दुई सुरामार्फत अल्लाहको शरण

शेख अब्दुर्रहमान अस्-सादीको तफ्सिर

(र ईर्ष्यालुको अनिष्टबाट, जब उसले ईर्ष्या गर्छ।) ईर्ष्यालु त्यो हो, जसले ईर्ष्या गरिने व्यक्तिबाट अनुग्रह हटोस् भन्ने चाहन्छ र आफूले सक्ने उपायहरूद्वारा त्यो अनुग्रह हटाउन प्रयास गर्छ। त्यसैले उसको अनिष्टबाट अल्लाहको शरण माग्नु र उसको षड्यन्त्र निष्फल पार्नु आवश्यक भयो। ईर्ष्यालुमा नजर लगाउने व्यक्ति पनि समावेश हुन्छ, किनकि नजर केवल दुष्ट स्वभाव र खराब मन भएको ईर्ष्यालुकै तर्फबाट लाग्छ।

अतः यो सूरहले सामान्य र विशेष गरी सबै प्रकारका अनिष्टबाट शरण माग्न समेटेको छ। यसले जादूको वास्तविकता हुन्छ, त्यसको हानिबाट डराउनुपर्छ र त्यसबाट अल्लाहको शरण माग्नुपर्छ भन्ने पनि देखाएको छ। अनि जादूगरहरूबाट पनि।

अर्थात्: (भन) शरण खोज्दै: (म शरण माग्छु)—अर्थात्, म आश्रय लिन्छु, शरण लिन्छु र आफूलाई सुरक्षित राख्छु—(प्रभातका पालनकर्तासँग), अर्थात्, बीउ र गुठी चिर्ने तथा बिहान उज्यालो गराउने पालनकर्तासँग।

त्यसपछि सामान्य कुरा उल्लेख गरेपछि विशेष कुरा भन्नुभयो: (र रातको अन्धकारको अनिष्टबाट, जब त्यो छाउँछ), अर्थात्, रातमा हुने कुराहरूको अनिष्टबाट, जब त्यसले मानिसहरूलाई ढाक्छ र त्यस बेला धेरै दुष्ट आत्मा तथा हानिकारक जनावरहरू फैलिन्छन्।

(उहाँले सृष्टि गर्नुभएका कुराहरूको अनिष्टबाट) यसमा अल्लाहले सृष्टि गर्नुभएका मानिस, जिन्न र जनावर सबै समेटिन्छन्। त्यसैले तिनमा रहेको अनिष्टबाट तिनका सृष्टिकर्तासँग शरण मागिन्छ।

(र गाँठाहरूमा फुक्नेहरूको अनिष्टबाट), अर्थात्, गाँठाहरूमा फुकेर आफ्नो जादूमा सहायता लिने जादूगरनीहरूको अनिष्टबाट; ती गाँठाहरू उनीहरूले जादूका निम्ति बाँधेका हुन्छन्।

यो सूरह मानिसहरूका पालनकर्ता, मालिक र उपास्य अल्लाहसँग शरण माग्ने विषयमा छ—त्यो शैतानबाट, जो सबै अनिष्टको मूल र स्रोत हो। उसको परीक्षा र अनिष्टमध्ये एउटा यो हो कि उसले मानिसहरूको छातीमा कु-मन्त्रणा गर्छ, अनिष्टलाई राम्रो देखाउँछ र उनीहरूलाई त्यो सुन्दर रूपमै देखाउँछ, त्यसलाई गर्ने इच्छा जगाउँछ; अनि भलाइलाई उनीहरूका लागि कुरूप देखाउँछ, त्यसबाट उनीहरूलाई रोक्छ र भलाइलाई त्यसको वास्तविक रूपभन्दा फरक रूपले देखाउँछ। ऊ सधैँ यही अवस्थामा कु-मन्त्रणा गरिरहन्छ र पछि हट्छ; अर्थात्, जब भक्तले आफ्नो पालनकर्तालाई सम्झन्छ र उसलाई परास्त गर्न सहायता माग्छ, तब ऊ पछि हट्छ।

त्यसैले मानिसले सम्पूर्ण मानवजातिका पालनकर्ता अल्लाहको प्रभुत्वमा शरण माग्न र उहाँको सहारा लिनुपर्छ। सबै सृष्टि उहाँको प्रभुत्व र स्वामित्वअन्तर्गत छन्; हरेक जीवको निधार उहाँकै नियन्त्रणमा छ। साथै, उहाँको उपास्यत्वमा पनि शरण लिनुपर्छ, जसका लागि उहाँले उनीहरूलाई सृष्टि गर्नुभयो। यो उपासना पूरा हुन सक्दैन, जबसम्म उनीहरूलाई त्यसबाट अलग गर्न र उनीहरूबीच अवरोध खडा गर्न चाहने, अनि उनीहरूलाई आफ्नो समूहका मानिस बनाई दन्कँदो आगोका बासिन्दा बनाउन चाहने शत्रुको अनिष्टबाट जोगिँदैनन्।

कु-मन्त्रणा जिन्नबाट पनि हुन्छ र मानिसबाट पनि। त्यसैले उहाँले भन्नुभयो: (जिन्न र मानिसहरूबाट)। उनीहरूका लागि सहायता लिन्छ र…

