Kujikinga na shari zote

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

“Na shari ya mwenye husuda anapohusudu”: Mwenye husuda ni yule anayependa neema iondoke kwa yule anayehusudiwa, kisha hujaribu kuiondoa kwa njia zozote anazoweza. Kwa hiyo, inahitajika kuomba kinga kwa Allah dhidi ya shari yake na kubatilisha hila zake. Mwenye jicho baya pia anaingia katika maana ya mwenye husuda, kwa sababu jicho baya hutoka tu kwa mwenye husuda, mwenye tabia mbaya na nafsi chafu. Sura hii inajumuisha kuomba kinga dhidi ya aina zote za shari, kwa ujumla na kwa namna mahsusi.

Pia inaonyesha kuwa uchawi ni jambo lenye uhalisi, na kwamba madhara yake yanaogopwa; hivyo mtu humwomba Allah kinga dhidi yake na dhidi ya watu wake.

Yaani: “Sema” huku ukiomba kinga: “Najikinga” — yaani, najilinda, najificha na kujishikamanisha — “kwa Mola Mlezi wa mapambazuko”, yaani, Yeye anayepasua mbegu na kokwa, na anayepasua giza la usiku kwa kuchomoza kwa alfajiri.

Kisha, baada ya kutaja kwa ujumla, ametaja mambo mahsusi akasema: “Na shari ya giza la usiku liingiapo”, yaani, na shari ya yanayotokea usiku, watu wanapofunikwa na giza lake na roho nyingi ovu na wanyama wenye kudhuru wanapoenea.

“Na shari ya alivyo viumba”: Hii inajumuisha viumbe vyote alivyoviumba Allah, miongoni mwa wanadamu, majini na wanyama. Kwa hiyo, mtu huomba kinga kwa Muumba wao dhidi ya shari iliyomo ndani yao.

“Na shari ya wanaopulizia mafundoni”: yaani, na shari ya wachawi wanawake wanaotumia kupulizia katika mafundo wanayofunga kwa ajili ya uchawi wao.

Sura hii inajumuisha kuomba kinga kwa Mola Mlezi wa watu, Mfalme wao na Mungu wao dhidi ya Shetani, ambaye ndiye chimbuko na msingi wa shari zote. Miongoni mwa fitina na shari zake ni kunong’ona ndani ya vifua vya watu: huifanya shari ionekane nzuri na kuwaonyesha katika sura ya kuvutia, na kuchochea nia zao kuitenda; huku akiifanya kheri ionekane mbaya, akiwazuia nayo na kuwaonyesha katika sura isiyo yake. Daima huwa katika hali hii: hunong’ona na kujificha, yaani, hurudi nyuma mja anapomtaja Mola wake na kutaka msaada wa kumzuia.

Basi inampasa mtu aombe kinga na ajilinde kwa uola wa Allah kwa watu wote. Viumbe wote wako chini ya uola na ufalme Wake; kila kiumbe chenye kutembea, Yeye amekishika utosi wake. Na mtu ajilinde kwa uungu Wake, kwa kuwa amewaumba kwa ajili ya ibada Yake. Ibada yao haiwezi kutimia isipokuwa kwa kuondolewa shari ya adui yao, anayetaka kuwakatisha nayo na kuwazuia wasimfikie, na anayetaka kuwafanya wawe katika kundi lake ili wawe miongoni mwa watu wa Moto mkali.

Wasiawasi unaweza kutoka kwa majini, kama unavyoweza kutoka kwa wanadamu. Ndiyo maana Allah amesema: “Kutokana na majini na wanadamu.”

Sifa njema zote ni za Allah, Mola Mlezi wa walimwengu, mwanzoni na mwishoni, kwa dhahiri na kwa siri. Tunamuomba Allah atimize neema Yake na atusamehe dhambi zetu ambazo zimetuzuia kupata baraka Zake nyingi, pamoja na makosa na matamanio yaliyozipotosha nyoyo zetu zisitafakari Aya Zake. Tunamtarajia na kumtumainia asitunyime kheri iliyo Kwake kwa sababu ya maovu yaliyomo kwetu. Hakika, hawakati tamaa ya faraja ya Allah isipokuwa watu makafiri, wala hawakati tamaa ya rehema Yake isipokuwa watu waliopotea.

Rehema na amani zimshukie Mtume Wake Muhammad, watu wa nyumbani kwake na Maswahaba wake wote, daima na bila kukatika. Sifa njema zote ni za Allah ambaye kwa neema Yake mema hutimia.

Tafsiri ya Kitabu cha Allah imekamilika kwa msaada Wake na tawfiki Yake njema, kupitia kwa mkusanyaji na mwandishi wake, ‘Abd al-Rahman ibn Nasir ibn ‘Abd Allah, anayejulikana kama Ibn Sa‘di. Allah amsamehe yeye, wazazi wake na Waislamu wote. Kazi hii ilikamilika siku ya kwanza ya Rabi‘ al-Awwal, mwaka 1344 baada ya Hijra ya Muhammad, rehema na amani zimshukie. Imekamilika kwa sifa njema za Allah. Msitusahau katika dua zenu za siri.

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

Tafsiri ya sura mbili za Al-Mu‘awwidhatayn, ambazo ni za Madina.

Imam Ahmad amesema: ‘Affan alituhadithia, Hammad ibn Salamah alituhadithia, ‘Asim ibn Bahdalah akatueleza kutoka kwa Zirr ibn Hubaysh, aliyesema: Nilimwambia Ubayy ibn Ka‘b: “Ibn Mas‘ud hazinakili sura mbili za Al-Mu‘awwidhatayn katika Msahafu wake?” Akasema: “Nashuhudia kwamba Mtume wa Allah ﷺ alinieleza kuwa Jibril, amani iwe juu yake, alimwambia: ‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa mapambazuko.’ Nikalisema. Akasema: ‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa watu.’

Nikalisema.” Kwa hiyo, sisi tunasema kama alivyosema Mtume ﷺ.

Abu Bakr al-Humaydi amepokea riwaya hii katika Musnad yake kutoka kwa Sufyan ibn ‘Uyaynah, aliyesema: ‘Abdah ibn Abi Lubabah na ‘Asim ibn Bahdalah walituhadithia kwamba walimsikia Zirr ibn Hubaysh akisema: Nilimuuliza Ubayy ibn Ka‘b kuhusu sura mbili za Al-Mu‘awwidhatayn, nikamwambia: “Ewe Abu al-Mundhir, ndugu yako Ibn Mas‘ud anazifuta katika Msahafu.” Akasema: “Nilimuuliza Mtume wa Allah ﷺ, naye akasema: ‘Niliambiwa: Sema; nami nikasema.’” Basi sisi tunasema kama alivyosema Mtume wa Allah ﷺ.

Ahmad amesema: Waki‘ alituhadithia, Sufyan akatuhadithia kutoka kwa ‘Asim, kutoka kwa Zirr, aliyesema: Nilimuuliza Ibn Mas‘ud kuhusu sura mbili za Al-Mu‘awwidhatayn. Akasema: Nilimuuliza Mtume ﷺ kuzihusu, naye akasema: “Niliambiwa, nikasema kwenu; basi semeni.” Ubayy akasema: Mtume ﷺ alituambia, kwa hiyo sisi tunasema.

Al-Bukhari amesema: ‘Ali ibn ‘Abd Allah alituhadithia, Sufyan akatuhadithia, ‘Abdah ibn Abi Lubabah akatuhadithia kutoka kwa Zirr ibn Hubaysh — na ‘Asim pia akatuhadithia kutoka kwa Zirr — aliyesema: Nilimuuliza Ubayy ibn Ka‘b: “Ewe Abu al-Mundhir, ndugu yako Ibn Mas‘ud anasema hivi na hivi.” Akasema: “Nilimuuliza Mtume ﷺ, naye akasema: ‘Niliambiwa, nikasema.’ Basi sisi tunasema kama alivyosema Mtume wa Allah ﷺ.” Al-Bukhari na al-Nasa’i pia wameipokea kutoka kwa Qutaybah, kutoka kwa Sufyan ibn ‘Uyaynah, kutoka kwa ‘Abdah na ‘Asim ibn Abi al-Najud, kutoka kwa Zirr ibn Hubaysh, kutoka kwa Ubayy ibn Ka‘b.

