Falak ve Nas sureleri

Şeyh Abdurrahman es-Saadiniñ tefsiri

(Haset etken vaqıtındaki hasetciniñ şerrinden.) Hasetçi — haset etilgen kimseden nimetniñ ketmesini istegen ve bu nimetni ketirmek içün imkânı dahilindeki sebeplerge baş urğan kimsedir. Onıñ şerrinden Allahqa sığınmaq ve hilesini boşa çıqarmasını tilemek lâzım olur. Köz tiydirgen de hasetçiler içine kirer; çünki köz tiymesi, tabiatı yaman ve nefsi pis bir hasetçiden başqasından çıqmaz.

Bu sure, umumiy ve hususiy olaraq, bütün şer çeşitlerinden sığınmanı ihtiva ete. Sihirniñ ziyanından qorqulğan bir haqiqati bar olğanına ve onıñdan, ayrıca sihirbazlardan, Allahqa sığınmaq lâzim kelgenine delâlet ete.

Yani: «De» — sığınaraq; «sığınırım» — iltica eterim, qorunmaq içün baş urarım ve saqlanırım; «tañnıñ Rabbine» — däneni ve çekirdegi yaran, tañnıñ aydınlığını açqanğa.

Soñra umumiy ifade etilgen şeyden soñ hususiy olaraq ayta: «Qaranlıq çökken vaqıttaki gece qaranlığınıñ şerrinden»; yani, insanlarnı qaplağan gece içindeki şeylerniñ şerrinden. Geceleyin şerir ruhlar ve zarar berici hayvanlar köpçe yayılır.

«Yaratqanınıñ şerrinden» — bu, Allah yaratqan insan, cin ve hayvanlarnıñ tamamını qapsay. Olarda bulunğan şerden, olarnı Yaratqanğa sığınılır.

«Tüymelerge üflegenlerniñ şerrinden» — yani, sihirleri içün tüymelerge üflegen sihirbaz qadınlarnıñ şerrinden.

Bu sure, insanlarnıñ Rabbi, Saibi ve İlahı olğan Allahqa, bütün şerlerniñ tamırı ve menbaı olğan şeytandan sığınmanı ihtiva ete. Onıñ fitnesi ve şerrinden biri — insanlarnıñ kökslerinde vesvese etmesi, şerni güzel körsetip, onı güzel bir surette körsetmesi ve insanlarnı onı yapmağa isteklendirmesidir. Hayırlı şeyni ise çirkin körsetip, ondan qaytara ve onı öz aslındaki suretinden başqa türlü körsetir. O, daima bu vaziyettedir: vesvese ete ve gizlenir, yani, qul Rabbini añıp, şeytannı qaytarmaq içün Allahdan yardım istegen vaqtı geri çekilir.

Bu sebepten, insan bütün insannıñ Rabbi olğan Allahqa sığınmalı ve onıñğa sarılmalı. Bütün mahlûqat rububiyet ve mülk astındadır; her bir canlı mahlûqnıñ perçeminden Allah tutqandır. İnsanlar, Allahnıñ özleri içün yaratqan uluhiyetine de sığınmalıdırlar. Bu uluhiyet, özlerini ondan ayırmaq, aralarına kirmek ve olarnı cehennem ehli olsınlar diye öz tarafdarlarına qoşmaq istegen düşmannıñ şerri def etilmegençe, tamam olmas.

Vesvese cinlerden de, insanlardan da kele. Şu sebepten Allah: «Cinlerden ve insanlardan», dedi.

Bu sure insanlarnıñ Rabbi, Saibi ve İlahı olğan Allahqa, bütün şerlerniñ tamırı ve menbaı olğan şeytandan sığınmanı ihtiva ete. Onıñ fitnesi ve şerrinden biri — insanlarnıñ kökslerinde vesvese etmesi, şerni güzel körsetip, onı güzel bir surette körsetmesi ve insanlarnı onı yapmağa isteklendirmesidir. Hayırlı şeyni ise çirkin körsetip, ondan qaytara ve onı öz aslındaki suretinden başqa türlü körsetir. O, daima bu vaziyettedir: vesvese ete ve gizlenir, yani, qul Rabbini añıp, şeytannı qaytarmaq içün Allahdan yardım istegen vaqtı geri çekilir.

Bu sebepten, insan bütün insannıñ Rabbi olğan Allahqa sığınmalı ve onıñğa sarılmalı. Bütün mahlûqat rububiyet ve mülk astındadır; her bir canlı mahlûqnıñ perçeminden Allah tutqandır. İnsanlar, Allahnıñ özleri içün yaratqan uluhiyetine de sığınmalıdırlar. Bu uluhiyet, özlerini ondan ayırmaq, aralarına kirmek ve olarnı cehennem ehli olsınlar diye öz tarafdarlarına qoşmaq istegen düşmannıñ şerri def etilmegençe, tamam olmas.

Vesvese cinlerden de, insanlardan da kele. Şu sebepten Allah: «Cinlerden ve insanlardan», dedi.

Bu sure insanlarnıñ Rabbi, Saibi ve İlahı olğan Allahqa, bütün şerlerniñ tamırı ve menbaı olğan şeytandan sığınmanı ihtiva ete. Onıñ fitnesi ve şerrinden biri — insanlarnıñ kökslerinde vesvese etmesi, şerni güzel körsetip, onı güzel bir surette körsetmesi ve insanlarnı onı yapmağa isteklendirmesidir. Hayırlı şeyni ise çirkin körsetip, ondan qaytara ve onı öz aslındaki suretinden başqa türlü körsetir. O, daima bu vaziyettedir: vesvese ete ve gizlenir, yani, qul Rabbini añıp, şeytannı qaytarmaq içün Allahdan yardım istegen vaqtı geri çekilir.

Bu sebepten, insan bütün insannıñ Rabbi olğan Allahqa sığınmalı ve onıñğa sarılmalı. Bütün mahlûqat rububiyet ve mülk astındadır; her bir canlı mahlûqnıñ perçeminden Allah tutqandır. İnsanlar, Allahnıñ özleri içün yaratqan uluhiyetine de sığınmalıdırlar. Bu uluhiyet, özlerini ondan ayırmaq, aralarına kirmek ve olarnı cehennem ehli olsınlar diye öz tarafdarlarına qoşmaq istegen düşmannıñ şerri def etilmegençe, tamam olmas.

Vesvese cinlerden de, insanlardan da kele. Şu sebepten Allah: «Cinlerden ve insanlardan», dedi.

Bu sure insanlarnıñ Rabbi, Saibi ve İlahı olğan Allahqa, bütün şerlerniñ tamırı ve menbaı olğan şeytandan sığınmanı ihtiva ete. Onıñ fitnesi ve şerrinden biri — insanlarnıñ kökslerinde vesvese etmesi, şerni güzel körsetip, onı güzel bir surette körsetmesi ve insanlarnı onı yapmağa isteklendirmesidir. Hayırlı şeyni ise çirkin körsetip, ondan qaytara ve onı öz aslındaki suretinden başqa türlü körsetir. O, daima bu vaziyettedir: vesvese ete ve gizlenir, yani, qul Rabbini añıp, şeytannı qaytarmaq içün Allahdan yardım istegen vaqtı geri çekilir.

Bu sebepten, insan bütün insannıñ Rabbi olğan Allahqa sığınmalı ve onıñğa sarılmalı. Bütün mahlûqat rububiyet ve mülk astındadır; her bir canlı mahlûqnıñ perçeminden Allah tutqandır. İnsanlar, Allahnıñ özleri içün yaratqan uluhiyetine de sığınmalıdırlar. Bu uluhiyet, özlerini ondan ayırmaq, aralarına kirmek ve olarnı cehennem ehli olsınlar diye öz tarafdarlarına qoşmaq istegen düşmannıñ şerri def etilmegençe, tamam olmas.

Vesvese cinlerden de, insanlardan da kele. Şu sebepten Allah: «Cinlerden ve insanlardan», dedi.

Bütün medih, evvelinde ve soñunda, aşikâr ve gizli olaraq, âlemlerniñ Rabbi Allah içündir. Ondan nimetini tamamlamasını ve bizni Onıñ bereketleriniñ çoğundan mahrum etken gunahlarımıznı afv etmesini, ayetlerini tefekkür etmekten köklerimizi alıp ketken hatalarımız ve şehvetlerimiz içün bizni bağışlamasını tileymiz. Allahnıñ öz yanında olğan hayırdan, bizde olğan yamanlıq sebebinden mahrum qalmamağımıznı umup, Ondan ümüt etemiz. Çünki, Allahnıñ rahmetinden kâfirler toplulığından başqası ümütsiz olmaz; Onıñ rahmetinden sapıq toplulıqtan başqası ümütsizlige tüşmez.

