долуш ду.

Церанна иза кхочуш хила йиш йолуш ду, церан душманан воналла дӀаяхаранца дийнахь; иза царах АллахӀан ИлахӀаллах дӀакъаста а, царах юкъара тӀехь ваха а, царах цуьнан гӀуллакхашна тӀехь ваха а гӀерта. Иза церанна цуьнан доттагӀаш хила а, царах тӀеюьллу вуьйхураш хила а гӀерта. Васвас жинан бохуьйла а, адаман бохуьйла а хиларна, АллахӀа аьлла: (жиннашах а, адамех а). Царах панах Ӏалашвало а, церанца гӀо деха а.

ХӀокху суратахь адамийн Раббица, церан Долахьа а, церан ИлахӀ а волчу Даллаца панах Ӏалашвалар кхочушдо; шайтӀанах, кхоллараллин дерриге воналлин билгало а, цуьнан дехар а волчух панах Ӏалашвалар. Цуьнан фитна а, воналла а, цуьнгахь адамийн дегнашка васваса кхоллалур хилар ду: воналла цхьаьна дика хетош, адамашна иза дикачу суртахь хьажош, цуьнан кхочушдарна безам а, къастам а кхоллалур. Дика хӀума церанна вон хетош, цунна тӀехь деш долу лелоран гӀирсаш къастош, иза церанна иза хиллачу суртахь йоцу хьолахь хьажош.

Иза хӀаммахь а васвас кхоллалуш, хьалха-кхулла хилахь, «йухадоьлур» а ду, яғни, бенделлачуьнга Рабби цхьаьна хьажча, цуьнан воналла къасто гӀирсаш лелийча, шайтӀан юха ваха. Бенделла цуьнца панах Ӏалашвало а, АллахӀан адамашна йолчу Раббинан хьокъехь дӀатӀе а хила деза. Дерриге кхолларалли а Раббинан хьокъехь а, Долахьаллин хьокъехь а ду; хӀора хьайбанан баш а цуьнан кӀантехь ю. Царах кхоллараллин маьӀна а, церанна кхоллараллин хӀетал хиларна АллахӀан ИлахӀалла а долуш ду.

Церанна иза кхочуш хила йиш йолуш ду, церан душманан воналла дӀаяхаранца дийнахь; иза царах АллахӀан ИлахӀаллах дӀакъаста а, царах юкъара тӀехь ваха а, царах цуьнан гӀуллакхашна тӀехь ваха а гӀерта. Иза церанна цуьнан доттагӀаш хила а, царах тӀеюьллу вуьйхураш хила а гӀерта. Васвас жинан бохуьйла а, адаман бохуьйла а хиларна, АллахӀа аьлла: (жиннашах а, адамех а). Царах панах Ӏалашвало а, церанца гӀо деха а.

ХӀокху суратахь адамийн Раббица, церан Долахьа а, церан ИлахӀ а волчу Даллаца панах Ӏалашвалар кхочушдо; шайтӀанах, кхоллараллин дерриге воналлин билгало а, цуьнан дехар а волчух панах Ӏалашвалар. Цуьнан фитна а, воналла а, цуьнгахь адамийн дегнашка васваса кхоллалур хилар ду: воналла цхьаьна дика хетош, адамашна иза дикачу суртахь хьажош, цуьнан кхочушдарна безам а, къастам а кхоллалур. Дика хӀума церанна вон хетош, цунна тӀехь деш долу лелоран гӀирсаш къастош, иза церанна иза хиллачу суртахь йоцу хьолахь хьажош.

Иза хӀаммахь а васвас кхоллалуш, хьалха-кхулла хилахь, «йухадоьлур» а ду, яғни, бенделлачуьнга Рабби цхьаьна хьажча, цуьнан воналла къасто гӀирсаш лелийча, шайтӀан юха ваха. Бенделла цуьнца панах Ӏалашвало а, АллахӀан адамашна йолчу Раббинан хьокъехь дӀатӀе а хила деза. Дерриге кхолларалли а Раббинан хьокъехь а, Долахьаллин хьокъехь а ду; хӀора хьайбанан баш а цуьнан кӀантехь ю. Царах кхоллараллин маьӀна а, церанна кхоллараллин хӀетал хиларна АллахӀан ИлахӀалла а долуш ду.

Церанна иза кхочуш хила йиш йолуш ду, церан душманан воналла дӀаяхаранца дийнахь; иза царах АллахӀан ИлахӀаллах дӀакъаста а, царах юкъара тӀехь ваха а, царах цуьнан гӀуллакхашна тӀехь ваха а гӀерта. Иза церанна цуьнан доттагӀаш хила а, царах тӀеюьллу вуьйхураш хила а гӀерта. Васвас жинан бохуьйла а, адаман бохуьйла а хиларна, АллахӀа аьлла: (жиннашах а, адамех а). Царах панах Ӏалашвало а, церанца гӀо деха а.

ХӀокху суратахь адамийн Раббица, церан Долахьа а, церан ИлахӀ а волчу Даллаца панах Ӏалашвалар кхочушдо; шайтӀанах, кхоллараллин дерриге воналлин билгало а, цуьнан дехар а волчух панах Ӏалашвалар. Цуьнан фитна а, воналла а, цуьнгахь адамийн дегнашка васваса кхоллалур хилар ду: воналла цхьаьна дика хетош, адамашна иза дикачу суртахь хьажош, цуьнан кхочушдарна безам а, къастам а кхоллалур. Дика хӀума церанна вон хетош, цунна тӀехь деш долу лелоран гӀирсаш къастош, иза церанна иза хиллачу суртахь йоцу хьолахь хьажош.

Иза хӀаммахь а васвас кхоллалуш, хьалха-кхулла хилахь, «йухадоьлур» а ду, яғни, бенделлачуьнга Рабби цхьаьна хьажча, цуьнан воналла къасто гӀирсаш лелийча, шайтӀан юха ваха. Бенделла цуьнца панах Ӏалашвало а, АллахӀан адамашна йолчу Раббинан хьокъехь дӀатӀе а хила деза. Дерриге кхолларалли а Раббинан хьокъехь а, Долахьаллин хьокъехь а ду; хӀора хьайбанан баш а цуьнан кӀантехь ю. Царах кхоллараллин маьӀна а, церанна кхоллараллин хӀетал хиларна АллахӀан ИлахӀалла а долуш ду.

Церанна иза кхочуш хила йиш йолуш ду, церан душманан воналла дӀаяхаранца дийнахь; иза царах АллахӀан ИлахӀаллах дӀакъаста а, царах юкъара тӀехь ваха а, царах цуьнан гӀуллакхашна тӀехь ваха а гӀерта. Иза церанна цуьнан доттагӀаш хила а, царах тӀеюьллу вуьйхураш хила а гӀерта. Васвас жинан бохуьйла а, адаман бохуьйла а хиларна, АллахӀа аьлла: (жиннашах а, адамех а). Царах панах Ӏалашвало а, церанца гӀо деха а.

ХӀокху суратахь адамийн Раббица, церан Долахьа а, церан ИлахӀ а волчу Даллаца панах Ӏалашвалар кхочушдо; шайтӀанах, кхоллараллин дерриге воналлин билгало а, цуьнан дехар а волчух панах Ӏалашвалар. Цуьнан фитна а, воналла а, цуьнгахь адамийн дегнашка васваса кхоллалур хилар ду: воналла цхьаьна дика хетош, адамашна иза дикачу суртахь хьажош, цуьнан кхочушдарна безам а, къастам а кхоллалур. Дика хӀума церанна вон хетош, цунна тӀехь деш долу лелоран гӀирсаш къастош, иза церанна иза хиллачу суртахь йоцу хьолахь хьажош.

Иза хӀаммахь а васвас кхоллалуш, хьалха-кхулла хилахь, «йухадоьлур» а ду, яғни, бенделлачуьнга Рабби цхьаьна хьажча, цуьнан воналла къасто гӀирсаш лелийча, шайтӀан юха ваха. Бенделла цуьнца панах Ӏалашвало а, АллахӀан адамашна йолчу Раббинан хьокъехь дӀатӀе а хила деза. Дерриге кхолларалли а Раббинан хьокъехь а, Долахьаллин хьокъехь а ду; хӀора хьайбанан баш а цуьнан кӀантехь ю. Царах кхоллараллин маьӀна а, церанна кхоллараллин хӀетал хиларна АллахӀан ИлахӀалла а долуш ду.

Церанна иза кхочуш хила йиш йолуш ду, церан душманан воналла дӀаяхаранца дийнахь; иза царах АллахӀан ИлахӀаллах дӀакъаста а, царах юкъара тӀехь ваха а, царах цуьнан гӀуллакхашна тӀехь ваха а гӀерта. Иза церанна цуьнан доттагӀаш хила а, царах тӀеюьллу вуьйхураш хила а гӀерта. Васвас жинан бохуьйла а, адаман бохуьйла а хиларна, АллахӀа аьлла: (жиннашах а, адамех а). Царах панах Ӏалашвало а, церанца гӀо деха а.

Алхамду лиллахи Рабби-л-‘аламин, хьалха а, тӀаьхьа а, къепара а, къайлара а. Тхан Долахьчуьнга дехар до, Цо цуьнан ниъматаш тӀекхачо, тхан гӀалаташ дӀаяхъо. Тхан гӀалаташна тӀехь Цуьнан дукха баракаташ тӀекхочуш хиларна юкъара аьтто баьлла, тхан гӀалаташ а, безамаш а Цуьнан аятехь ойла ян йолу тхан дегнаш дӀатӀехь дӀадоьлла. Цуьнга тхан нийӀат а, дӀадогӀу а ду: Цуьнан кхолларалли тхан йолчу воналлехьан Цуьнан чохь йолчу дикачу хӀуманашна тӀехь тханна дӀа а бита ма гӀо.

ХӀунда аьлча, АллахӀан раҳматехь дешхарш карзахь дӀатоху къоманнах ду, къайлахьа лаьттачу нахах кхана а дийр ду.

АллахӀан салам а, салават а Цуьнан Элчи Мухьаммадна, цуьнан доьзалшна а, сахьабашна а дола — хьалха-кхулла а, дуьйцуш а, хьалха дӀахӀотта а, АллахӀан нийъматашца дикаш кхочушдолу АллахӀан хастам бу.

АллахӀан гӀоьнца а, Цуьнан дика довзаранца а АллахӀан Китабан тафсир кхочуш хилира. Иза кхолла а, язда а волу Абду-р-Рахман ибн Насир ибн Абдуллах, Ибн Са‘ди цӀе йолуш болчуьнца. АллахӀа цунна, цуьнан да-нана а, дерриге мусульманашна а гӀулам бойла. Иза Мухьаммад ﷺ дӀаэли хьижри йоьхьалгӀа шера, Раби‘у-л-аввалан дийнахь хьалххе кхочуш хилира.

АллахӀан хастамца кхочуш хилира. Дала тхох лаьттачуьнга дехар до: къайлах Даллаца дехар до, тхехь дуьйцуш дӀадеша! Царах панах Ӏалашвало а, церанца гӀо деха а.