यो सूरह मानिसहरूका पालनकर्ता, मालिक र उपास्य अल्लाहसँग शरण माग्ने विषयमा छ—त्यो शैतानबाट, जो सबै अनिष्टको मूल र स्रोत हो। उसको परीक्षा र अनिष्टमध्ये एउटा यो हो कि उसले मानिसहरूको छातीमा कु-मन्त्रणा गर्छ, अनिष्टलाई राम्रो देखाउँछ र उनीहरूलाई त्यो सुन्दर रूपमै देखाउँछ, त्यसलाई गर्ने इच्छा जगाउँछ; अनि भलाइलाई उनीहरूका लागि कुरूप देखाउँछ, त्यसबाट उनीहरूलाई रोक्छ र भलाइलाई त्यसको वास्तविक रूपभन्दा फरक रूपले देखाउँछ। ऊ सधैँ यही अवस्थामा कु-मन्त्रणा गरिरहन्छ र पछि हट्छ; अर्थात्, जब भक्तले आफ्नो पालनकर्तालाई सम्झन्छ र उसलाई परास्त गर्न सहायता माग्छ, तब ऊ पछि हट्छ।

त्यसैले मानिसले सम्पूर्ण मानवजातिका पालनकर्ता अल्लाहको प्रभुत्वमा शरण माग्न र उहाँको सहारा लिनुपर्छ। सबै सृष्टि उहाँको प्रभुत्व र स्वामित्वअन्तर्गत छन्; हरेक जीवको निधार उहाँकै नियन्त्रणमा छ। साथै, उहाँको उपास्यत्वमा पनि शरण लिनुपर्छ, जसका लागि उहाँले उनीहरूलाई सृष्टि गर्नुभयो। यो उपासना पूरा हुन सक्दैन, जबसम्म उनीहरूलाई त्यसबाट अलग गर्न र उनीहरूबीच अवरोध खडा गर्न चाहने, अनि उनीहरूलाई आफ्नो समूहका मानिस बनाई दन्कँदो आगोका बासिन्दा बनाउन चाहने शत्रुको अनिष्टबाट जोगिँदैनन्।

कु-मन्त्रणा जिन्नबाट पनि हुन्छ र मानिसबाट पनि। त्यसैले उहाँले भन्नुभयो: (जिन्न र मानिसहरूबाट)। उनीहरूका लागि सहायता लिन्छ र…

यो सूरह मानिसहरूका पालनकर्ता, मालिक र उपास्य अल्लाहसँग शरण माग्ने विषयमा छ—त्यो शैतानबाट, जो सबै अनिष्टको मूल र स्रोत हो। उसको परीक्षा र अनिष्टमध्ये एउटा यो हो कि उसले मानिसहरूको छातीमा कु-मन्त्रणा गर्छ, अनिष्टलाई राम्रो देखाउँछ र उनीहरूलाई त्यो सुन्दर रूपमै देखाउँछ, त्यसलाई गर्ने इच्छा जगाउँछ; अनि भलाइलाई उनीहरूका लागि कुरूप देखाउँछ, त्यसबाट उनीहरूलाई रोक्छ र भलाइलाई त्यसको वास्तविक रूपभन्दा फरक रूपले देखाउँछ। ऊ सधैँ यही अवस्थामा कु-मन्त्रणा गरिरहन्छ र पछि हट्छ; अर्थात्, जब भक्तले आफ्नो पालनकर्तालाई सम्झन्छ र उसलाई परास्त गर्न सहायता माग्छ, तब ऊ पछि हट्छ।

त्यसैले मानिसले सम्पूर्ण मानवजातिका पालनकर्ता अल्लाहको प्रभुत्वमा शरण माग्न र उहाँको सहारा लिनुपर्छ। सबै सृष्टि उहाँको प्रभुत्व र स्वामित्वअन्तर्गत छन्; हरेक जीवको निधार उहाँकै नियन्त्रणमा छ। साथै, उहाँको उपास्यत्वमा पनि शरण लिनुपर्छ, जसका लागि उहाँले उनीहरूलाई सृष्टि गर्नुभयो। यो उपासना पूरा हुन सक्दैन, जबसम्म उनीहरूलाई त्यसबाट अलग गर्न र उनीहरूबीच अवरोध खडा गर्न चाहने, अनि उनीहरूलाई आफ्नो समूहका मानिस बनाई दन्कँदो आगोका बासिन्दा बनाउन चाहने शत्रुको अनिष्टबाट जोगिँदैनन्।

कु-मन्त्रणा जिन्नबाट पनि हुन्छ र मानिसबाट पनि। त्यसैले उहाँले भन्नुभयो: (जिन्न र मानिसहरूबाट)। उनीहरूका लागि सहायता लिन्छ र…

यो सूरह मानिसहरूका पालनकर्ता, मालिक र उपास्य अल्लाहसँग शरण माग्ने विषयमा छ—त्यो शैतानबाट, जो सबै अनिष्टको मूल र स्रोत हो। उसको परीक्षा र अनिष्टमध्ये एउटा यो हो कि उसले मानिसहरूको छातीमा कु-मन्त्रणा गर्छ, अनिष्टलाई राम्रो देखाउँछ र उनीहरूलाई त्यो सुन्दर रूपमै देखाउँछ, त्यसलाई गर्ने इच्छा जगाउँछ; अनि भलाइलाई उनीहरूका लागि कुरूप देखाउँछ, त्यसबाट उनीहरूलाई रोक्छ र भलाइलाई त्यसको वास्तविक रूपभन्दा फरक रूपले देखाउँछ। ऊ सधैँ यही अवस्थामा कु-मन्त्रणा गरिरहन्छ र पछि हट्छ; अर्थात्, जब भक्तले आफ्नो पालनकर्तालाई सम्झन्छ र उसलाई परास्त गर्न सहायता माग्छ, तब ऊ पछि हट्छ।

