قوغداش سۈرىلىرىنىڭ پەزىلىتى
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ، وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ، وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ، وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ.
قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ، مَلِكِ النَّاسِ، إِلَٰهِ النَّاسِ، مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ، الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ، مِنَ الْجِنَّةِ، وَالنَّاسِ.
قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ مَلِكِ النَّاسِ إِلَٰهِ النَّاسِ مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ
ئاۋازنى يۈكلەش مەغلۇپ بولدى. كېيىن قايتا سىناڭ.
ئاۋازنى يۈكلەش مەغلۇپ بولدى. كېيىن قايتا سىناڭ.
«مەخلۇقاتنىڭ شەررىدىن، قاراڭغۇلۇقى بىلەن كىرگەن كېچىنىڭ شەررىدىن، تۈگۈنلەرگە دەم سالغۇچى سېھىرگەرلەرنىڭ شەررىدىن، ھەسەتخورنىڭ ھەسەت قىلغان چاغدىكى شەررىدىن سۈبھىنىڭ پەرۋەردىگارى (ئاللاھ) قا سىغىنىپ پاناھ تىلەيمەن» دېگىن(1ـ5). «مەخلۇقاتنىڭ شەررىدىن، قاراڭغۇلۇقى بىلەن كىرگەن كېچىنىڭ شەررىدىن، تۈگۈنلەرگە دەم سالغۇچى سېھىرگەرلەرنىڭ شەررىدىن، ھەسەتخورنىڭ ھەسەت قىلغان چاغدىكى شەررىدىن سۈبھىنىڭ پەرۋەردىگارى (ئاللاھ) قا سىغىنىپ پاناھ تىلەيمەن» دېگىن(1ـ5). «مەخلۇقاتنىڭ شەررىدىن، قاراڭغۇلۇقى بىلەن كىرگەن كېچىنىڭ شەررىدىن، تۈگۈنلەرگە دەم سالغۇچى سېھىرگەرلەرنىڭ شەررىدىن، ھەسەتخورنىڭ ھەسەت قىلغان چاغدىكى شەررىدىن سۈبھىنىڭ پەرۋەردىگارى (ئاللاھ) قا سىغىنىپ پاناھ تىلەيمەن» دېگىن(1ـ5). «مەخلۇقاتنىڭ شەررىدىن، قاراڭغۇلۇقى بىلەن كىرگەن كېچىنىڭ شەررىدىن، تۈگۈنلەرگە دەم سالغۇچى سېھىرگەرلەرنىڭ شەررىدىن، ھەسەتخورنىڭ ھەسەت قىلغان چاغدىكى شەررىدىن سۈبھىنىڭ پەرۋەردىگارى (ئاللاھ) قا سىغىنىپ پاناھ تىلەيمەن» دېگىن(1ـ5). «مەخلۇقاتنىڭ شەررىدىن، قاراڭغۇلۇقى بىلەن كىرگەن كېچىنىڭ شەررىدىن، تۈگۈنلەرگە دەم سالغۇچى سېھىرگەرلەرنىڭ شەررىدىن، ھەسەتخورنىڭ ھەسەت قىلغان چاغدىكى شەررىدىن سۈبھىنىڭ پەرۋەردىگارى (ئاللاھ) قا سىغىنىپ پاناھ تىلەيمەن» دېگىن(1ـ5). «ئىنسانلارنىڭ پەرۋەردىگارى، ئىنسانلارنىڭ پادىشاھى، ئىنسانلارنىڭ ئىلاھى (ئاللاھ) قا سىغىنىپ، كىشىلەرنىڭ دىللىرىدا ۋەسۋەسە قىلغۇچى جىنلاردىن ۋە ئىنسانلاردىن بولغان يوشۇرۇن شەيتاننىڭ ۋەسۋەسىسىنىڭ شەررىدىن پاناھ تىلەيمەن» دېگىن(1ـ6). «ئىنسانلارنىڭ پەرۋەردىگارى، ئىنسانلارنىڭ پادىشاھى، ئىنسانلارنىڭ ئىلاھى (ئاللاھ) قا سىغىنىپ، كىشىلەرنىڭ دىللىرىدا ۋەسۋەسە قىلغۇچى جىنلاردىن ۋە ئىنسانلاردىن بولغان يوشۇرۇن شەيتاننىڭ ۋەسۋەسىسىنىڭ شەررىدىن پاناھ تىلەيمەن» دېگىن(1ـ6). «ئىنسانلارنىڭ پەرۋەردىگارى، ئىنسانلارنىڭ پادىشاھى، ئىنسانلارنىڭ ئىلاھى (ئاللاھ) قا سىغىنىپ، كىشىلەرنىڭ دىللىرىدا ۋەسۋەسە قىلغۇچى جىنلاردىن ۋە ئىنسانلاردىن بولغان يوشۇرۇن شەيتاننىڭ ۋەسۋەسىسىنىڭ شەررىدىن پاناھ تىلەيمەن» دېگىن(1ـ6). «ئىنسانلارنىڭ پەرۋەردىگارى، ئىنسانلارنىڭ پادىشاھى، ئىنسانلارنىڭ ئىلاھى (ئاللاھ) قا سىغىنىپ، كىشىلەرنىڭ دىللىرىدا ۋەسۋەسە قىلغۇچى جىنلاردىن ۋە ئىنسانلاردىن بولغان يوشۇرۇن شەيتاننىڭ ۋەسۋەسىسىنىڭ شەررىدىن پاناھ تىلەيمەن» دېگىن(1ـ6). «ئىنسانلارنىڭ پەرۋەردىگارى، ئىنسانلارنىڭ پادىشاھى، ئىنسانلارنىڭ ئىلاھى (ئاللاھ) قا سىغىنىپ، كىشىلەرنىڭ دىللىرىدا ۋەسۋەسە قىلغۇچى جىنلاردىن ۋە ئىنسانلاردىن بولغان يوشۇرۇن شەيتاننىڭ ۋەسۋەسىسىنىڭ شەررىدىن پاناھ تىلەيمەن» دېگىن(1ـ6). «ئىنسانلارنىڭ پەرۋەردىگارى، ئىنسانلارنىڭ پادىشاھى، ئىنسانلارنىڭ ئىلاھى (ئاللاھ) قا سىغىنىپ، كىشىلەرنىڭ دىللىرىدا ۋەسۋەسە قىلغۇچى جىنلاردىن ۋە ئىنسانلاردىن بولغان يوشۇرۇن شەيتاننىڭ ۋەسۋەسىسىنىڭ شەررىدىن پاناھ تىلەيمەن» دېگىن(1ـ6).
مۇسھەفنىڭ ئاخىرقى ئىككى سۈرىسى «مۇئەززەتەين» — ئاللاھقا پاناھ تىلەشنىڭ ئىككى سۈرىسىدۇر. ئۇلار مۇسۇلماننى كۆز تېگىش، سېھىر، ھەسەت ۋە جىنلاردىن ياكى ئىنسانلاردىن بولغان شەيتانلارنىڭ ۋەسۋەسىلىرىدىن ساقلايدىغان ئەڭ مۇھىم قالقاندۇر.
شەيخ ئابدۇرراھمان سەئدىنىڭ تەفسىرى
«ھەسەت قىلغان چاغدىكى ھەسەتخورنىڭ شەررىدىن» دېگەن ئايەتتىكى ھەسەتخور — ھەسەت قىلىنغۇچىدىن نېمەتنىڭ يوقىلىشىنى ئارزۇ قىلىدىغان، قولىدىن كېلىدىغان ۋاسىتىلەر بىلەن ئۇ نېمەتنى يوقىتىشقا ئۇرۇنىدىغان كىشىدۇر. شۇڭا ئۇنىڭ شەررىدىن ئاللاھقا پاناھ تىلەش ۋە ئۇنىڭ ھىيلىسىنى بىكار قىلىشقا ئېھتىياج بار. ھەسەتخورنىڭ ئىچىگە كۆز تېگۈزگۈچىمۇ كىرىدۇ؛ چۈنكى كۆز تېگىش پەقەت تەبىئىتى يامان، ئىچى پاسكىنا ھەسەتخور كىشىدىنلا كېلىدۇ. بۇ سۈرە شۇنىڭ بىلەن بارلىق يامانلىقلاردىن ئومۇمىي ۋە خاس شەكىلدە پاناھ تىلەشنى ئۆز ئىچىگە ئالدى.