Имам Ибн Касира тафсир

«Муаʻаввизатайн» — Аллахан дийцаршинах латта шина сура; и шиъраш доьхна. Имам Ахмад аьлла: «Афанах дийца, Хаммад ибн Саламах дийца, Асым ибн Бахдалахах дийца, Зарр ибн Хубайших дийца: “Абу ибн Каʻбах аьлла: «Ибн Масʻуд ца язйо муʻаввизатайн шен мусхафа чохь?» — аьлла сона. Аьлла: «Аллахан Элчанна ﷺ Джибрил дуьхьал аьлла хьуна: “Аьлла: “Со панах лоьху фалакхан Делацара””, — аьлла, тхо аьлла. Ткъа ткъа цаьрга аьлла: “Аьлла: “Со панах лоьху адамийн Делацара””, — аьлла, тхо аьлла.

Тхо Аллахан Элчанна ﷺ аьллачуьнга тера аьлла», — аьлла». Абу Бакр аль-Хумайди шен муснад тIехь аьлла, Суфьян ибн ʻУяйнацара: «ʻАбда ибн Аби Лубабах а, Асым ибн Бахдалах а, шиъ Зарр ибн Хубайшах хьоьжуш хилар: “Со Абу ибн Каʻбах доьхна муʻаввизатайн хьокъехь. Со аьлла: «Абу аль-Мунзир, хьан вашас Ибн Масʻудо цаьрг мусхаф тIера дIаьхна?» Аьлла: «Со Аллахан Элчанна ﷺ доьхна, тхоьга аьлла: “Суна аьлла: ‘Аьлла’, — со аьлла”.

Ткъа тхо Аллахан Элчанна ﷺ аьллачуьнга тера аьлла», — аьлла». Ахмад аьлла: «Вакиʻа дийца, Суфьян дийца, Асыман, Зарр аьлла: “Со Ибн Масʻудан доьхна муʻаввизатайн хьокъехь. Аьлла: «Со Пайхамар ﷺ доьхна цаьрг хьокъехь, аьлла: “Суна аьлла, со тхуна аьлла; шу аьлла”». Абу аьлла: «Тхоьга Пайхамар ﷺ аьлла; ткъа тхо аьлла»».

Аль-Бухари аьлла: «ʻАли ибн ʻАбдуллах дийца, Суфьян дийца, ʻАбда ибн Аби Лубабах дийца, Зарр ибн Хубайшах — ва аьлла: Асым Заррца дийца — аьлла: “Со Абу ибн Каʻбах доьхна, аьлла: «Абу аль-Мунзир, хьан вашас Ибн Масʻудо цхьаьна аьлла?» Аьлла: «Со Пайхамар ﷺ доьхна, аьлла: “Суна аьлла, со аьлла”. Ткъа тхо Аллахан Элчанна ﷺ аьллачуьнга тера аьлла”». Аль-Бухари а, ан-Наса’и а Кутайбагара риваят дийцина, Суфьян ибн ʻУяйнагара, ʻАбда а Асым ибн Аби-н-Наджудагара, Зарр ибн Хубайшгара, Абу ибн Каʻбага аьллачуьнга тера.

Хафиз Абу Яʻла аьлла: «Аль-Азрак ибн ʻАли дийца, Хассан ибн Ибрахим дийца, ас-Салт ибн Бахрам дийца, Ибрахимгара, ʻАлкамегара: “ʻАбдуллахас муʻаввизатайн мусхаф тIера дIаьхна, аьлла: ‘Аллахан Элчанна ﷺ цаьргца панах лоьхуш хила аьлла, амма ʻАбдуллахас цаьрг ца дешна’». ʻАбдуллах ибн Ахмад Асыман хьоьжуш риваят дийцина: «Абу Исхакгара, ʻАбдур-Рахман ибн Язидгара: “ʻАбдуллахас муʻаввизатайн шен мусхафаш тIера дIаьхна, аьлла: ‘Цаьрг Аллахан Китабах ца я’», — аьлла. Аль-Аʻмаш аьлла: «Асым дийца, Зарр ибн Хубайшгара, Абу ибн Каʻбгара: “Тхо цаьрг хьокъехь Аллахан Элчанна ﷺ доьхна, аьлла: ‘Суна аьлла, со аьлла’”».

Цхьаьна дешнараш, факихаш а, цхьаьна дешаран имамаш а юкъара хиларан хьокъехь, Ибн Масʻуд шен мусхаф чуьра муʻаввизатайн яз ца йоьзуш хилар дуьхьа дуьйцу. ХIунда аьлла, иштта хила мегар ду, цаьрг Пайхамара ﷺ цхьаьна аьлла ца хеза, цуьнга хьоьжуш мутаватир а ца хилла. ТIаккха, хIунда аьлла, цо шен аьлларанна дIа цхьаьначуьнга тIе кхачна, хIунда аьлла, сахабашна — Аллах реза хуьлда царна — цаьрг имам-мусхафаш чу язйина, царгашца кхечу аренашка а дIаяхьийна. Аллахна хастам а, шукр а долуш.

Муслим шен «Сахих» чохь аьлла: «Кутайба дийца, Жарир дийца, Баянна, Кайс ибн Аби Хазимгара, ʻУкба ибн ʻАмиргара: “Аллахан Элчанна ﷺ аьлла: «ХIара буьйсанна дIахIуттинчу аятанаш тIе хьоьжуш ву хьо, цаьрг санна кхин цхьа а аятанаш ца дIахIуттинера: “Аьлла: “Со панах лоьху фалакхан Делацара”” а, “Аьлла: “Со панах лоьху адамийн Делацара”” а»». Ахмад, Муслим, ат-Тирмизи а, ан-Наса’и а риваят дийцина цу хьадисехь, Исмаʻил ибн Аби Халидгара, Кайс ибн Аби Хазимгара, ʻУкбагара. Ат-Тирмизи аьлла: «Хьасан, сахих».

Кхин цхьа иснад: Имам Ахмад аьлла: «Аль-Валид ибн Муслим дийца, Ибн Жабр дийца, аль-Касим Абу ʻАбдур-Рахмангара, ʻУкба ибн ʻАмиргара: “Со Аллахан Элчанна ﷺ вуьллачу некъа тархьарца вахана, хIунда аьлла, цу тархьарийн цхьа чохь кхечуьнга хьоьжуш хилар, соьга аьлла: «Эй, ʻУкба, хьо цхьа хIуммаца тIе хьовза?». Со аьлла: «Гунох хилахь», — аьлла со кхера, — ткъа Аллахан Элчанна ﷺ лаьтта тIе вахана, со цхьа ханна тIе хьовзийна, тIаккха вуьлла. Цул тIаьхьа аьлла: «Эй, ʻУкайб, наха дешна кхин ши сурана тIера долуш, шиъ массо суренал а эшам болу шиъ, со хьоьца дешна?» Со аьлла: «ХIаъ, Аллахан Элча».

ТIаккха сона дешна “Аьлла: “Со панах лоьху фалакхан Делацара”” а, “Аьлла: “Со панах лоьху адамийн Делацара”” а. ДIаьхна намаз дIахIиттина, Аллахан Элчанна ﷺ дуьххьарахьа лаьтта, цаьрг дешна, тIаккха соьга вахана аьлла: «Эй, ʻУкайб, хьанна тIе хьажа? Цаьрг хьоьга дIадешала, хIан-хIан, хьо тIаьххьара ваха а, кхидIа дIахIотта а»». Ан-Наса’и риваят дийцина аль-Валид ибн Муслимгара а, ʻАбдуллах ибн аль-Мубаракгара а, шаьш шиъ Ибн Жабргара.

Абу Дауд а, ан-Наса’и а кхин риваят дийцина Ибн Вахбгара, Муʻавия ибн Салихгара, аль-ʻАла ибн аль-Харисгара, аль-Касим ибн ʻАбдур-Рахмангара, ʻУкбагара.

Кхин цхьа иснад: Ахмад аьлла: «Абу ʻАбдур-Рахман дийца, Саʻид ибн Аби Айюб дийца, соьга Язид ибн ʻАбдулазиз ар-Руʻайни а, Абу Мархум а дийца, Язид ибн Мухаммад аль-Курайшигара, ʻАли ибн Рабахгара, ʻУкба ибн ʻАмиргара: “Аллахан Элчанна ﷺ соьга аьлла, хIоьттина намазанаш тIаьхьа муʻаввизаташ деша”». Абу Дауд, ат-Тирмизи, ан-Наса’и цуьнан кхин-кхин иснадашца риваят дийцина ʻАли ибн Аби Рабахгара. Ат-Тирмизи аьлла: «Гариб».

Кхин цхьа иснад: Ахмад аьлла: «Яхья ибн Исхак дийца, Ибн Лахиʻа дийца, Машрах ибн Хаʻангара, ʻУкба ибн ʻАмиргара: “Аллахан Элчанна ﷺ соьга аьлла: «Муʻаввизатайн дешала, хIунда аьлла, хьо цаьрг санна кхин цхьа а сура ца деша»». Ахмадс цхьаъна тIаьхье дийцина.

Кхин цхьа иснад: Ахмад аьлла: «Хайва ибн Шурайх дийца, Бакийя дийца, Бухайр ибн Саʻд дийца, Халид ибн Маʻдангара, Жубайр ибн Нуфайргара, ʻУкба ибн ʻАмиргара: “Аллахан Элчанна ﷺ шиъ хаза буьйса болу бецарш дIаделла, цу тIе вахана. ʻУкба цунна тархьарца вахана. Аллахан Элчанна ﷺ аьлла: «“Аьлла: “Со панах лоьху фалакхан Делацара””, — дешала». Цо цунна юха-йуха дешна, цо дешна хьалахьа.

ТIаккха кхета, суна цуьнца хазна хилар хьовза ца хилла. Аллахан Элчанна ﷺ аьлла: «Мегар ду хьуна цунна лаа ца хилар? ХIунда аьлла, хьо намаз дIа а дина, цуьнга тера кхин хIуммаца дIа ца деша»». Ан-Наса’и риваят дийцина ʻАмр ибн ʻУсмангара, Бакийягара.

Ан-Наса’и кхин риваят дийцина ас-Сауригара, Муʻавия ибн Салихгара, ʻАбдур-Рахман ибн Жубайр ибн Нуфайргара, цуьнан дагара, ʻУкба ибн ʻАмиргара: цо Аллахан Элчанна ﷺ муʻаввизатайн хьокъехь доьхна, тIаккха цуьнга тера хьадис дийца.

Кхин цхьа иснад: ан-Наса’и аьлла: «Мухаммад ибн ʻАбдулаʻла дийца, аль-Муʻтамир дийца: со ан-Нуʻманна хьоьжуш хеза, Зияд Абу-ль-Асадгара, ʻУкба ибн ʻАмиргара: “Аллахан Элчанна ﷺ аьлла: «Наха хIан-хIан цаьрг шиъ санна кхин хIумаца а панах ца лоьху: “Аьлла: “Со панах лоьху фалакхан Делацара””, а, “Аьлла: “Со панах лоьху адамийн Делацара”” а»».

Кхин цхьа иснад: ан-Наса’и аьлла: «Кутайба дийца, аль-Лайс дийца, Ибн ʻАжлан дийца, Саʻид аль-Макбари гара, ʻУкба ибн ʻАмиргара: “Со Аллахан Элчанна ﷺца вахана, цо аьлла: «Эй, ʻУкба, аьлла». Со аьлла: «ХIун аьлла?» Цо санна дицдина, тIаккха юха аьлла: «Аьлла». Со аьлла: «Эй, Аллахан Элча, хIун аьлла?»