त्यसैले मानिसले सम्पूर्ण मानवजातिका पालनकर्ता अल्लाहको प्रभुत्वमा शरण माग्न र उहाँको सहारा लिनुपर्छ। सबै सृष्टि उहाँको प्रभुत्व र स्वामित्वअन्तर्गत छन्; हरेक जीवको निधार उहाँकै नियन्त्रणमा छ। साथै, उहाँको उपास्यत्वमा पनि शरण लिनुपर्छ, जसका लागि उहाँले उनीहरूलाई सृष्टि गर्नुभयो। यो उपासना पूरा हुन सक्दैन, जबसम्म उनीहरूलाई त्यसबाट अलग गर्न र उनीहरूबीच अवरोध खडा गर्न चाहने, अनि उनीहरूलाई आफ्नो समूहका मानिस बनाई दन्कँदो आगोका बासिन्दा बनाउन चाहने शत्रुको अनिष्टबाट जोगिँदैनन्।

कु-मन्त्रणा जिन्नबाट पनि हुन्छ र मानिसबाट पनि। त्यसैले उहाँले भन्नुभयो: (जिन्न र मानिसहरूबाट)। उनीहरूका लागि सहायता लिन्छ र…

यो सूरह मानिसहरूका पालनकर्ता, मालिक र उपास्य अल्लाहसँग शरण माग्ने विषयमा छ—त्यो शैतानबाट, जो सबै अनिष्टको मूल र स्रोत हो। उसको परीक्षा र अनिष्टमध्ये एउटा यो हो कि उसले मानिसहरूको छातीमा कु-मन्त्रणा गर्छ, अनिष्टलाई राम्रो देखाउँछ र उनीहरूलाई त्यो सुन्दर रूपमै देखाउँछ, त्यसलाई गर्ने इच्छा जगाउँछ; अनि भलाइलाई उनीहरूका लागि कुरूप देखाउँछ, त्यसबाट उनीहरूलाई रोक्छ र भलाइलाई त्यसको वास्तविक रूपभन्दा फरक रूपले देखाउँछ। ऊ सधैँ यही अवस्थामा कु-मन्त्रणा गरिरहन्छ र पछि हट्छ; अर्थात्, जब भक्तले आफ्नो पालनकर्तालाई सम्झन्छ र उसलाई परास्त गर्न सहायता माग्छ, तब ऊ पछि हट्छ।

त्यसैले मानिसले सम्पूर्ण मानवजातिका पालनकर्ता अल्लाहको प्रभुत्वमा शरण माग्न र उहाँको सहारा लिनुपर्छ। सबै सृष्टि उहाँको प्रभुत्व र स्वामित्वअन्तर्गत छन्; हरेक जीवको निधार उहाँकै नियन्त्रणमा छ। साथै, उहाँको उपास्यत्वमा पनि शरण लिनुपर्छ, जसका लागि उहाँले उनीहरूलाई सृष्टि गर्नुभयो। यो उपासना पूरा हुन सक्दैन, जबसम्म उनीहरूलाई त्यसबाट अलग गर्न र उनीहरूबीच अवरोध खडा गर्न चाहने, अनि उनीहरूलाई आफ्नो समूहका मानिस बनाई दन्कँदो आगोका बासिन्दा बनाउन चाहने शत्रुको अनिष्टबाट जोगिँदैनन्।

कु-मन्त्रणा जिन्नबाट पनि हुन्छ र मानिसबाट पनि। त्यसैले उहाँले भन्नुभयो: (जिन्न र मानिसहरूबाट)। उनीहरूका लागि सहायता लिन्छ र…

यो सूरह मानिसहरूका पालनकर्ता, मालिक र उपास्य अल्लाहसँग शरण माग्ने विषयमा छ—त्यो शैतानबाट, जो सबै अनिष्टको मूल र स्रोत हो। उसको परीक्षा र अनिष्टमध्ये एउटा यो हो कि उसले मानिसहरूको छातीमा कु-मन्त्रणा गर्छ, अनिष्टलाई राम्रो देखाउँछ र उनीहरूलाई त्यो सुन्दर रूपमै देखाउँछ, त्यसलाई गर्ने इच्छा जगाउँछ; अनि भलाइलाई उनीहरूका लागि कुरूप देखाउँछ, त्यसबाट उनीहरूलाई रोक्छ र भलाइलाई त्यसको वास्तविक रूपभन्दा फरक रूपले देखाउँछ। ऊ सधैँ यही अवस्थामा कु-मन्त्रणा गरिरहन्छ र पछि हट्छ; अर्थात्, जब भक्तले आफ्नो पालनकर्तालाई सम्झन्छ र उसलाई परास्त गर्न सहायता माग्छ, तब ऊ पछि हट्छ।

त्यसैले मानिसले सम्पूर्ण मानवजातिका पालनकर्ता अल्लाहको प्रभुत्वमा शरण माग्न र उहाँको सहारा लिनुपर्छ। सबै सृष्टि उहाँको प्रभुत्व र स्वामित्वअन्तर्गत छन्; हरेक जीवको निधार उहाँकै नियन्त्रणमा छ। साथै, उहाँको उपास्यत्वमा पनि शरण लिनुपर्छ, जसका लागि उहाँले उनीहरूलाई सृष्टि गर्नुभयो। यो उपासना पूरा हुन सक्दैन, जबसम्म उनीहरूलाई त्यसबाट अलग गर्न र उनीहरूबीच अवरोध खडा गर्न चाहने, अनि उनीहरूलाई आफ्नो समूहका मानिस बनाई दन्कँदो आगोका बासिन्दा बनाउन चाहने शत्रुको अनिष्टबाट जोगिँदैनन्।

कु-मन्त्रणा जिन्नबाट पनि हुन्छ र मानिसबाट पनि। त्यसैले उहाँले भन्नुभयो: (जिन्न र मानिसहरूबाट)। र सबै प्रशंसा आरम्भ र अन्त्यमा, प्रकट र अप्रकट रूपमा, सम्पूर्ण संसारका पालनकर्ता अल्लाहकै लागि छ। हामी उहाँसँग आफ्नो अनुग्रह पूर्ण गरिदिन र उहाँका धेरै बरकतहरूबाट हामीलाई वञ्चित गराउने हाम्रा पापहरू क्षमा गरिदिन माग्छौँ; अनि उहाँका आयतहरूमा मनन गर्नबाट हाम्रा हृदयलाई विमुख गराउने गल्तीहरू र वासनाहरू पनि क्षमा गरिदिन माग्छौँ।