سېھىرنىڭ ھەقىقىتى بارلىقىنى، ئۇنىڭ زىيىنىدىن ئەنسىرەش ۋە ئۇنىڭدىن، شۇنداقلا ئۇنىڭ بىلەن شۇغۇللانغۇچىلاردىن ئاللاھقا پاناھ تىلەش كېرەكلىكىنى بىلدۈردى.
يەنى، «ئېيتقىن» — پاناھ تىلىگۈچى ھالدا؛ «مەن پاناھ تىلەيمەن» — يەنى ئاللاھقا يۈزلىنىمەن، ئۇنىڭغا سىغىنىمەن ۋە ئۇنىڭدا مۇستەھكەم پاناھلىنىمەن؛ «سۈبھىنىڭ پەرۋەردىگارىغا» — يەنى دان ۋە خورما چېكىنى يېرىپ چىقارغۇچىغا، شۇنداقلا تاڭنى يېرىپ چىقارغۇچىغا.
ئاندىن ئومۇمىي مەنىدىن كېيىن خاسنى بايان قىلىپ: «قاراڭغۇلۇقى بىلەن كىرگەن كېچىنىڭ شەررىدىن» دېدى. يەنى، كېچىدە كىشىلەرنى قاپلىغان چاغدا يۈز بېرىدىغان يامانلىقتىن؛ چۈنكى كېچىدە نۇرغۇن يامان روھلار ۋە زىيانلىق ھايۋانلار تارقىلىدۇ.
«ياراتقان نەرسىلىرىنىڭ شەررىدىن» — بۇ ئاللاھ ياراتقان ئىنسان، جىن ۋە ھايۋانلارنىڭ ھەممىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئۇلاردا بولغان يامانلىقتىن، ئۇلارنى ياراتقۇچى ئاللاھقا پاناھ تىلەش كېرەك.
«تۈگۈنلەرگە دەم سالغۇچىلارنىڭ شەررىدىن» — يەنى سېھىر قىلىش ئۈچۈن تۈگۈنلەرگە دەم سېلىشنى ۋاسىتە قىلىدىغان سېھىرگەر ئاياللارنىڭ شەررىدىن.
بۇ سۈرە ئىنسانلارنىڭ پەرۋەردىگارى، ئىگىسى ۋە ئىلاھىغا، بارلىق يامانلىقلارنىڭ مەنبەسى بولغان شەيتاندىن پاناھ تىلەشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. شەيتاننىڭ پىتنىسى ۋە شەررى شۇكى، ئۇ ئىنسانلارنىڭ كۆكسىگە ۋەسۋەسە سېلىپ، يامانلىقنى ياخشى كۆرسىتىدۇ، ئۇنى گۈزەل سۈرەتتە كۆرسىتىپ، ئىنساننىڭ ئۇنى قىلىش ئىرادىسىنى كۈچەيتىدۇ. ياخشىلىقنى بولسا يامان كۆرسىتىپ، ئۇنى قىلىشتىن توسۇپ، ياخشىلىقنى ئۆزىنىڭ ئەسلى سۈرىتىدىن باشقىچە كۆرسىتىدۇ. ئۇ ھەر دائىم مۇشۇنداق ۋەسۋەسە قىلىدۇ ۋە «خەنناس»تۇر؛ يەنى بەندە پەرۋەردىگارىنى ياد ئېتىپ، شەيتاننى قايتۇرۇشتا ئاللاھتىن ياردەم سورىغاندا چېكىنىدۇ.
شۇڭا بەندە بارلىق ئىنسانلارنىڭ پەرۋەردىگارى بولغان ئاللاھقا پاناھ تىلىشى ۋە ئۇنىڭغا مەھكەم باغلىنىشى كېرەك. بارلىق مەخلۇقات ئاللاھنىڭ پەرۋەردىگارلىقى ۋە ئىگىدارچىلىقى ئاستىدا؛ ئۇ ھەر بىر جانلىقنىڭ چاچ چوققىسىدىن تۇتۇپ تۇرغۇچىدۇر. شۇنداقلا ئاللاھنىڭ ئىلاھلىقىغىمۇ پاناھ تىلىسۇن؛ ئاللاھ ئۇلارنى ئۆزىگە ئىبادەت قىلىش ئۈچۈن ياراتقان. ئىنسانلار ئۇلارنى ئىبادەتتىن ئۈزۈپ قويماقچى، ئۇلار بىلەن ئىبادەتنىڭ ئارىسىغا توسالغۇ پەيدا قىلماقچى بولغان دۈشمىنىنىڭ شەررىدىن قۇتۇلمىغۇچە، بۇ غايىگە تولۇق يېتەلمەيدۇ.
شەيتان ئۇلارنى ئۆز پىرقىسىگە قوشۇپ، دوزاخ ئەھلىدىن قىلماقچى بولىدۇ. جىنلاردىن بولغىنىدەك، ئىنسانلاردىنمۇ ۋەسۋەسە قىلغۇچى بولىدۇ. شۇڭا ئاللاھ: «جىنلاردىن ۋە ئىنسانلاردىن» دېدى.
ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى ئاللاھقا ھەمدۇسانا بولسۇن، ئاۋۋالدا ۋە ئاخىرىدا، ئاشكارا ۋە يوشۇرۇندا. ئۇنىڭدىن نېمەتلىرىنى تولۇق قىلىشىنى، نۇرغۇن بەرىكەتلىرىدىن مەھرۇم قالدۇرغان گۇناھلىرىمىزنى مەغپىرەت قىلىشىنى سورايمىز؛ خاتالىقلىرىمىز ۋە شەھۋەتلىرىمىز قەلبلىرىمىزنى ئايەتلىرىنى تەپەككۇر قىلىشتىن يىراقلاشتۇردى. ئاللاھنىڭ رەھمىتىدىن پەقەت كاپىر قەۋملا ئۈمىدسىزلىنىدۇ، ئۇنىڭ رەھمىتىدىن پەقەت ئازغۇن قەۋملا ئۈمىدىنى ئۈزىدۇ. ئاللاھنىڭ ئەلچىسى مۇھەممەدكە، ئائىلىسىگە ۋە ساھابىلىرىگە بارلىق ۋاقىتلاردا ئۈزۈلمەي داۋاملىشىدىغان دۇرۇت ۋە سالام بولسۇن.
ياخشىلىقلار ئۇنىڭ نېمىتى بىلەن تامام بولىدىغان ئاللاھقا ھەمدۇسانا بولسۇن.
ئاللاھنىڭ ياردىمى ۋە ياخشى توفيقى بىلەن، ئۇنىڭ كىتابىنىڭ تەپسىرىنى توپلىغۇچى ۋە يازغۇچى، ئابدۇراھمان ئىبنى ناسىر ئىبنى ئابدۇللاھ، ئىبنى سەئدى نامى بىلەن تونۇلغان كىشى تاماملىدى. ئاللاھ ئۇنى، ئاتا-ئانىسىنى ۋە بارلىق مۇسۇلمانلارنى مەغپىرەت قىلسۇن. بۇ ئىش مۇھەممەدنىڭ ھىجرىتىدىن كېيىن ١٣٤٤-يىلى رەبىئۇلئەwwەل ئېيىنىڭ بىرىنچى كۈنى تاماملاندى.
ئىمام ئىبنى كەسىرنىڭ تەفسىرى
«مۇئەززەتەين» دەپ ئاتالغان ئىككى سۈرىنىڭ تەپسىرى. بۇ ئىككى سۈرە مەدىنەدە نازىل بولغان.
ئىمام ئەھمەد مۇنداق رىۋايەت قىلدى: ئەففان بىزگە، ھەمماد ئىبنى سەلەمە بىزگە، ئۇ ئاسىم ئىبنى بەهدەلەدىن، ئۇ زىر ئىبنى ھۇبەيشتىن رىۋايەت قىلدى. زىر مۇنداق دېدى: ئۇبەي ئىبنى كەئبكە: «ئىبنى مەسئۇد مۇئەززەتەيننى مۇسھەفىگە يازمايدۇكەن؟» دېدىم. ئۇ: «مەن گۇۋاھلىق بېرىمەنكى، ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ماڭا جىبرىلنىڭ ئۇنىڭغا: ‹قۇل ئەئۇزۇ بىرەببىلفەلەق› دېگەنلىكىنى، ئۇنىڭمۇ شۇنى ئوقۇغانلىقىنى خەۋەر قىلدى.