Allah, Resulı Muhammedge, ailesine ve bütün sahabelerine daima ve aralıqsız olaraq salât ve selâm etsin. Salih amellerniñ tamamlanmasını nimetleriyle nasip etken Allahqa hamd olsun. Allahnıñ Kitabı, onı cemlegen ve yazğan, Abdurrahman bin Nasir bin Abdullah, İbn Sa'di adınen tanılğan kimse tarafından, Allahnıñ yardımı ve güzel muvaffaqiyetiyle tefsir etilip tamamlandı. Allah onı, ana-babasını ve bütün musulmanlarnı bağışlasın.

Bu iş Muhammedniñ hicretiniñ 1344 senesi Rebiülevvel ayınıñ birinci kününde tamamlandı. Bitti. Bizni de dualarıñızğa añıñ.

İmam İbn Kesirniñ tefsiri

Mu'avvizeteyn — sığınma sureleriniñ tefsiri. Bu eki sure Medine'de nazil olğan. İmam Ahmad dedi: Bize Affan rivayet etti, dedi: Bize Hammad bin Salama rivayet etti, dedi: Asim bin Bahdala, Zur bin Hubeyşten bizge haber berdi. Zur dedi: Übey bin Ka'bqa dedim: «İbn Mas'ud mu'avvizeteynni öz mushafına yazmaymı?»

O: «Şehadet etem ki, Allahnıñ Resulı maña Cebrailniñ onğa: “Qul a'uzu bi-Rabbi l-falaq” degenini haber berdi. Men de ayttım. Soñ: “Qul a'uzu bi-Rabbi n-nas” dedi. Men de ayttım. Biz de Peyğamber sallallahu aleyhi ve sellem ne aytqan ise, şunı aytamız», dedi.

Bu rivayetni Ebu Bakr al-Humaydi öz Musnedinde, Sufyan bin Uyayna vasıtasınen, Abda bin Abi Lubaba ve Asim bin Bahdala’dan, olar ise Zur bin Hubeyşten rivayet etti. Zur dedi: Übey bin Ka'b’dan mu'avvizeteyn aqqında soradım: «Ey Ebu’l-Munzir, qardaşıñ İbn Mas'ud olarnı mushafından silip taşlay», dedim. O: «Men Allahnıñ Resulından soradım. O: “Maňa: ‘De’, denildi, men de ayttım”, dedi.

Biz de Allahnıñ Resulı aytqan kibi aytamız», dedi. Ahmad da rivayet etti: Vaki' bizge, Sufyan Asimden, Asim Zurdan rivayet etti. Zur dedi: İbn Mas'ud’dan eki mu'avviz sure aqqında soradım. O: «Men Peyğamberden olar aqqında soradım.

O: “Maňa aytmaq buyurıldı, men de sizge ayttım; siz de aytıñ”, dedi», dedi. Übey: «Peyğamber bizge ayttı, biz de aytamız», dedi. Al-Buhari rivayet etti: Ali bin Abdullah bizge, Sufyan bizge, Abda bin Abi Lubaba Zur bin Hubeyşten rivayet etti; Asim de Zurdan rivayet etti. Zur dedi: Übey bin Ka'b’dan soradım: «Ey Ebu’l-Munzir, qardaşıñ İbn Mas'ud şunı ve şunı ayta», dedim.

O: «Men Peyğamberden soradım. O: “Maňa: ‘De’, denildi, men de ayttım”, dedi. Biz de Allahnıñ Resulı aytqan kibi aytamız», dedi. Al-Buhari ve an-Nasa'i de bu rivayetni Qutayba, Sufyan bin Uyayna, Abda ve Asim bin Abi’n-Najud, Zur bin Hubeyş ve Übey bin Ka'b silsilesiyle rivayet ettiler.

Al-Hafiz Ebu Ya'la dedi: Al-Azraq bin Ali bizge, Hassan bin Ibrahim bizge, as-Salt bin Bahram Ibrahimden, o ise Alqama’dan rivayet etti. Alqama dedi: Abdullah mu'avvizeteynni mushafından silip taşlar ve: «Allahnıñ Resulına yalnız olarnıñnen sığınmaq buyurıldı, Abdullah ise olarnı oqumaz edi», der edi. Abdullah bin Ahmad, al-A'mash, Ebu Ishaq ve Abdurrahman bin Yazid rivayetiyle de bunı nakil etti: Abdullah mu'avvizeteynni mushaflarından silip: «Bular Allahnıñ Kitabından degil», der edi. Al-A'mash dedi: Asim bizge, Zur bin Hubeyş Übey bin Ka'b’dan rivayet etti.

Übey dedi: «Biz bu eki sure aqqında Allahnıñ Resulından soradıq. O: “Maňa: ‘De’, denildi, men de ayttım”, dedi.» Qariyler ve faqihlerniñ çoğuna malüm olğan bir rivayetke köre, İbn Mas'ud mu'avvizeteynni mushafına yazmağan. Belki de olarnı Peyğamberden eşitmegen ve bu sureler onıñ yanında tawatur derecesine yetmegen.

Soñra, belki, sahabeler — Allah olardan razı olsun — olarnı imam mushaflarına yazıp, mushaflarnı bu surelernen beraber bütün memleketlerge yibergeninden soñ, cemaatniñ sözüne qaytqan. Hamd ve nimet Allah içündir. Muslim öz Sahihinde rivayet ete: Qutayba bizge, Jarir Bayan’dan, o Qays bin Abi Hazimden, o ise Uqba bin Amirden rivayet etti. Uqba dedi: Allahnıñ Resulı sallallahu aleyhi ve sellem: «Bu gece maña öyle ayetler nazil olğanını körmediñmi?

Olardan evvel bunıñ kibi ayetler hiç körülmegen: “Qul a'uzu bi-Rabbi l-falaq” ve “Qul a'uzu bi-Rabbi n-nas”», dedi. Ahmad, Muslim, at-Tirmidhi ve an-Nasa'i de bu rivayetni Isma'il bin Abi Khalid, Qays bin Abi Hazim ve Uqba silsilesiyle rivayet ettiler. At-Tirmidhi: «Hasan-sahih», dedi.

Başqa bir rivayet yolu: İmam Ahmad dedi: Al-Walid bin Muslim bizge, İbn Jabir bizge, al-Qasim Ebu Abdurrahman Uqba bin Amirden rivayet etti. Uqba dedi: «Men Resulullahnı dar bir dağ keçidinde alıp bara edim. O maña: “Ey Uqba, minip almaymısañ?” dedi.

Men bunı asi olmaq ola dep qorqtım. Allahnıñ Resulı tüşti, men bir az minip oldım, soñra o da minip aldı. Soñ: “Ey Uqayb, insanlarnıñ oquğan eñ hayırlı eki suresini ögreteyimmi?” dedi. “Evet, ey Allahnıñ Resulı”, dedim. O maña “Qul a'uzu bi-Rabbi l-falaq” ve “Qul a'uzu bi-Rabbi n-nas”nı oqudı.

Namaz iqamet etildi, Resulullah öne çıqıp olarnı oqudı. Soñ yanıma kelip: “Ey Uqayb, nasıl tapdın? Yatqanda ve turğanda olarnı oqu”, dedi.» An-Nasa'i bu rivayetni Al-Walid bin Muslim ve Abdullah bin al-Mubarakdan, ekisi de İbn Jabirden rivayet etti.

Ebu Dawud ve an-Nasa'i de İbn Wahb, Mu'awiya bin Salih, al-Ala bin al-Harith ve al-Qasim bin Abdurrahman vasıtasınen Uqbadan rivayet ettiler.

Başqa bir rivayet yolu: Ahmad dedi: Ebu Abdurrahman bizge, Sa'id bin Abi Ayyub bizge, o Yezid bin Abd al-Aziz ar-Ru'ayni ve Ebu Marhum, Yezid bin Muhammed al-Qurashiden, o Ali bin Rabbahdan, o ise Uqba bin Amirden rivayet etti. Uqba dedi: «Resulullah maña her farz namazdan soñ mu'avvizatnı oqumağımnı emir etti.» Ebu Dawud, at-Tirmidhi ve an-Nasa'i bunı Ali bin Abi Rabbahdan bir qaç rivayet yolu ile nakil ettiler. At-Tirmidhi bunı «ğarib» dep ayttı.