Цо санна дицдина. Со аьлла: «Аллах, хьоьга аьллачуьнга дIакхачала»». ТIаккха цо аьлла: «Эй, ʻУкба, аьлла». Со аьлла: «Эй, Аллахан Элча, хIун аьлла?» Цо аьлла: «“Аьлла: “Со панах лоьху фалакхан Делацара”», — аьлла. Со юкъарчу тIаьхье дIаьхна, аьлла.

ТIаккха аьлла: «Аьлла». Со аьлла: «Эй, Аллахан Элча, хIун аьлла?» Цо аьлла: «“Аьлла: “Со панах лоьху адамийн Делацара”», — аьлла». Со юкъарчу тIаьхье дIаьхна. ТIаккха Аллахан Элчанна ﷺ аьлла: «ХIан-хIан, дехархочо цаьрг шиъ санна кхин хIумаца ца дехна, панах лоьхучо а цаьрг шиъ санна кхин хIумаца панах ца лоьхна»».

Кхин цхьа иснад: ан-Наса’и аьлла: «Мухаммад ибн Ясар дийца, ʻАбдур-Рахман дийца, Муʻавия дийца, аль-ʻАла ибн аль-Харисгара, Макхулгара, ʻУкба ибн ʻАмиргара: “Аллахан Элчанна ﷺ цаьрг шиъ сахьар намаз тIехь дешна”».

Кхин цхьа иснад: ан-Наса’и аьлла: «Кутайба дийца, аль-Лайс дийца, Язид ибн Аби Хабиб дийца, Абу ʻИмран Асламгара, ʻУкба ибн ʻАмиргара: “Со Аллахан Элчанна ﷺ тIаьхьа вахана, цу вуьллуш хилар. Со кIант тIе кIел дIакхетта аьлла: «Хьоьга сура Худ а я сура Юсуф а дIаяза». Цо аьлла: «Аллахан хьозанна тIехь хьанна эшам болу хIума ца деша “Аьлла: ‘Со панах лоьху фалакхан Делацара’” санна»».

Кхин хьадис: ан-Наса’и аьлла: «Махмуд ибн Халид дийца, аль-Валид дийца, Абу ʻАмр аль-Аузаʻи дийца, Яхья ибн Аби Касиргара, Мухаммад ибн Ибрахим ибн аль-Харисгара, Абу ʻАбдуллахгара, Ибн ʻА’иш аль-Жуханийгара: “Аллахан Элчанна ﷺ цунна аьлла: «Эй, Ибн ʻА’иш, хьо панах лоьхуш волчуьнга панах лоьхуш йолчуьнга тIаьхье долуш долу хьанна йоккха йолу хIума хьоьга дIахьеха?». Цо аьлла: «ХIаъ, Аллахан Элча». Цо аьлла: «“Аьлла: ‘Со панах лоьху фалакхан Делацара’” а, “Аьлла: ‘Со панах лоьху адамийн Делацара’” а — ши сура»»».

Иштта ʻУкбагара дийцина бу мутаватир тера йолу иснадаш, хьадисан кхетамашна тIехь тIетохарш цхьаьна хиларанна далийна. ʻУкбагара Садй ибн ʻАжлан а, Фарва ибн Мужахид а дийциначу риваяте тIехь аьлла: «Хьуна дIахьеха, дIаьхна кхин трёх сурана санна сура Таурат чу, Инжил чу, Забур чу, Фуркан чу дIацIаьна: “Аьлла: ‘Хьо Аллах ву, цхьа хIума хьуна цхьа ха, Аллах’”, “Аьлла: ‘Со панах лоьху фалакхан Делацара’”, “Аьлла: ‘Со панах лоьху адамийн Делацара’”».

Кхин хьадис: Имам Ахмад аьлла: «Исмаʻил дийца, аль-Журири дийца, Абу-ль-ʻАла гара: “Цхьа стаг аьлла: ‘Тхо Аллахан Элчанна ﷺца сапарахь хилар, наха тIе-хIума дIа а йоьхна, хьанийн цхьа тIаьхьа йогIуш хилар. Аллахан Элчанна ﷺ а, суна а дIа вахача ха дIакхетта, цо сан шера кхоьллина, аьлла: “Аьлла: ‘Со панах лоьху фалакхан Делацара’”. Аллахан Элчанна ﷺ цаьрг дешна, со а цуьнца дешна. ТIаккха аьлла: “Аьлла: ‘Со панах лоьху адамийн Делацара’”.

Аллахан Элчанна ﷺ цаьрг дешна, со а цуьнца дешна. ТIаккха аьлла: “Намаз дIа а дина, цаьрг шиъ деша”»». Иштта цхьа стаг ʻУкба ибн ʻАмир хила мегар ду, Аллах-Вела беш долуш.

Ан-Наса’и риваят дийцина Яʻкуб ибн Ибрахимгара, Ибн ʻАлийягара.

Кхин хьадис: ан-Наса’и аьлла: «Мухаммад ибн аль-Мусанна дийца, Мухаммад ибн Жаʻфар дийца, ʻАбдуллах ибн Саʻид дийца, соьга Язид ибн Руман дийца, ʻУкба ибн ʻАмиргара, ʻАбдуллах аль-Асламийгара — цуьнан цIе Ибн Анис: “Аллахан Элчанна ﷺ шен кIел дIахIоттийна, тIаккха аьлла: «Аьлла». Со цхьа хIума а ца кхеташ хилар. ТIаккха цо соьга юха аьлла: «Аьлла». Со аьлла: «“Аьлла: ‘Хьо Аллах ву, цхьа хIума хьуна цхьа ха, Аллах’”».

ТIаккха цо соьга аьлла: «Аьлла». Со аьлла: «“Со панах лоьху фалакхан Делацара, цо кхоьллиначуьнна зинах”», — тIаккха цаьрг дIаьхна. ТIаккха цо соьга аьлла: «Аьлла». Со аьлла: «“Аьлла: ‘Со панах лоьху адамийн Делацара’”», — цаьрг дIаьхна.

ТIаккха Аллахан Элчанна ﷺ аьлла: «Иштта панах лоьхала, цаьрг санна кхин панах ца лоьхна»».

Кхин хьадис: ан-Наса’и аьлла: «ʻАмр ибн ʻАли Абу Хафс дийца, Бадал дийца, Шаддад ибн Саʻид Абу Талха дийца, Саʻид аль-Журирийгара, Абу Надра дийца, Жабир ибн ʻАбдуллахгара: “Аллахан Элчанна ﷺ соьга аьлла: «Эй, Жабир, дIа аьлла». Со аьлла: «Хьан да а, хьан нана а сан дехар ду, хIун дIа аьлла?» Цо аьлла: «ДIаьлла: “Аьлла: ‘Со панах лоьху фалакхан Делацара’” а, “Аьлла: ‘Со панах лоьху адамийн Делацара’” а». Со цаьрг шиъ дIаьлла, цо аьлла: «Цаьрг шиъ дIа аьлла. Хьанна цаьрг шиъ санна кхин хIума ца деша»».

ТIаьхьа дийцина ʻАишатара хьадис: Аллахан Элчанна ﷺ муʻаввизаташ дешна, шен куьйганашка тIе пуьххьина, шен куьйганашца корта, бетт, аьхка кхочуш йолу даьхни сийлахь хьажийна.

Имам Малик ʻАишатара риваят дийцина: «Ибн Шихаб ʻУрвагара, ʻАишатара: Аллахан Элчанна ﷺ цхьан дийнахь хьалха кхераш хилар, муʻаввизатайнца шен дахарца дешна, пуьххьина. Цуьнан хьоз тIе хьалха кхера хилар, со цунна дешна, цуьнан куьйг цу тIе дIакхетта, цуьнан баракатана тIехь хьанарна». Аль-Бухари риваят дийцина ʻАбдуллах ибн Юсуфгара, Муслим Яхья ибн Яхьяра, Абу Дауд аль-Ҡаʻнабийгара, ан-Наса’и Кутайбагара — кхин а Ибн аль-Касим, ʻИса ибн Юнус, Маʻн, Бишр ибн ʻУмаргара, цхьайтта стагана Маликгара.

ТIаьхьа дийцина «Нун» сурана тIехь Абу Саʻидгара Абу Надра риваят: Аллахан Элчанна ﷺ жиннийн сингат, адамийн сингат дехарна, тIаккха муʻаввизатайн дIахIоттийнарна тIехь цхьа а кхин хIума ца дехна. Ат-Тирмизи, ан-Наса’и, Ибн Мажах риваят дийцина. Ат-Тирмизи аьлла: «Хьадис хьасан».

Ибн Аби Хатим аьлла: «Ахмад ибн ʻИсым дийца, Абу Ахмад аз-Зубайри дийца, Хасан ибн Салих дийца, ʻАбдуллах ибн Мухаммад ибн ʻАкил дийца, Жабиргара: “Аль-фалак — суьйре”, — аьлла. Аль-ʻАуфи Ибн ʻАббасгара риваят дийцина: “Аль-фалак — суьйре”. Муджахид, Саʻид ибн Жубайр, ʻАбдуллах ибн Мухаммад ибн ʻАкил, аль-Хасан, Катадах, Мухаммад ибн Каʻб аль-Куразий, Ибн Зайд, Малик Зайд ибн Асламгара а иштта аьлла. Аль-Куразий, Ибн Зайд, Ибн Жарир аьлла: “Цу маьне тIехь Аллахан аят: «Суьйре дIахIиттийначуьнна» тера ду”».

ʻАли ибн Аби Талха Ибн ʻАббасгара риваят дийцина: «Аль-фалак — кхолламе». Ад-Даххак а иштта аьлла: Аллах шен Пайхамарна ﷺ кхолламе маьрша панах лаха аьлла. Каʻб аль-Ахбар аьлла: «Аль-фалак — Жаханна чохь болу цхьа сиск, цуьнан догIа дIа а дина, Жаханна къайла-кара бенехь хилар, хIунда аьлла, цуьнан дIа а хьоьжна, Жаханна доьзал къизано тIехь хIотти». Ибн Аби Хатим цу хьадисах дийца, тIаккха аьлла: «Сан да дийца, Сухайл ибн ʻУсман дийца, цо цхьа стаг цIе цхьа аьлла, ас-Суддийгара, Зайд ибн ʻАлийгара, цуьнан да-даша гара: “Аль-фалак — Жаханнан тIехьара чуьра сиск, хьалха тIехь тухарна тIера тIехь лаьтта.

ТIехь дIа а дина, цуьнан догIа дIахIотта, Жаханна чуьра догIа а дIаьккхина, цуьнан къизано чохь гулло”», — аьлла. Иштта Амр ибн ʻАбсагара, ас-Суддигаргара, кхечарагара а риваят дийцина. Цу хьокъехь марфуʻ хьадис хиларна, амма цуьнан иснад цхьа а ца хила мегар ду. Ибн Жарир аьлла: «Исхак ибн Вахб аль-Васити соьга дийца, Масʻуд ибн Муса ибн Мишкана аль-Васити дийца, Наср ибн Хузайма аль-Хурасани дийца, Шуʻайб ибн Сафван дийца, Мухаммад ибн Каʻб аль-Куразий гара, Абу Хурайра гара, Пайхамара ﷺ: “Аль-фалак — Жаханна чохь тIехь тухарна тIера сиск”, — аьлла».