ئاندىن ‹قۇل ئەئۇزۇ بىرەببىنناس› دېدى، ئۇمۇ شۇنى ئوقۇدى. بىز پەيغەمبەر ئېيتقاننى ئېيتىمىز» دېدى.
ئەبۇ بەكر ئەلھۇمەيدىي بۇ ھەدىسنى ئۆزىنىڭ «مۇسنەد»ىدە سۇفيان ئىبنى ئۇيەينەدىن رىۋايەت قىلدى. ئۇبەي ئىبنى كەئبتىن مۇئەززەتەين توغرىسىدا سوراپ: «ئى ئەبۇل مۇنزىر! قېرىندىشىڭ ئىبنى مەسئۇد ئۇ ئىككىسىنى مۇسھەفتىن ئۆچۈرۈۋېتىدىكەن» دېدىم. ئۇ: «مەن ئاللاھنىڭ ئەلچىسىدىن سورىدىم، ئۇ: ‹ماڭا ئېيتىلدى: «ئوقۇغىن»؛ مەنمۇ ئوقۇدۇم› دېدى. بىز ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ئېيتقاندەك ئېيتىمىز» دېدى.
ئەھمەد يەنە زىرنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى: ئىبنى مەسئۇدتىن مۇئەززەتەين توغرىسىدا سورىدىم. ئۇ: «مەن پەيغەمبەردىن بۇ ئىككىسى توغرىسىدا سورىدىم، ئۇ: ‹ماڭا ئېيتىلدى، مەن سىلەرگە ئېيتتىم؛ سىلەرمۇ ئېيتىڭلار› دېدى» دېدى. ئۇبەي: «پەيغەمبەر بىزگە شۇنداق دېدى، بىز شۇنداق دەيمىز» دېدى.
بۇخارى رىۋايەت قىلدى: زىر ئىبنى ھۇبەيش ئۇبەي ئىبنى كەئبتىن: «ئى ئەبۇل مۇنزىر! قېرىندىشىڭ ئىبنى مەسئۇد مۇنداق-مۇنداق دەيدىكەن» دەپ سورىدى. ئۇ: «مەن پەيغەمبەردىن سورىدىم، ئۇ: ‹ماڭا ئېيتىلدى، مەن ئېيتتىم› دېدى. بىز ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ئېيتقاندەك ئېيتىمىز» دېدى.
بۇخارى ۋە نەسائىي بۇنى سۇفيان ئىبنى ئۇيەينەدىنمۇ رىۋايەت قىلغان.
ئەبۇ يەئلا مۇنداق رىۋايەت قىلدى: ئەلقەمە: «ئابدۇللاھ مۇئەززەتەيننى مۇسھەفتىن ئۆچۈرۈپ: ‹ئاللاھنىڭ ئەلچىسى پەقەت بۇ ئىككىسى بىلەن پاناھ تىلەشكە بۇيرۇلغان؛ ئابدۇللاھ ئۇلارنى ئوقۇمايتتى› دەيتتى» دېدى. ئابدۇللاھ ئىبنى ئەھمەد ئەئمەشتىن رىۋايەت قىلدى: ئابدۇللاھ مۇئەززەتەيننى مۇسھەفلىرىدىن ئۆچۈرۈپ: «بۇ ئىككىسى ئاللاھنىڭ كىتابىدىن ئەمەس» دەيتتى. ئەئمەش زىر ئىبنى ھۇبەيشتىن رىۋايەت قىلدى: ئۇبەي ئىبنى كەئب: «بىز بۇ ئىككىسى توغرىسىدا ئاللاھنىڭ ئەلچىسىدىن سورىدۇق، ئۇ: ‹ماڭا ئېيتىلدى، مەن ئېيتتىم› دېدى» دېگەن.
قۇرئان ئوقۇغۇچىلار ۋە فەقىھلەرنىڭ كۆپچىلىكى ئارىسىدا ئىبنى مەسئۇدنىڭ مۇئەززەتەيننى مۇسھەفىگە يازمىغانلىقى مەشھۇردۇر. بەلكىم ئۇ بۇ ئىككى سۈرەنى پەيغەمبەردىن ئاڭلىمىغان ياكى ئۇنىڭ ئالدىدا مۇتەۋاتىر ھالدا يەتكۈزۈلمىگەن بولۇشى مۇمكىن؛ كېيىن ئۇنىڭ بۇ قارىشىدىن جامائەتنىڭ قارىشىغا قايتقان بولۇشىمۇ مۇمكىن. ساھابىلەر بۇ ئىككى سۈرەنى مۇسھەف ئىماملىرىغا يېزىپ، شۇ شەكىلدە ھەر تەرەپكە ئەۋەتكەن. بارلىق مەدھىيە ۋە نېمەت ئاللاھقا خاستۇر.
مۇسلىم ئۆزىنىڭ «سەھىھ»ىدە ئۇقبە ئىبنى ئامىردىن رىۋايەت قىلدى: ئاللاھنىڭ ئەلچىسى: «بۇ كېچە نازىل قىلىنغان، ئۇلارغا ئوخشاشى ئەسلا كۆرۈلمىگەن ئايەتلەرنى كۆرمىدىڭمۇ؟ ‹قۇل ئەئۇزۇ بىرەببىلفەلەق› ۋە ‹قۇل ئەئۇزۇ بىرەببىنناس›» دېدى. بۇ ھەدىسنى ئەھمەد، تىرمىزى ۋە نەسائىي ھەم رىۋايەت قىلدى؛ تىرمىزى ئۇنى ھەسەن، سەھىھ دېدى.
ئەھمەد ئۇقبە ئىبنى ئامىردىن يەنە مۇنداق رىۋايەت قىلدى: مەن پەيغەمبەرنى تار يولدا مېڭىۋاتقاندا ھايۋىنىنى يېتەكلەۋاتاتتىم. ئۇ ماڭا: «ئى ئۇقبە، مىنىپ ماڭمامسەن؟» دېدى. مەن بۇنىڭ گۇناھ بولۇپ قېلىشىدىن ئەنسىرەپ، پەيغەمبەر چۈشتى، مەن بىر ئاز مىندىم، ئاندىن ئۇ مىندى.
ئۇ: «ئى ئۇقەيب، ساڭا كىشىلەر ئوقۇغان ئەڭ ياخشى ئىككى سۈرەنى ئۆگىتەيمۇ؟» دېدى. «شۇنداق، ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى» دېدىم. ئۇ ماڭا «قۇل ئەئۇزۇ بىرەببىلفەلەق» ۋە «قۇل ئەئۇزۇ بىرەببىنناس»نى ئوقۇپ بەردى. ناماز ئۈچۈن قامەت ئېيتىلدى، پەيغەمبەر ئالدىغا ئۆتۈپ، بۇ ئىككى سۈرەنى ئوقۇدى.
كېيىن يېنىمدىن ئۆتۈپ: «ئى ئۇقەيب، قانداق كۆردۈڭ؟ ھەر ئۇخلىغاندا ۋە ئورنىدىن تۇرغاندا بۇ ئىككىسىنى ئوقۇغىن» دېدى. نەسائىي ۋە ئەبۇ داۋۇدمۇ بۇنى رىۋايەت قىلغان.
ئەھمەد ئۇقبەدىن: «پەيغەمبەر ماڭا ھەر نامازنىڭ ئاخىرىدا مۇئەززەتلەرنى ئوقۇشنى بۇيرۇدى» دېگەن رىۋايەتنى نەقىل قىلدى. تىرمىزى بۇنى غەريب دېدى. ئەھمەد يەنە ئۇقبەدىن پەيغەمبەرنىڭ: «مۇئەززەتەيننى ئوقۇغىن، چۈنكى ئۇلارغا ئوخشاش ئىككى سۈرەنى ئوقۇمايسەن» دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى. نەسائىي ئۇقبەدىن: «كىشىلەر بۇ ئىككىسىگە ئوخشاش نەرسە بىلەن پاناھ تىلىمىدى» دېگەن ھەدىسنى رىۋايەت قىلدى.