Başqa bir rivayet yolu: Ahmad dedi: Yahya bin Ishaq bizge, İbn Lahi'a bizge, Mishrah bin Ha'an Uqba bin Amirden rivayet etti. Uqba dedi: Resulullah maña: «Eki mu'avviz sureyi oqu, çünki olarnıñğa teñ kelgenini oqumazsıñ», dedi. Bunı yalğız Ahmad rivayet etti.

Başqa bir rivayet yolu: Ahmad dedi: Haywa bin Shurayh bizge, Baqiyya bizge, Buhayr bin Sa'd Khalid bin Ma'dandan, o Jubayr bin Nufayrdan, o ise Uqba bin Amirden rivayet etti. Uqba dedi: Resulullahqa boz bir qatır bağışlandı. O minip aldı, Uqba ise onıñ qatırınıñ yügeninden tutıp alıp bara edi. Resulullah: «“Qul a'uzu bi-Rabbi l-falaq”nı oqu», dedi.

Men sureyi ta tamamlağance o maña tekrar ayttırdı. Men bu surege pek ehemmiyet bermegenimni añlağan soñ: «Belki de onı hafife aldıñ? Namazda onıñ kibi bir şeyni oqumaysıñ», dedi. An-Nasa'i bunı Amr bin Uthmandan, o ise Baqiyyadan rivayet etti.

An-Nasa'i bunı Sufyandan, o Mu'awiya bin Salihden, o Abdurrahman bin Jubayr bin Nufayrdan, o babası vasıtasınen Uqbadan da rivayet etti. Uqba Allahnıñ Resulından mu'avvizeteyn aqqında sorğan ve rivayetniñ qalğanı da buña yaqın edi.

Başqa bir rivayet yolu: An-Nasa'i dedi: Muhammad bin Abd al-A'la bizge, al-Mu'tamir bizge, o an-Nu'mandan, o Ziyad Ebu’l-Asaddan, o ise Uqba bin Amirden rivayet etti. Resulullah: «İnsanlar bu eki sureden daa hayırlı bir şeynen sığınmadılar: “Qul a'uzu bi-Rabbi l-falaq” ve “Qul a'uzu bi-Rabbi n-nas”», dedi.

Başqa bir rivayet yolu: An-Nasa'i dedi: Qutayba bizge, al-Layth İbn Ajlandan, o Sa'id al-Maqbariden, o ise Uqba bin Amirden rivayet etti. Uqba dedi: «Resulullahnen yürip bara edim. O: “Ey Uqba, ayt”, dedi. Men: “Ne aytayım?”

dedim. O susıp qaldı, soñ: “Ayt”, dedi. Men: “Ey Allahnıñ Resulı, ne aytayım?” dedim. O susıp qaldı. Men: “Allahım, bunı maña qaytadan ayttır”, dedim. O: “Ey Uqba, ayt”, dedi. Men: “Ey Allahnıñ Resulı, ne aytayım?” dedim.

O: “‘Qul a'uzu bi-Rabbi l-falaq’ de”, dedi. Men soñuna qadar oqudım. Soñ: “Ayt”, dedi. Men: “Ey Allahnıñ Resulı, ne aytayım?” dedim. O: “‘Qul a'uzu bi-Rabbi n-nas’ de”, dedi. Men soñuna qadar oqudım. Şonda Allahnıñ Resulı: “Hiç bir tilekçi bu eki surege teñ bir şey tilemegen ve hiç bir sığınğan bu eki surege teñ bir şeyge sığınmağan”, dedi.»

Başqa bir rivayet yolu: An-Nasa'i dedi: Muhammad bin Yasar bizge, Abdurrahman bizge, Mu'awiya al-Ala bin al-Harithten, o Makhuldan, o ise Uqbadan rivayet etti. Resulullah sabah namazında bu eki sureyi oqudı.

Başqa bir rivayet yolu: An-Nasa'i dedi: Qutayba bizge, al-Layth Yezid bin Abi Habibten, o Ebu Imran Aslamdan, o ise Uqba bin Amirden rivayet etti. Uqba dedi: «Resulullah minip ketkende artından yetiştim, qolumnı ayağına qoyıp: “Mağa Hud suresini ya Yusuf suresini oqu”, dedim. O: “Allah yanında “Qul a'uzu bi-Rabbi l-falaq”tan daa faydalı bir şeyni oqumazsıñ”, dedi.»

Başqa bir hadis: An-Nasa'i dedi: Mahmud bin Khalid bizge, al-Walid bizge, Ebu Amr al-Awza'i bizge, Yahya bin Abi Kathir Muhammad bin Ibrahim bin al-Harithten, o Ebu Abdullahdan, o İbn A'ish al-Juhaniden rivayet etti. Peyğamber onğa: «Ey İbn A'ish, sığınğanlarnıñ sığınmaq içün qullanğan eñ hayırlı şeyini saña bildireyimmi?» dedi. O: «Evet, ey Allahnıñ Resulı», dedi.

Peyğamber: «“Qul a'uzu bi-Rabbi l-falaq” ve “Qul a'uzu bi-Rabbi n-nas” — bu eki sure», dedi. Uqba’dan kelgen bu rivayet yolları ondan mütevatir derecesinde olup, bir çok hadis mütehassısına köre, qatiy bilgi berir. Sa'd bin Abi Waqqas ve Farwa bin Mujahidniñ Uqba’dan rivayetinde evvelden: «Saña Tevrat, Injil, Zabur ve Quran içinde misli nazil olmağan üç sureyi ögreteyimmi?» denilgen edi: «Qul huwa Allahu ahad», «Qul a'uzu bi-Rabbi l-falaq» ve «Qul a'uzu bi-Rabbi n-nas».

Başqa bir hadis: İmam Ahmad dedi: Isma'il bizge, al-Jurayri Ebu’l-Ala’dan rivayet etti. Ebu’l-Ala dedi: Bir adam: «Biz Resulullahnen seferde edik; insanlar nöbetleşip minip bara edi, arqamızda ise az suv bar edi. Resulullahnıñ minme nöbeti ve menim nöbetim kelgeninde, o maña yetişip omuzumğa urdı ve: “‘Qul a'uzu bi-Rabbi l-falaq’ de”, dedi. Resulullah sureyi oqudı, men de onıñnen beraber oqudım.

Soñ: “‘Qul a'uzu bi-Rabbi n-nas’ de”, dedi. Resulullah oqudı, men de oqudım. Soñ: “Namaz qılğanıñda bu ekisini oqu”, dedi.» Zahir olğanına köre, bu adam Uqba bin Amir edi. Allah daa yahşı bilir. An-Nasa'i bunı Ya'qub bin Ibrahimden, o İbn Ulayyadan rivayet etti.

Başqa bir hadis: An-Nasa'i dedi: Muhammad bin al-Muthanna bizge, Muhammad bin Ja'far bizge, Abdullah bin Sa'id Yezid bin Ruman’dan, o Uqba bin Amirden, o Abdullah al-Aslamiy, yani İbn Unaysden rivayet etti. Resulullah qolını onıñ köksüne qoyıp: «Ayt», dedi. Men ne aytacağımnı bilmedim. Soñ maña: «Ayt», dedi.

Men: «Qul huwa Allahu ahad», dedim. Soñ maña: «Ayt», dedi. Men: «Yaratqanınıñ şerrinden tañnıñ Rabbine sığınırım», dedim ve sureyi tamamladım. Soñ maña: «Ayt», dedi. Men: «İnsanlarnıñ Rabbine sığınırım», dedim ve sureyi tamamladım.

Resulullah: «Şöyle sığın. Sığınğanlar olarnıñ kibi hiç bir şeynen sığınmadılar», dedi.

Başqa bir hadis: An-Nasa'i dedi: Amr bin Ali Ebu Hafs bizge, Badal bizge, Shaddad bin Sa'id Ebu Talha Sa'id al-Jurayriden, o Ebu Nadhradan, o Cabir bin Abdullahdan rivayet etti. Cabir dedi: Allahnıñ Resulı maña: «Oqu, ey Cabir», dedi. Men: «Anam ve babam saña fida olsun, ne oquyım?» dedim.

O: «“Qul a'uzu bi-Rabbi l-falaq” ve “Qul a'uzu bi-Rabbi n-nas”nı oqu», dedi. Men olarnı oqudım. O: «Bu ekisini oqu; olarnıñ kibi bir şeyni oqumazsıñ», dedi.