हामी उहाँबाट आशा र भरोसा राख्छौँ कि उहाँले हामीभित्र रहेको खराबीका कारण हामीलाई आफूसँग भएको उत्तम कुराबाट वञ्चित गर्नुहुनेछैन; किनकि अल्लाहको कृपाबाट काफिर समुदायबाहेक अरू कोही निराश हुँदैन, र उहाँको दयाबाट पथभ्रष्ट समुदायबाहेक अरू कोही आशा गुमाउँदैन। अल्लाहले आफ्ना रसूल मुहम्मद, उहाँका परिवार र सबै साथीहरूमाथि सदैव निरन्तर रहिरहने सलाम र रहमत प्रदान गरून्। अल्लाहकै प्रशंसा होस्, जसको अनुग्रहले सत्कर्महरू पूर्ण हुन्छन्।

अल्लाहको सहायता र उत्तम तौफीकद्वारा अल्लाहको किताबको तफ्सीर पूरा भयो। यसलाई संकलन र लेख्ने व्यक्ति अब्दुर्रहमान बिन नासिर बिन अब्दुल्लाह हुन्, जो इब्न सअदीका नामले परिचित छन्। अल्लाहले उनलाई, उनका आमाबुबा र सबै मुस्लिमहरूलाई क्षमा गरून्। यो मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को हिजरतको १३४४ हिज्री वर्षको रबीउल अव्वल महिनाको पहिलो दिनमा सम्पन्न भयो।

अल्लाहको प्रशंसासहित पूरा भयो। उनीहरूका लागि परोक्षमा गरिने दुआमा हामीलाई नबिर्सनुहोस्। उनीहरूका लागि सहायता लिन्छ र…

इमाम इब्न कसीरको तफ्सिर

दुई मुअव्विज़तैन सूराहरूको तफ्सीर—यी दुवै मदनी हुन्। इमाम अहमदले भने: हामीलाई अफ्फानले हदीस सुनाए, उनलाई हम्माद बिन सलमाले सुनाए, उनलाई आसिम बिन बहदलाले ज़िर बिन हुबैशबाट सुनाए। ज़िरले भने: मैले उबय्य बिन कअबलाई सोधेँ, “इब्न मस्ऊदले आफ्नो मुशहफमा मुअव्विज़तैन लेख्दैनन् रे?” उनले भने: “म गवाही दिन्छु, अल्लाहका रसूल ﷺ ले मलाई बताउनुभयो कि जिब्रिल عليه السلام ले उहाँलाई भने: ‘कुल अऊज़ु बिरब्बिल-फलक।’

मैले त्यो पढेँ। उनले भने: ‘कुल अऊज़ु बिरब्बिन-नास।’ मैले त्यो पनि पढेँ। त्यसैले हामी नबी ﷺ ले जे भन्नुभयो, त्यही भन्छौँ।” यो रिवायत अबू बक्र अल-हुमैदीले आफ्नो मुस्नदमा सुफियान बिन उयैनाबाट पनि वर्णन गरेका छन्। उनले भने: अब्दह बिन अबी लुबाबा र आसिम बिन बहदलाले हामीलाई सुनाए; उनीहरू दुवैले ज़िर बिन हुबैशबाट सुनेका थिए।

ज़िरले भने: मैले उबय्य बिन कअबलाई मुअव्विज़तैनबारे सोधेँ र भनेँ, “हे अबुल-मुन्ज़िर! तपाईंका भाइ इब्न मस्ऊदले ती दुवैलाई मुशहफबाट मेटाउनुहुन्छ।” उनले भने: “मैले अल्लाहका रसूल ﷺ लाई सोधेँ। उहाँले भन्नुभयो: ‘मलाई भनियो—पढ, अनि मैले पढेँ।’ त्यसैले हामी अल्लाहका रसूल ﷺ ले भनेझैँ भन्छौँ।”

अहमदले भने: हामीलाई वकीले सुनाए, उनलाई सुफियानले, उनलाई आसिमले, ज़िरबाट। ज़िरले भने: मैले इब्न मस्ऊदलाई मुअव्विज़तैनबारे सोधेँ। उनले भने: “मैले ती दुवैबारे नबी ﷺ लाई सोधेँ। उहाँले भन्नुभयो: ‘मलाई भनियो, अनि मैले तिमीहरूलाई भनेँ; त्यसैले तिमीहरू पनि भन।’”

उबय्यले भने: “नबी ﷺ ले हामीलाई भन्नुभयो, त्यसैले हामी भन्छौँ।”

बुखारीले भने: हामीलाई अली बिन अब्दुल्लाहले सुनाए, उनलाई सुफियानले, उनलाई अब्दह बिन अबी लुबाबाले ज़िर बिन हुबैशबाट—र हामीलाई आसिमले ज़िरबाट सुनाए। उनले भने: मैले उबय्य बिन कअबलाई सोधेँ, “हे अबुल-मुन्ज़िर! तपाईंका भाइ इब्न मस्ऊद यस्तो र यस्तो भन्छन्।” उनले भने: “मैले नबी ﷺ लाई सोधेँ।