Abu Ya‘la al-Hafidh amesema: Al-Azraq ibn ‘Ali alituhadithia, Hassan ibn Ibrahim akatuhadithia, al-Salt ibn Bahram akatuhadithia kutoka kwa Ibrahim, kutoka kwa ‘Alqamah, aliyesema: ‘Abd Allah alikuwa akizifuta sura mbili za Al-Mu‘awwidhatayn katika Msahafu na kusema: “Mtume wa Allah aliamrishwa tu kuomba kinga kwa sura hizi mbili, na ‘Abd Allah hakuzisoma.” ‘Abd Allah ibn Ahmad amepokea kutoka kwa al-A‘mash, kutoka kwa Abu Ishaq, kutoka kwa ‘Abd al-Rahman ibn Yazid, aliyesema: ‘Abd Allah alikuwa akizifuta sura mbili za Al-Mu‘awwidhatayn katika misahafu yake na kusema: “Hizi si sehemu ya Kitabu cha Allah.”

Al-A‘mash akasema: ‘Asim alituhadithia kutoka kwa Zirr ibn Hubaysh, kutoka kwa Ubayy ibn Ka‘b, aliyesema: Tulimuuliza Mtume wa Allah ﷺ kuzihusu, akasema: “Niliambiwa, nikasema.”

Jambo hili linajulikana kwa wasomaji na wanazuoni wengi: Ibn Mas‘ud hakuwa akiziandika sura mbili za Al-Mu‘awwidhatayn katika Msahafu wake. Huenda hakuzisikia kutoka kwa Mtume ﷺ, na hazikuwa zimefikia kwake kwa njia ya tawatur. Kisha huenda aliacha kauli yake na kurejea katika kauli ya jamaa, kwa kuwa Maswahaba, Allah awaridhie, waliandika sura hizi mbili katika misahafu rasmi na wakazipeleka katika maeneo mbalimbali. Sifa njema na fadhila ni za Allah.

Muslim amesema katika Sahih yake: Qutaybah alituhadithia, Jarir akatuhadithia kutoka kwa Bayan, kutoka kwa Qays ibn Abi Hazim, kutoka kwa ‘Uqbah ibn ‘Amir, aliyesema: Mtume wa Allah ﷺ alisema: “Je, hujaona Aya zilizoteremshwa usiku huu, ambazo hakuna zilizowahi kuonekana mfano wake? ‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa mapambazuko,’ na ‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa watu.’” Ahmad, Muslim, al-Tirmidhi na al-Nasa’i pia wameipokea kutoka kwa Isma‘il ibn Abi Khalid, kutoka kwa Qays ibn Abi Hazim, kutoka kwa ‘Uqbah. Al-Tirmidhi amesema: Hadith hii ni hasan sahih.

Njia nyingine: Imam Ahmad amesema: Al-Walid ibn Muslim alituhadithia, Ibn Jabir akatuhadithia kutoka kwa al-Qasim Abu ‘Abd al-Rahman, kutoka kwa ‘Uqbah ibn ‘Amir, aliyesema: Nilikuwa nikimwongoza Mtume wa Allah ﷺ katika njia nyembamba ya milimani, aliponiambia: “Ewe ‘Uqbah, hupandi?” Nikaogopa huenda nikawa nafanya kosa, kwa hiyo Mtume wa Allah ﷺ akashuka nami nikapanda kwa muda mfupi. Kisha yeye akapanda tena na kuniambia: “Ewe ‘Uqayb, je, nikufundishe sura mbili bora zaidi kati ya sura walizosoma watu?” Nikasema: “Naam, ewe Mtume wa Allah.”

Akanisomea: “Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa mapambazuko,” na “Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa watu.” Kisha swala ilisimamishwa, Mtume wa Allah ﷺ akasonga mbele na akazisoma sura hizo mbili. Baadaye akapita karibu nami na kusema: “Unaonaje, ewe ‘Uqayb? Zisome kila unapolala na kila unapoamka.”

Al-Nasa’i ameipokea kutoka kwa al-Walid ibn Muslim na ‘Abd Allah ibn al-Mubarak, wote wawili kutoka kwa Ibn Jabir. Abu Dawud na al-Nasa’i pia wameipokea kutoka kwa Ibn Wahb, kutoka kwa Mu‘awiyah ibn Salih, kutoka kwa al-‘Ala’ ibn al-Harith, kutoka kwa al-Qasim ibn ‘Abd al-Rahman, kutoka kwa ‘Uqbah.

Njia nyingine: Ahmad amesema: Abu ‘Abd al-Rahman alituhadithia, Sa‘id ibn Abi Ayyub akatuhadithia, Yazid ibn ‘Abd al-‘Aziz al-Ru‘ayni na Abu Marhum wakanihadithia kutoka kwa Yazid ibn Muhammad al-Qurashi, kutoka kwa ‘Ali ibn Rabah, kutoka kwa ‘Uqbah ibn ‘Amir, aliyesema: Mtume wa Allah ﷺ aliniamuru nisome Al-Mu‘awwidhat katika mwisho wa kila swala. Abu Dawud, al-Tirmidhi na al-Nasa’i wameipokea kwa njia mbalimbali kutoka kwa ‘Ali ibn Abi Rabah. Al-Tirmidhi amesema: Ni ngeni.

Njia nyingine: Ahmad amesema: Yahya ibn Ishaq alituhadithia, Ibn Lahi‘ah akatuhadithia kutoka kwa Musharrih ibn Ha‘an, kutoka kwa ‘Uqbah ibn ‘Amir, aliyesema: Mtume wa Allah ﷺ aliniambia: “Soma sura mbili za Al-Mu‘awwidhatayn, kwani hutasoma kitu chenye mfano wake.” Ahmad peke yake ameipokea.

Njia nyingine: Ahmad amesema: Haywah ibn Shurayh alituhadithia, Baqiyyah akatuhadithia, Buhayr ibn Sa‘d akatuhadithia kutoka kwa Khalid ibn Ma‘dan, kutoka kwa Jubayr ibn Nufayr, kutoka kwa ‘Uqbah ibn ‘Amir, aliyesema: Mtume wa Allah ﷺ alipewa nyumbu wa rangi ya kijivu, akampanda na ‘Uqbah akawa akimwongoza. Mtume ﷺ akasema: “Soma: ‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa mapambazuko.’” Nikalisoma tena mpaka nikamaliza. Alipoona sikulipokea kwa furaha kubwa, alisema: “Huenda umelichukulia kirahisi?

Hujawahi kusimama kuswali kwa kitu kilicho bora kama hicho.” Al-Nasa’i ameipokea kutoka kwa ‘Amr ibn ‘Uthman, kutoka kwa Baqiyyah. Al-Nasa’i pia ameipokea kutoka kwa al-Thawri, kutoka kwa Mu‘awiyah ibn Salih, kutoka kwa ‘Abd al-Rahman ibn Jubayr ibn Nufayr, kutoka kwa baba yake, kutoka kwa ‘Uqbah ibn ‘Amir, aliyemuuliza Mtume ﷺ kuhusu sura mbili za Al-Mu‘awwidhatayn, kisha akataja mfano wa hadith hii.

Njia nyingine: Al-Nasa’i amesema: Muhammad ibn ‘Abd al-A‘la alituhadithia, al-Mu‘tamir akatuhadithia: Nilimsikia al-Nu‘man kutoka kwa Ziyad Abu al-Asad, kutoka kwa ‘Uqbah ibn ‘Amir, kwamba Mtume wa Allah ﷺ alisema: “Watu hawajawahi kuomba kinga kwa kitu kilicho kama hivi viwili: ‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa mapambazuko,’ na ‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa watu.’”

Njia nyingine: Al-Nasa’i amesema: Qutaybah alituhadithia, al-Layth akatuhadithia kutoka kwa Ibn ‘Ajlan, kutoka kwa Sa‘id al-Maqburi, kutoka kwa ‘Uqbah ibn ‘Amir, aliyesema: Nilikuwa nikitembea pamoja na Mtume wa Allah ﷺ, akasema: “Ewe ‘Uqbah, sema.” Nikasema: “Niseme nini?” Akakaa kimya. Kisha akasema: “Sema.”

Nikasema: “Niseme nini, ewe Mtume wa Allah?” Akakaa kimya, nikasema: “Ewe Allah, mrudishie swali langu.” Akasema: “Ewe ‘Uqbah, sema.” Nikasema: “Niseme nini, ewe Mtume wa Allah?” Akasema: “‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa mapambazuko.’”

Nikalisoma mpaka mwisho wake. Kisha akasema: “Sema.” Nikasema: “Niseme nini, ewe Mtume wa Allah?” Akasema: “‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa watu.’” Nikalisoma mpaka mwisho wake. Ndipo Mtume wa Allah ﷺ akasema: “Mwenye kuomba haja hajawahi kuomba kwa kitu kama viwili hivi, na mwenye kuomba kinga hajawahi kuomba kinga kwa kitu kama viwili hivi.”