Aişeniñ rivayeti evvelden keçti: Allahnıñ Resulı bu surelerni oqup, avuçlarına üfler ve olarnen başını, yüzüni ve bedeniniñ öñki qısmını sıypay edi. İmam Malik İbn Shihab, Urwa ve Aişe silsilesiyle rivayet etti: Allahnıñ Resulı hastalanğanında özüne mu'avvizeteynni oqup üfler edi. Hastalığı ağırlaşqanda, bereketine ümit bağlap, men onıñ özüne oquy ve qolunen sıypay edim. Al-Buhari bunu Abdullah bin Yusufdan, Muslim Yahya bin Yahyadan, Ebu Dawud al-Qa'nabiden, an-Nasa'i Qutaybadan, İbn al-Qasim ve Isa bin Yunustan, İbn Majah ise Ma'n ve Bishr bin Umardan rivayet etti.

Bu sekiz ravi Malikden rivayet etti. «Nun» suresiniñ soñunda Ebu Sa'idniñ rivayeti de keçti: Allahnıñ Resulı cinlerniñ köz tiymesinden ve insan közünden sığınır edi. Mu'avvizeteyn nazil olğan soñ, olarnı alıp, qalğan sığınma sözlerini terk etti. At-Tirmidhi, an-Nasa'i ve İbn Majah rivayet ettiler. At-Tirmidhi bunı «hasan hadis» dep ayttı.

İbn Abi Hatim dedi: Ahmad bin Isam bizge, Ebu Ahmad az-Zubayri bizge, Hasan bin Salih Abdullah bin Muhammad bin Aqildan, o Cabirden rivayet etti. Cabir: «Al-falaq — tañ», dedi. Al-Awfi İbn Abbasdan da: «Al-falaq — tañ», dep rivayet etti. Mujahid, Sa'id bin Jubayr, Abdullah bin Muhammad bin Aqil, al-Hasan, Qatada, Muhammad bin Ka'b al-Qurazi, İbn Zayd ve Malik, Zayd bin Aslamdan buña uqsarını rivayet ettiler.

Al-Qurazi, İbn Zayd ve İbn Jarir: «Bu, Allahnıñ “tañnı yaran” sözine uqsay», dediler. Ali bin Abi Talha İbn Abbasdan: «Al-falaq — yaratılış», dep rivayet etti. Al-Dahhak da: «Allah Peyğamberine bütün mahlûqatnıñ şerrinden sığınmağa emir etti», dedi. Ka'b al-Ahbar: «Al-falaq — cehennem içinde bir evdir.

Qapısı açılğanında, içindeki şiddetli sıcaq sebebinden bütün cehennem ehli feryat eter», dedi. İbn Abi Hatim bunı rivayet etti. Soñ: Babam bizge, Suhayl bin Uthman bizge, adı bildirgen bir adam as-Suddiyden, o Zayd bin Ali’den, o ise babalarından rivayet etti: «Al-falaq — cehennemniñ dibindeki, üstü qapalı bir quyu. Qapağı açılğanında, ondan çıqqan odun şiddetli sıcağından cehennem feryat ete.»

Bu ma'na Amr bin Abasa, as-Suddiy ve başqalarından da rivayet etildi. Bu aqqında Peyğamberge nisbet etilgen bir inkâr etilgen hadis bar. İbn Jarir dedi: Ishaq bin Wahb al-Wasiti maña, Mas'ud bin Musa bin Mishkan al-Wasiti maña, Nasr bin Khuzayma al-Khurasani Shu'ayb bin Safwandan, o Muhammad bin Ka'b al-Quraziden, o Ebu Hurayradan, o Peyğamberden rivayet etti: «Al-falaq — cehennem içinde üstü qapalı bir quyu.» Onıñ isnadı ğaribdir ve Peyğamberge nisbet etilmesi sahih degil.

Ebu Abdurrahman al-Hubuli: «Al-falaq — cehennemniñ adlarından biridir», dedi. İbn Jarir: «Doğru söz birincisidir: al-falaq — tañnıñ yarılması», dedi. Bu doğru sözdür ve al-Bukhari de öz Sahihinde bunı saylağan.

«Qaranlıq çökkende gece qaranlığınıñ şerrinden» aqqında Mujahid: «Geceniñ qaranlığı çökkende; yani, kün batqanda», dedi. Al-Bukhari ondan bunı rivayet etti; İbn Abi Najih de Mujahidden rivayet etti. İbn Abbas, Muhammad bin Ka'b al-Qurazi, al-Dahhak, Khasif, al-Hasan ve Qatada da: «Qaranlığınen kelgen gece», dediler. Az-Zuhri: «Güneş batqanda», dedi.

Atiyya ve Qatada: «Gece qaranlığı basqanda», dediler. Ebu’l-Muhazzim Ebu Hurayradan: «Bu — yulduz», dep rivayet etti. İbn Zayd: «Araplar Surayya yulduzı batqan vaqıtını “ğasiq” dep ayta edi. Onıñ batqanında hastalıqlar ve veba çoğaya, çıqqanında ise azaya edi», dedi.

İbn Jarir dedi: Bu sözni aytqanlarnıñ rivayetleri bar. Maña Nasr bin Ali, Bakkar bin Abdullah — Hammadnıñ yeğeni — rivayet etti: Muhammad bin Abdulaziz bin Umar bin Abdurrahman bin Awf, babası, Ebu Salama, Ebu Hurayradan, o Peyğamberden rivayet etti: «“Qaranlıq çökkendeki ğasiqnıñ şerrinden” — yulduz ğasiq», dedi. Men aytam: Bu hadisni Peyğamberge nisbet etmek sahih degil. İbn Jarir: «Başqaları bu — aydır», dedi.

Bu sözni aytqanlarnıñ asıl dalili İmam Ahmadnıñ rivayetidir: Ebu Dawud al-Hafari, İbn Abi Dhi'b, al-Harith ve Ebu Salama vasıtasınen Aişeden rivayet etti: Allahnıñ Resulı elimden tutıp, çıqqan ayğa körsetti ve: «Bu ğasiqnıñ şerrinden Allahqa sığın», dedi. At-Tirmidhi ve an-Nasa'i tefsir kitaplarında Muhammad bin Abdurrahman bin Abi Dhi'b, onıñ dayısı al-Harith bin Abdurrahman ve Ebu Salama silsilesiyle rivayet ettiler. At-Tirmidhi: «Hasan-sahih», dedi. Rivayetniñ lafzı: «Bunıñ şerrinden Allahqa sığın; çünki bu, qaranlığı basqan ğasiq», edi.

Birinci sözni, yani «qaranlığınen kirgen gece» degen ma'nanı saylağanlar: «Bu bizim sözimizge qarşı degil. Ay — geceniñ nişanesidir ve tek geceleyin tesir eter; yulduzlar da tek geceleyin yalıra. Demek ki, bu bizim aytqanımızğa qayta», dediler. Allah daa yahşı bilir.

«Tüymelerge üflegenlerniñ şerrinden» sözünde Mujahid, Ikrima, al-Hasan, Qatada ve al-Dahhak: «Sihirbaz qadınlarnı közde tuta», dediler. Mujahid: «Tüymelerge dua oqup üflegenlerinde», dedi. İbn Jarir dedi: İbn Abd al-A'la bizge, Ibn Thawr bizge, Ma'mar İbn Tawusdan, o babasından rivayet etti. Babası: «Yılan ve jinnilikke tutılğan kimselerge oqulğan tılsım sihirge eñ yaqın şeylerdendir», dedi.

Başqa hadiste Cebrail Allahnıñ Resulına kelip: «Ey Muhammed, hastalandıñmı?» dedi. O: «Evet», dedi. Cebrail: «Allahnıñ adınen saña dua oquyım: saña azap bergen her bir hastalıqtan, her bir hasetçi ve köz tiydirgenniñ şerrinden.

Allah saña şifa bersin», dedi. Belki bu, Peyğamber sallallahu aleyhi ve sellem sihirlengen vaqıtta hastalanğanı sebebinden edi. Soñra Allah onı afiyetke keltirdi, şifa berdi ve yahudiy sihirbaz hasetçilerniñ hilesini öz başlarına qaytardı; olarnıñ tuzağı özlerine qayıp, rezil oldılar. Bütün bunen beraber, Allahnıñ Resulı yahudiyge hiç bir kün serzeniş etmedi; Allah onıñ şerrini kâfi etti, şifa ve afiyet berdi.

İmam Ahmad dedi: Ebu Mu'awiya bizge, al-A'mash bizge, Yezid bin Hayyan Zayd bin Arqamdan rivayet etti. Zayd dedi: «Bir yahudiy Peyğamberge sihir yaptı ve Peyğamber bir qaç kün hastalandı. Cebrail kelip: “Bir yahudiy saña sihir yaptı; filân quyuğa saña tüymeler bağladı. Birini yiberip, olarnı çıqarttır”, dedi.