نەسائىي يەنە ئۇقبەدىن مۇنداق رىۋايەت قىلدى: مەن پەيغەمبەر بىلەن بىللە ماڭاتتىم. ئۇ: «ئى ئۇقبە، ئېيتقىن» دېدى. «نېمە دەيمەن؟» دېدىم. ئۇ جىم تۇرۇپ قالدى، ئاندىن يەنە: «ئېيتقىن» دېدى. مەن: «ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى، نېمە دەيمەن؟»
دېدىم. ئۇ يەنە جىم تۇرۇپ قالدى. مەن: «ئى ئاللاھ، بۇنى ماڭا يەنە ئېيتقۇزغىن» دېدىم. ئۇ: «ئى ئۇقبە، ئېيتقىن» دېدى. «نېمە دەيمەن؟» دېدىم. ئۇ: «‹قۇل ئەئۇزۇ بىرەببىلفەلەق› دېگىن» دېدى. مەن سۈرىنىڭ ئاخىرىغىچە ئوقۇدۇم. ئاندىن ئۇ: «ئېيتقىن» دېدى.
مەن: «نېمە دەيمەن؟» دېدىم. ئۇ: «‹قۇل ئەئۇزۇ بىرەببىنناس› دېگىن» دېدى. مەن ئۇنىمۇ ئاخىرىغىچە ئوقۇدۇم. شۇ چاغدا پەيغەمبەر: «بۇ ئىككىسىگە ئوخشاش ھېچقانداق دۇئا قىلغۇچى دۇئا قىلمىدى، پاناھ تىلىگۈچى پاناھ تىلىمىدى» دېدى.
ئەھمەد ۋە نەسائىي رىۋايەت قىلغان: پەيغەمبەر بۇ سۈرەلەرنى ئوقۇپ، ئىككى ئالقىنىغا دەم سالاتتى؛ ئاندىن ئۇلار بىلەن بېشىنى، يۈزىنى ۋە بەدىنىنىڭ ئالدى تەرىپىنى سىلايتتى. ئايشە رىۋايەت قىلدى: پەيغەمبەر ئاغرىپ قالسا، ئۆزىگە مۇئەززەتەيننى ئوقۇپ دەم سالاتتى؛ ئاغرىقى ئېغىرلاشقاندا مەن ئۇنىڭغا ئوقۇپ، بەرىكىتىنى ئۈمىد قىلىپ قولى بىلەن سىلايتتىم. بۇ ھەدىسنى بۇخارى، مۇسلىم، ئەبۇ داۋۇد، نەسائىي ۋە ئىبنى ماجە رىۋايەت قىلغان.
ئەبۇ سەئىدتىن رىۋايەت قىلىنغان: ئاللاھنىڭ ئەلچىسى جىنلارنىڭ كۆزى ۋە ئىنسانلارنىڭ كۆزىدىن پاناھ تىلەيتتى. مۇئەززەتەين نازىل بولغاندىن كېيىن، شۇ ئىككىسىنى تۇتۇپ، باشقا دۇئالارنى قالدۇردى. بۇنى تىرمىزى، نەسائىي ۋە ئىبنى ماجە رىۋايەت قىلغان. تىرمىزى ھەسەن ھەدىس دېگەن.
ئىبنى ئەبى ھاتىم جاۋەردىن رىۋايەت قىلدى: «فەلەق» — تاڭدۇر. ئىبنى ئابباسمۇ شۇنداق دېگەن. مۇجاھىد، سەئىد ئىبنى جۇبەير، ھەسەن، قەتادە، مۇھەممەد ئىبنى كەئب ئەلقۇرەزىي، ئىبنى زەيد ۋە باشقىلاردىنمۇ شۇنداق رىۋايەت قىلىنغان. ئۇلار «فەلەق»نى «فالىقۇلئىسباح» ئايىتىدىكى مەنىگە ئوخشاتقان.
ئىبنى ئابباسنىڭ يەنە بىر قارىشىدا، «فەلەق» — يارىتىلغان نەرسىلەر. زەھھاك مۇنداق دېگەن: ئاللاھ پەيغەمبىرىنى بارلىق مەخلۇقاتنىڭ شەررىدىن پاناھ تىلەشكە بۇيرۇغان. كەئب ئەھبار «فەلەق»نى دوزاختىكى بىر ئۆي، ئېچىلغاندا دوزاخ ئەھلىنىڭ قاتتىق ئىسسىقتىن ۋارقىرايدىغان جاي دەپ چۈشەندۈرگەن. بۇ قاراشقا دائىر پەيغەمبەرگە مەنسۇپ قىلىنغان بىر ھەدىس مەنكەردۇر، ئىسنادى غەريب بولۇپ، سەھىھ ئەمەس.
ئىبنى جەرىرنىڭ قارىشىچە، توغراسى ئۇنىڭ تاڭنى يېرىپ چىقىرىش مەنىسىدۇر؛ بۇ بەرھەق قاراش بولۇپ، ئىمام بۇخارىنىڭمۇ تاللىشىدۇر.
«قاراڭغۇلۇقى بىلەن كىرگەن كېچىنىڭ شەررىدىن» دېگەن ئايەت ھەققىدە مۇجاھىد: قاراڭغۇلۇقى بىلەن كىرگەن كېچە — كۈن پېتىشىدۇر، دېگەن. ئىبنى ئابباس، مۇھەممەد ئىبنى كەئب، زەھھاك، ھەسەن ۋە قەتادە قاتارلىقلار كېچىنىڭ قاراڭغۇلۇقى بىلەن كىرىشىنى مەقسەت قىلغان. زەھرىي «قۇياش پېتىپ كەتكەندىكى چاغ» دېگەن. بەزىلەر «غاسق»نى يۇلتۇز ياكى ئاي دەپ چۈشەندۈرگەن؛ بىراق بۇ ھەقتىكى بەزى رىۋايەتلەر پەيغەمبەرگە سەھىھ ھالدا مەنسۇپ ئەمەس.
ئايشە رىۋايەت قىلغان سەھىھ ھەدىستە، پەيغەمبەر ئۇنىڭ قولىدىن تۇتۇپ، ئاي چىققان چاغدا ئۇنىڭغا: «بۇ قاراڭغۇلۇقى بىلەن كىرگۈچىنىڭ شەررىدىن ئاللاھقا پاناھ تىلە» دېگەن. ئاي كېچىنىڭ ئالامىتىدۇر، ئۇنىڭ كۈچى پەقەت كېچىدىلا كۆرۈلىدۇ؛ يۇلتۇزلارمۇ كېچىدىلا يورۇيدۇ. شۇڭا بۇ قاراشمۇ كېچىنىڭ قاراڭغۇلۇقىغا قايتىدۇ، ئاللاھ ئەڭ ياخشى بىلگۈچىدۇر.
«تۈگۈنلەرگە دەم سالغۇچىلارنىڭ شەررىدىن» دېگەن ئايەتنى مۇجاھىد، ئىكرىمە، ھەسەن، قەتادە ۋە زەھھاك سېھىرگەر ئاياللار دەپ چۈشەندۈرگەن. مۇجاھىد: ئۇلار تۈگۈنلەرگە سېھىر دۇئالىرىنى ئوقۇپ، دەم سالىدۇ، دېگەن. جىبرىل پەيغەمبەرگە كېلىپ: «ئى مۇھەممەد، ئاغرىۋاتامسەن؟» دېدى.
ئۇ: «ھەئە» دېدى. جىبرىل: «ئاللاھنىڭ ئىسمى بىلەن ساڭا دەم سالىمەن؛ ساڭا ئازار بېرىدىغان ھەر بىر كېسەللىكتىن، ھەسەتخور ۋە كۆز تېگۈزگۈچىنىڭ شەررىدىن. ئاللاھ ساڭا شىپا بەرسۇن» دېدى. بەلكىم بۇ پەيغەمبەر سېھىرگە ئۇچرىغان چاغدىكى ئاغرىقى بولۇشى مۇمكىن؛ كېيىن ئاللاھ ئۇنى ساقايتتى، سېھىرگەر ھەسەتخورلارنىڭ ھىيلىسىنى ئۆزلىرىگە قايتۇردى ۋە ئۇلارنى رەسۋا قىلدى.
شۇنداقتىمۇ پەيغەمبەر ئۇلارنى ھەرگىز ئەيىبلىمىدى؛ ئاللاھ ئۇنىڭغا كۇپايە قىلدى، شىپا بەردى ۋە ساقايتتى.