Njia nyingine: Al-Nasa’i amesema: Muhammad ibn Yasir alituhadithia, ‘Abd al-Rahman akatuhadithia, Mu‘awiyah akatuhadithia kutoka kwa al-‘Ala’ ibn al-Harith, kutoka kwa Makhul, kutoka kwa ‘Uqbah ibn ‘Amir, kwamba Mtume wa Allah ﷺ alizisoma sura hizi mbili katika swala ya Alfajiri.

Njia nyingine: Al-Nasa’i amesema: Qutaybah alituhadithia, al-Layth akatuhadithia kutoka kwa Yazid ibn Abi Habib, kutoka kwa Abu ‘Imran Aslam, kutoka kwa ‘Uqbah ibn ‘Amir, aliyesema: Nilimfuata Mtume wa Allah ﷺ akiwa amepanda. Nikaweka mkono wangu kwenye mguu wake na kusema: “Nisomeeshe Sura Hud au Sura Yusuf.” Akasema: “Hutasoma kitu chenye manufaa zaidi mbele ya Allah kuliko ‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa mapambazuko.’”

Hadith nyingine: Al-Nasa’i amesema: Mahmud ibn Khalid alituhadithia, al-Walid akatuhadithia, Abu ‘Amr al-Awza‘i akatuhadithia kutoka kwa Yahya ibn Abi Kathir, kutoka kwa Muhammad ibn Ibrahim ibn al-Harith, kutoka kwa Abu ‘Abd Allah, kutoka kwa Ibn ‘A’ish al-Juhani, kwamba Mtume ﷺ alimwambia: “Ewe Ibn ‘A’ish, je, nikuonyeshe — au nikwambie — kilicho bora zaidi ambacho wanaoomba kinga huomba kinga nacho?” Akasema: “Naam, ewe Mtume wa Allah.” Akasema: “‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa mapambazuko,’ na ‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa watu.’ Hizi ndizo sura mbili.”

Hizi ni njia nyingi kutoka kwa ‘Uqbah, kiasi cha kuwa kama tawatur; kwa mujibu wa wanazuoni wengi mahakiki wa hadith, zinatoa yakini. Imetangulia katika riwaya ya Sudayy ibn ‘Ajlan na Farwah ibn Mujahid kutoka kwake: “Je, nikufundishe sura tatu ambazo mfano wake haujateremshwa katika Taurati, Injili, Zaburi wala Furqan? ‘Sema: Yeye Allah ni Mmoja,’ na ‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa mapambazuko,’ na ‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa watu.’”

Hadith nyingine: Imam Ahmad amesema: Isma‘il alituhadithia, al-Jurayri akatuhadithia kutoka kwa Abu al-‘Ala’, aliyesema: Mtu mmoja alisema: Tulikuwa pamoja na Mtume wa Allah ﷺ safarini, na watu walikuwa wakipokezana kumpanda mnyama, huku kukiwa na maji machache ya kubebea mizigo. Zamu ya Mtume ﷺ na zamu yangu ilipofika, alinishika na kunipiga begani akasema: “‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa mapambazuko.’” Mtume ﷺ alilisoma na mimi nikalisoma pamoja naye. Kisha akasema: “‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa watu.’”

Mtume ﷺ alilisoma na mimi nikalisoma pamoja naye, kisha akasema: “Unaposwali, zisome sura hizi mbili.” Inaonekana mtu huyo alikuwa ‘Uqbah ibn ‘Amir; Allah ndiye ajuaye zaidi. Al-Nasa’i ameipokea kutoka kwa Ya‘qub ibn Ibrahim, kutoka kwa Ibn ‘Ulayyah.

Hadith nyingine: Al-Nasa’i amesema: Muhammad ibn al-Muthanna alituhadithia, Muhammad ibn Ja‘far akatuhadithia kutoka kwa ‘Abd Allah ibn Sa‘id, Yazid ibn Ruman akanihadithia kutoka kwa ‘Uqbah ibn ‘Amir, kutoka kwa ‘Abd Allah al-Aslami — ambaye ni Ibn Anis — kwamba Mtume wa Allah ﷺ aliweka mkono wake kifuani mwangu, kisha akasema: “Sema.” Sikujua niseme nini. Kisha akaniambia: “Sema.” Nikasema: “Sema: Yeye Allah ni Mmoja.”

Kisha akaniambia: “Sema.” Nikasema: “Najikinga kwa Mola Mlezi wa mapambazuko dhidi ya shari ya alivyo viumba,” mpaka nikamaliza. Kisha akaniambia: “Sema.” Nikasema: “Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa watu,” mpaka nikamaliza.

Mtume wa Allah ﷺ akasema: “Hivyo ndivyo unavyoomba kinga; wanaoomba kinga hawajawahi kuomba kwa kitu kama hivi viwili.”

Hadith nyingine: Al-Nasa’i amesema: ‘Amr ibn ‘Ali Abu Hafs alituhadithia, Badal akatuhadithia, Shaddad ibn Sa‘id Abu Talhah akatuhadithia kutoka kwa Sa‘id al-Jurayri, Abu Nadr akatuhadithia kutoka kwa Jabir ibn ‘Abd Allah, aliyesema: Mtume wa Allah ﷺ aliniambia: “Soma, ewe Jabir.” Nikasema: “Nisome nini? Baba yangu na mama yangu wawe fidia yako.” Akasema: “Soma: ‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa mapambazuko,’ na ‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa watu.’”

Nikazisoma, naye akasema: “Zisome; hutawahi kusoma kitu chenye mfano wake.”

Hadith ya ‘A’ishah imetangulia: Mtume wa Allah ﷺ alikuwa akisoma sura hizi, akipulizia ndani ya viganja vyake na kupangusa kichwa chake, uso wake na sehemu ya mbele ya mwili wake. Imam Malik amesema: Kutoka kwa Ibn Shihab, kutoka kwa ‘Urwah, kutoka kwa ‘A’ishah, kwamba Mtume wa Allah ﷺ alipougua alikuwa akijisomea Al-Mu‘awwidhatayn na kupulizia. Ugonjwa ulipozidi, mimi nilikuwa nikimsomea na kupangusa juu yake kwa mkono wake, nikitarajia baraka zake.

Al-Bukhari amepokea kutoka kwa ‘Abd Allah ibn Yusuf, Muslim kutoka kwa Yahya ibn Yahya, Abu Dawud kutoka kwa al-Qa‘nabi, al-Nasa’i kutoka kwa Qutaybah — na kupitia kwa Ibn al-Qasim na ‘Isa ibn Yunus — na Ibn Majah kutoka kwa Ma‘n na Bishr ibn ‘Umar. Wote hao wanane wameipokea kutoka kwa Malik.

Imetangulia mwishoni mwa Sura Nun hadith ya Abu Nadr, kutoka kwa Abu Sa‘id: Mtume wa Allah ﷺ alikuwa akiomba kinga dhidi ya macho ya majini na jicho la mwanadamu. Sura mbili za Al-Mu‘awwidhatayn zilipoteremka, alizitumia na akaacha mengine. Al-Tirmidhi, al-Nasa’i na Ibn Majah wameipokea; al-Tirmidhi amesema: Hadith ni hasan.

Ibn Abi Hatim amesema: Ahmad ibn ‘Isam alituhadithia, Abu Ahmad al-Zubayri akatuhadithia, Hassan ibn Salih akatuhadithia kutoka kwa ‘Abd Allah ibn Muhammad ibn ‘Aqil, kutoka kwa Jabir, aliyesema: “Al-Falaq” ni alfajiri. Al-‘Awfi amepokea kutoka kwa Ibn ‘Abbas kwamba “al-Falaq” ni alfajiri. Vilevile wamesema Mujahid, Sa‘id ibn Jubayr, ‘Abd Allah ibn Muhammad ibn ‘Aqil, al-Hasan, Qatadah, Muhammad ibn Ka‘b al-Qurazi, Ibn Zayd na Malik, kutoka kwa Zayd ibn Aslam. Al-Qurazi, Ibn Zayd na Ibn Jarir wamesema kuwa maana yake ni kama kauli ya Allah: “Mpasuaji wa alfajiri.”

‘Ali ibn Abi Talhah amepokea kutoka kwa Ibn ‘Abbas kwamba “al-Falaq” ni viumbe. Vivyo hivyo amesema al-Dahhak: Allah alimwamuru Mtume Wake aombe kinga dhidi ya viumbe vyote.