उहाँले भन्नुभयो: ‘मलाई भनियो, अनि मैले पढेँ।’ त्यसैले हामी अल्लाहका रसूल ﷺ ले भनेझैँ भन्छौँ।” बुखारी र नसाईले पनि कुतैबाबाट, उनले सुफियान बिन उयैनाबाट, उनले अब्दह र आसिम बिन अबी नजुदबाट, उनीहरूले ज़िर बिन हुबैशबाट, उनले उबय्य बिन कअबबाट यही रिवायत गरेका छन्।

हाफिज अबू यअलाले भने: हामीलाई अल-अज़्रक बिन अलीले सुनाए, उनलाई हस्सान बिन इब्राहीमले, उनलाई अस-सल्त बिन बहरामले, उनलाई इब्राहीमले, अल्कमाबाट। उनले भने: अब्दुल्लाहले आफ्नो मुशहफबाट मुअव्विज़तैन मेटाउँथे र भन्थे: “अल्लाहका रसूल ﷺ लाई यी दुवैद्वारा शरण माग्ने आदेश मात्र दिइएको थियो, र अब्दुल्लाहले ती दुवै पढ्दैनथे।” अब्दुल्लाह बिन अहमदले अल-अमशको रिवायतबाट, उनले अबू इस्हाकबाट, उनले अब्दुर्रहमान बिन यज़ीदबाट पनि वर्णन गरेका छन्। उनले भने: अब्दुल्लाह आफ्नो मुशहफबाट मुअव्विज़तैन मेटाउँथे र भन्थे: “यी दुवै अल्लाहको किताबका अंश होइनन्।”

अल-अमशले भने: आसिमले हामीलाई ज़िर बिन हुबैशबाट, उनले उबय्य बिन कअबबाट सुनाए। उबय्यले भने: “हामीले यी दुईबारे अल्लाहका रसूल ﷺ लाई सोध्यौँ। उहाँले भन्नुभयो: ‘मलाई भनियो, अनि मैले पढेँ।’”

यो कुरा धेरै कारी र फक़ीहहरूका बीच प्रख्यात छ कि इब्न मस्ऊद आफ्नो मुशहफमा मुअव्विज़तैन लेख्दैनथे। सम्भवतः उनले यी दुवै नबी ﷺ बाट सुनेका थिएनन् र उनीकहाँ तवातुरमार्फत प्रमाणित भएका थिएनन्। त्यसपछि सम्भवतः उनी आफ्नो भनाइबाट फर्केर जमाअतको मतमा आएका थिए; किनकि सहाबाहरू رضي الله عنهم ले ती दुवैलाई इमाम मुशहफहरूमा लेखे र त्यसैगरी विभिन्न भूभागमा पठाए। अल्लाहकै लागि प्रशंसा र कृतज्ञता छ।

मुस्लिमले आफ्नो सहीहमा भनेका छन्: हामीलाई कुतैबाले सुनाए, उनलाई जरिरले, उनलाई बयानले, उनलाई कैस बिन अबी हाज़िमले, उक्बा बिन आमिरबाट। उनले भने: अल्लाहका रसूल ﷺ ले भन्नुभयो: “के तिमीले देखेनौ, आज राति यस्ता आयतहरू अवतरित भएका छन्, जसजस्ता कहिल्यै देखिएका छैनन्? ‘कुल अऊज़ु बिरब्बिल-फलक’ र ‘कुल अऊज़ु बिरब्बिन-नास’।” अहमद, मुस्लिम, तिर्मिज़ी र नसाईले पनि इस्माइल बिन अबी खालिदको रिवायतबाट, उनले कैस बिन अबी हाज़िमबाट, उनले उक्बाबाट यही वर्णन गरेका छन्। तिर्मिज़ीले भने: यो हसन सहीह हो।

अर्को मार्ग: इमाम अहमदले भने: हामीलाई अल-वलीद बिन मुस्लिमले सुनाए, उनलाई इब्न जाबिरले, उनलाई अल-कासिम अबू अब्दुर्रहमानले, उक्बा बिन आमिरबाट। उनले भने: म ती पहाडी साँघुरा बाटाहरूमध्ये एउटा बाटोमा अल्लाहका रसूल ﷺ लाई सवारीमा लिएर गइरहेको थिएँ। उहाँले मलाई भन्नुभयो: “हे उक्बा, के तिमी सवारीमा चढ्दैनौ?” उहाँले भने: मलाई यो अवज्ञा हुन सक्छ भन्ने डर लाग्यो।

अल्लाहका रसूल ﷺ ओर्लनुभयो, म केही बेर चढेँ, त्यसपछि उहाँ चढ्नुभयो। फेरि भन्नुभयो: “हे उक़ैब, के म तिमीलाई मानिसहरूले पढेका दुईमध्ये उत्कृष्ट दुई सूराहरू सिकाऊँ?” मैले भनेँ: “अवश्य, हे अल्लाहका रसूल!” त्यसपछि उहाँले मलाई “कुल अऊज़ु बिरब्बिल-फलक” र “कुल अऊज़ु बिरब्बिन-नास” पढाउनुभयो।

त्यसपछि नमाज़को इक़ामत भयो। अल्लाहका रसूल ﷺ अगाडि बढ्नुभयो र ती दुवै पढ्नुभयो। त्यसपछि उहाँ मेरो छेउबाट जानुभयो र भन्नुभयो: “हे उक़ैब, तिमीलाई कस्तो लाग्यो? सुत्दा र उठ्दा हरेक पटक यी दुवै पढ।” नसाईले अल-वलीद बिन मुस्लिम र अब्दुल्लाह बिन मुबारक दुवैको रिवायतबाट, उनीहरूले इब्न जाबिरबाट, यही वर्णन गरेका छन्।

अबू दाऊद र नसाईले इब्न वह्बको रिवायतबाट, उनले मुआविया बिन सालिहबाट, उनले अल-अला बिन हारिसबाट, उनले अल-कासिम बिन अब्दुर्रहमानबाट, उनले उक्बाबाट पनि वर्णन गरेका छन्।