Цуьнан иснад гариб ду, Пайхамарна ﷺ тIехь ца йоьзуш. Абу ʻАбдур-Рахман аль-Хублий аьлла: «Аль-фалак — Жаханнан цIе». Ибн Жарири аьлла: «Дуьйцучуьнна хила дезар хьалхара кхетам бу: цуьнан маьне суьйре ду». И хIунда аьлла, цуьнан маьне ду хьуьлда; имам аль-Бухари шен «Сахих» чу хьалхара кхетам буьйцуш ду.

Хилар; со Аллахан Элчанна ﷺ хьосташ хилар, цунан вуьллуш аьлла кхета ца хилла. ТIаккха аьлла: «Эй, ʻУкайб, хьо вуьлла?» Цо аьлла; суна тIаьхьа; аль-Анʻам: 96.

**«Ткъа, цаьрг дехар ду — цхьа хьоьжуш буьйса дIахIоттича»** — Муджахида аьлла: «Гасик — буьйса, воцуш буьйса долчу хенахь, хьаьржа хила». Аль-Бухари цунгара дийца. Ибн Аби Наджих цунгара риваят дийцина. Ибн ʻАббас, Мухаммад ибн Каʻб аль-Куразий, ад-Даххак, Хусайф, аль-Хасан, Катада аьлла: «И хьуьлла йолу буьйса ду, цуьнан буьйса хьалахь дIахIоттича».

Аз-Зухрий аьлла: «“Ткъа, цаьрг дехар ду — цхьа хьоьжуш буьйса дIахIоттича” — маьне: маьлх ца хьажара». ʻАтыйя, Катада аьлла: «Буьйса дIахIоттича — цо дIахьоьжуш буьйса дIахIотти». Абу-ль-Мухаззим Абу Хурайрара риваят дийцина: «Аль-гасик — стел». Ибн Зайд аьлла: «Арабаша аьлла: “Аль-гасик — сурайя цIан, цу хенахь хаста-мадар, кхачу хьалхар а кхераш кхин а дIахIотти, цу цIан дIа а, тIаьхьа а дIа”».

Ибн Жарир аьлла, цуьнан хьокъехь аьллачуьнга тIехь хьадис ду, цо суна дийца: «Наср ибн ʻАли дийца, Баккар ибн ʻАбдуллах — Хаммам вешин ваха — дийца, Мухаммад ибн ʻАбдулазиз ибн ʻУмар ибн ʻАбдур-Рахман ибн ʻАуф дийца, цуьнан дагара, Абу Салама гара, Абу Хурайра гара, Пайхамара ﷺ: “«Ткъа, цаьрг дехар ду — цхьа хьоьжуш буьйса дIахIоттича», — цо аьлла: “Гасик стел ду”». Со аьлла: хьадис Пайхамарна ﷺ тIехь дIа ца йоьзуш ду.

Ибн Жарир аьлла: «Кхечара аьлла, цуьнан маьне маьлх ду». Со аьлла: цу кхетаман далаш ду Имам Ахмадс риваят дийцина: «Абу Дауд аль-Хафрий дийца, Ибн Аби Зи’б дийца, аль-Харисгара, Абу Салама гара: ʻАиша — Аллах реза хуьлда цунна — аьлла: “Аллахан Элчанна ﷺ сан кIелца дIадаьккхина, маьлх дIахьош хиларна тIе хьоьжийна, аьлла: ‘Аллахца панах лоьхала, хIокху гасикан зинах, и дIахIоттичу хенахь’”». Ат-Тирмизи, ан-Наса’и шайн тафсир-китабаш чохь риваят дийцина, Мухаммад ибн ʻАбдур-Рахман ибн Аби Зи’бгара, цуьнан тайпара леллачу аль-Харис ибн ʻАбдур-Рахмангара. Ат-Тирмизи аьлла: «Хьасан, сахих».

Цуьнан лаьтта дийца: «Аллахца панах лоьхала хIокху зинах, хIунда аьлла, и гасик дIахIоттичу хенахь». Ан-Наса’и цуьнан лаьтта дийца: «Аллахца панах лоьхала хIокху зинах, хIокху гасик дIахIоттичу хенахь». Хьалхара кхетам буьйцуш волчара — и буьйса дIахIоттичу хенахь — аьлла: хIара хьадис тхоьга дIахIоттичу хенахь, цуьнан маьне маьлх бу, буьйса дIахIоттичу хенахь цуьнан хIокху гIо а болуш, стел а, буьйсанна бен цхьа а хIума ца хьоьжу. И цхьана маьнехь ду тхо аьллачуьнца, Аллах-Вела беш долуш.

**«Ткъа, цаьрг дехар ду — умашка тIе пуьххьиначарна»** — Муджахид, ʻИкрима, аль-Хасан, Катада, ад-Даххак аьлла: «ТIе пуьххьиначарна маьне — сихарнаш ду». Муджахид аьлла: «Царех хилар, цар умашка тIе йоккхуш, пуьххьина, цIаьххьа дIа». Ибн Жарир аьлла: «Ибн ʻАбдулаʻла дийца, Ибн Саур дийца, Маʻмар дийца, Ибн Тавусгара, цуьнан дагара: “ХIуманех чохь шийан, харий а, шайтIанаш а, сихар а ца йолу, ширкана чохь хьалха йолуш”». Кхин хьадисе аьлла: Джибрил Аллахан Элчанна ﷺ ваха, аьлла: «Эй, Мухаммад, хьо кхера?»

Цо аьлла: «ХIаъ». Цо аьлла: «Аллахан цIарца, со хьо тIе сихар ду, хьо ца кхерачу дIадолучу дарбанашца, хьо хьан зинах, харий сингатах, Аллах хьо дарба дойла».

Мегар ду хIара цунан хьоз дика ца хиларан, Пайхамар ﷺ сихарца кхера хилар. ТIаккха Аллах цунна дарба а дина, шен кхетам а доьттина, Яхудашкара хьоьжуш хилла сихар, хийцо хьоьжуш хилла, царна тIехь дIадаьлла, царна хьалха гIо хилар, царна дIаялла, царна къайла а дина. Амма и дукха кхетам долуш болчу хенахь а Аллахан Элчанна ﷺ цхьа дийнахь а цуьнан хьекъал дIа ца йоьхна; Аллах царна кхиъна, дарба а дина, раьза а дина.

Имам Ахмад аьлла: «Абу Муʻавия дийца, аль-Аʻмаш дийца, Язид ибн Хайянгара, Зайд ибн Аркамгара: “Яхудийн стагана сихар доьлла, Пайхамар ﷺ дийнахь а кхера, аьлла. Джибрил вахана, аьлла: ‘Яхудийн стагана сихар доьлла, хьан кIел къелла, хIун буьйсанна цхьа бIе чохь, цуьнан тIехь цхьа хIума кхеташ ду. Цуьнан хьалха кхеташ волчуьнга кхечуьнга дIакхачийта’». Аллахан Элчанна ﷺ цхьа стаг дIахьиттина, и дIа а кхачийта, цуьнан тIехь хIума а дIакхачийта, цунна дIа а лелийта, цуьнан тIехь дIакхетта.

ТIаккха Аллахан Элчанна ﷺ къобал а лелийна, кIалхдолу хIума дIа а йоккхина, цхьа кIел а ца дийхна. Яхудийна цу хьокъехь аьлла цхьа а ца хилла, цуьнан бетта а хьажна ца хилла, цо дIавалалц». Ан-Наса’и Ханнадгара, Абу Муʻавия Мухаммад ибн Хазим ад-Дарирагара риваят дийцина.

Аль-Бухари шен «Сахих» чу «ТIепхьажан китаб» чохь аьлла: «ʻАбдуллах ибн Мухаммад дийца: со Суфьян ибн ʻУяйна аьлла кхин: “Хьадис тхуна хьалха дуьйцучуьнна Ибн Журайж хилар, цо аьлла: «ʻУрватан доьзал тIера соьга дийца, ʻУрватара». Со Хишамах доьхна, цо соьга шен данадара, ʻАишатара дийца: “Аллахан Элчанна ﷺ сихар дина, цул тIаьхьа цо шен Ӏаш дерг дIахьоьжу, хIунда аьлла, цо лораш тIе вахна, амма ца вахна», — аьлла». Суфьян аьлла: «И хIара хIума сихарал тIехь уьш хиларан хьал ду, иштта хилча», — аьлла. Цо аьлла: «Эй, ʻАиша, Аллах соьга дIабахначу хIуманна тIехь аьлла хилар хьо дика кхетта?

Суна ши стаг вахана, цхьа стаг сан боште, кхин стаг сан кIел; кIелта хилар аьлла: “Стаганна хIун хилла?” Цо аьлла: “Сихар дина”. Цо аьлла: “ХIан сихар дина?” Цо аьлла: “Лабид ибн аль-Аʻсам — Бану Зурайк тIера стаг, Яхудийнца кхелла, мунафикан — аьлла”.

Цо аьлла: “ХIун хIуммаца сихар дина?” Цо аьлла: “Шиъ къан, къанан къаппа”. Цо аьлла: “Миланна?” Цо аьлла: “ТIаьхьенан кIел, дIаьхна цхьа кIел тIехь, Бир ذروان бохучу кхиъна чу”». ʻАиша аьлла: «Цо чохь цхьа хIума дIа а хьажна, аьлла: “ХIокху чуьра хьажийна, цуьнан хи хенна хьалха хьажийначу хьенан хи тера хилар, цуьнан хурманаш шайтIанийн корташ тера хилар”».

Цо цу чуьра хIума дIа а хьажна. Со аьлла: «И хIума дIа а хьажна? Я, сихар дIа а йоьккхина?» Цо аьлла: «Аллах со дика дина. Амма кхечу нахана цхьа зина дIахIотта ца лаьлла». Аль-Бухари цуьнан иснад дийцина ʻИса ибн Юнус, Абу Дамра Анас ибн ʻИяд, Абу Усама, Яхья аль-Каттан гара, хьадис чохь аьлла: «Цунна тIехь цо хIума дина, амма ца дина хилар кхетийна», — аьлла.

Цу хьадисан кхин риваяте: «Чу дIа а йоьккхина», — аьлла. Хишамгара Ибн Аби-з-Зинад, аль-Лайс ибн Саʻд а риваят дийцина. Муслим Абу Усама Хаммад ибн Усама а, ʻАбдуллах ибн Нумайр а риваят дийцина. Ахмад ʻАффангара, Вахибгара, Хишамгара риваят дийцина.

Имам Ахмад кхин а риваят дийцина: Ибрахим ибн Халидгара, Рабахгара, Маʻмаргара, Хишамгара, цуьнан дагара, ʻАишатара: «Аллахан Элчанна ﷺ шесть моьтта дийнахь хилар, цо хIума дина, амма ца дина, аьлла. Цунна ши мелк вахана; цхьаъ цуьнан боште, кхин цхьаъ цуьнан кIел. Цхьа цуьнан кIел аьлла: “Цунна хIун хилла?” Цуьнан кIел аьлла: “Сихар дина”.

Аьлла: “ХIан дина сихар?” Аьлла: “Лабид ибн аль-Аʻсам”». ТIаккха хьадисан юьхьан хьокъехь дийца.