Ka‘b al-Ahbar amesema: “Al-Falaq” ni nyumba moja katika Jahannamu; ikifunguliwa, watu wote wa Motoni hupiga kelele kwa sababu ya joto lake kali. Ibn Abi Hatim ameipokea, kisha akasema: Baba yangu alituhadithia, Suhayl ibn ‘Uthman akatuhadithia kutoka kwa mtu aliyemtaja kwa jina, kutoka kwa al-Suddi, kutoka kwa Zayd ibn ‘Ali, kutoka kwa baba zake, kwamba walisema: “Al-Falaq” ni shimo lililo chini kabisa ya Jahannamu, lililofunikwa. Kifuniko chake kikiondolewa, moto hutoka humo na Jahannamu hupiga kelele kwa sababu ya joto kali la moto huo. Vilevile limepokewa kutoka kwa ‘Amr ibn ‘Abasah, al-Suddi na wengine.

Kuna hadith iliyopokelewa kutoka kwa Mtume ﷺ kuhusu jambo hilo, lakini ni munkar. Ibn Jarir amesema: Ishaq ibn Wahb al-Wasiti alinitolea hadith, Mas‘ud ibn Musa ibn Mishkan al-Wasiti akatuhadithia, Nasr ibn Khuzaymah al-Khurasani akatuhadithia kutoka kwa Shu‘ayb ibn Safwan, kutoka kwa Muhammad ibn Ka‘b al-Qurazi, kutoka kwa Abu Hurayrah, kutoka kwa Mtume ﷺ, aliyesema: “‘Al-Falaq’ ni shimo katika Jahannamu lililofunikwa.” Sanad yake ni ngeni, na si sahihi kuinasibisha kwa Mtume ﷺ. Abu ‘Abd al-Rahman al-Hubuli amesema: “Al-Falaq” ni miongoni mwa majina ya Jahannamu.

Ibn Jarir amesema: Kauli sahihi ni ya kwanza, kwamba ni kupasuka kwa alfajiri. Hii ndiyo sahihi na ndiyo chaguo la al-Bukhari, Allah amrehemu, katika Sahih yake.

“Na shari ya giza la usiku liingiapo”: Mujahid amesema: Giza la usiku linapoingia ni jua linapozama. Al-Bukhari amesimulia kauli hiyo kutoka kwake, na Ibn Abi Najih amepokea kutoka kwa Mujahid. Vilevile wamesema Ibn ‘Abbas, Muhammad ibn Ka‘b al-Qurazi, al-Dahhak, Khasif, al-Hasan na Qatadah: Ni usiku unapoingia pamoja na giza lake. Al-Zuhri amesema: “Na shari ya giza liingiapo” ni jua linapozama.

‘Atiyyah na Qatadah wamesema: Usiku unapoingia, yaani, unapoondoka [mchana]. Abu al-Muhazzim amepokea kutoka kwa Abu Hurayrah kwamba “giza liingiapo” ni nyota. Ibn Zayd amesema: Waarabu walikuwa wakisema ghasq ni kutua kwa nyota ya Thurayya, na magonjwa na tauni yalikuwa yakiongezeka ilipotua na kupungua ilipochomoza.

Ibn Jarir amesema: Wanaosema hivyo wana mapokezi ya athari. Nasr ibn ‘Ali alinihadithia: Bakkar ibn ‘Abd Allah, mpwa wa Hammam, alinihadithia, Muhammad ibn ‘Abd al-‘Aziz ibn ‘Umar ibn ‘Abd al-Rahman ibn ‘Awf alituhadithia kutoka kwa baba yake, kutoka kwa Abu Salamah, kutoka kwa Abu Hurayrah, kutoka kwa Mtume ﷺ, aliyesema kuhusu “Na shari ya giza liingiapo”: “Ni nyota yenye kuzama.” Nasema: Hadith hii si sahihi kuinukuu kutoka kwa Mtume ﷺ. Ibn Jarir amesema: Wengine wamesema ni mwezi.

Hoja kuu ya wanaosema hivyo ni riwaya ya Imam Ahmad: Abu Dawud al-Hafari alituhadithia kutoka kwa Ibn Abi Dhi’b, kutoka kwa al-Harith, kutoka kwa Abu Salamah, aliyesema: ‘A’ishah, Allah amridhie, alisema: Mtume wa Allah ﷺ alinishika mkono na kunionyesha mwezi ulipokuwa ukichomoza, kisha akasema: “Omba kinga kwa Allah dhidi ya shari ya huyu, ghasq hii inapoingia.” Al-Tirmidhi na al-Nasa’i wameipokea katika vitabu vyao vya tafsiri ndani ya Sunan zao kutoka kwa Muhammad ibn ‘Abd al-Rahman ibn Abi Dhi’b, kutoka kwa mjomba wake al-Harith ibn ‘Abd al-Rahman. Al-Tirmidhi amesema: Ni hasan sahih.

Matamshi yake ni: “Omba kinga kwa Allah dhidi ya shari ya huyu, kwani huyu ndiye ghasq anapoingia.” Matamshi ya al-Nasa’i ni: “Omba kinga kwa Allah dhidi ya shari ya huyu; huyu ndiye ghasq anapoingia.” Wanaosema kuwa maana yake ni usiku unapoingia wanasema: Hilo halipingani na kauli yetu, kwa kuwa mwezi ni ishara ya usiku na nguvu yake huonekana tu usiku. Vivyo hivyo, nyota hung’aa usiku tu.

Kwa hiyo, maana yake inarudi kwenye tulichosema. Allah ndiye ajuaye zaidi.

“Na shari ya wanaopulizia mafundoni”: Mujahid, ‘Ikrimah, al-Hasan, Qatadah na al-Dahhak wamesema: Maana yake ni wachawi wanawake. Mujahid amesema: Wanaposoma maneno ya ruqyah na kupulizia katika mafundo. Ibn Jarir amesema: Ibn ‘Abd al-A‘la alituhadithia, Ibn Thawr akatuhadithia kutoka kwa Ma‘mar, kutoka kwa Ibn Tawus, kutoka kwa baba yake, aliyesema: “Hakuna jambo lililo karibu zaidi na shirki kuliko ruqyah ya nyoka na ya watu wenye wazimu.” Katika hadith nyingine, Jibril alimjia Mtume wa Allah ﷺ na kusema: “Unaumwa, ewe Muhammad?”

Akasema: “Naam.” Jibril akasema: “Kwa jina la Allah, ninakuwekea ruqyah dhidi ya kila ugonjwa unaokudhuru, na dhidi ya shari ya kila mwenye husuda na jicho baya. Allah akuponye.” Huenda ugonjwa huu ndio uliompata Mtume ﷺ alipofanyiwa uchawi; kisha Allah, Aliyetukuka, akamponya na akatibua hila za wachawi wenye husuda miongoni mwa Mayahudi, akawaangamiza kwa hila zao na kuwafedhehesha.

Pamoja na hayo, Mtume wa Allah ﷺ hakuwahi kumlaumu Myahudi huyo; Allah alimtosheleza, akamponya na akampa afya.

Imam Ahmad amesema: Abu Mu‘awiyah alituhadithia, al-A‘mash akatuhadithia kutoka kwa Yazid ibn Hayyan, kutoka kwa Zayd ibn Arqam, aliyesema: Mtu mmoja wa Kiyahudi alimfanyia Mtume ﷺ uchawi, naye akaugua kwa siku kadhaa. Jibril akamjia na kumwambia: “Mtu mmoja wa Kiyahudi amekufanyia uchawi; amekufungia mafundo ndani ya kisima fulani. Tuma mtu akayachukue.” Mtume wa Allah ﷺ akatuma watu na wakayatoa.

Alipoletwa uchawi huo, Mtume akaufungua, akasimama kana kwamba ameachiliwa kutoka katika kamba. Hakumwambia Myahudi huyo jambo hilo, wala hakukutana naye usoni mwake mpaka alipokufa. Al-Nasa’i ameipokea kutoka kwa Hannad, kutoka kwa Abu Mu‘awiyah Muhammad ibn Hazim al-Darir.

Al-Bukhari amesema katika “Kitabu cha Tiba” ndani ya Sahih yake: ‘Abd Allah ibn Muhammad alituhadithia, akisema: Nilimsikia Sufyan ibn ‘Uyaynah akisema: Ibn Jurayj ndiye wa kwanza kutuhadithia habari hii; alisema: Familia ya ‘Urwah ilinieleza kutoka kwa ‘Urwah. Nikamuuliza Hisham kuhusu habari hiyo, naye akatuhadithia kutoka kwa baba yake, kutoka kwa ‘A’ishah, aliyesema: Mtume wa Allah ﷺ alifanyiwa uchawi mpaka akawa akidhani kuwa amekutana na wake zake ilhali hakukutana nao. Sufyan akasema: Hii ndiyo athari kali zaidi ya uchawi, hali inapokuwa hivi.