अर्को मार्ग: अहमदले भने: हामीलाई अबू अब्दुर्रहमानले सुनाए, उनलाई सईद बिन अबी अय्यूबले, उनलाई यज़ीद बिन अब्दुल अज़ीज़ अर-रुऐनी र अबू मरहूमले, उनीहरूलाई यज़ीद बिन मुहम्मद अल-कुरशीले, उनलाई अली बिन रबाहले, उक्बा बिन आमिरबाट। उनले भने: अल्लाहका रसूल ﷺ ले मलाई हरेक नमाज़पछि मुअव्विज़ात पढ्न आदेश दिनुभयो। अबू दाऊद, तिर्मिज़ी र नसाईले विभिन्न मार्गबाट अली बिन अबी रबाहको रिवायतमा यो वर्णन गरेका छन्। तिर्मिज़ीले भने: यो ग़रीब हो।

अर्को मार्ग: अहमदले भने: हामीलाई यह्या बिन इस्हाकले सुनाए, उनलाई इब्न लहिआले, उनलाई मिश्रह बिन हाअानले, उक्बा बिन आमिरबाट। उनले भने: अल्लाहका रसूल ﷺ ले मलाई भन्नुभयो: “मुअव्विज़तैन पढ; तिमीले यी दुईजस्ता अरू केही पढ्नेछैनौ।” यसलाई अहमदले मात्र वर्णन गरेका छन्।

अर्को मार्ग: अहमदले भने: हामीलाई हयवह बिन शुरैहले सुनाए, उनलाई बक़िय्यहले, उनलाई बुहैर बिन सअदले, उनलाई खालिद बिन मअदानले, उनलाई जुबैर बिन नुफैरले, उक्बा बिन आमिरबाट। उनले भने: अल्लाहका रसूल ﷺ लाई खैरो रङको खच्चड उपहार दिइयो। उहाँ त्यसमा चढ्नुभयो र उक्बाले त्यसलाई उहाँका लागि डोर्‍याए। अल्लाहका रसूल ﷺ ले भन्नुभयो: “‘कुल अऊज़ु बिरब्बिल-फलक’ पढ।”

मैले उहाँका लागि त्यो फेरि पढेँ, यहाँसम्म कि उहाँले पूरा पढ्नुभयो। मैले त्यसमा खासै प्रसन्नता नदेखाएको उहाँले बुझ्नुभयो र भन्नुभयो: “सायद तिमीले यसलाई हल्का ठान्यौ? तिमीले यसभन्दा राम्रो कुनै कुराले नमाज़ पढ्नेछैनौ।” नसाईले अम्र बिन उस्मानबाट, उनले बक़िय्यहबाट यही वर्णन गरेका छन्।

नसाईले सुफियानबाट, उनले मुआविया बिन सालिहबाट, उनले अब्दुर्रहमान बिन जुबैर बिन नुफैरबाट, उनले आफ्ना पिता जुबैरबाट, उनले उक्बा बिन आमिरबाट पनि वर्णन गरेका छन्: उनले अल्लाहका रसूल ﷺ लाई मुअव्विज़तैनबारे सोधे र यसै अर्थको कुरा उल्लेख गरे।

अर्को मार्ग: नसाईले भने: हामीलाई मुहम्मद बिन अब्दुल-अअला’ले सुनाए, उनलाई अल-मुअतामिरले; उनले अन-नुअमानबाट सुने, उनले ज़ियाद अबू अल-असदबाट, उक्बा बिन आमिरबाट। अल्लाहका रसूल ﷺ ले भन्नुभयो: “मानिसहरूले यी दुईजस्ता अरू कुनै चीजद्वारा शरण मागेका छैनन्: ‘कुल अऊज़ु बिरब्बिल-फलक’ र ‘कुल अऊज़ु बिरब्बिन-नास’।”

अर्को मार्ग: नसाईले भने: हामीलाई कुतैबाले सुनाए, उनलाई लैथले, उनलाई इब्न अजलानले, उनलाई सईद अल-मक़बरीले, उक्बा बिन आमिरबाट। उनले भने: म अल्लाहका रसूल ﷺ सँग हिँडिरहेको थिएँ। उहाँले भन्नुभयो: “हे उक्बा, भन।” मैले भनेँ: “के भनूँ?”

उहाँ केही बेर चुप रहनुभयो, फेरि भन्नुभयो: “भन।” मैले भनेँ: “हे अल्लाहका रसूल, के भनूँ?” उहाँ चुप रहनुभयो। मैले भनेँ: “हे अल्लाह, उहाँलाई फेरि मलाई भन्न लगाइदिनुहोस्।” उहाँले भन्नुभयो: “हे उक्बा, भन।” मैले भनेँ: “हे अल्लाहका रसूल, के भनूँ?”

उहाँले भन्नुभयो: “‘कुल अऊज़ु बिरब्बिल-फलक’ भन।” मैले त्यसलाई अन्तिमसम्म पढेँ। त्यसपछि भन्नुभयो: “भन।” मैले भनेँ: “हे अल्लाहका रसूल, के भनूँ?” उहाँले भन्नुभयो: “‘कुल अऊज़ु बिरब्बिन-नास’ भन।” मैले त्यसलाई अन्तिमसम्म पढेँ। त्यसपछि अल्लाहका रसूल ﷺ ले भन्नुभयो: “कुनै याचकले यी दुईजस्ता कुरा मागेको छैन, र कुनै शरण खोज्नेले यी दुईजस्तै कुराद्वारा शरण खोजेको छैन।”