Allahnıñ Resulı adam yiberdi, tüymeler çıqarıldı ve olarnı çözdiler. Şonda Allahnıñ Resulı, sanki bayavdan azat etilgen kibi, turdı. Ölümi yaqınlaşqance yahudiyge bu aqqında söz etmedi ve onıñ yüzüne körmegen kibi oldı.» An-Nasa'i bunı Hinnad’dan, o Ebu Mu'awiya Muhammad bin Hazimden rivayet etti.

Al-Bukhari öz Sahihindeki «Tıbb Kitabı»nda dedi: Abdullah bin Muhammad bizge: «Sufyan bin Uyaynanı eşittim, o: “Bizge bu hadisni ilk olaraq İbn Jurayj rivayet etti; o, maña Urwanıñ ailesinden Urwağa qadar rivayet etti, men de Hishamdan soradım, o ise babasından, o da Aişeden rivayet etti. Aişe dedi: Allahnıñ Resulına sihir yapıldı; o, qadınlarınen yaqınlıq yapqanını sanır, amma aslında yapmaz edi. Sufyan dedi: Sihrniñ bu şekli eñ şiddetlisidir. Soñra Peyğamber: ‘Ey Aişe, Allahnıñ Oña dua etkenim aqqında meniñ duama cevap bergenini bildiñmi?

Eki adam maña kelip, biri başımnıñ, digeri ayaqlarımnıñ yanına oturdı. Başımnıñ yanında olğan digerine: “Bu adamnıñ ne oldı?” dedi. O: “Oña sihir yapılğan”, dedi. “Kim yaptı?” dedi. “Lubayd bin al-A'sam, Banu Zurayq qavmından, yahudiylerniñ müttefiği olğan bir münafıq”, dedi.

“Ne ile?” dedi. “Taraqnıñ ve taraqqa yapışqan saç-parçalarnıñ yardımınen”, dedi. “Nerede?” dedi. “Erkek hurma çiçeğiniñ qabığı içinde, Bir Dhi Arwan quyu­sında, quyu taşınıñ astında”, dedi’,» dedi. Aişe ayta: Peyğamber quyuğa kelip, olarnı çıqarttı ve: ‘Bu maña körsetilgen quyu.

Onıñ suvı xına suvı kibi, hurma ağaçları ise şeytan başları kibi körüne’, dedi. Ol çıqarıldı. Men: ‘Onıñ tesirini yoq etmegecekmiñ?’ dep sordım. Yani: sihirni bozañmı? O: ‘Allah meni şifalandırdı. İnsanlardan birine qarşı yamanlıq başlatmaq istemeyim’, dedi.”

Bu rivayetni Isa bin Yunus, Ebu Damra Anas bin Iyad, Ebu Usama ve Yahya al-Qattan da rivayet etti. Onıñ bir rivayetinde Aişe: «O, bir şeyi yapqanını sanır, amma yapmağan edi», dedi. Diger rivayetinde: «Quyuğa topraq töküp kömmekni emir etti», denile. Hishamdan bunı İbn Abi’z-Zinad ve al-Layth bin Sa'd da rivayet etkeni añlatıldı.

Muslim bunı Ebu Usama Hammad bin Usama ve Abdullah bin Numayrden rivayet etti. Ahmad Afwan, o Wuhayb, o Hisham silsilesiyle rivayet etti. İmam Ahmad İbrahim bin Khalid, o Rabbah, o Ma'mar, o Hisham, o babası, o Aişe silsilesiyle de rivayet etti. Aişe dedi: Allahnıñ Resulı altı ay boyunca qadınlarınen yaqınlıq yapqanını sanır, amma aslında yapmaz edi.

Eki melek kelip, biri başı yanında, digeri ayaqları yanında oturdı. Biri digerine: «Oña ne oldı?» dedi. O: «Oña sihir yapılğan», dedi. «Kim yaptı?» dedi. «Lubayd bin al-A'sam», dedi. Hadisniñ qalğanı da buña yaqın.

Mufassir ath-Tha'labi öz tefsirinde dedi: İbn Abbas ve Aişe — Allah olardan razı olsun — rivayet ettiler: Bir yahudiy bala Allahnıñ Resulına hızmet ete edi. Yahudiyler onıñ yanına kelip, onıñ fikirini bozğan soñ, o Peyğamberniñ tarağından qalğan saç-parçasını ve taraqnıñ bir qaç dişini alıp, yahudiylerge berdi; olar bunen sihir yaptılar. Bunu yahudiylerden Lubayd bin al-A'sam adlı bir adam yaptı ve Banu Zurayq qavmınıñ Dhi Arwan dep atalğan quyu­sına qoydı. Allahnıñ Resulı hastalandı, başınıñ saçları töküldi ve altı ay boyunca qadınlarınen yaqınlıq yapqanını sanıp, amma yapmay edi.

O zayıflap bara, amma başına ne kelgenini bilmey edi. Bir kün uyquda olğanında eki melek kelip, biri başı yanında, digeri ayaqları yanında oturdı. Ayaqları yanındakisi başı yanındakisine: «Bu adamnıñ ne oldı?» dedi. O: «Sihir yapılğan», dedi.

«Ne sihiri?» dedi. «Sihir», dedi. «Kim sihir yaptı?» dedi. «Yahudiy Lubayd bin al-A'sam», dedi. «Ne ile sihir yaptı?» dedi. «Taraq ve taraqqa yapışqan saç-parçası ile», dedi. «O nerede?» dedi. «Erkek hurma çiçeğiniñ qabığı içinde, quyu taşınıñ altında, Banu Zurayq qavmınıñ Dhi Arwan quyu­sında», dedi.

Qabıq — hurma çiçeğiniñ qabığı; quyu taşı ise quyu dibinde çıqıntı yapqan ve suv çıqarğan adam üstüne basqan taş. Resulullah qorqunen uyandı ve: «Ey Aişe, Allahnıñ hastalığım aqqında maña haber bergenini bilmediñmi?» dedi. Soñra Allahnıñ Resulı Ali, az-Zubayr ve Ammar bin Yasirni yiberdi.

Olar quyu suvını xına macunu kibi bolğanına qadar çıqarttılar, soñ taşnı köterip, hurma çiçeğiniñ qabığını çıqardılar. İçinde başınıñ saç-parçası ve taraqnıñ bir qaç dişi bar edi; ayrıca on eki tüymesi olğan ve iğneler qa­dalğan ip de bar edi. Allah bu eki sureyi nazil etti. Peyğamber her bir ayetni oquğan sayın bir tüyme çözüle edi.

Soñki tüyme çözülgende Allahnıñ Resulı hafiflik his etti ve sanki bayavdan azat etilgen kibi turdı. Cebrail: «Allahnıñ adınen saña dua oquyım; saña azap bergen her şeyden, hasetçi ve köz tiydirgenniñ şerrinden. Allah saña şifa bersin», der edi. Sahabeler: «Ey Allahnıñ Resulı, bu yaman adamnı tutıp öltürmeyikmi?»

dediler. Allahnıñ Resulı: «Allah meni şifalandırdı. İnsanlarğa qarşı yamanlıq başlatmaq istemeyim», dedi. Mufassir bunı isnadsız rivayet etti; rivayette ğarib şeyler, bazı qısımlarında ise şiddetli munkerlik bar. Bazı qısımlarına evvel keçken hadislerde şahidler bar. Allah daa yahşı bilir.

«Yaratqanınıñ şerrinden» — Allah yaratqan mahlûqatnıñ tamamınıñ şerrinden demektir. Thabit al-Bunani ve al-Hasan al-Basri: «Allah yaratqan şeylerniñ içinde cehennem, Iblis ve onıñ nesli bar», dediler.

«Tüymelerge üflegenlerniñ şerrinden» aqqında Mujahid, Ikrima, al-Hasan, Qatada ve al-Dahhak: «Sihirbaz qadınlar», dediler. Mujahid: «Olar dua oqup, tüymelerge üflegenlerinde», dedi. İbn Jarir dedi: İbn Abd al-A'la bizge, İbn Thawr bizge, Ma'mar İbn Tawusdan, o babasından rivayet etti. Babası: «Yılan ve jinnilikke tutılğan kimselerge oqulğan tılsım sihirge eñ yaqın şeylerdendir», dedi.