Mtume ﷺ akasema: “Ewe ‘A’ishah, je, unajua kwamba Allah amenijibu kuhusu nilichomwomba jibu? Watu wawili walinijia; mmoja akaketi karibu na kichwa changu na mwingine karibu na miguu yangu. Yule aliyeketi karibu na kichwa changu akamwambia mwenzake: ‘Mtu huyu ana nini?’ Akasema: ‘Amefanyiwa uchawi.’

Akasema: ‘Nani aliyemfanyia?’ Akasema: ‘Labid ibn al-A‘sam, mtu wa Banu Zariq, mshirika wa Mayahudi na mnafiki.’ Akasema: ‘Uchawi huo uko kwenye nini?’ Akasema: ‘Kwenye sega na nywele zilizotolewa kwa sega.’ Akasema: ‘Uko wapi?’

Akasema: ‘Ndani ya ganda la kichipukizi cha kiume cha mtende, chini ya jiwe lililochomoza ndani ya kisima cha Dharwan.’” ‘A’ishah alisema: Mtume ﷺ akaenda kisimani na akatoa uchawi huo. Kisha akasema: “Hiki ndicho kisima nilichoonyeshwa; maji yake yanaonekana kama maji ya hina iliyolowekwa, na mitende yake kama vichwa vya mashetani.” Akasema: “Uchawi ukatolewa.”

Nikasema: “Je, kwa nini usifanywe nashrah?” — yaani, kuondoa uchawi kwa njia nyingine. Akasema: “Allah ameniponya, lakini sipendi kuanzisha shari dhidi ya mtu yeyote.”

Hadith hii imepokelewa pia kupitia kwa ‘Isa ibn Yunus, Abu Damrah Anas ibn ‘Iyad, Abu Usamah na Yahya al-Qattan. Ndani yake yanasemwa maneno: “‘A’ishah alisema: Alifikia hali ya kudhania kuwa amefanya jambo, ilhali hakulifanya.” Katika riwaya nyingine: “Akaamuru kisima kifukiwe.” Imesemekana kwamba Ibn Abi al-Zinad na al-Layth ibn Sa‘d pia wameipokea kutoka kwa Hisham.

Muslim ameipokea kutoka kwa Abu Usamah Hammad ibn Usamah na ‘Abd Allah ibn Numayr. Ahmad ameipokea kutoka kwa ‘Affan, kutoka kwa Wuhayb, kutoka kwa Hisham. Imam Ahmad pia ameipokea kutoka kwa Ibrahim ibn Khalid, kutoka kwa Rabah, kutoka kwa Ma‘mar, kutoka kwa Hisham, kutoka kwa baba yake, kutoka kwa ‘A’ishah, aliyesema: Mtume wa Allah ﷺ alikaa kwa muda wa miezi sita akidhani kuwa anakutana [na wake zake], ilhali hakukutana nao. Malaika wawili wakamjia; mmoja akaketi karibu na kichwa chake na mwingine karibu na miguu yake.

Mmoja wao akamwambia mwenzake: “Ana nini?” Akasema: “Amefanyiwa uchawi.” Akasema: “Nani aliyemfanyia?” Akasema: “Labid ibn al-A‘sam.” Kisha akataja hadith yote.

Mfasiri mashuhuri al-Tha‘labi amesema katika tafsiri yake: Ibn ‘Abbas na ‘A’ishah, Allah awaridhie, wamesema: Kulikuwa na kijana mmoja wa Kiyahudi aliyekuwa akimhudumia Mtume wa Allah ﷺ. Mayahudi walimshawishi mpaka akachukua nywele za kichwa cha Mtume ﷺ zilizobaki kwenye sega na baadhi ya meno ya sega yake, kisha akawapa Mayahudi ambao walimfanyia uchawi kwa vitu hivyo. Aliyefanya uchawi huo alikuwa mmoja wao, aliyeitwa Ibn al-A‘sam. Kisha akaviweka ndani ya kisima cha Banu Zariq, kilichoitwa Dharwan.

Mtume wa Allah ﷺ akaugua, nywele za kichwa chake zikaanza kudondoka, na kwa miezi sita akawa akidhani kuwa anakutana na wake zake, ilhali hakukutana nao. Akaanza kudhoofika bila kujua kilichompata. Alipokuwa amelala, malaika wawili walimjia; mmoja akaketi karibu na kichwa chake na mwingine karibu na miguu yake. Yule aliyeketi karibu na miguu akamwambia yule aliyeketi karibu na kichwa: “Mtu huyu ana nini?”

Akasema: “Amefanyiwa uchawi.” Akasema: “Uchawi ni nini?” Akasema: “Uchawi.” Akasema: “Nani aliyemfanyia?” Akasema: “Labid ibn al-A‘sam, Myahudi.” Akasema: “Alimfanyia kwa kitu gani?” Akasema: “Kwa sega na nywele zilizotolewa kwa sega.”

Akasema: “Viko wapi?” Akasema: “Ndani ya ganda la kichipukizi cha mtende, chini ya jiwe lililochomoza ndani ya kisima cha Dharwan.” Ganda ni kifuniko cha kichipukizi cha mtende; jiwe hilo lililochomoza ni jiwe lililo chini ya kisima ambalo mtu anayechota maji hukanyaga.

Mtume wa Allah ﷺ akaamka kwa hofu na kusema: “Ewe ‘A’ishah, je, hujui kuwa Allah amenijulisha ugonjwa wangu?” Kisha Mtume wa Allah ﷺ akawatuma ‘Ali, al-Zubayr na ‘Ammar ibn Yasir. Wakatoa maji kisimani; maji yalikuwa kama hina iliyolowekwa. Kisha waliinua jiwe na kutoa ganda la kichipukizi.

Ndani yake kulikuwa na nywele zilizobaki kwenye sega na meno ya sega yake. Kulikuwa pia na kamba yenye mafundo kumi na mawili, yaliyochomwa sindano. Allah akateremsha sura mbili; kila aliposoma Aya, fundo lilifunguka. Mtume wa Allah ﷺ alipofunguka fundo la mwisho alihisi wepesi, akasimama kana kwamba ameachiliwa kutoka kwenye kamba.

Jibril, amani iwe juu yake, alikuwa akisema: “Kwa jina la Allah, ninakuwekea ruqyah dhidi ya kila kinachokudhuru, dhidi ya mwenye husuda na jicho baya. Allah akuponye.” Wakasema: “Ewe Mtume wa Allah, je, tusimkamate mtu huyo mbaya na kumuua?” Mtume wa Allah ﷺ akasema: “Allah ameniponya; sipendi kuanzisha shari dhidi ya watu.”

Al-Tha‘labi ameinukuu hivi bila sanad. Ina mambo ya ajabu, na baadhi yake ni munkar sana; baadhi ya mambo yake yana ushahidi katika riwaya zilizotangulia. Allah ndiye ajuaye zaidi.

“Na shari ya alivyo viumba”: yaani, dhidi ya shari ya viumbe vyote. Thabit al-Bunani na al-Hasan al-Basri wamesema: Jahannamu, Iblis na kizazi chake ni miongoni mwa viumbe alivyoviumba Allah.

“Wasiawasi wa Shetani, Khannas”: Sa‘id ibn Jubayr amepokea kutoka kwa Ibn ‘Abbas kuhusu kauli hii, ambaye amesema: Shetani hukaa karibu na moyo wa mwana wa Adam. Anapokuwa mzembe na kughafilika, hunong’ona; anapomtaja Allah, hujificha. Mujahid na Qatadah wamesema vivyo hivyo. Al-Mu‘tamir ibn Sulayman amepokea kutoka kwa baba yake kwamba alielezwa: Shetani, au wasiawasi, humvuvia mwana wa Adam moyoni wakati wa huzuni na wakati wa furaha.

Anapomtaja Allah, shetani hujificha. Al-‘Awfi amepokea kutoka kwa Ibn ‘Abbas kuhusu “wasiawasi” kwamba ni shetani; humwamuru mtu na, anapotiiwa, hujificha.

Hizi ni sifa tatu za Mola, Mwenye utukufu na ukuu: uola, ufalme na uungu. Yeye ndiye Mola, Mfalme na Mungu wa kila kitu. Vitu vyote ni viumbe Vyake na vinamilikiwa na Yeye; ni waja Wake. Kwa hiyo, mwenye kuomba kinga ameamrishwa kuomba kinga kwa Mwenye sifa hizi dhidi ya shari ya wasiawasi anayejificha.

Huyo ni Shetani aliyekabidhiwa kwa mwanadamu. Hakuna yeyote miongoni mwa wana wa Adam isipokuwa ana mwenza wake wa kishetani anayempambia machafu, wala hachoki kufanya kila awezalo kumharibu. Anayelindwa ni yule ambaye Allah amemlinda.