Устаз-тафсирчи ас-Саʻлаби шен тафсире аьлла: «Ибн ʻАббас а, ʻАиша а — Аллах реза хуьлда цаьргашта — аьлла: “Яхудийн кIант Аллахан Элчанна ﷺ хизмат дина. Яхудийнаш цунна тIе а кхетта, цхьа цхьа хенна цуьнан кора хьалха хьалхадаьккхина къан, цуьнан къан тIера цхьа дIа а дина, цуьнга тIе а дина, сихар а дина. Цу хIуманна дIахIоьттинар церан кхечу стаг хилар; цуьнан цIе Ибн Аʻсам. ТIаккха цаьрг Бану Зурайк чохь цхьа чу дIа а дина, цу чу цIе Зарван аьлла.

Аллахан Элчанна ﷺ хастам кхера, цуьнан кортах а хьалхадаьлла, шесть моьтта дийнахь хилар, цо шен лораш тIе вахна, амма ца вахна; цуьнан даьхни дIахIоттийна, хIун дуьйцу цуьнан дIаьхна ца кхеташ». Аллахан Элчанна ﷺ хьалха вуьллуш хилар, тIаккха ши мелк вахана; цхьаъ цуьнан боште, кхин цхьаъ кIел, аьлла. КIелта ваханна цхьа дIа аьлла: «Стаганна хIун хилла?» Цо аьлла: «Сихар».

Цо аьлла: «Сихар хIун ду?» Цо аьлла: «Сихар». Цо аьлла: «ХIан сихар дина?» Цо аьлла: «Яхудий Лабид ибн аль-Аʻсам». Цо аьлла: «ХIун хIумаца сихар дина?» Цо аьлла: «Шиъ къан, къанан къаппа». Цо аьлла: «Миланна?» Цо аьлла: «ТIаьхьенан кIел, дIаьхна кIел тIехь, Бир Зарван чу».

(КIел — хурманан хьалха йолу къаппа. Раʻуфах — чуьра тIехь хьала хьоьжуш йолу кIам; хи тIе къуллачу стагана тIехь лела.) Аллахан Элчанна ﷺ кхераш хилар, тIаккха аьлла: «Эй, ʻАиша, Аллах соьга сан хастам хьокъехь аьлла хилар хьо кхетта?» ТIаккха Аллахан Элчанна ﷺ ʻАли, аз-Зубайр, ʻАммар ибн Ясир дIа а хьоьжна, чуьра хи дIа а йоккхина; цуьнан хи хенна хьалха хьажийначу хьенан хи тера хилар.

ТIаккха цара чохь хьалха йолу кIел дIа а йоьккхина, тIаьхье цу чуьра дIа а хьажна. Цу чуьра хьалха йолу къан, цуьнан къан тIера цхьа дIа а дина, цу чу цхьа бицца а дина, цу тIехь шолгIа къелла, цу тIехь дIаьхна къелла тIаьхьа къелла. Аллах хьалха дIа а хьажна цу ши сура, цо цаьрг дIа а дешна, цхьа аят дIа а дешна, къелланан цхьа кIел дIа а йохийна. ТIаьхьа къелланан дIахIоттаранна тIехь, Аллахан Элчанна ﷺ цхьа вала кхета а хилар, хIунда аьлла, цуьнан тIаьхьа йогIуш йолу къелла а йохийна, цо къобал а лелийна.

Джибрил (алайхис-салам) аьлла: «Аллахан цIарца, со хьо тIе сихар ду, хьо ца кхерачу дIадолучу деча, хьан зинах, сингатах, Аллах хьо дарба дойла». Цара аьлла: «Эй, Аллахан Элча, хIара къизал йина стаг тхо лаха, цунна къилла до?» Аллахан Элчанна ﷺ аьлла: «Амма со, Аллах со дика дина. Кхечу нахана цхьа зина дIахIотта ца лаьлла»».

Иштта иснад дIа ца дийцина риваят дина; цуьнан чу гариб хIуманаш ду, цхьа хIума тIехь цхьа а тIаьхьа хила мегар ду; цуьнан цхьа хIума хьалха дийцина хьадисашца а хьокъехь долуш ду. Аллах дика кхеташ ву.

**«Цо кхоллачу хIуманан зинах»** — массо кхолламан зинах. Сабит аль-Бунани а, аль-Хасан аль-Басрий а аьлла: «Жаханна, Иблис, цуьнан доьзал — цо кхоллачу хIуманийн чуьра ду».

**«Ткъа, цаьрг дехар ду — умашка тIе пуьххьиначарна»** — Муджахид, ʻИкрима, аль-Хасан, Катада, ад-Даххак аьлла: «Сихарнаш ду». Муджахид аьлла: «Царех хилар, цар умашка тIе йоккхуш, пуьххьина». Ибн Жарир аьлла: «Ибн ʻАбдулаʻла дийца, Ибн Саур дийца, Маʻмар дийца, Ибн Тавусгара, цуьнан дагара: “ХIуманех чохь шийан, харий а, шайтIанаш а, сихар а ца йолу, ширкана чохь хьалха йолуш”». Кхин хьадисе аьлла: Джибрил Аллахан Элчанна ﷺ ваха, аьлла: «Эй, Мухаммад, хьо кхера?»

Цо аьлла: «ХIаъ». Цо аьлла: «Аллахан цIарца, со хьо тIе сихар ду, хьо ца кхерачу дIадолучу дарбанашца, хьо хьан зинах, харий сингатах, Аллах хьо дарба дойла».

Мегар ду хIара цунан хьоз дика ца хиларан, Пайхамар ﷺ сихарца кхера хилар. ТIаккха Аллах цунна дарба а дина, шен кхетам а доьттина, Яхудашкара хьоьжуш хилла сихар, хийцо хьоьжуш хилла, царна тIехь дIадаьлла, царна хьалха гIо хилар, царна дIаялла, царна къайла а дина. Амма и дукха кхетам долуш болчу хенахь а Аллахан Элчанна ﷺ цхьа дийнахь а цуьнан хьекъал дIа ца йоьхна; Аллах царна кхиъна, дарба а дина, раьза а дина.

Имам Ахмад аьлла: «Абу Муʻавия дийца, аль-Аʻмаш дийца, Язид ибн Хайянгара, Зайд ибн Аркамгара: “Яхудийн стагана сихар доьлла, Пайхамар ﷺ дийнахь а кхера. Джибрил вахана, аьлла: ‘Яхудийн стагана сихар доьлла, хьан кIел къелла, хIун буьйсанна цхьа бIе чохь, цуьнан тIехь цхьа хIума кхеташ ду. Цуьнан хьалха кхеташ волчуьнга кхечуьнга дIакхачийта’». Аллахан Элчанна ﷺ цхьа стаг дIахьиттина, и дIа а кхачийта, цуьнан тIехь хIума а дIакхачийта, цунна дIа а лелийта, цуьнан тIехь дIакхетта.

ТIаккха Аллахан Элчанна ﷺ къобал а лелийна, кIалхдолу хIума дIа а йоккхина, цхьа кIел а ца дийхна. Яхудийна цу хьокъехь аьлла цхьа а ца хилла, цуьнан бетта а хьажна ца хилла, цо дIавалалц». Ан-Наса’и Ханнадгара, Абу Муʻавия Мухаммад ибн Хазим ад-Дарирагара риваят дийцина.

Аль-Бухари шен «Сахих» чу «ТIепхьажан китаб» чохь аьлла: «ʻАбдуллах ибн Мухаммад дийца: со Суфьян ибн ʻУяйна аьлла кхин: “Хьадис тхуна хьалха дуьйцучуьнна Ибн Журайж хилар, цо аьлла: «ʻУрватан доьзал тIера соьга дийца, ʻУрватара». Со Хишамах доьхна, цо соьга шен данадара, ʻАишатара дийца: “Аллахан Элчанна ﷺ сихар дина, цул тIаьхьа цо шен лораш тIе вахна, амма ца вахна», — аьлла». Суфьян аьлла: «И хIара хIума сихарал тIехь уьш хиларан хьал ду, иштта хилча», — аьлла. Цо аьлла: «Эй, ʻАиша, Аллах соьга дIабахначу хIуманна тIехь аьлла хилар хьо дика кхетта?

Суна ши стаг вахана, цхьа стаг сан боште, кхин стаг сан кIел; кIелта хилар аьлла: “Стаганна хIун хилла?” Цо аьлла: “Сихар дина”. Цо аьлла: “ХIан сихар дина?” Цо аьлла: “Лабид ибн аль-Аʻсам — Бану Зурайк тIера стаг, Яхудийнца кхелла, мунафикан — аьлла”.

Цо аьлла: “ХIун хIуммаца сихар дина?” Цо аьлла: “Шиъ къан, къанан къаппа”. Цо аьлла: “Миланна?” Цо аьлла: “ТIаьхьенан кIел, дIаьхна цхьа кIел тIехь, Бир ذروان бохучу кхиъна чу”». ʻАиша аьлла: «Цо чохь цхьа хIума дIа а хьажна, аьлла: “ХIокху чуьра хьажийна, цуьнан хи хенна хьалха хьажийначу хьенан хи тера хилар, цуьнан хурманаш шайтIанийн корташ тера хилар”».

Цо цу чуьра хIума дIа а хьажна. Со аьлла: «И хIума дIа а хьажна? Я, сихар дIа а йоьккхина?» Цо аьлла: «Аллах со дика дина. Амма кхечу нахана цхьа зина дIахIотта ца лаьлла»». Аль-Бухари цуьнан иснад дийцина ʻИса ибн Юнус, Абу Дамра Анас ибн ʻИяд, Абу Усама, Яхья аль-Каттан гара.

Хьадис чохь аьлла: «Цунна тIехь цо хIума дина, амма ца дина хилар кхетийна». Кхин риваяте: «Чу дIа а йоьккхина». Хишамгара Ибн Аби-з-Зинад, аль-Лайс ибн Саʻд а риваят дийцина. Муслим Абу Усама Хаммад ибн Усама а, ʻАбдуллах ибн Нумайр а риваят дийцина.

Ахмад ʻАффангара, Вахибгара, Хишамгара риваят дийцина. Имам Ахмад кхин а риваят дийцина: Ибрахим ибн Халидгара, Рабахгара, Маʻмаргара, Хишамгара, цуьнан дагара, ʻАишатара: «Аллахан Элчанна ﷺ шесть моьтта дийнахь хилар, цо хIума дина, амма ца дина, аьлла. Цунна ши мелк вахана; цхьаъ цуьнан боште, кхин цхьаъ кIел. Цхьа цуьнан кIел аьлла: “Цунна хIун хилла?”

Цуьнан кIел аьлла: “Сихар дина”. Аьлла: “ХIан дина сихар?” Аьлла: “Лабид ибн аль-Аʻсам”». ТIаккха хьадисан юьхьан хьокъехь дийца.

Устаз-тафсирчи ас-Саʻлаби шен тафсире аьлла: «Ибн ʻАббас а, ʻАиша а — Аллах реза хуьлда цаьргашта — аьлла: “Яхудийн кIант Аллахан Элчанна ﷺ хизмат дина. Яхудийнаш цунна тIе а кхетта, цхьа цхьа хенна цуьнан кора хьалха хьалхадаьккхина къан, цуьнан къан тIера цхьа дIа а дина, цуьнга тIе а дина, сихар а дина. Цу хIуманна дIахIоьттинар церан кхечу стаг хилар; цуьнан цIе Ибн Аʻсам. ТIаккха цаьрг Бану Зурайк чохь цхьа чу дIа а дина, цу чу цIе Зарван аьлла.