Başqa hadiste Cebrail Allahnıñ Resulına kelip: «Ey Muhammed, hastalandıñmı?» dedi. O: «Evet», dedi. Cebrail: «Allahnıñ adınen saña dua oquyım: saña azap bergen her bir hastalıqtan, her bir hasetçi ve köz tiydirgenniñ şerrinden.

Allah saña şifa bersin», dedi. Belki bu, Peyğamber sallallahu aleyhi ve sellem sihirlengen vaqıtta hastalanğanı sebebinden edi. Soñra Allah onı afiyetke keltirdi, şifa berdi ve yahudiy sihirbaz hasetçilerniñ hilesini öz başlarına qaytardı; olarnıñ tuzağı özlerine qayıp, rezil oldılar. Bütün bunen beraber, Allahnıñ Resulı yahudiyge hiç bir kün serzeniş etmedi; Allah onıñ şerrini kâfi etti, şifa ve afiyet berdi.

«Vesvese bergen ve gizlengen» ayetinde Sa'id bin Jubayr İbn Abbasdan rivayet etti. İbn Abbas dedi: «Şeytan insan balasınıñ qalbinde çömelip otura. İnsan gafletke tüşkeninde vesvese ete; Allahnı añğanda ise gizlenip, geri çeke.» Mujahid ve Qatada da şunı ayttılar.

Al-Mu'tamir bin Sulayman babasından rivayet etti: O: «Mağa aytılğanına köre, şeytan, yani vesvese, insan qayğılı ya da quvançlı olğanında qalbine üfley. İnsan Allahnı añğanda ise gizlenir», dedi. Al-Awfi İbn Abbasdan bu ayet aqqında rivayet etti: «Vesvese berici — şeytandır; o emir ete, insan itaat etkeninde ise gizlenir.»

Bular Allah عز وجل-nıñ üç sıfatıdır: rububiyet, mülk ve uluhiyet. O — her şeyniñ Rabbi, Saibi ve İlahıdır. Bütün şeyler Onıñ yaratqanı, Onıñ mülkü ve Onıñ qullarıdır. Bu sebepten, sığınğan kimsege bu sıfatlar Saibi olğan Allahqa, insanğa vekil etilgen vesveseçi ve gizlenüvci şeytannıñ şerrinden sığınmaq emir etildi.

Adem balasınıñ içinde fesat ve pisliklerni güzel körsetgen bir şeytan-yoldaşı olmayan bir kimse yoqtır; şeytan bunı yapmaqta hiç bir imkanını qaldırmay. Allah qorçalağan kimseden başqa kimse emniyette degil. Sahihte: «Sizden her birine bir yoldaş tayin etilmegen bir kimse yoqtır», dep kelgen. Sahabeler: «Ey Allahnıñ Resulı, saña da mı?»

dediler. O: «Evet; lâkin Allah maña onıñğa qarşı yardım etti, o musulman oldı, maña tek hayırlı şeyni emir ete», dedi. Sahihte Enesniñ rivayetinde de, Allahnıñ Resulı itikâfta olğanında, Safiyya Peyğamberni ziyaret etkeni ve Peyğamberniñ gece onı evine qadar uzatqanı aqqında hadis bar. Ansardan eki adamğa rast kelgeninde, olar Resulullahnı körip tez yüridiler.

Resulullah: «Ağır olıñ, bu — Safiyya bint Huyay», dedi. Olar: «Subhanallah, ey Allahnıñ Resulı!» dediler. O: «Şeytan, insan balasınıñ qanı aqağan kibi, içinden aqa. Qalplerıñızğa bir şübhe, ya da yamanlıq sala dep qorqtım», dedi.

Al-Hafiz Ebu Ya'la al-Mawsili dedi: Muhammad bin Bahr bizge, Adi bin Abi Imara bizge, Ziyad an-Numayri Anas bin Malikden rivayet etti. Anas dedi: Allahnıñ Resulı: «Şeytan insan balasınıñ qalbine burnun qoyar. İnsan Allahnı añğanda gizlenir; unutqanında ise qalbine yapışır. İşte bu — vesveseçi ve gizlenüvci şeytandır», dedi.

Bu ğarib rivayettir. İmam Ahmad dedi: Muhammad bin Ja'far bizge, Shu'ba bizge, Asim Ebu Tamimadan eşitkenini rivayet etti. Ebu Tamima dedi: Resulullahnıñ artında minip bara edim. Peyğamberniñ eşegi sürçti. Men: «Şeytan belâsıñı bersin», dedim.

Peyğamber: «“Şeytan belâsıñı bersin” deme. Bunı aytqanıñda şeytan büyüklene ve: “Onı öz quvetimnen yıqtım”, deye. “Bismillah” degeniñde ise sinek kibi küçülir», dedi. Bunı yalğız Ahmad rivayet etti; isnadı yahşı ve quvetlidir.

Bunda qalb Allahnı añğan vaqıt şeytannıñ küçülip, mağlup olğanına; Allah añılmağanda ise büyüklep, üstün kelgenine delâlet bar.

İmam Ahmad dedi: Ebu Bakr al-Hanafi bizge, al-Dahhak bin Uthman bizge, Sa'id al-Maqbari Ebu Hurayradan rivayet etti. Ebu Hurayra dedi: Allahnıñ Resulı: «Biriniz mescitte olğanda, şeytan atınıñ yanında turğan adam kibi yanına kele. İnsan onıñğa boyun eğgende, onı sıkıp bağlay ya da ağzını bağlay», dedi. Ebu Hurayra: «Siz bunı körersiñiz: bağlanğan adam yana tüşken kibi körüne ve Allahnı añmaz.

Ağzı bağlanğan ise ağzını açıp, Allah عز وجل-ni añmaz», dedi. Bunı yalğız Ahmad rivayet etti.

Bu husus tek Adem balalarına mı mahsus, yoxsa adem balalarınen cinlerni de qapsaymı? Bu aqqında eki söz bar. Cinler de «insanlar» lafzına umumiy ifade olaraq kirgen ola. İbn Jarir: «Cinler içinde erkekler lafzı qullanılğanı rivayet etilgen; bu sebepten olarnı “insanlar” dep adlandırmaq yadıranacaq şey degil», dedi.

Ayetniñ soñunda: «Cinlerden ve insanlardan» denildi. Bu, ikinci sözni quvetlendire. Başqa bir izahqa köre, «insanlarnıñ kökslerinde vesvese etken» kimseler cin ve insan şeytanlarıdır. Allah: «Böylece her peyğamber içün insan ve cin şeytanlarından düşmanlar yaptıq; olar bir-birlerine aldatıcı, bezelgen sözlerni vahiy ete», dedi.

İmam Ahmad da Vaki', al-Mas'udi, Ebu Umar ad-Dimashqi, Ubayd bin al-Khashkhash ve Ebu Dharr silsilesiyle rivayet etti. Ebu Dharr dedi: «Mescitte olğan Allahnıñ Resulınıñ yanına kelip oturdım. O: “Ey Ebu Dharr, namaz qıldıñmı?” dedi.

Men: “Yoq”, dedim. O: “Tur ve namaz qıl”, dedi. Men turıp namaz qıldım, soñ oturdım. O: “Ey Ebu Dharr, insan ve cin şeytanlarınıñ şerrinden Allahqa sığın”, dedi. Men: “Ey Allahnıñ Resulı, insanlarnıñ da şeytanları barmı?”

dedim. O: “Evet”, dedi. Men: “Namaz aqqında ne dersin?” dedim. O: “Namaz — qoyulğan bir hayırdır; isteyen az qılar, isteyen köp qılar”, dedi. Men: “Oruç nedir?” dedim. O: “Farz olğan bir ibadettir; onı yerine ketirmek kâfidir, Allah yanında ise daa fazlası bar”, dedi.

Men: “Sadaka nedir?” dedim. O: “Bir qaç qat arttırılğan sevaptır”, dedi. Men: “Eñ faziletli sadaka hangisi?” dedim. O: “İmkânı az olğanıñ öz cehdi, ya da yoqsulğa gizliden berilgen sadaka”, dedi. Men: “Peyğamberlerniñ ilki kim edi?”

dedim. O: “Adem”, dedi. Men: “Ol peyğamber edi mi?” dedim. O: “Evet, Allah onınen sözleşti”, dedi. Men: “Resuller qanço?” dedim. O: “Üç yüzden ziyade, köp bir cemaat”, dedi; başqa rivayetinde: «On beş», dedi. Men: “Saña nazil olğan en büyük şey nedir?”

dedim. O: “Ayat al-Kursi: ‘Allah — Ondan başqa ilah yoq, O diri ve öz-özünden bar olğandır’”, dedi.» An-Nasa'i bunı Ebu Umar ad-Dimashqi rivayetiyle çıqardı. Ebu Hatim bin Hibban öz Sahihinde bu hadisni başqa bir isnad ve daa uzun lafıznen rivayet etti.