Imethibiti katika hadith sahih kwamba Mtume ﷺ alisema: “Hakuna yeyote miongoni mwenu isipokuwa amewekewa mwenza wake.” Wakasema: “Hata wewe, ewe Mtume wa Allah?” Akasema: “Naam, lakini Allah amenisaidia dhidi yake, naye amesilimu; kwa hiyo, haniamrishi ila kheri.”

Imethibiti katika Sahih, kutoka kwa Anas, katika kisa cha Safiyyah kumtembelea Mtume ﷺ alipokuwa katika i‘tikaf na kutoka kwake usiku ili kumsindikiza hadi nyumbani kwake. Wanaume wawili wa Ansar walikutana naye. Walipomwona Mtume ﷺ waliharakisha. Mtume wa Allah akawaambia: “Subirini, huyu ni Safiyyah bint Huyayy.”

Wakasema: “Subhan Allah, ewe Mtume wa Allah!” Akasema: “Shetani hutembea ndani ya mwana wa Adam kama damu inavyotembea, nami niliogopa asitie jambo fulani — au shari — ndani ya nyoyo zenu.”

Al-Hafidh Abu Ya‘la al-Mawsili amesema: Muhammad ibn Bahr alituhadithia, ‘Adiyy ibn Abi ‘Imarah akatuhadithia, Ziyad al-Numayri akatuhadithia kutoka kwa Anas ibn Malik, aliyesema: Mtume wa Allah ﷺ alisema: “Shetani ameweka ncha ya pua yake juu ya moyo wa mwana wa Adam. Akitaja Allah, shetani hujificha; akisahau, hummeza moyo wake. Huyo ndiye wasiawasi anayejificha.” Hadith hii ni ngeni.

Imam Ahmad amesema: Muhammad ibn Ja‘far alituhadithia, Shu‘bah akatuhadithia kutoka kwa ‘Asim, aliyesema: Nilimsikia Abu Tamimah akihadithia kutoka kwa mtu aliyekuwa nyuma ya Mtume ﷺ kwenye mnyama wake. Punda wa Mtume ﷺ alijikwaa, nikasema: “Shetani aangamie.” Mtume ﷺ akasema: “Usiseme: ‘Shetani aangamie,’ kwa kuwa ukisema hivyo, Shetani hujiona mkuu na kusema: ‘Kwa nguvu yangu nimemwangusha.’ Lakini ukisema: ‘Kwa jina la Allah,’ yeye hudhoofika mpaka anakuwa kama nzi.”

Ahmad peke yake ameipokea. Sanad yake ni nzuri na yenye nguvu. Hadith hii inaonyesha kwamba moyo unapomtaja Allah, Shetani hudhoofika na kushindwa; na Allah asipotajwa, Shetani hujiona mkuu na kushinda.

Imam Ahmad amesema: Abu Bakr al-Hanafi alituhadithia, al-Dahhak ibn ‘Uthman akatuhadithia kutoka kwa Sa‘id al-Maqburi, kutoka kwa Abu Hurayrah, aliyesema: Mtume wa Allah ﷺ alisema: “Mmoja wenu anapokuwa msikitini, Shetani humjia na kumshikilia kama mtu anavyomshikilia mnyama wake. Akimtii, humfunga au humwekea hatamu.” Abu Hurayrah akasema: Mnaweza kuwaona watu hao: aliyefungwa humwona akiwa ameinama, hamtaji Allah; na aliyewekewa hatamu mdomo wake uko wazi, hamtaji Allah, Aliye Mtukufu. Ahmad peke yake ameipokea.

Je, hili linawahusu wanadamu pekee, kama inavyoonekana, au linawahusu wanadamu na majini pia? Kuna kauli mbili. Kwa mujibu wa kauli moja, majini wamejumuishwa katika neno “watu” kwa matumizi ya neno kwa maana pana. Ibn Jarir amesema kwamba neno “wanaume” limetumiwa kuhusu majini pia, kwa hiyo hakuna ajabu kuwaita watu.

Kisha Allah amewaeleza akasema: “Kutokana na majini na wanadamu.” Hili linaunga mkono kauli ya pili. Pia imesemwa kuwa kauli “kutokana na majini na wanadamu” inafafanua wale wanaonong’ona ndani ya vifua vya watu: ni mashetani miongoni mwa majini na wanadamu. Kama Allah alivyosema: “Na hivyo tumemwekea kila Nabii maadui, mashetani wa wanadamu na majini; baadhi yao huwapa wenzao maneno yaliyopambwa kwa udanganyifu.”

Imam Ahmad amesema: Waki‘ alituhadithia, al-Mas‘udi akatuhadithia, Abu ‘Umar al-Dimashqi akatuhadithia kutoka kwa ‘Ubayd ibn al-Khashkhash, kutoka kwa Abu Dharr, aliyesema: Nilimjia Mtume wa Allah ﷺ alipokuwa msikitini, nikaketi. Akasema: “Ewe Abu Dharr, umeswali?” Nikasema: “Hapana.” Akasema: “Simama ukaswali.”

Nikasimama nikaswali, kisha nikaketi. Akasema: “Ewe Abu Dharr, omba kinga kwa Allah dhidi ya shari ya mashetani wa wanadamu na majini.” Nikasema: “Ewe Mtume wa Allah, je, wanadamu wana mashetani?” Akasema: “Naam.” Nikasema: “Ewe Mtume wa Allah, vipi kuhusu swala?”

Akasema: “Ni jambo bora lililowekwa; mwenye kutaka aswali kidogo na mwenye kutaka aswali zaidi.” Nikasema: “Ewe Mtume wa Allah, vipi kuhusu funga?” Akasema: “Ni faradhi inayotosheleza, na kwa Allah kuna ziada.” Nikasema: “Ewe Mtume wa Allah, vipi kuhusu sadaka?”

Akasema: “Huzidishwa mara nyingi.” Nikasema: “Ewe Mtume wa Allah, ipi iliyo bora zaidi?” Akasema: “Jitihada ya mtu mwenye mali chache, au kutoa sadaka kwa siri kwa fakiri.” Nikasema: “Ewe Mtume wa Allah, ni nabii gani aliyekuwa wa kwanza?”

Akasema: “Adam.” Nikasema: “Je, alikuwa nabii?” Akasema: “Naam, nabii ambaye Allah alizungumza naye.” Nikasema: “Ewe Mtume wa Allah, mitume walikuwa wangapi?” Akasema: “Mia tatu na wachache zaidi; umati mkubwa.” Katika riwaya nyingine alisema: “Kumi na tano.”

Nikasema: “Ewe Mtume wa Allah, ni kitu gani kikubwa zaidi kilichoteremshwa kwako?” Akasema: “Aya al-Kursi: ‘Allah, hapana mungu ila Yeye, Aliye Hai, Msimamizi wa kila kitu.’” Al-Nasa’i ameipokea kutoka kwa Abu ‘Umar al-Dimashqi. Abu Hatim ibn Hibban ameitoa kwa urefu mkubwa katika Sahih yake kupitia njia nyingine na kwa matamshi mengine marefu. Allah ndiye ajuaye zaidi.

Imam Ahmad amesema: Waki‘ alituhadithia kutoka kwa Sufyan, kutoka kwa Mansur, kutoka kwa Dharr ibn ‘Abd Allah al-Hamdani, kutoka kwa ‘Abd Allah ibn Shaddad, kutoka kwa Ibn ‘Abbas, aliyesema: Mtu mmoja alimjia Mtume ﷺ na kusema: “Ewe Mtume wa Allah, ninajikuta nikifikiria jambo ambalo ni afadhali nianguke kutoka mbinguni kuliko kulitamka.” Mtume ﷺ akasema: “Allah ni Mkubwa! Allah ni Mkubwa! Sifa njema ni za Allah ambaye amebatilisha hila yake na kuifanya iwe wasiwasi tu.”

Abu Dawud na al-Nasa’i wameipokea kutoka kwa Mansur; al-Nasa’i amezidisha riwaya ya al-A‘mash, wote wawili kutoka kwa Dharr.

Mwisho wa tafsiri. Sifa njema na fadhila ni za Allah. Sifa njema zote ni za Allah, Mola Mlezi wa walimwengu. Rehema na amani zimshukie bwana wetu Muhammad, watu wa nyumbani kwake na Maswahaba wake wote. Allah awaridhie Maswahaba wote.

Allah anatutosha, naye ni Mlinzi bora. Kazi hii ilikamilika tarehe kumi ya Jumada al-Ula, mwaka 1285. Sifa njema ni za Allah pekee.