अर्को मार्ग: नसाईले भने: हामीलाई मुहम्मद बिन यस्सारले सुनाए, उनलाई अब्दुर्रहमानले, उनलाई मुआवियाले, उनलाई अल-अला बिन हारिसले, उनलाई मक़हूलले, उक्बा बिन आमिरबाट। अल्लाहका रसूल ﷺ ले फज्रको नमाज़मा ती दुवै पढ्नुभयो।

अर्को मार्ग: नसाईले भने: हामीलाई कुतैबाले सुनाए, उनलाई लैथले, उनलाई यज़ीद बिन अबी हबीबले, उनलाई अबू इमरान अस्लमले, उक्बा बिन आमिरबाट। उनले भने: म सवारीमा रहेका अल्लाहका रसूल ﷺ को पछि लागेँ। मैले उहाँको खुट्टामा हात राखेर भनेँ: “मलाई सूरह हूद वा सूरह यूसुफ पढाइदिनुहोस्।” उहाँले भन्नुभयो: “अल्लाहकहाँ ‘कुल अऊज़ु बिरब्बिल-फलक’ भन्दा लाभदायक कुरा तिमीले पढ्नेछैनौ।”

अर्को हदीस: नसाईले भने: हामीलाई महमूद बिन खालिदले सुनाए, उनलाई अल-वलीदले, उनलाई अबू अम्र अल-अवज़ाईले, उनलाई यह्या बिन अबी कसीरले, उनलाई मुहम्मद बिन इब्राहीम बिन अल-हारिसले, उनलाई अबू अब्दुल्लाहले, इब्न आयिश अल-जुहनीबाट। नबी ﷺ ले उनलाई भन्नुभयो: “हे इब्न आयिश, के म तिमीलाई शरण खोज्नेहरूले शरण माग्ने सबैभन्दा उत्तम कुराबारे बताऊँ—वा तिमीलाई देखाऊँ?” उनले भने: “अवश्य, हे अल्लाहका रसूल।” उहाँले भन्नुभयो: “‘कुल अऊज़ु बिरब्बिल-फलक’ र ‘कुल अऊज़ु बिरब्बिन-नास’—यी दुई सूराहरू।”

यी उक्बाबाट आएका विभिन्न मार्गहरू लगभग मुतवातिरजस्ता छन्। हदीसका धेरै मुहक्किकहरूको दृष्टिमा यी मार्गहरूले निश्चित ज्ञान प्रदान गर्छन्। यसअघि सुदय बिन अजलान र फरवाह बिन मुजाहिदको रिवायतमा उक्बाबाट आएको छ: “के म तिमीलाई यस्ता तीन सूरा सिकाऊँ, जसजस्ता तौरेत, इन्जील, जुबूर र कुरआनमा अवतरित भएका छैनन्? ‘कुल हुवल्लाहु अहद’, ‘कुल अऊज़ु बिरब्बिल-फलक’ र ‘कुल अऊज़ु बिरब्बिन-नास’।”

अर्को हदीस: इमाम अहमदले भने: हामीलाई इस्माइलले सुनाए, उनलाई अल-जुरैरीले, उनलाई अबू अल-अला’ले। उनले भने: एक व्यक्तिले भन्यो: हामी यात्रामा अल्लाहका रसूल ﷺ सँग थियौँ। मानिसहरूले पालैपालो सवारी चढिरहेका थिए र दिउँसो सवारीको संख्या कम थियो। अल्लाहका रसूल ﷺ र मेरो पालो ओर्लने बेला भयो।

उहाँ मसम्म आइपुग्नुभयो र मेरो काँधमा थपथपाउनुभयो। उहाँले भन्नुभयो: “‘कुल अऊज़ु बिरब्बिल-फलक’ भन।” अल्लाहका रसूल ﷺ ले त्यो पढ्नुभयो र मैले पनि उहाँसँगै पढेँ। त्यसपछि भन्नुभयो: “‘कुल अऊज़ु बिरब्बिन-नास’ भन।” अल्लाहका रसूल ﷺ ले त्यो पढ्नुभयो र मैले पनि उहाँसँगै पढेँ।

उहाँले भन्नुभयो: “जब नमाज़ पढ्छौ, यी दुवै पढ।” प्रत्यक्षतः ती व्यक्ति उक्बा बिन आमिर थिए—अल्लाहलाई नै बढी ज्ञान छ। नसाईले यअक़ूब बिन इब्राहीमबाट, उनले इब्न उलाईयाबाट यही रिवायत गरेका छन्।

अर्को हदीस: नसाईले भने: हामीलाई मुहम्मद बिन मुसन्नाले सुनाए, उनलाई मुहम्मद बिन जअफरले, उनलाई अब्दुल्लाह बिन सईदले। उनले भने: मलाई यज़ीद बिन रुमानले, उक्बा बिन आमिरबाट, अब्दुल्लाह अल-अस्लमी—जो इब्न उनैस हुन्—बाट सुनाए कि अल्लाहका रसूल ﷺ ले आफ्नो हात उनको छातीमा राख्नुभयो र भन्नुभयो: “भन।” मलाई के भन्ने थाहा भएन। उहाँले फेरि भन्नुभयो: “भन।”

मैले भनेँ: “‘कुल हुवल्लाहु अहद।’” त्यसपछि भन्नुभयो: “भन।” मैले भनेँ: “‘मैले सृष्टि गरेका सबै कुराको खराबीबाट बिहानको प्रभुको शरण माग्छु’”—त्यो पूरा नगरेसम्म। फेरि भन्नुभयो: “भन।” मैले भनेँ: “‘कुल अऊज़ु बिरब्बिन-नास’”—त्यो पूरा नगरेसम्म।

त्यसपछि अल्लाहका रसूल ﷺ ले भन्नुभयो: “यसरी शरण माग। शरण माग्नेहरूले कहिल्यै यी जस्ता कुराद्वारा शरण मागेका छैनन्।”