Аллахан Элчанна ﷺ хастам кхера, цуьнан кортах а хьалхадаьлла, шесть моьтта дийнахь хилар, цо шен лораш тIе вахна, амма ца вахна; цуьнан даьхни дIахIоттийна, хIун дуьйцу цуьнан дIаьхна ца кхеташ». Аллахан Элчанна ﷺ хьалха вуьллуш хилар, тIаккха ши мелк вахана; цхьаъ цуьнан боште, кхин цхьаъ кIел, аьлла. КIелта ваханна цхьа дIа аьлла: «Стаганна хIун хилла?» Цо аьлла: «Сихар».

Цо аьлла: «Сихар хIун ду?» Цо аьлла: «Сихар». Цо аьлла: «ХIан сихар дина?» Цо аьлла: «Яхудий Лабид ибн аль-Аʻсам». Цо аьлла: «ХIун хIумаца сихар дина?» Цо аьлла: «Шиъ къан, къанан къаппа». Цо аьлла: «Миланна?» Цо аьлла: «ТIаьхьенан кIел, дIаьхна кIел тIехь, Бир Зарван чу».

(КIел — хурманан хьалха йолу къаппа. Раʻуфах — чуьра тIехь хьала хьоьжуш йолу кIам; хи тIе къуллачу стагана тIехь лела.) Аллахан Элчанна ﷺ кхераш хилар, тIаккха аьлла: «Эй, ʻАиша, Аллах соьга сан хастам хьокъехь аьлла хилар хьо кхетта?» ТIаккха Аллахан Элчанна ﷺ ʻАли, аз-Зубайр, ʻАммар ибн Ясир дIа а хьоьжна, чуьра хи дIа а йоккхина; цуьнан хи хенна хьалха хьажийначу хьенан хи тера хилар.

ТIаккха цара чохь хьалха йолу кIел дIа а йоьккхина, тIаьхье цу чуьра дIа а хьажна. Цу чуьра хьалха йолу къан, цуьнан къан тIера цхьа дIа а дина, цу чу цхьа бицца а дина, цу тIехь шолгIа къелла, цу тIехь дIаьхна къелла тIаьхьа къелла. Аллах хьалха дIа а хьажна цу ши сура, цо цаьрг дIа а дешна, цхьа аят дIа а дешна, къелланан цхьа кIел дIа а йохийна. ТIаьхьа къелланан дIахIоттаранна тIехь, Аллахан Элчанна ﷺ цхьа вала кхета а хилар, хIунда аьлла, цуьнан тIаьхьа йогIуш йолу къелла а йохийна, цо къобал а лелийна.

Джибрил (алайхис-салам) аьлла: «Аллахан цIарца, со хьо тIе сихар ду, хьо ца кхерачу дIадолучу деча, хьан зинах, сингатах, Аллах хьо дарба дойла». Цара аьлла: «Эй, Аллахан Элча, хIара къизал йина стаг тхо лаха, цунна къилла до?» Аллахан Элчанна ﷺ аьлла: «Амма со, Аллах со дика дина. Кхечу нахана цхьа зина дIахIотта ца лаьлла»».

Иштта иснад дIа ца дийцина риваят дина; цуьнан чу гариб хIуманаш ду, цхьа хIума тIехь цхьа а тIаьхьа хила мегар ду; цуьнан цхьа хIума хьалха дийцина хьадисашца а хьокъехь долуш ду. Аллах дика кхеташ ву. ʻАли, Аллах реза хуьлда цунна; цхьа хьадис а; Пайхамар ﷺ; аьлла; Лабид.

Саʻид ибн Жубайр Ибн ʻАббасгара риваят дийцина **«васвас аль-ханнас»** аятан маьнех: «ШайтIан Адаман кIелта чохь дIахIотта; тIаккха цо хьалха дицдина, хьекъал а дицдина, васвасаш дIахьоьжу. Аллах дIа а ваьлча, цо дIахьоьжу». Муджахид, Катада а иштта аьлла. Аль-Муʻтамир ибн Сулайман шен данадара риваят дийцина: «Суна дийца, шайтIан, я васвас, Адаман кIелта чохь хьалха хьоьжуш хилар, хьекъал кхетта болу хенахь а, хаза болу хенахь а.

ТIаккха Аллах дIа а ваьлча, цо дIахьоьжу». Аль-ʻАуфи Ибн ʻАббасгара риваят дийцина **«васвас»** аятан маьнех: «И шайтIан бу; цо адамна амар до, адаман дIахIоттаранна тIехь, и васвас доьлла, тIаккха цо васвас доьлла».

ХIара Аллах-Велан цхьайтта сийлахь долчу кхетамаш ду: Далла хьалха хилар, шен къамел, шен сийлахь. Цо массо хIуманан Дела, цуьнан Эла а, Дала а ву. Массо хIума цунна кхолла, цунна малик, Цуьнан лаьмнаш бу. Цу сийлахь долчу кхетаманца панах лоьхучунна амар дина, васвас аль-ханнасийн зинах панах лаха.

И адамна дIахьоьжуш волу шайтIан бу, хIунда аьлла, Адаман кIелтехь ву, цуьнан дика ца хилча а, цунна вешан долу хIуманаш дIахьеха. Цуьнан гIуллакх дика а, хьалха а доьлла; цунна кхеташ волу, Аллах кхетийначуьнца бен цхьа а ца ву. Сахих хьадис чохь аьлла: «Шух цхьаъ а ца ву, цунна шен къарин дIа а йохийна». Цара аьлла: «Хьо а, эй, Аллахан Элча?»

Цо аьлла: «ХIаъ, Аллах соьга гIо дина, соьга цунна гIо дина; тIаккха цо Ислам кхетта, соьга хьалха дика бен цхьа а хIума ца деха». Сахих хьадисе Анс ибн Маликгара дийца: Сафийя Пайхамар ﷺ вахара, цо иʻтикаф диначу хенахь, тIаккха цуьнца буьйсанна дIа а ваьлла, цуьнан цIа кхачийта. Цу хенахь цуьнца ши Ансар дIакхетта, цара Аллахан Элчанна ﷺ хьажча, чIогIа дIа а вахана. Аллахан Элчанна ﷺ аьлла: «Шуьга хьан ма хьоьжуш, хIокху Сафийя бинт Хуйй бу».

Цара аьлла: «Субханаллах, эй, Аллахан Элча!» Цо аьлла: «ШайтIан Адаман кIелта чохь, хIун хиана санна, кхочуш бу, со шуьнан кIелта цхьа хIума я зина а ца кхетийта кхера», — аьлла.

Хафиз Абу Яʻла аль-Мусили аьлла: «Мухаммад ибн Бахр дийца, ʻАдий ибн Аби ʻАмара дийца, Зияд ан-Нумайри дийца, Анас ибн Маликгара: Аллахан Элчанна ﷺ аьлла: “ШайтIан Адаман кIелта тIе шен аьхка къелла а дина, тIаккха Аллах дIа а ваьлча, цо васвас дIахьоьжу. Адам дицдина, цо кIелта хIума дIа а дина. И васвас аль-ханнас ду”». Гариб.

Имам Ахмад аьлла: «Мухаммад ибн Жаʻфар дийца, Шуʻба дийца, Асым гара, со Абу Тамима дийца хеза, цо Аллахан Элчанна ﷺ тIаьхьа ваханчуьнга дийца: “Пайхамаран ﷺ хьоза дIакхетта, со аьлла: «ШайтIан дIахIоттийла». Аллахан Элчанна ﷺ аьлла: «Ма аьлла: ‘ШайтIан дIахIоттийла’; хIунда аьлла, хьо ‘ШайтIан дIахIоттийла’ аьлча, и къамел дIахIотта, аьлла: ‘Сан кхетамца со цунна дIахIитта’». Ткъа «Бисмиллах» аьлча, и кIант шайтIан кIеззиг а дIахьоьжу, кIант къолла хилар». Ахмад цхьаъна тIехь дийца; цуьнан иснад дика, чIогIа ду.

И хьадисца къайла хуьлу: кIелла кхетам Аллах дIа а кхетта, шайтIан кIеззиг а дIахьоьжу, тIаккха цунна тIехь гIо долу; Аллах дIа ца а кхетта, шайтIан къамел дIа а йоьлла, тIаккха цунна тIехь гIо долу.

Имам Ахмад аьлла: «Абу Бакр аль-Ханафи дийца, ад-Даххак ибн ʻУсман дийца, Саʻид аль-Макбари гара, Абу Хурайра гара: Аллахан Элчанна ﷺ аьлла: “Шух цхьаъ мечит чохь хилахь, шайтIан цуьнан кIелта ваха, цунна аьхка кхеташ, вешан хIуммаца кхеташ хилар тера. Цуьнан къамел дIа а йоьлча, шайтIан цунна кIелта къелла, я цунна кIелта дIа а лелийна». Абу Хурайра аьлла: «Шу а цуьнан хьал кхеташ бу: къелла дина волу стаг дIа а вахна, Аллах дIа ца кхеташ. КIел къелла дина волу стаг шен аьхка тIе чIогIа а йохийна, Аллах-Велан цIар дIа ца кхеташ». Ахмад цхьаъна тIаьхьа риваят дийцина.

И Adamашна бен тIехь бу, адамийн кхетам цуьнан, я Adamаш а, жиннаш а дIа а кхетта? Цу хьокъехь ши кхетам бу. Жиннаш а «адам» бохучу цIерана чу тIаьхьа дIа а кхетта мегар ду, хьалхарчу цIарана кхечуьнга тIехь болчу. Ибн Жарир аьлла: «Жиннаш тIера аьлла “адам” бохучу цIе лелош хилла; тIаккха и цIе цаьргна дIа а лелийча цхьа гIалат хIумма а ца хила».

ХIара Аллах-Велан цхьайтта сийлахь долчу кхетамаш ду: Далла хьалха хилар, шен къамел, шен сийлахь. Цо массо хIуманан Дела, цуьнан Эла а, Дала а ву. Массо хIума цунна кхолла, цунна малик, Цуьнан лаьмнаш бу. Цу сийлахь долчу кхетаманца панах лоьхучунна амар дина, васвас аль-ханнасийн зинах панах лаха.

И адамна дIахьоьжуш волу шайтIан бу, хIунда аьлла, Адаман кIелтехь ву, цуьнан дика ца хилча а, цунна вешан долу хIуманаш дIахьеха. Цуьнан гIуллакх дика а, хьалха а доьлла; цунна кхеташ волу, Аллах кхетийначуьнца бен цхьа а ца ву. Сахих хьадис чохь аьлла: «Шух цхьаъ а ца ву, цунна шен къарин дIа а йохийна». Цара аьлла: «Хьо а, эй, Аллахан Элча?»

Цо аьлла: «ХIаъ, Аллах соьга гIо дина, соьга цунна гIо дина; тIаккха цо Ислам кхетта, соьга хьалха дика бен цхьа а хIума ца деха». Сахих хьадисе Анс ибн Маликгара дийца: Сафийя Пайхамар ﷺ вахара, цо иʻтикаф диначу хенахь, тIаккха цуьнца буьйсанна дIа а ваьлла, цуьнан цIа кхачийта. Цу хенахь цуьнца ши Ансар дIакхетта, цара Аллахан Элчанна ﷺ хьажча, чIогIа дIа а вахана. Аллахан Элчанна ﷺ аьлла: «Шуьга хьан ма хьоьжуш, хIокху Сафийя бинт Хуйй бу».