زەيد ئىبنى ئەرقەم رىۋايەت قىلدى: يەھۇدىيلاردىن بىر كىشى پەيغەمبەرگە سېھىر قىلدى، پەيغەمبەر بىر نەچچە كۈن ئاغرىدى. جىبرىل كېلىپ، بىر يەھۇدىي ئۇنى سېھىرلىگەنلىكىنى، ئۇنىڭغا بىر قۇدۇقتا تۈگۈن باغلىغانلىقىنى ئېيتتى. پەيغەمبەر كىشى ئەۋەتىپ ئۇنى چىقارتتى، تۈگۈنلەرنى يېشىۋەتكەندىن كېيىن خۇددى كىشەندىن بوشىغاندەك ئورنىدىن تۇردى. ئۇ بۇ ئىشنى يەھۇدىيغا تىلغا ئالمىدى ۋە ئۆلگۈچە ئۇنىڭ يۈزىگە قاراپمۇ قويماي ئۆتتى.
بۇخارىنىڭ «تىب» بابىدا ئايشەدىن رىۋايەت قىلىنىشىچە، پەيغەمبەر سېھىرگە ئۇچرىغاندا، ئاياللىرىغا يېقىنلاشقاندەك خىيال قىلاتتى، ئەمما ئەمەلىيەتتە ئۇنداق قىلمايتتى. ئۇ ئاللاھنىڭ بۇ ئىش توغرىسىدا ئۆزىگە جاۋاب بەرگەنلىكىنى ئايشەگە ئېيتتى. ئۇنىڭغا ئىككى پەرىشتە كېلىپ، سېھىرنىڭ يەھۇدىي لەبىد ئىبنى ئەئسەم تەرىپىدىن تارغاق، چاچ ۋە خورما گۈلچىسىنىڭ قېپىغا سېلىنىپ، زەرۋان قۇدۇقىغا يوشۇرۇلغانلىقىنى ئۇقتۇردى. پەيغەمبەر قۇدۇققا بېرىپ ئۇنى چىقارتتى.
ئايشەدىن «ئۇنى چىقىرىپ تاشلىمىدىڭمۇ؟» دەپ سورالغاندا، پەيغەمبەر: «ئاللاھ مېنى ساقايتتى، مەن كىشىلەرگە يامانلىقنى قوزغىتىشنى ياقتۇرمىدىم» دېدى. بۇ ھەدىسنى بۇخارى ۋە مۇسلىم رىۋايەت قىلغان.
ثەئلەبىي تەپسىرىدە ئىبنى ئابباس ۋە ئايشەدىن شۇنداق رىۋايەت قىلىدۇ: يەھۇدىيلاردىن بىر خىزمەتچى پەيغەمبەرگە خىزمەت قىلاتتى. يەھۇدىيلار ئۇنى قايىل قىلىپ، پەيغەمبەرنىڭ چېچىدىن تارالغان چاچلارنى ۋە تارغاقنىڭ چىشلىرىنى ئېلىپ، سېھىر قىلدى. بۇ ئىشنى لەبىد ئىبنى ئەئسەم قىلغان بولۇپ، سېھىرنى زەرۋان قۇدۇقىغا يوشۇرغان. پەيغەمبەر ئاغرىپ، چېچى چۈشۈپ، ئالتە ئاي ئاياللىرىغا يېقىنلاشقاندەك خىيال قىلغان، ئەمما يېقىنلاشمىغان.
ئۇنىڭغا ئىككى پەرىشتە كېلىپ، سېھىرنىڭ تارغاق ۋە تارالغان چاچ بىلەن قىلىنغانلىقىنى ۋە قۇدۇقتا ئىكەنلىكىنى ئېيتتى. پەيغەمبەر ئەلى، زۇبەير ۋە ئەممەر ئىبنى ياسىرنى ئەۋەتىپ، قۇدۇقنىڭ سۈيىنى چىقىرتتى؛ سۇ خېنە سۈيىگە ئوخشاپ قالغان ئىدى. ئۇلار تاشنى كۆتۈرۈپ، ئىچىدىن پەيغەمبەرنىڭ چېچى، تارغاق چىشلىرى ۋە ئون ئىككى تۈگۈنلۈك يىپنى تاپتى. ئاللاھ بۇ ئىككى سۈرەنى نازىل قىلدى؛ پەيغەمبەر ھەر بىر ئايەتنى ئوقۇغاندا بىر تۈگۈن يېشىلدى.
ئاخىرقى تۈگۈن يېشىلگەندە ئۇ يېنىكلىك ھېس قىلىپ، كىشەندىن بوشىغاندەك ئورنىدىن تۇردى. جىبرىل: «ئاللاھنىڭ ئىسمى بىلەن ساڭا دەم سالىمەن، ساڭا ئازار بېرىدىغان ھەر نەرسىدىن، ھەسەتخور ۋە كۆز تېگىشتىن؛ ئاللاھ ساڭا شىپا بەرسۇن» دېدى. بۇ خەۋەرنىڭ ئىسنادى كەلتۈرۈلمىگەن، ئۇنىڭدا غەلىتە ۋە قوبۇل قىلىش قىيىن بولغان نۇقتىلار بار؛ ئاللاھ ئەڭ ياخشى بىلگۈچىدۇر.
«ياراتقان نەرسىلىرىنىڭ شەررىدىن» — ئاللاھ ياراتقان مەخلۇقاتلارنىڭ ھەممىسىنىڭ شەررىدىن. ثابت ئەلبۇنائىي ۋە ھەسەن ئەلبەسرىي بۇنىڭغا دوزاخ، ئىبلىس ۋە ئۇنىڭ ئەۋلادلىرىنىمۇ كىرگۈزگەن.
«ۋەسۋەس قىلغۇچى، چېكىنگۈچى» ھەققىدە سەئىد ئىبنى جۇبەير ئىبنى ئابباسنىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلدى: شەيتان ئادەم بالىسىنىڭ قەلبىگە چاپلىشىپ تۇرىدۇ؛ ئادەم غەپلەتتە قالسا ۋە ئۇنتۇپ كەتسە، ئۇ ۋەسۋەسە قىلىدۇ، ئاللاھنى ياد ئەتسە چېكىنىدۇ. مۇجاھىد ۋە قەتادەمۇ شۇنداق دېگەن. ئىبنى ئابباسنىڭ يەنە بىر رىۋايىتىدە: «ئۇ شەيتان، بۇيرۇق بېرىدۇ؛ ئۇنىڭغا بويسۇنۇلسا چېكىنىدۇ» دېيىلگەن.
بۇ ئۈچ سۈپەت — پەرۋەردىگارلىق، پادىشاھلىق ۋە ئىلاھلىقتۇر. ئاللاھ ھەر نەرسىنىڭ پەرۋەردىگارى، ئىگىسى ۋە ئىلاھىدۇر. بارلىق نەرسە ئۇنىڭ مەخلۇقى، ئۇنىڭ ئىگىدارچىلىقىدىكى بەندىلەردۇر. شۇڭا پاناھ تىلىگۈچى بۇ سۈپەتلەرگە ئىگە بولغان ئاللاھقا، ئىنسانغا ۋەكىل قىلىنغان شەيتاننىڭ شەررىدىن پاناھ تىلەيدۇ.
ئادەم بالىلىرىنىڭ ھەر بىرىگە بىر ھەمراھ شەيتان ۋەكىل قىلىنغان بولۇپ، ئۇ يامان ئىشلارنى گۈزەل كۆرسىتىدۇ ۋە ئىنساننى بۇزۇش ئۈچۈن كۈچىنىڭ يېتىشىچە تىرىشىدۇ. ئاللاھ ساقلىغان كىشىلا ساقلىنىدۇ. سەھىھ ھەدىستە: «سىلەردىن ھېچكىم يوقكى، ئۇنىڭغا ھەمراھى ۋەكىل قىلىنمىغان بولسۇن» دېيىلدى. ساھابىلەر: «ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى، سىزگىمۇ شۇنداقمۇ؟»
دەپ سورىدى. ئۇ: «ھەئە، لېكىن ئاللاھ ماڭا ئۇنىڭغا قارشى ياردەم بەردى؛ ئۇ بويسۇندى، ماڭا پەقەت ياخشىلىقنىلا بۇيرۇيدۇ» دېدى.