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

“Na shari ya giza la usiku liingiapo.” Abu al-Hasan al-Sarakhsi alituhadithia, Zahir ibn Ahmad akatuhadithia, Ja‘far ibn Muhammad al-Mughallis akatuhadithia, Harun ibn Ishaq al-Hamdani akatuhadithia, Waki‘ akatuhadithia kutoka kwa Ibn Abi Dhi’b, kutoka kwa mjomba wake al-Harith ibn ‘Abd al-Rahman, kutoka kwa Abu Salamah, kutoka kwa ‘A’ishah, aliyesema: Mtume ﷺ alinshika mkono na kuutazama mwezi, kisha akasema: “Ewe ‘A’ishah, omba kinga kwa Allah dhidi ya shari ya ghasq inapoingia. Huyu ndiye ghasq inapoingia.”

Katika tendo hili, kinachokusudiwa ni mwezi unapopatwa, kuwa mweusi na kuingia katika kupatwa kwake; “waqab” maana yake ni kuingia katika kupatwa, kuelekea kutoweka na kuwa giza.

Ibn ‘Abbas amesema: Ghasq ni usiku unapoingia kutoka mashariki pamoja na giza lake, likapenya katika kila kitu na kukifanya giza. Ghasq ni giza; husemwa: “Ghasaqa al-layl” na “aghsqa” linapokuwa giza. Hii ndiyo kauli ya al-Hasan na Mujahid; maana yake ni usiku unapoingia na kutanda. Wuqūb ni kuingia, yaani, usiku kuingia jua linapozama.

Muqatil amesema: Maana yake ni giza la usiku, weusi wake unapoingia katika mwanga wa mchana. Imesemwa pia: Usiku uliitwa ghasq kwa sababu ni baridi zaidi kuliko mchana, na ghasq ni baridi. Ibn Zayd amesema: Maana yake ni nyota ya Thurayya inapotua. Inasemekana kwamba magonjwa huongezeka inapozama na hupungua inapochomoza.

“Na shari ya wanaopulizia mafundoni”: maana yake ni wachawi wanawake wanaopulizia kwenye mafundo ya uzi wanaposoma maneno ya ruqyah juu yake. Abu ‘Ubaydah amesema: Hao ni binti za Labid ibn al-A‘sam, ambao walimfanyia uchawi Mtume ﷺ.

“Na shari ya mwenye husuda anapohusudu”: yaani, Mayahudi, kwa kuwa walikuwa wakimhusudu Mtume ﷺ. Sura hii ni ya Madina.

“Unafsiri wa ‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa mapambazuko’.” Ibn ‘Abbas na ‘A’ishah, Allah awaridhie, wamesema: Kijana mmoja wa Kiyahudi alikuwa akimhudumia Mtume wa Allah ﷺ. Mayahudi waliendelea kumshawishi mpaka akachukua nywele za kichwa cha Mtume ﷺ zilizobaki kwenye sega na baadhi ya meno ya sega yake, akawapa Mayahudi, nao wakamfanyia uchawi kwa vitu hivyo. Aliyesimamia uchawi huo alikuwa Labid ibn al-A‘sam, mtu wa Kiyahudi. Sura mbili ziliteremshwa kuhusiana na jambo hilo.

Abu Hamid Ahmad ibn ‘Abd Allah al-Salihi alituhadithia, Abu Sa‘id Muhammad ibn Musa al-Sayrafi akatuhadithia, Abu al-‘Abbas Muhammad ibn Ya‘qub al-Asamm akatuhadithia, Muhammad ibn ‘Abd Allah akatuhadithia kutoka kwa Anas ibn ‘Iyad, kutoka kwa baba yake, kutoka kwa ‘A’ishah, kwamba Mtume ﷺ alifanyiwa uchawi mpaka akawa akidhani kuwa amefanya jambo fulani, ilhali hakulifanya. Akamuomba Mola wake, kisha akasema: “Je, wajua kwamba Allah amenijibu kuhusu jambo nililomwomba jibu?” ‘A’ishah akasema: “Ni jambo gani hilo, ewe Mtume wa Allah?”

Akasema: “Watu wawili walinijia; mmoja akaketi karibu na kichwa changu na mwingine karibu na miguu yangu. Mmoja wao akamwambia mwenzake: ‘Mtu huyu ana ugonjwa gani?’ Mwenzake akasema: ‘Amefanyiwa uchawi.’ Akasema: ‘Nani aliyemfanyia?’

Akasema: ‘Labid ibn al-A‘sam.’ Akasema: ‘Kwa kitu gani?’ Akasema: ‘Kwa sega, nywele zilizotolewa kwa sega na ganda la kichipukizi cha mtende wa kiume.’ Akasema: ‘Viko wapi?’ Akasema: ‘Dharwan’” — na Dharwan ni kisima cha Banu Zariq.

‘A’ishah alisema: Mtume ﷺ akaenda kisimani, kisha akarudi kwa ‘A’ishah na kusema: “Wallahi, maji yake yanaonekana kama hina iliyolowekwa, na mitende yake kama vichwa vya mashetani.” ‘A’ishah akasema: Nikamwambia: “Ewe Mtume wa Allah, kwa nini hukuvitoa?” Akasema: “Allah ameniponya, na sikupenda kuanzisha shari dhidi ya watu kwa jambo hilo.” Imepokewa kuwa uchawi huo ulikuwa chini ya jiwe kisimani.

Waliliinua jiwe na kutoa ganda la kichipukizi cha mtende; ndani yake kulikuwa na nywele za kichwa chake na meno ya sega yake.

Al-Mutahhar ibn ‘Ali al-Farisi alituhadithia, Muhammad ibn Ibrahim al-Salihani akatuhadithia, ‘Abd Allah ibn Muhammad ibn Ja‘far Abu al-Shaykh al-Hafidh akatuhadithia, Ibn Abi ‘Asim akatuhadithia, Abu Bakr ibn Abi Shaybah akatuhadithia, Abu Mu‘awiyah akatuhadithia kutoka kwa al-A‘mash, kutoka kwa Yazid ibn Hayyan, kutoka kwa Zayd ibn Arqam, aliyesema: Mtu mmoja wa Kiyahudi alimfanyia Mtume ﷺ uchawi, naye akaugua kwa siku kadhaa. Jibril akamjia na kusema: “Mtu mmoja wa Kiyahudi amekufanyia uchawi na kukufungia mafundo. Mtume wa Allah ﷺ akamtuma ‘Ali akayatoe.” ‘Ali akayatoa na kumletea.

Kila alipoachia fundo moja, Mtume ﷺ alihisi nafuu, mpaka akasimama kana kwamba ameachiliwa kutoka kwenye kamba. Hakumwambia Myahudi huyo jambo hilo, wala hawakuwahi kuona athari yake usoni mwake. Muqatil na al-Kalbi wamesema: Uchawi ulikuwa katika kamba iliyofungwa mafundo kumi na moja. Imesemwa kuwa mafundo hayo yalichomwa sindano.

Allah akateremsha sura hizi mbili, zenye Aya kumi na moja: Sura al-Falaq ina Aya tano na Sura al-Nas ina Aya sita. Kila Aya iliposomwa, fundo moja lilifunguka, mpaka mafundo yote yakafunguka; Mtume ﷺ akasimama kana kwamba ameachiliwa kutoka kwenye kamba. Imepokewa kwamba uchawi huo uliendelea kwake kwa miezi sita na ukawa mkali zaidi kwa siku tatu; ndipo sura mbili za Al-Mu‘awwidhatayn zikateremshwa.

Isma‘il ibn ‘Abd al-Qahir alituhadithia, ‘Abd al-Ghafir ibn Muhammad akatuhadithia, Muhammad ibn ‘Isa al-Juludi akatuhadithia, Ibrahim ibn Muhammad ibn Sufyan akatuhadithia, Muslim ibn al-Hajjaj akatuhadithia, Bishr ibn Hilal al-Sawwaf akatuhadithia, ‘Abd al-‘Aziz ibn Suhayb akatuhadithia kutoka kwa Abu Nadr, kutoka kwa Abu Sa‘id, kwamba Jibril, amani iwe juu yake, alimjia Mtume ﷺ na kusema: “Ewe Muhammad, unaumwa?” Akasema: “Naam.” Jibril akasema: “Kwa jina la Allah, ninakuwekea ruqyah dhidi ya kila kinachokudhuru, dhidi ya shari ya kila nafsi au jicho la mwenye husuda. Allah akuponye. Kwa jina la Allah, ninakuwekea ruqyah, na Allah akuponye.”