Allah daa yahşı bilir. İmam Ahmad Vaki', Sufyan, Mansur, Dharr bin Abdullah al-Hamdani, Abdullah bin Shaddad ve İbn Abbas silsilesiyle rivayet etti. İbn Abbas dedi: Bir adam Peyğamberniñ yanına kelip: «Ey Allahnıñ Resulı, içimde öyle bir şeyler peyda ola ki, gökten düşmek, olarnı söylegenden daa yahşı körüne», dedi. Peyğamber: «Allah eñ büyüktir!

Allah eñ büyüktir! Allahqa hamd olsun ki, şeytannıñ hilesini vesvesege qadar qaytardı», dedi. Ebu Dawud ve an-Nasa'i bunı Mansurdan rivayet etti; an-Nasa'i al-A'mashni de qoştı. Tefsir soñuna yetti. Hamd ve nimet Allah içündir.

Âlemlerniñ Rabbi Allahqa hamd olsun. Efendimiz Muhammedge, ailesine ve bütün sahabelerine salât olsun. Allah bütün sahabelerden razı olsun. Bizge Allah kâfidir; O eñ yahşı vekildir. Bu tefsir 1085 senesi Jumada al-Ula ayınıñ onunda tamamlandı. Yalğız Allahqa hamd olsun. Al-An'am: 112.

el-Bağaviniñ tefsiri

«Qaranlıq çökkendeki ğasiqnıñ şerrinden.» Ebu’l-Hasan as-Sarakhsi bizge, Zahir bin Ahmad bizge, Ja'far bin Muhammad al-Mughallis bizge, Harun bin Ishaq al-Hamdanı bizge, Waki' İbn Abi Dhi'bden, o öz dayısı al-Harith bin Abdurrahmandan, o Ebu Salama’dan, o ise Aişeden rivayet etti. Aişe dedi: «Peyğamber elimden tutıp ayğa baqtı ve: “Ey Aişe, qaranlıq çökkendeki ğasiqnıñ şerrinden Allahqa sığın. İşte bu — qaranlıq çökkendeki ğasiq”, dedi.»

Bu işaretnen ay tutulıp, qararğan vaqıtı közde tutula. «Waqab» — tutulmağa kirip, közden ğayıp olmağa başlamaq ve qaranlıqlaşmaq demektir. İbn Abbas: «Ğasiq — şarqtan qaranlığınen kelip, her şeyni içine alğan ve qaranlıq yapqan gece», dedi. «Ğasaq» qaranlıq demektir.

«Ğasiqa al-laylu» ve «ağsaqa», yani «gece qaranlıq oldı», denile. Bu — al-Hasan ve Mujahidniñ sözidir. Olar bunen qaranlıq kele ve içine kirgen geceyi közde tuta. «Wuqūb» — kirmek demektir; güneş batqanda geceniñ kirişidir.

Muqatil: «Bu, gece qaranlığınıñ kündüz aydınlığına kirgeni», dedi. Başqa bir izahqa köre, gece kündüzden daa suvuq olğanı içün «ğasiq» adlandırılğan; «ğasaq» suvuqlıq demektir. İbn Zayd: «Surayya yulduzı batqanda», dedi. Rivayet etilgenine köre, onıñ batqan vaqıtında hastalıqlar çoğay, çıqqanda ise azay.

«Tüymelerge üflegenlerniñ şerrinden» — dua oquğan soñ tüymeli ipke üflegen sihirbaz qadınlar demektir. Ebu Ubayda: «Bular Lubayd bin al-A'samnıñ qızları; olar Peyğamberge sihir yaptılar», dedi.

«Haset etken vaqıtındaki hasetciniñ şerrinden» — yahudiyler közde tutulğan; çünki olar Peyğamberge haset ete ediler. Bu sure Medine'de nazil oldı.

«De: tañnıñ Rabbine sığınırım.» İbn Abbas ve Aişe — Allah olardan razı olsun — dedi: Bir yahudiy bala Allahnıñ Resulına hızmet ete edi. Yahudiyler onıñ yanına kelip, onıñ fikirini bozğan soñ, o Peyğamberniñ tarağından qalğan saç-parçasını ve taraqnıñ bir qaç dişini alıp, yahudiylerge berdi; olar bunen sihir yaptılar. Bunu yahudiylerden Lubayd bin al-A'sam adlı bir adam yaptı. Eki sure bu vaqia aqqında nazil oldı.

Ebu Hamid Ahmad bin Abdullah as-Salihi bizge, Ebu Sa'id Muhammad bin Musa as-Sirafi bizge, Ebu’l-Abbas Muhammad bin Ya'qub al-Asamm bizge, Muhammad bin Abdullah bizge, Anas bin Iyad bizge, babası Ayyashdan, o Aişeden rivayet etti. Aişe dedi: Peyğamberge sihir yapılğan edi, o hattâ bir şeyni yapqanını sanır, amma yapmağan edi. O Rabbine dua etti. Soñ: «Allahnıñ Oña dua etkenim aqqında meniñ duama cevap bergenini bilersiñmi?»

dedi. Aişe: «Ne oldı, ey Allahnıñ Resulı?» dedi. O: «İki adam maña kelip, biri başımnıñ, digeri ayaqlarımnıñ yanına oturdı. Biri digerine: “Bu adamnıñ ne oldı?” dedi. Digeri: “Oña sihir yapılğan”, dedi. “Kim yaptı?” dedi.

“Lubayd bin al-A'sam”, dedi. “Ne ile yaptı?” dedi. “Taraq, taraqqa yapışqan saç-parçası ve erkek hurma çiçeğiniñ qabığı ile”, dedi. “Bu şeyler nerede?” dedi. “Dhi Arwan quyu­sında”, dedi. Dhi Arwan — Banu Zurayq qavmınıñ quyu­sıdır.

Aişe ayta: Allahnıñ Resulı quyuğa keldi, soñ Aişeniñ yanına qaytıp: “Vallahi, suvı xına macunu kibi, hurma ağaçları ise şeytan başları kibi körüne”, dedi. Men: “Ey Allahnıñ Resulı, onı çıqarma­dımıñ?” dedim. O: “Allah meni şifalandırdı.

Onıñnen insanlar arasında yamanlıq qozğatmaq istemedim”, dedi.» Rivayet etilgenine köre, sihir quyu içindeki bir taşnıñ astında edi. Taşnı köterip, hurma çiçeğiniñ qabığını çıqardılar. İçinde başınıñ saç-parçası ve taraqnıñ dişleri bar edi.

Al-Mutahhir bin Ali al-Farisi bizge, Muhammad bin Ibrahim as-Salihi bizge, Abdullah bin Muhammad bin Ja'far Ebu Shaykh al-Hafiz bizge, İbn Abi Asim bizge, Ebu Bakr bin Abi Shayba bizge, Ebu Mu'awiya al-A'mashdan, o Yezid bin Hayyan’dan, o Zayd bin Arqamdan rivayet etti. Zayd dedi: «Bir yahudiy Peyğamberge sihir yaptı ve Peyğamber bir qaç kün hastalandı. Cebrail kelip: “Bir yahudiy saña sihir yaptı ve saña tüymeler bağladı. Allahnıñ Resulı Ali’ni yiberdi; o tüymeler çıqarıp ketirdi.

Peyğamber her bir tüymeni çözdikçe, özünde yengillik his etti. Sanki bayavdan azat etilgen kibi turdı. Yahudiyge bu aqqında hiç söz etmedi, yahudiyler de onıñ yüzünde bir işaret körmediler.”»

Muqatil ve al-Kalbi: «Tüymeler on bir edi; olar bir ipke bağlanğan», dediler. Başqa bir sözge köre, tüymeler iğnelernen qadalğan edi. Allah bu eki sureyi nazil etti; bular on bir ayettir: al-Falaq suresi beş, an-Nas suresi altı ayettir. Her bir ayet oqulğan sayın bir tüyme çözülip, soñ bütün tüymeler çözüldi.

Şonda Peyğamber sanki bayavdan azat etilgen kibi turdı. Rivayet etilgenine köre, sihirniñ tesiri altı ay devam etti, soñ üç gece boyunca ağırlaştı ve mu'avvizeteyn nazil oldı.