ئەنس رىۋايەت قىلغان سەھىھ ھەدىستە، پەيغەمبەر ئېتىكاپتا تۇرغان چاغدا سەفىييە ئۇنى زىيارەت قىلدى. كېچىدە ئۇنى ئۆيىگە قايتۇرۇپ قويۇش ئۈچۈن بىللە ماڭدى. ئەنسارلاردىن ئىككى كىشى ئۇلارنى كۆرۈپ تېز ماڭدى. پەيغەمبەر: «ئاستا مېڭىڭلار، بۇ سەفىييە بىنتى ھۇيەيي» دېدى.
ئۇلار: «سۇبھاناللاھ، ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى!» دېدى. ئۇ: «شەيتان ئادەم بالىسىنىڭ بەدىنىدە قان يۈرگەندەك يۈرىدۇ. قەلبىڭلارغا بىرەر خىيال ياكى يامانلىق سېلىۋېتىشىدىن ئەنسىرىدىم» دېدى.
ئەبۇ يەئلا ئەلماۋسىلى ئەنس ئىبنى مالىكتىن رىۋايەت قىلغان ھەدىستە: «شەيتان ئادەم بالىسىنىڭ قەلبىگە بۇرنىنى قويىدۇ؛ ئاللاھ ياد قىلىنسا چېكىنىدۇ، ئۇنتۇلسا قەلبىگە كىرىۋالىدۇ. مانا بۇ ۋەسۋەسە قىلغۇچى، چېكىنگۈچىدۇر» دېيىلگەن. بۇ غەريب رىۋايەتتۇر.
ئىمام ئەھمەد پەيغەمبەرنىڭ ھەمراھىدىن رىۋايەت قىلدى: پەيغەمبەرنىڭ ئېشىكى پۇتلىشىپ كەتتى. مەن: «شەيتان ھالاك بولسۇن» دېدىم. پەيغەمبەر: «شەيتان ھالاك بولسۇن دېمىگىن؛ چۈنكى ئۇنداق دېسەڭ شەيتان چوڭىيىپ: ‹كۈچۈم بىلەن ئۇنى يىقىتتىم› دەيدۇ. ‹بىسمىللاھ› دېسەڭ، چىۋىندەك كىچىكلەيدۇ» دېدى.
بۇ رىۋايەتنىڭ ئىسنادى ياخشى ۋە كۈچلۈكتۇر. قەلب ئاللاھنى ياد ئەتسە شەيتان كىچىكلەپ مەغلۇپ بولىدۇ؛ ئاللاھ ياد قىلىنمىسا، شەيتان چوڭىيىپ غالىب كېلىدۇ.
«ئىنسانلار» دېگەن سۆز پەقەت ئادەم بالىلىرىغىلا خاسمۇ ياكى ئىنسانلار بىلەن جىنلارنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالامدۇ؟ بۇ ھەقتە ئىككى قاراش بار. ئىبنى جەرىر: جىنلاردىن بەزىلىرىگە «ئەرلەر» دېيىلگەن بولغاچقا، ئۇلارنى «ئىنسانلار» دېيىش غەلىتە ئەمەس، دېگەن.
ئاندىن «جىنلاردىن ۋە ئىنسانلاردىن» دەپ چۈشەندۈردى. بۇ ئىككىنچى قاراشنى كۈچەيتىدۇ. يەنە بىر قاراشتا، بۇ «ئىنسانلارنىڭ كۆكسىگە ۋەسۋەسە قىلىدۇ» دېگەننى، ئىنسان ۋە جىن شەيتانلىرىنىڭ ۋەسۋەسە قىلىشىنى چۈشەندۈرىدۇ. ئاللاھ: «شۇنداق قىلىپ، بىز ھەر بىر پەيغەمبەرگە ئىنسان ۋە جىن شەيتانلىرىنى دۈشمەن قىلدۇق؛ ئۇلار بىر-بىرىگە ئالدامچىلىق ئۈچۈن بېزەلگەن سۆزلەرنى ۋەھىي قىلىدۇ» (ئەنعام، ١١٢) دېگەن.
ئەبۇ زەر رىۋايەت قىلدى: مەن پەيغەمبەرنىڭ مەسجىدىگە كىردىم. ئۇ: «ئى ئەبۇ زەر، ناماز ئوقۇدۇڭمۇ؟» دېدى. «ياق» دېدىم. ئۇ: «ئورنىڭدىن تۇرۇپ ناماز ئوقۇغىن» دېدى. ناماز ئوقۇپ بولغاندىن كېيىن، ئۇ: «ئى ئەبۇ زەر، ئىنسان ۋە جىن شەيتانلىرىنىڭ شەررىدىن ئاللاھقا پاناھ تىلە» دېدى.
مەن: «ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى، ئىنسانلارنىڭمۇ شەيتانلىرى بولامدۇ؟» دېدىم. ئۇ: «ھەئە» دېدى.
ئىبنى ئابباس رىۋايەت قىلدى: بىر كىشى پەيغەمبەرگە: «ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى، كۆڭلۈمگە بىر نەرسىلەر كېلىدۇ؛ ئۇنى سۆزلەشتىن كۆرە ئاسماندىن يىقىلىپ چۈشۈشنى ياخشى كۆرىمەن» دېدى. پەيغەمبەر: «ئاللاھ ئەكبەر، ئاللاھ ئەكبەر! قەلبىگە كەلگەن شەيتاننىڭ ھىيلىسىنى ۋەسۋەسە قىلىش بىلەنلا چەكلەپ قويغان ئاللاھقا ھەمدۇسانا بولسۇن» دېدى. بۇ رىۋايەتنى ئەبۇ داۋۇد ۋە نەسائىي نەقىل قىلغان.
تەفسىر ئاخىرلاشتى. بارلىق ھەمدۇسانا ۋە نېمەت ئاللاھقا خاستۇر؛ ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى ئاللاھقا ھەمدۇسانا بولسۇن. سەيىدىمىز مۇھەممەدكە، ئۇنىڭ ئائىلىسىگە ۋە ساھابىلىرىگە ئاللاھنىڭ سالات-سالامى بولسۇن. بارلىق ساھابىلەرگە ئاللاھنىڭ رازىلىقى بولسۇن. بىزگە ئاللاھ كۇپايە، ئۇ ئەڭ ياخشى ھامىي ۋە ئىشلارنى تاپشۇرغۇچىدۇر.
بەغاۋىنىڭ تەفسىرى
«قاراڭغۇلۇقى بىلەن كىرگەن كېچىنىڭ شەررىدىن».
ئەبۇل ھەسەن ئەسسەرخەسى زەھىر ئىبنى ئەھمەدتىن، ئۇ جەئفەر ئىبنى مۇھەممەد ئەلمۇغلۇسدىن، ئۇ ھارۇن ئىبنى ئىسھاق ئەلھەمەدانىيدىن، ئۇ ۋەكىئدىن، ئۇ ئىبنى ئەبى زىئبتىن، ئۇ تاغىسى ھارىس ئىبنى ئابدۇرراھماندىن، ئۇ ئەبۇ سەلەمەدىن، ئۇ ئايشەدىن رىۋايەت قىلدى: «پەيغەمبەر قولۇمنى تۇتۇپ ئايغا قارىدى-دە: ‹ئى ئايشە، قاراڭغۇلۇقى بىلەن كىرگۈچىنىڭ شەررىدىن ئاللاھقا پاناھ تىلە. بۇ قاراڭغۇلۇقى بىلەن كىرگۈچىدۇر› دېدى».
بۇ يەردىكى «كىرگەن» دېگەن سۆزدىن مەقسەت — ئاي تۇتۇلۇپ قاراڭغۇلاشقان چاغدىكى ئايدۇر. «ۋەقەب» — تۇتۇلۇشقا كىرىشى، كۆزدىن غايىب بولۇشى ۋە قاراڭغۇلىشىشىدۇر. ئىبنى ئابباس: «غاسق» — شەرق تەرەپتىن قاراڭغۇلۇقى بىلەن كىرىپ، ھەممە نەرسىنى قاپلاپ قاراڭغۇ قىلىدىغان كېچىدۇر، دېگەن. «غەسەق» قاراڭغۇلۇق دېمەكتۇر؛ «غەسەقە كېچە» ۋە «ئەغسەقە» دېيىلسە، كېچە قاراڭغۇلاشتى دېگەن بولىدۇ.