Kauli ya Allah, Aliyetukuka: “Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa mapambazuko.” Alikusudia kwa “al-Falaq” alfajiri. Hii ndiyo kauli ya Jabir ibn ‘Abd Allah, al-Hasan, Sa‘id ibn Jubayr, Mujahid, Qatadah na wafasiri wengi. Hiyo pia ndiyo riwaya ya al-‘Awfi kutoka kwa Ibn ‘Abbas, kwa dalili ya kauli Yake: “Mpasuaji wa alfajiri.”

Imepokewa kutoka kwa Ibn ‘Abbas kuwa ni gereza katika Jahannamu. Al-Kalbi amesema: Ni bonde katika Jahannamu. Al-Dahhak amesema: Maana yake ni viumbe; hiyo ndiyo riwaya ya al-Walibi kutoka kwa Ibn ‘Abbas. Maana ya kwanza ndiyo inayojulikana zaidi. “Na shari ya alivyo viumba.” Sura hii ni ya Madina. “Unafsiri wa ‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa watu.’”

“Wasiawasi anayejificha” maana yake ni Shetani. Neno waswās linaweza kuwa nomino ya tendo au jina. Al-Zajjaj amesema: Ni Shetani mwenye wasiawasi. “Khannas” maana yake ni anayejirudisha nyuma. Shetani hukaa karibu na moyo wa mwanadamu; mtu akimtaja Allah, Shetani hujificha, na mtu akighafilika, hunong’ona.

Qatadah amesema: Khannas ana mdomo kama mdomo wa mbwa ndani ya kifua cha mwanadamu. Mja anapomtaja Mola wake, Shetani hujificha. Imesemwa pia kuwa kichwa chake ni kama kichwa cha nyoka, amekiegemeza juu ya tunda la moyo; humfanya mtu atamani na kumhadithia. Mtu akimtaja Allah, hujificha; asipomtaja, hurudi na kuweka kichwa chake hapo.

“Kutokana na majini na wanadamu”: yaani, Shetani huingia ndani ya jini kama anavyoingia ndani ya mwanadamu; hunong’ona kwa jini kama anavyonong’ona kwa mwanadamu. Hivi ndivyo alivyosema al-Kalbi. Kauli “ndani ya vifua vya watu” inakusudia wale waliotajwa baadaye, yaani, majini na wanadamu. Majini wameitwa watu, kama walivyoitwa wanaume katika kauli ya Allah: “Na hakika walikuwako wanaume miongoni mwa wanadamu waliokuwa wakijikinga kwa wanaume miongoni mwa majini” (Al-Jinn, 72:6).

Imesimuliwa kuhusu baadhi ya Waarabu kwamba mtu mmoja alisema akiwa anasimulia: “Kundi la majini lilikuja na kushuka.” Akaulizwa: “Ninyi ni nani?” Wakasema: “Sisi ni watu miongoni mwa majini.” Hii ndiyo maana ya kauli ya al-Farra’.

Baadhi yao wamesema kuwa wasiawasi kwa mwanadamu unaweza kutoka kwa mwanadamu mwingine, kama unavyoweza kutoka kwa Shetani; kwa hiyo, wasiawasi umewekwa kuwa tendo la majini na wanadamu wote, kama katika kauli ya Allah: “Na hivyo tumemwekea kila Nabii maadui: mashetani wa wanadamu na majini” (Al-An‘am, 6:112). Ni kana kwamba Allah ameamuru kuomba kinga dhidi ya shari ya majini na wanadamu wote.

Isma‘il ibn Muhammad alituhadithia, Muhammad ibn ‘Isa akatuhadithia, Ibrahim ibn Muhammad ibn Sufyan akatuhadithia, Muslim ibn al-Hajjaj akatuhadithia, Qutaybah ibn Sa‘id akatuhadithia, Jarir akatuhadithia kutoka kwa Bayan, kutoka kwa Qays ibn Abi Hazim, kutoka kwa ‘Uqbah ibn ‘Amir, aliyesema: Mtume wa Allah ﷺ alisema: “Je, hujaona Aya zilizoteremshwa usiku huu, ambazo hakuna zilizowahi kuonekana mfano wake: ‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa mapambazuko,’ na ‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa watu’?”

Abu Sa‘id Muhammad ibn Ibrahim al-Shurayhi alituhadithia, Abu Ishaq Ahmad ibn Muhammad ibn Ibrahim al-Tha‘labi akatuhadithia, Abu al-Hasan ‘Abd al-Rahman ibn Ibrahim al-‘Adl akatuhadithia, Abu al-‘Abbas Muhammad ibn Ya‘qub akatuhadithia, Abu al-‘Abbas ibn al-Walid ibn Mirthad akatuhadithia, baba yake akanihadithia, al-Awza‘i akatuhadithia, Yahya ibn Abi Kathir akanihadithia, Muhammad ibn Ibrahim ibn al-Harith al-Taymi akanihadithia kutoka kwa ‘Uqbah ibn ‘Amir al-Juhani, kwamba Mtume wa Allah ﷺ alimwambia: “Je, nikuambie kilicho bora zaidi ambacho wanaoomba kinga huomba kinga nacho?” Nikasema: “Naam.”

Akasema: “‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa mapambazuko,’ na ‘Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa watu.’”

Abu Muhammad ‘Abd Allah ibn ‘Abd al-Samad al-Jawzajani alituhadithia, Abu al-Qasim ‘Ali ibn Ahmad al-Khuza‘i akatuhadithia, Abu Sa‘id al-Haytham ibn Kulayb al-Shashi akatuhadithia, Abu ‘Isa al-Tirmidhi akatuhadithia, Qutaybah akatuhadithia, al-Mufaddal ibn Fadalah akatuhadithia kutoka kwa ‘Uqayl, kutoka kwa al-Zuhri, kutoka kwa ‘Urwah, kutoka kwa ‘A’ishah, aliyesema: Mtume wa Allah ﷺ alipoenda kitandani kila usiku alikusanya viganja vyake, akapulizia ndani yake na kusoma: “Sema: Yeye Allah ni Mmoja,” “Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa mapambazuko,” na “Sema: Najikinga kwa Mola Mlezi wa watu.”

Kisha alipangusa mwili wake kadiri alivyoweza kwa viganja hivyo, akianza na kichwa na uso wake na sehemu ya mbele ya mwili wake. Alifanya hivyo mara tatu.

Abu al-Hasan al-Sarakhsi alituhadithia, Zahir ibn Ahmad akatuhadithia, Abu Ishaq al-Hashimi akatuhadithia, Abu Mus‘ab akatuhadithia kutoka kwa Malik, kutoka kwa Ibn Shihab, kutoka kwa ‘Urwah ibn al-Zubayr, kutoka kwa ‘A’ishah, Allah amridhie, kwamba Mtume ﷺ alipougua alikuwa akijisomea Al-Mu‘awwidhat na kupulizia. Ugonjwa ulipozidi, mimi nilikuwa nikimsomea na kumpangusa kwa mkono wake, nikitarajia baraka zake.

Imam Abu ‘Ali al-Husayn ibn Muhammad al-Qadi na Abu Hamid Ahmad ibn ‘Abd Allah al-Salihi walisema: Abu Bakr Ahmad ibn al-Husayn al-Hayri alituhadithia, Muhammad ibn Ahmad ibn Ma‘qil al-Maydani akatuhadithia, Muhammad ibn Yahya akatuhadithia, ‘Abd al-Razzaq akatuhadithia kutoka kwa Ma‘mar, kutoka kwa al-Zuhri, kutoka kwa Salim, kutoka kwa Ibn ‘Umar, aliyesema: Mtume wa Allah ﷺ alisema: “Hakuna husuda inayokubalika isipokuwa katika mambo mawili: mtu ambaye Allah amempa Qur’ani, naye husimama nayo wakati wa usiku na mchana; na mtu ambaye Allah amempa mali, naye huitumia katika usiku na mchana.”

‘Abd al-Wahid al-Milihiy alituhadithia, Ahmad ibn ‘Abd Allah al-Nu‘aymi akatuhadithia, Muhammad ibn Yusuf akatuhadithia, Muhammad ibn Isma‘il akatuhadithia, Ibrahim ibn Hamzah akatuhadithia, Ibn Abi Hazim akanihadithia kutoka kwa Yazid — yaani, Ibn al-Had — kutoka kwa Muhammad ibn Ibrahim, kutoka kwa Abu Salamah ibn ‘Abd al-Rahman, kutoka kwa Abu Hurayrah, aliyemsikia Mtume ﷺ akisema: “Allah hamsikilizi yeyote kwa namna anavyomsikiliza Nabii mwenye sauti nzuri anayeisoma Qur’ani kwa sauti ya kuvutia na kuisoma kwa sauti ya juu.” Imekamilika.