Цара аьлла: «Субханаллах, эй, Аллахан Элча!» Цо аьлла: «ШайтIан Адаман кIелта чохь, хIун хиана санна, кхочуш бу, со шуьнан кIелта цхьа хIума я зина а ца кхетийта кхера», — аьлла.

Хафиз Абу Яʻла аль-Мусили аьлла: «Мухаммад ибн Бахр дийца, ʻАдий ибн Аби ʻАмара дийца, Зияд ан-Нумайри дийца, Анас ибн Маликгара: Аллахан Элчанна ﷺ аьлла: “ШайтIан Адаман кIелта тIе шен аьхка къелла а дина, тIаккха Аллах дIа а ваьлча, цо васвас дIахьоьжу. Адам дицдина, цо кIелта хIума дIа а дина. И васвас аль-ханнас ду”». Гариб.

Имам Ахмад аьлла: «Мухаммад ибн Жаʻфар дийца, Шуʻба дийца, Асым гара, со Абу Тамима дийца хеза, цо Аллахан Элчанна ﷺ тIаьхьа ваханчуьнга дийца: “Пайхамаран ﷺ хьоза дIакхетта, со аьлла: «ШайтIан дIахIоттийла». Аллахан Элчанна ﷺ аьлла: «Ма аьлла: ‘ШайтIан дIахIоттийла’; хIунда аьлла, хьо ‘ШайтIан дIахIоттийла’ аьлча, и къамел дIахIотта, аьлла: ‘Сан кхетамца со цунна дIахIитта’». Ткъа «Бисмиллах» аьлча, и кIант шайтIан кIеззиг а дIахьоьжу, кIант къолла хилар». Ахмад цхьаъна тIаьхьа риваят дийцина.

И адамашна бен тIехь бу, адамийн кхетам цуьнан, я адамаш а, жиннаш а дIа а кхетта? Цу хьокъехь ши кхетам бу. Жиннаш а «адам» бохучу цIерана чу тIаьхьа дIа а кхетта мегар ду, хьалхарчу цIарана кхечуьнга тIехь болчу. Ибн Жарир аьлла: «Жиннаш тIера аьлла “адам” бохучу цIе лелош хилла; тIаккха и цIе цаьргна дIа а лелийча цхьа гIалат хIумма а ца хила».

**«Жиннаш а, нах а»** — и ши хIума цхьана кхетамехь хьокъехь хиларна далийна. Цхьа кхетам: «Адамийн кIелта чохь васвас дIахьоьжучуьнан» маьне — жиннийн а, адамийн а шайтIанаш ду. Аллахан аяте аьлла: «Иштта, Тхо массо Пайхамарна къила волу шайтIанаш — адамашкара а, жиннашкара а — хьалха дIа а хьоьжийна, цара цхьаъ кхечуьнга кхечу къамелашца дIахьеха, дIаьхна, хIума кхета». (аль-Анʻам: 112.)

Имам Ахмад аьлла: «Вакиʻа дийца, аль-Масʻудий дийца, Абу ʻУмар ад-Димашки дийца, ʻУбайд ибн аль-Хашхаш гара, Абу Зарр гара: “Со Аллахан Элчанна ﷺ вахана, цо мечит чохь хилла; со хьала дIа а хьажна. Цо аьлла: «Эй, Абу Зарр, хьо намаз дина?» Со аьлла: «Ца». Цо аьлла: «Хьала а вахна, намаз дIа а дина».

Со дIа а хьажна, тIаккха хьала а дIа а хьажна. Цо аьлла: «Эй, Абу Зарр, Аллахна панах лоьхала адамийн а, жиннийн а шайтIанийн зинах»». Со аьлла: «Эй, Аллахан Элча, адамашна а шайтIанаш хуьлу?» Цо аьлла: «ХIаъ». Со аьлла: «Эй, Аллахан Элча, намаз?»

Цо аьлла: «Дика долу хIума бу; цхьаъ кIеззиг, цхьаъ дукха деша мегар ду». Со аьлла: «Эй, Аллахан Элча, марха?» Цо аьлла: «Фарз, цуьнан тIехь лелош ду; Аллахан карийр йоккха». Со аьлла: «Эй, Аллахан Элча, садака?» Цо аьлла: «Дукха-декха хьоьжуш».

Со аьлла: «Эй, Аллахан Элча, хIун дика хила?» Цо аьлла: «КIеззиг долучуьнан гIирс, я, къедучуьнна къайла садака». Со аьлла: «Эй, Аллахан Элча, цхьа Пайхамар хила?» Цо аьлла: «Адам». Со аьлла: «Эй, Аллахан Элча, Пайхамар хилар?»

Цо аьлла: «ХIаъ, цуьнца Аллах дийца». Со аьлла: «Эй, Аллахан Элча, Пайхамарийн дуккха?» Цо аьлла: «300-тан тIера, цуьнан тIехь кIеззиг долуш дуккха». Цхьаьна аьлла: «15». Со аьлла: «Эй, Аллахан Элча, хьуна дIахIоттинар долу аятанашкахь хIун йоккха?»

Цо аьлла: «Аят аль-Курси: “Аллах — цхьа а хIума цунна ца ха, Хьалха а, Хьалха а хилар”»». Ан-Наса’и Абу ʻУмар ад-Димашкигара риваят дийцина. Хьадисан кхин цхьа дукха риваят Абу Хатим ибн Хиббан шен «Сахих» чу, кхин иснадца, кхин лаьтта, дукха тIехь дийцина. Аллах дика кхеташ ву.

Имам Ахмад аьлла: «Вакиʻа дийца, Суфьян дийца, Мансур дийца, Зарр ибн ʻАбдуллах аль-Хамдани гара, ʻАбдуллах ибн Шаддад гара, Ибн ʻАббас гара: “Цхьа стаг Пайхамар ﷺ вахана, аьлла: ‘Эй, Аллахан Элча, сан кIелта чохь хIума кхеташ долу, со хьалха тIехьарна, маьлх а хьалха дIа а хьажна, цунна маьна ца аьлла, — аьлла’. Пайхамар ﷺ аьлла: «Аллаху акбар, Аллаху акбар! Аллахна хастам бу, цо шайтIанан хIума васвасашна тIаьхье а йоьхна»». Абу Дауд, ан-Наса’и риваят дийцина Мансургара. Ан-Наса’и цуьнан тIехь аль-Аʻмаш а тIехь дийца.

Тафсир юьххье кхочуш хилар. Аллахна хастам а, шукр а долуш. Массо хастам Аллахна, дуненашан Далла. Аллахан дуьхьа йолу салават а, салам а хила, хьан Сийлахь Пайхамар Мухаммадна, цуьнан доьзална а, сахабашна а массо тIехь.

Аллах сахабашна массо реза хуьлда. Тхоьга Аллах бен цхьа а хIума ца ву, Цо дика Векил ву. Цуьнан кхочуш хилар 1285-чу хижранан Жумад аль-Уля аьллачу тIаьхьенан 10-чу дийнахь хилар. Хастам цхьа Аллахна бен ца бу.

Аль-Багавин тафсир

«Ва гасакан шолар вуьйжар долчуьн» [«Ва гасакан шолар вуьйжар долчуьн» — «И убежище от зла мрака, когда он наступает»]. Абу-ль-Хасан ас-Сарахси сообщил нам: Захир ибн Ахмад сообщил нам: Джафар ибн Мухаммад аль-Мугалли сообщил нам: Харун ибн Исхак аль-Хамдани сообщил нам: Ваки‘ передал нам от Ибн Аби Зи’б, от своего дяди по материнской линии аль-Хариса ибн Абд ар-Рахмана, от Абу Саламы, от ‘Аиши, которая сказала: «Пророк, да благословит его Аллах и приветствует, взял меня за руку, посмотрел на луну и сказал: “О ‘Аиша, проси у Аллаха защиты от зла мрака, когда он наступает. Это — мрак, когда он наступает”».

Под этим подразумевается луна, когда она затмевается и темнеет. «Наступает» означает: входит в затмение, начинает скрываться и становится тёмной.

Ибн ‘Аббас сказал: «Гасик» — это ночь, когда она приходит с востока во мраке, проникает повсюду и всё темнеет. «Гасак» означает тьму. Говорят: «гасакаль-лейлю» и «агсака» — когда ночь потемнела. Такого мнения придерживались аль-Хасан и Муджахид: имеется в виду ночь, когда она приходит, наступает.

«Вукуб» означает вхождение; здесь это наступление ночи с заходом солнца. Мукатиль сказал: «Имеется в виду темнота ночи, когда её мрак входит в дневной свет». Также сказано: ночь назвали «гасик» потому, что она холоднее дня; «гасак» означает холод. Ибн Зейд сказал: «Имеется в виду Плеяды, когда они заходят».

Говорят также, что болезни чаще возникают при их заходе и проходят, когда они восходят.

«И от зла дующих на узлы» — имеются в виду колдуньи, которые дуют на узлы нитей, читая над ними заклинания. Абу ‘Убайда сказал: «Это дочери Лабида ибн аль-А‘сама, которые околдовали Пророка, да благословит его Аллах и приветствует».

«И от зла завистника, когда он завидует» — имеются в виду иудеи, ведь они завидовали Пророку, да благословит его Аллах и приветствует. Мединская.

«Скажи: “Прибегаю к Господу рассвета”». Ибн ‘Аббас и ‘Аиша, да будет доволен Аллах ими обоими, сказали: «Один юноша-иудей служил Посланнику Аллаха, да благословит его Аллах и приветствует. Иудеи не оставляли его в покое, пока он не добыл несколько волос с головы Пророка и зубцы его расчёски. Он отдал их иудеям, и они околдовали его с их помощью.

Этим занимался Лабид ибн аль-А‘сам, один из иудеев. Тогда были ниспосланы две суры о нём».

Абу Хамид Ахмад ибн ‘Абдуллах ас-Салихи сообщил нам: Абу Са‘ид Мухаммад ибн Муса ас-Сайрафи сообщил нам: Абу-ль-‘Аббас Мухаммад ибн Я‘куб аль-Асамм сообщил нам: Мухаммад ибн ‘Абдуллах ибн… сообщил нам: Анас ибн ‘Ияд передал нам от своего отца, от ‘Аиши, что Пророк, да благословит его Аллах и приветствует, был околдован так, что ему казалось, будто он совершил нечто, хотя он этого не совершал. Он обратился с мольбой к своему Господу, а затем сказал: «Знаешь ли ты, что Аллах сообщил мне ответ на то, о чём я просил Его?» ‘Аиша спросила: «Что же это, о Посланник Аллаха?» Он сказал: «Ко мне пришли двое мужчин.

Один сел у моей головы, а другой — у ног. Один спросил своего товарища: “Что беспокоит этого человека?” Тот ответил: “Он околдован”. Первый спросил: “Кто его околдовал?” Тот ответил: “Лабид ибн аль-А‘сам”. Первый спросил: “Чем?”