بۇ ھەسەن ۋە مۇجاھىدنىڭمۇ قارىشىدۇر. «ۋۇقۇب» كىرىش دېگەن مەنىدە بولۇپ، قۇياش پېتىشى بىلەن كېچىنىڭ كىرىشىدۇر. مۇقاتىل: كېچىنىڭ قاراڭغۇلۇقى كۈندۈزنىڭ يورۇقلۇقىغا كىرگەن چاغ، دېگەن. يەنە بىر قاراشتا، كېچە كۈندۈزدىن سوغۇقراق بولغانلىقى ئۈچۈن «غاسق» دەپ ئاتالغان؛ «غەسەق» سوغۇق دېمەكتۇر.
ئىبنى زەيد: «ساقىچىلار چۈشكەندە» دېگەن. ئەرەبلەر ساقىچىلار چۈشكەن چاغدا كېسەللىكلەر كۆپىيىپ، ئۇلار چىققاندا ئازىيىدۇ، دەپ قارىغان.
«تۈگۈنلەرگە دەم سالغۇچىلارنىڭ شەررىدىن» — بۇ تۈگۈنلەردە رۇقيە ئوقۇپ، يىپقا تۈگۈن چىگىپ دەم سالىدىغان سېھىرگەر ئاياللارنى كۆرسىتىدۇ. ئەبۇ ئۇبەيدە: ئۇلار لەبىد ئىبنى ئەئسەمنىڭ قىزلىرى، پەيغەمبەرگە سېھىر قىلغان، دېگەن.
«ھەسەت قىلغان چاغدىكى ھەسەتخورنىڭ شەررىدىن» — يەنى يەھۇدىيلارنىڭ شەررىدىن؛ چۈنكى ئۇلار پەيغەمبەرگە ھەسەت قىلاتتى. بۇ سۈرە مەدىنەدە نازىل بولغان.
«سۈبھىنىڭ پەرۋەردىگارىغا پاناھ تىلەيمەن» ئايەتلىرى ھەققىدە ئىبنى ئابباس ۋە ئايشە مۇنداق رىۋايەت قىلغان: يەھۇدىيلاردىن بىر ياش پەيغەمبەرگە خىزمەت قىلاتتى. يەھۇدىيلار ئۇنىڭغا كېلىپ، ئۇنى قايىل قىلىپ، پەيغەمبەرنىڭ چېچىدىن تارالغان چاچنى ۋە تارغاقنىڭ بىر قىسىم چىشلىرىنى ئېلىپ، بۇلار بىلەن سېھىر قىلدى. يەھۇدىيلاردىن لەبىد ئىبنى ئەئسەم بۇ ئىشنى ئۈستىگە ئالدى. شۇ سەۋەبتىن ئىككى سۈرە نازىل بولدى.
ئايشەدىن رىۋايەت قىلىندى: پەيغەمبەر سېھىرگە ئۇچرىدى، ھەتتا قىلمىغان بىر ئىشنى قىلغاندەك خىيال قىلاتتى. پەرۋەردىگارىغا دۇئا قىلغاندىن كېيىن: «ئاللاھنىڭ مەندىن سورىغان نەرسەم ھەققىدە ماڭا خەۋەر بەرگەنلىكىنى بىلدىڭمۇ؟» دېدى. ئايشە: «ئۇ نېمە، ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى؟»
دەپ سورىدى. ئۇ: «ماڭا ئىككى كىشى كەلدى؛ بىرى بېشىم تەرىپىدە، يەنە بىرى پۇتۇم تەرىپىدە ئولتۇردى. بىرى يەنە بىرىدىن: ‹بۇ كىشىگە نېمە بولدى؟› دەپ سورىدى. ئۇ: ‹ئۇ سېھىرلەنگەن› دېدى. ‹كىم سېھىرلىدى؟› دەپ سورىغاندا، ‹لەبىد ئىبنى ئەئسەم› دېدى.
‹نېمىگە سېلىپ سېھىرلىدى؟› دېگەندە، ‹تارغاق، تارالغان چاچ ۋە خورما گۈلچىسىنىڭ قېپىغا› دېدى. ‹ئۇ نەدە؟› دەپ سورىغاندا، ‹زەرۋاندا› دېدى» دېدى. زەرۋان — بەنى زۇرەيقنىڭ قۇدۇقىدۇر.
ئايشە: پەيغەمبەر قۇدۇققا بېرىپ قايتىپ كەلدى ۋە: «ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، ئۇنىڭ سۈيى خېنە سۈيىگە، خورما دەرىخىنىڭ باشلىرى شەيتانلارنىڭ بېشىغا ئوخشايدىكەن» دېدى. مەن: «ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى، ئۇنى چىقىرىۋەتمىدىڭىزمۇ؟» دېدىم. ئۇ: «ئاللاھ مېنى ساقايتتى؛ مەن كىشىلەرگە ئۇ سەۋەبلىك يامانلىق قوزغاشنى ياقتۇرمىدىم» دېدى.
يەنە بىر رىۋايەتتە، ئۇ قۇدۇقتىكى تاشنىڭ ئاستىدا ئىدى؛ تاشنى كۆتۈرۈپ، خورما گۈلچىسىنىڭ قېپىنى چىقارغاندا، ئىچىدىن پەيغەمبەرنىڭ چېچى ۋە تارغاقنىڭ چىشلىرى تېپىلدى.
زەيد ئىبنى ئەرقەم مۇنداق رىۋايەت قىلدى: يەھۇدىيلاردىن بىر كىشى پەيغەمبەرگە سېھىر قىلدى، پەيغەمبەر بىر نەچچە كۈن ئاغرىدى. جىبرىل كېلىپ: «يەھۇدىيلاردىن بىر كىشى ساڭا سېھىر قىلدى ۋە تۈگۈن باغلىدى» دېدى. پەيغەمبەر ئەلىنى ئەۋەتىپ، ئۇ نەرسىنى چىقارتىپ كەلدى. ئۇ ھەر بىر تۈگۈننى يېشىۋەتكەندە، پەيغەمبەر يېنىكلىك ھېس قىلدى؛ ئاخىرىدا كىشەندىن بوشىغاندەك ئورنىدىن تۇردى.
پەيغەمبەر بۇنى يەھۇدىيلارغا تىلغا ئالمىدى، ئۇلارمۇ ئۇنىڭ يۈزىدە بۇنى ھېچ كۆرۈپ باقمىدى.
مۇقاتىل ۋە كەلبىنىڭ ئېيتىشىچە، سېھىر بىر يىپقا باغلانغان ئون بىر تۈگۈن ئىدى. بەزىلەر تۈگۈنلەرنىڭ يىڭنە بىلەن تېشىپ قويۇلغانلىقىنى ئېيتقان. ئاللاھ بۇ ئىككى سۈرەنى نازىل قىلدى؛ ئۇلار جەمئىي ئون بىر ئايەت: «فەلەق» سۈرىسى بەش ئايەت، «ناس» سۈرىسى ئالتە ئايەت. ھەر بىر ئايەت ئوقۇلغاندا بىر تۈگۈن يېشىلىپ، تۈگۈنلەرنىڭ ھەممىسى يېشىلدى.
پەيغەمبەر كىشەندىن بوشىغاندەك ئورنىدىن تۇردى. يەنە بىر رىۋايەتتە، ئۇ سېھىرنىڭ تەسىرىدە ئالتە ئاي قالغان، ئەھۋالى ئۈچ كېچە ئېغىرلاشقان، ئاندىن مۇئەززەتەين نازىل بولغان.
ئەبۇ سەئىدتىن رىۋايەت قىلىندى: جىبرىل پەيغەمبەرگە كېلىپ: «ئى مۇھەممەد، ئاغرىۋاتامسەن؟» دېدى. ئۇ: «ھەئە» دېدى. جىبرىل: «ئاللاھنىڭ ئىسمى بىلەن ساڭا دەم سالىمەن؛ ساڭا ئازار بېرىدىغان ھەر نەرسىدىن، ھەر بىر جاننىڭ شەررىدىن ۋە ھەسەتخورنىڭ كۆزىدىن.
ئاللاھ ساڭا شىپا بەرسۇن. ئاللاھنىڭ ئىسمى بىلەن ساڭا دەم سالىمەن، ئاللاھ ساڭا شىپا بەرسۇن» دېدى.