Isma'il bin Abd al-Qahir bizge, Abd al-Ghafir bin Muhammad bizge, Muhammad bin Isa al-Juludi bizge, Ibrahim bin Muhammad bin Sufyan bizge, Muslim bin al-Hajjaj bizge, Bishr bin Hilal as-Sawwaf bizge, Abd al-Aziz bin Suhayb Ebu Nadhradan, o Ebu Sa'idden rivayet etti. Ebu Sa'id dedi: Cebrail Peyğamberge kelip: «Ey Muhammed, hastalandıñmı?» dedi. O: «Evet», dedi.

Cebrail: «Allahnıñ adınen saña dua oquyım: saña azap bergen her şeyden, her bir nefsniñ şerrinden, ya da hasetçiniñ köz tiymesinden. Allah saña şifa bersin. Allahnıñ adınen saña dua oquyım; Allah saña şifa bersin», dedi.

Allah عز وجل-nıñ «De: tañnıñ Rabbine sığınırım» sözü aqqında: «Al-falaq» ile tañ közde tutulğan. Bu — Cabir bin Abdullah, al-Hasan, Sa'id bin Jubayr, Mujahid, Qatada ve tefsircilerniñ çoğusınıñ sözidir. Bu, al-Awfi rivayetinde İbn Abbasdan da kelgen; Allahnıñ «tañnı yaran» sözü buna delildir. İbn Abbasdan: «Al-falaq — cehennem zindanı», dep rivayet etildi.

Al-Kalbi: «Cehennemniñ içinde bir vadi», dedi. Al-Dahhak: «Yaratılış», dedi; bu da al-Walibi rivayetinde İbn Abbasdan kelgen. Meşhur ve belli olğan söz — evvelkisidir. «Yaratqanınıñ şerrinden.» Bu sure Medine'de nazil oldı. «De: insanlarnıñ Rabbine sığınırım.» «İnsanlarnıñ Saibi.» «İnsanlarnıñ İlahı.»

«Vesveseçi ve gizlenüvci şeytannıñ şerrinden.» «Waswas» şeytannıñ ismi ya da sıfatı ola. Az-Zajjaj: «Bu, vesvese berici şeytan demektir», dedi. «Khannas» — qaytıp gizlenüvci. Şeytan insan qalbine çömelip otura; qul Allahnı añğanda gizlenir, gaflet etkeninde vesvese ete.

Qatada: «Onıñ insan köksinde it burnuna uqsar bir burnu bar. Qul Rabbini añğanda gizlenir. Şeytan başı yılan başına uqsay; qalbniñ tamına başını qoyıp, insannı ümitlendire ve içinden sözler. Qul Allahnı añğanda gizlenir, Allahnı añmağanda ise qaytıp başını qoyar», dedi.

«Cinlerden ve insanlardan.» Yani, şeytan cinniñ içine de kirer, insanğa kirgeni kibi; cinlerge de insanlarğa vesvese bergen kibi vesvese bere. Al-Kalbi bu sözni ayttı. «İnsanlarnıñ kökslerinde» lafzındaki «insanlar» soñra zikr etilgen cin ve insanlarnı közde tuta.

Şu suretçe cinler «insanlar» dep adlandırıldı; olar «erkekler» dep de adlandırıldı: «İnsanlardan bazı erkekler cinlerden bazı erkeklerge sığınır edi» (al-Jinn, 6). Bazı araplardan: «Bir cinler toplulığı kelip tüşti», degen söz nakil etilgen. Olarğa: «Siz kimsiñiz?» denildi.

Olar: «Biz cinlerden bir toplulıqmız», dediler. Bu, al-Farra’nıñ izahıdır. Bazıları: «Vesvese insandan da insança kele, şeytannıñ vesvesesi kibi; bu sebepten “vesvese berici” sıfatı cinler ve insanlarğa nisbet etilgen. Allah: “Böylece her peyğamber içün insan ve cin şeytanlarından düşmanlar yaptıq”, dedi (al-An'am, 112).

Demek, insandan ve cinlerden kelgen şerlerden sığınmağa emir etilgen», dedi.

Isma'il bin Muhammad bizge, Muhammad bin Isa bizge, Ibrahim bin Muhammad bin Sufyan bizge, Muslim bin al-Hajjaj bizge, Qutayba bin Sa'id bizge, Jarir Bayan’dan, o Qays bin Abi Hazimden, o Uqba bin Amirden rivayet etti. Uqba dedi: Allahnıñ Resulı: «Bu gece nazil olğan ve olarnıñ misli evel hiç körülmegen ayetlerni körmediñmi: “Qul a'uzu bi-Rabbi l-falaq” ve “Qul a'uzu bi-Rabbi n-nas”», dedi.

Ebu Sa'id Muhammad bin Ibrahim ash-Shurayhi bizge, Ebu Ishaq Ahmad bin Muhammad bin Ibrahim ath-Tha'labi bizge, Ebu’l-Hasan Abdurrahman bin Ibrahim al-Adl bizge, Ebu’l-Abbas Muhammad bin Ya'qub bizge, Ebu’l-Abbas bin al-Walid bin Mirthad bizge, babası bizge, al-Awza'i bizge, Yahya bin Abi Kathir Muhammad bin Ibrahim bin al-Harith at-Taymiden, o Uqba bin Amir al-Juhaniden rivayet etti. Allahnıñ Resulı onğa: «Saña sığınğanlarnıñ sığınğanı eñ faziletli olan şeyni bildireyimmi?» dedi. Men: «Evet», dedim.

O: «“Qul a'uzu bi-Rabbi l-falaq” ve “Qul a'uzu bi-Rabbi n-nas”», dedi.

Ebu Muhammad Abdullah bin Abd as-Samad al-Jawzajani bizge, Ebu’l-Qasim Ali bin Ahmad al-Khuza'i bizge, Ebu Sa'id al-Haytham bin Kulayb ash-Shashi bizge, Ebu Isa at-Tirmidhi bizge, Qutayba bizge, al-Mufaddal bin Fadala Aqildan, o az-Zuhriden, o Urwadan, o Aişeden rivayet etti. Aişe dedi: Allahnıñ Resulı her gece yatağına kirgende, eki avuçını birleştirip, içlerine üfler ve «Qul huwa Allahu ahad», «Qul a'uzu bi-Rabbi l-falaq» ve «Qul a'uzu bi-Rabbi n-nas» surelerini oquy edi. Soñ elleri yetişken qadar bedenini sıypay, evvel başı, yüzü ve bedeniniñ öñki qısmından başlar edi. Bunı üç kere yapar edi.

Ebu’l-Hasan as-Sarakhsi bizge, Zahir bin Ahmad bizge, Ebu Ishaq al-Hashimi bizge, Ebu Mus'ab bizge, Malik İbn Shihabdan, o Urwa bin az-Zubayrdan, o Aişeden rivayet etti. Aişe dedi: Peyğamber hastalanğanında, özüne mu'avvizatnı oqup üfler edi. Hastalığı ağırlaşqanda, bereketine ümit etip, men onıñ özi içün oquy ve qolunen sıypay edim.

İmam Ebu Ali al-Husayn bin Muhammad al-Qadi ve Ebu Hamid Ahmad bin Abdullah as-Salihi bizge dediler: Ebu Bakr Ahmad bin al-Husayn al-Hayri bizge, Muhammad bin Ahmad bin Ma'qil al-Maydani bizge, Muhammad bin Yahya bizge, Abd ar-Razzaq bizge, Ma'mar az-Zuhriden, o Salimden, o İbn Umardan rivayet etti. İbn Umar dedi: Allahnıñ Resulı: «Haset [yani, hasetniñ yaman ma'nasında] tek eki şeyde caiz: Allah bir adama Quran berip, o adam gece ve kündüz onı oquy ve onınen amel ete; Allah bir adama mal berip, o adam gece ve kündüz ondan sarf ete», dedi.

Abd al-Wahid al-Malihiy bizge, Ahmad bin Abdullah an-Nu'aymi bizge, Muhammad bin Yusuf bizge, Muhammad bin Isma'il bizge, Ibrahim bin Hamza bizge, İbn Abi Hazim Yezid — yani İbn al-Had — vasıtasınen, Muhammad bin Ibrahim, Ebu Salama bin Abdurrahman ve Ebu Hurayra silsilesiyle rivayet etti. Ebu Hurayra Allahnıñ Peyğamberiniñ şunı aytqanını eşitti: «Allah, güzel sesnen Quran oquğan ve onı yüksek sesnen oquğan peyğamberge qulaq bergen kibi, hiç bir şeyge qulaq bermedi.» Tefsir tamamlandı.