Тот ответил: “Расчёской, волосами и оболочкой цветочной кисти мужской финиковой пальмы”. Первый спросил: “Где это?” Тот ответил: “В колодце Зарван”». Зарван — колодец племени бану Зурайк.

‘Аиша сказала: «Посланник Аллаха, да благословит его Аллах и приветствует, отправился к нему, а затем вернулся к ‘Аише и сказал: “Клянусь Аллахом, вода в нём будто настой хны, а пальмы вокруг него словно головы шайтанов”». Я спросила: «О Посланник Аллаха, почему бы тебе не вынуть это?» Он ответил: «Аллах уже исцелил меня, и я не хотел поднимать из-за этого среди людей зло».

Передают также, что это находилось под камнем в колодце. Камень подняли и достали оболочку цветочной кисти; внутри были волосы с его головы и зубцы расчёски.

Аль-Мутаххар ибн ‘Али аль-Фариси сообщил нам: Мухаммад ибн Ибрахим ас-Салихани сообщил нам: ‘Абдуллах ибн Мухаммад ибн Джа‘фар, Абу-ш-Шейх аль-Хафиз, сообщил нам: Ибн Аби ‘Асим сообщил нам: Абу Бакр ибн Аби Шайба сообщил нам: Абу Му‘авия передал нам от аль-А‘маша, от Язида ибн Хайяна, от Зейда ибн Аркама, который сказал: «Один иудей околдовал Пророка, да благословит его Аллах и приветствует, и тот несколько дней страдал от этого». Он сказал: «К нему пришёл Джибриль и сказал: “О Мухаммад, один иудей околдовал тебя и завязал для тебя узлы”.

Посланник Аллаха, да благословит его Аллах и приветствует, послал ‘Али, и тот достал их. Каждый раз, когда он развязывал один узел, Пророку становилось легче. Он встал, словно освободившись от пут. Он не рассказывал об этом иудеям, и они никогда не замечали этого по его лицу».

Мукатиль и аль-Кальби сказали: «Это была тетива, на которой завязали одиннадцать узлов». Также сказано, что узлы были проколоты иглой. Тогда Аллах ниспослал эти две суры, в которых одиннадцать аятов: сура «аль-Фаляк» состоит из пяти аятов, а сура «ан-Нас» — из шести. Каждый раз, когда читали один аят, развязывался один узел, пока не развязались все узлы.

Тогда Пророк, да благословит его Аллах и приветствует, встал, словно освободившись от пут.

Передают также, что он оставался под воздействием колдовства шесть месяцев, а особенно тяжело ему было три ночи. Тогда были ниспосланы две суры-защиты.

Исма‘ил ибн ‘Абд аль-Кахир сообщил нам: ‘Абд аль-Гафир ибн Мухаммад сообщил нам: Мухаммад ибн ‘Иса аль-Джулуди сообщил нам: Ибрахим ибн Мухаммад ибн Суфьян сообщил нам: Муслим ибн аль-Хаджжадж сообщил нам: Бишр ибн Хилал ас-Савваф сообщил нам: ‘Абд аль-‘Азиз ибн Сухайб передал нам от Абу Надры, от Абу Са‘ида, что Джибриль, мир ему, пришёл к Пророку, да благословит его Аллах и приветствует, и спросил: «О Мухаммад, ты болен?» Он ответил: «Да». Тогда Джибриль сказал: «С именем Аллаха читаю тебе заклинание от всего, что причиняет тебе вред, от зла всякой души и от завистливого глаза. Да исцелит тебя Аллах.

С именем Аллаха читаю тебе заклинание, и Аллах исцелит тебя».

Слова Всевышнего: «Скажи: “Прибегаю к Господу рассвета”». Под «рассветом» имеется в виду утро. Так считали Джабир ибн ‘Абдуллах, аль-Хасан, Са‘ид ибн Джубайр, Муджахид, Катада и большинство толкователей. Это также передано от Ибн ‘Аббаса по передаче аль-‘Ауфи, что подтверждается словами: «Тот, Кто рассекает рассвет» [Коран, 6:96].

От Ибн ‘Аббаса передают также, что это тюрьма в Аду. Аль-Кальби сказал: «Это долина в Аду». Ад-Даххак сказал: «Имеется в виду творение»; это передача аль-Валаби от Ибн ‘Аббаса. Однако первое мнение является общеизвестным. «И от зла того, что Он сотворил». Мединская. «Скажи: “Прибегаю к Господу людей”». Имеется в виду:

«Который наущает в груди людей» — тайной речью, смысл которой достигает сердца без того, чтобы её слышали. «Царю людей». «Богу людей».

«От зла наущателя, отступающего» — имеется в виду шайтан; это слово может обозначать и действие наущения, и самого наущателя. Аз-Заджжадж сказал: «Подразумевается шайтан, обладающий наущением». «Отступающий» — тот, кто пятится. Шайтан притаивается у сердца человека: когда человек поминает Аллаха, он отступает, а когда тот беспечен, наущает.

Катада сказал: «У него хоботок, похожий на собачий, который находится в груди человека. Когда раб поминает своего Господа, шайтан отступает». Также говорят, что его голова подобна голове змеи; он кладёт её на сердцевину сердца, внушает человеку надежды и нашёптывает ему. Когда человек поминает Аллаха, шайтан отступает, а когда не поминает — возвращается и снова кладёт голову [на сердце].

«Из джиннов и людей» — то есть он проникает в джинна, как проникает в человека, и наущает джинна, как наущает человека. Так сказал аль-Кальби. Слова «в груди людей» относятся к тем, о ком сказано далее, — к джиннам и людям. Таким образом, джиннов назвали людьми, как назвали их мужчинами: «Некоторые мужчины из числа людей искали защиты у некоторых мужчин из числа джиннов» [Коран, 72:6].

Передают, что один араб, рассказывая, сказал: «Пришли какие-то джинны и бросились вниз». Его спросили: «Кто вы?» Они ответили: «Мы — люди из джиннов». Таково объяснение аль-Фарра’. Некоторые сказали: «Установлено, что человек наущает другого человека так же, как шайтан наущает его; поэтому “наущателя” отнесли и к джиннам, и к людям, подобно словам Всевышнего: “Так Мы определили для каждого пророка врагов — шайтанов из числа людей и джиннов”» [Коран, 6:112].

Будто бы ему было велено просить защиты от зла и джиннов, и людей.

Исма‘ил ибн Мухаммад сообщил нам: Мухаммад ибн ‘Иса сообщил нам: Ибрахим ибн Мухаммад ибн Суфьян сообщил нам: Муслим ибн аль-Хаджжадж сообщил нам: Кутайба ибн Са‘ид сообщил нам: Джарир передал нам от Баяна, от Кайса ибн Аби Хазима, от ‘Укбы ибн ‘Амира, который сказал: Посланник Аллаха, да благословит его Аллах и приветствует, сказал: «Разве ты не видел аяты, ниспосланные этой ночью, подобных которым никогда не видели? “Скажи: ‘Прибегаю к Господу рассвета’” и “Скажи: ‘Прибегаю к Господу людей’”».

Абу Са‘ид Мухаммад ибн Ибрахим аш-Шурайхи сообщил нам: Абу Исхак Ахмад ибн Мухаммад ибн Ибрахим ас-Са‘ляби сообщил нам: Абу-ль-Хасан ‘Абд ар-Рахман ибн Ибрахим аль-‘Адль сообщил нам: Абу-ль-‘Аббас Мухаммад ибн Я‘куб сообщил нам: Абу-ль-‘Аббас ибн аль-Валид ибн Мирсад сообщил нам: его отец передал мне: аль-Ауза‘и сообщил нам: Яхья ибн Аби Касир сообщил мне: Мухаммад ибн Ибрахим ибн аль-Харис ат-Тайми сообщил мне от ‘Укбы ибн ‘Амира аль-Джухани, что Посланник Аллаха, да благословит его Аллах и приветствует, сказал ему: «Не сообщить ли мне тебе о лучшем, чем люди ищут защиты?» Я ответил: «Конечно».

Он сказал: «Скажи: “Прибегаю к Господу рассвета”» и «Скажи: “Прибегаю к Господу людей”».

Абу Мухаммад ‘Абдуллах ибн ‘Абд ас-Самад аль-Джаузджани сообщил нам: Абу-ль-Касим ‘Али ибн Ахмад аль-Хуза‘и сообщил нам: Абу Са‘ид аль-Хайсам ибн Кулайб аш-Шаши сообщил нам: Абу ‘Иса ат-Тирмизи сообщил нам: Кутайба сообщил нам: аль-Муфаддаль ибн Фадаля передал нам от ‘Укайля, от аз-Зухри, от ‘Урвы, от ‘Аиши, которая сказала: «Каждую ночь, отправляясь в постель, Посланник Аллаха, да благословит его Аллах и приветствует, соединял ладони, слегка дул в них и читал: “Скажи: ‘Он — Аллах Единый’”, “Скажи: ‘Прибегаю к Господу рассвета’” и “Скажи: ‘Прибегаю к Господу людей’”.

Затем он проводил ладонями по тем частям тела, до которых мог дотянуться, начиная с головы и лица и переходя к передней части тела. Он делал это трижды».

Абу-ль-Хасан ас-Сарахси сообщил нам: Захир ибн Ахмад сообщил нам: Абу Исхак аль-Хашими сообщил нам: Абу Мус‘аб передал нам от Малика, от Ибн Шихаба, от ‘Урвы ибн аз-Зубайра, от ‘Аиши, да будет доволен ею Аллах, что, когда Пророк, да благословит его Аллах и приветствует, заболевал, он читал над собой суры-защиты и слегка дул. Когда его болезнь усилилась, я читала над ним и проводила его рукой по телу, надеясь на благодать этих сур.

Имам Абу ‘Али аль-Хусайн ибн Мухаммад аль-Кади и Абу Хамид Ахмад ибн ‘Абдуллах ас-Салихи сообщили нам: Абу Бакр Ахмад ибн аль-Хусайн аль-Хайри сообщил нам: Мухаммад ибн Ахмад ибн Ма‘киль аль-Майдани сообщил нам: Мухаммад ибн Яхья сообщил нам: ‘Абд ар-Раззак сообщил нам: Ма‘мар передал нам от аз-Зухри, от Салима, от Ибн ‘Умара, который сказал: Посланник Аллаха, да благословит его Аллах и приветствует, сказал: «Нет зависти, кроме как к двум: человеку, которому Аллах даровал Коран и который читает его ночью и днём, и человеку, которому Аллах даровал богатство и который расходует его ночью и днём».

‘Абд аль-Вахид аль-Милихи сообщил нам: Ахмад ибн ‘Абдуллах ан-Ну‘айми сообщил нам: Мухаммад ибн Юсуф сообщил нам: Мухаммад ибн Исма‘ил сообщил нам: Ибрахим ибн Хамза сообщил мне: Ибн Аби Хазим передал мне от Язида — то есть Ибн аль-Хада, — от Мухаммада ибн Ибрахима, от Абу Саламы ибн ‘Абд ар-Рахмана, от Абу Хурайры, который слышал, как Пророк, да благословит его Аллах и приветствует, сказал: «Аллах не прислушивается ни к чему так, как прислушивается к голосу пророка, который красиво читает Коран вслух». Конец. Ибн ‘Абд аль-Кахир сообщил нам: ‘Абд аль-Гафир сообщил нам.