ئاللاھ تائالا «سۈبھىنىڭ پەرۋەردىگارىغا پاناھ تىلەيمەن» دېگەن ئايەتتە «فەلەق» بىلەن تاڭنى مەقسەت قىلغان. بۇ جابىر ئىبنى ئابدۇللاھ، ھەسەن، سەئىد ئىبنى جۇبەير، مۇجاھىد، قەتادە ۋە كۆپچىلىك مۇفەسسىرلەرنىڭ قارىشىدۇر. ئىبنى ئابباسنىڭ ئەۋفىيدىن رىۋايەت قىلىنغان قارىشىمۇ شۇنداق؛ بۇ «فالىقۇلئىسباح» دېگەن ئايەت بىلەن دەلىللىنىدۇ. ئىبنى ئابباستىن «دوزاختىكى تۈرمە» دېگەن قاراشمۇ رىۋايەت قىلىنغان.
كەلبي «دوزاختىكى بىر جىلغا» دېگەن. زەھھاك «مەخلۇقات» دېگەن. مەشھۇر ۋە بىرىنچى قاراش توغرىدۇر. «ياراتقان نەرسىلىرىنىڭ شەررىدىن».
«ئىنسانلارنىڭ پەرۋەردىگارىغا پاناھ تىلەيمەن» سۈرىسى مەدىنەدە نازىل بولغان.
«ئىنسانلارنىڭ كۆكسىگە ۋەسۋەسە قىلىدۇ» دېگەنلىك — ئاڭلاتماي، يوشۇرۇن سۆز قىلىپ، مەنىسى قەلبكە يەتكۈزىدۇ.
«خەنناسنىڭ شەررىدىن» دېگەنلىك — شەيتاننىڭ شەررىدىن. «ۋەسۋاس» مەنبە ۋە ئىسىم بولۇپ كېلىدۇ. زەججاج «شەيتاننىڭ ۋەسۋەسە قىلغۇچىسى» دەپ چۈشەندۈرگەن. «خەنناس» — قايتىپ چېكىنگۈچىدۇر. شەيتان ئىنساننىڭ قەلبىگە چاپلىشىپ تۇرىدۇ؛ بەندە ئاللاھنى ياد ئەتسە چېكىنىدۇ، غەپلەتتە قالسا ۋەسۋەسە قىلىدۇ.
قەتادە: ئۇنىڭ ئىتنىڭ بۇرنىدەك بۇرنى ئىنساننىڭ كۆكسىدە بولىدۇ؛ بەندە پەرۋەردىگارىنى ياد ئەتسە چېكىنىدۇ، دېگەن. يەنە ئۇنىڭ بېشى يىلاننىڭ بېشىغا ئوخشايدۇ، ئۇنى قەلبنىڭ مەركىزىگە قويۇپ، ئارزۇ ۋە خىياللارنى سالىدۇ، دېيىلگەن. بەندە ئاللاھنى ياد ئەتسە چېكىنىدۇ، ياد قىلمىسا قايتىپ كېلىدۇ.
«جىنلاردىن ۋە ئىنسانلاردىن» — ۋەسۋەسە جىنغا قانداق كىرىدىكەن، ئىنسانغىمۇ شۇنداق كىرىدۇ؛ جىنغا قانداق ۋەسۋەسە قىلسا، ئىنسانغىمۇ شۇنداق قىلىدۇ، دېگەن كەلبي. «ئىنسانلار» دېگەن سۆز بۇ يەردە كېيىن تىلغا ئېلىنغان جىن ۋە ئىنسانلارنى كۆرسىتىدۇ. جىنلارنى «ئىنسانلار» دەپ ئاتىغانىدەك، «ئەرلەر» دەپمۇ ئاتىغان: «ئىنسانلاردىن بەزى ئەرلەر جىنلاردىن بەزى ئەرلەرگە پاناھ تىلەيتتى» (جىن، ٦). بەزى ئەرەبلەر: «جىنلاردىن بىر جامائە كەلدى» دېگەندە، «سىلەر كىم؟»
دەپ سورالغان، ئۇلار: «بىز جىنلاردىن بىر جامائە» دەپ جاۋاب بەرگەن. بۇ فەررانىڭ قارىشىدۇر. يەنە بەزىلەر: ئىنسانغا ئىنساندىن بولغان ۋەسۋەسەچى، شەيتاننىڭ ۋەسۋەسىسىگە ئوخشاش ۋەسۋەسە قىلىدۇ؛ شۇڭا «ۋەسۋاس»نى جىن ۋە ئىنسانلارنىڭ ئىشى دەپ قارىغان. ئاللاھ: «شۇنداق قىلىپ، بىز ھەر بىر پەيغەمبەرگە ئىنسان ۋە جىن شەيتانلىرىنى دۈشمەن قىلدۇق» (ئەنعام، ١١٢) دېگەن.
يەنى جىن ۋە ئىنسانلارنىڭ ھەممىسىنىڭ شەررىدىن پاناھ تىلەش بۇيرۇلغان.
ئۇقبە ئىبنى ئامىردىن رىۋايەت قىلىندى: ئاللاھنىڭ ئەلچىسى: «بۇ كېچە نازىل بولغان، ئۇلارغا ئوخشاشى ئەسلا كۆرۈلۈپ باقمىغان ئايەتلەرنى كۆرمىدىڭمۇ؟ ‹قۇل ئەئۇزۇ بىرەببىلفەلەق› ۋە ‹قۇل ئەئۇزۇ بىرەببىنناس›» دېدى. يەنە ئۇقبەدىن: پەيغەمبەر «پاناھ تىلىگۈچىلەر پاناھ تىلەيدىغان ئەڭ ياخشى نەرسىنى ساڭا ئېيتىپ بېرەيمۇ؟» دېدى.
مەن: «شۇنداق» دېدىم. ئۇ: «‹قۇل ئەئۇزۇ بىرەببىلفەلەق› ۋە ‹قۇل ئەئۇزۇ بىرەببىنناس›» دېدى.
ئايشە رىۋايەت قىلدى: پەيغەمبەر ھەر كېچە كارىۋىتىغا ياتقاندا ئىككى ئالقىنىنى بىرلەشتۈرۈپ، ئۇلارغا دەم سالاتتى؛ ئاندىن «قۇل ھۇۋەللاھۇ ئەھەد»، «قۇل ئەئۇزۇ بىرەببىلفەلەق» ۋە «قۇل ئەئۇزۇ بىرەببىنناس»نى ئوقۇپ، قولى يېتىدىغان يېرىگىچە بەدىنىنى سىلايتتى. بېشى ۋە يۈزىدىن، ئاندىن بەدىنىنىڭ ئالدى تەرىپىدىن باشلايتتى. بۇنى ئۈچ قېتىم قىلاتتى. يەنە ئايشە رىۋايەت قىلدى: پەيغەمبەر ئاغرىسا، ئۆزىگە مۇئەززەتلەرنى ئوقۇپ دەم سالاتتى؛ ئاغرىقى ئېغىرلاشقاندا مەن ئۇنىڭغا ئوقۇپ، ئىككى قولىنىڭ بەرىكىتىنى ئۈمىد قىلىپ بەدىنىنى سىلايتتىم.
ئىبنى ئۆمەر رىۋايەت قىلدى: ئاللاھنىڭ ئەلچىسى: «پەقەت ئىككى ئىشتىلا ھەسەت قىلىشقا بولىدۇ: ئاللاھ قۇرئان بەرگەن، ئۇنى كېچە-كۈندۈز ئوقۇيدىغان كىشىگە؛ ئاللاھ مال بەرگەن، ئۇنى كېچە-كۈندۈز سەرپ قىلىدىغان كىشىگە» دېدى.
ئەبۇ ھۇرەيرە رىۋايەت قىلدى: پەيغەمبەر: «ئاللاھ ھېچ نەرسىگە، قۇرئاننى يۇقىرى ئاۋازدا ياخشى ئاۋاز بىلەن ئوقۇيدىغان پەيغەمبەرگە قۇلاق سالغاندەك قۇلاق سالمىدى» دېدى. تەفسىر تامام بولدى.
«سەھىھۇل بۇخارى» (٥٠١٧)دە ئايشەدىن رىۋايەت قىلىنىدۇ: پەيغەمبەر مۇھەممەد ھەر كۈنى كەچتە ئۇخلاشتىن بۇرۇن ئىككى ئالقىنىغا دەم سېلىپ، «ئىخلاس»، «فەلەق» ۋە «ناس» سۈرىلىرىنى ئوقۇيتتى، ئاندىن ئىككى قولى بىلەن پۈتۈن بەدىنىنى سىلايتتى.