अर्को हदीस: नसाईले भने: हामीलाई अम्र बिन अली अबू हफ्सले सुनाए, उनलाई बद्लले, उनलाई शद्दाद बिन सईद अबू तल्हाले, उनलाई सईद अल-जुरैरीले, उनलाई अबू नज़्राले, जाबिर बिन अब्दुल्लाहबाट। उनले भने: अल्लाहका रसूल ﷺ ले मलाई भन्नुभयो: “हे जाबिर, पढ।” मैले भनेँ: “मेरा बुबा र आमा तपाईंमाथि कुर्बान होऊन्, के पढूँ?” उहाँले भन्नुभयो: “‘कुल अऊज़ु बिरब्बिल-फलक’ र ‘कुल अऊज़ु बिरब्बिन-नास’ पढ।”

मैले ती दुवै पढेँ। उहाँले भन्नुभयो: “यी दुई पढ; तिमीले यी जस्ता अरू केही पढ्नेछैनौ।”

आइशा رضي الله عنها को हदीस यसअघि आएको छ: अल्लाहका रसूल ﷺ यी सूराहरू पढ्नुहुन्थ्यो, दुवै हत्केलामा फुक्नुहुन्थ्यो र त्यसपछि तिनले आफ्नो टाउको, अनुहार र शरीरको अगाडिको भाग पुछ्नुहुन्थ्यो।

इमाम मालिकले इब्न शिहाबबाट, उनले उर्वाबाट, उनले आइशाबाट रिवायत गरेका छन्: अल्लाहका रसूल ﷺ बिरामी हुँदा मुअव्विज़तैन पढेर आफूमाथि फुक्नुहुन्थ्यो। जब उहाँको पीडा धेरै बढ्यो, म उहाँमाथि ती पढ्थेँ र उहाँकै हातले उहाँको शरीर पुछ्थेँ, त्यसको बरकतको आशा गर्दै। बुखारीले अब्दुल्लाह बिन यूसुफबाट, मुस्लिमले यह्या बिन यह्याबाट, अबू दाऊदले अल-कअनबीबाट, नसाईले कुतैबाबाट—र इब्न अल-कासिम तथा ईसा बिन यूनुसका रिवायतबाट—र इब्न माजाले मअन र बिश्र बिन उमरका रिवायतबाट यसलाई वर्णन गरेका छन्। यी आठै जनाले मालिकबाट यही रिवायत गरेका छन्।

सूरह “नून”को अन्त्यतिर अबू नज़्राको अबू सईदबाट आएको हदीस पनि अघि उल्लेख गरिएको छ: अल्लाहका रसूल ﷺ जिन्नको नजर र मानिसको नजरबाट शरण माग्नुहुन्थ्यो। जब मुअव्विज़तैन अवतरित भए, उहाँले ती दुवै ग्रहण गर्नुभयो र अरू कुरा छोड्नुभयो। तिर्मिज़ी, नसाई र इब्न माजाले यो रिवायत गरेका छन्। तिर्मिज़ीले भने: यो हसन हदीस हो।

इब्न अबी हातिमले भने: हामीलाई अहमद बिन इसामले सुनाए, उनलाई अबू अहमद अल-जुबैरीले, उनलाई हसन बिन सालिहले, उनलाई अब्दुल्लाह बिन मुहम्मद बिन उक़ैलले, जाबिरबाट। उनले भने: “अल-फलक” भनेको बिहान हो। अल-अव्फीले इब्न अब्बासबाट पनि भनेका छन्: “अल-फलक” भनेको बिहान हो। मुजाहिद, सईद बिन जुबैर, अब्दुल्लाह बिन मुहम्मद बिन उक़ैल, हसन, क़तादा, मुहम्मद बिन कअब अल-क़ुरज़ी, इब्न ज़ैद, मालिक—ज़ैद बिन अस्लमबाट—बाट पनि यही कुरा रिवायत गरिएको छ।

अल-क़ुरज़ी, इब्न ज़ैद र इब्न जरीरले भने: यसको अर्थ अल्लाहको यस भनाइ “बिहानको उज्यालो चिर्ने” जस्तै हो। अली बिन अबी तल्हाले इब्न अब्बासबाट रिवायत गरेका छन्: “अल-फलक” भनेको सृष्टि हो। ज़ह्हाकले पनि भने: अल्लाहले आफ्ना नबीलाई सम्पूर्ण सृष्टिबाट शरण माग्न आदेश दिनुभयो।

कअब अल-अहबारले भने: “अल-फलक” जहन्नमको एउटा घर हो। त्यो खोलिँदा त्यहाँबाट आउने अत्यन्त गर्मीका कारण सम्पूर्ण जहन्नमवासी चिच्याउँछन्। इब्न अबी हातिमले यो रिवायत गरे। त्यसपछि भने: हामीलाई मेरा पिता, उनलाई सुहैल बिन उस्मानले, उनले नाम उल्लेख गरेका एक व्यक्तिबाट, उनले अस-सुद्दीबाट, उनले ज़ैद बिन अलीबाट, उनले आफ्ना पुर्खाहरूबाट सुनाए कि उनीहरूले भने: “अल-फलक” जहन्नमको गहिराइमा रहेको एउटा खाल्डो हो, जसमा ढकनी छ।

त्यो खोलिँदा त्यसबाट आगो निस्कन्छ र त्यसको गर्मीले जहन्नम चिच्याउँछ। अम्र बिन अबसा, अस-सुद्दी र अरूबाट पनि यस्तै रिवायत गरिएको छ। यसबारे एउटा मर्फूअ हदीस आएको छ, तर त्यो मुनकर हो। इब्न जरीरले भने: इस्हाक बिन वह्ब अल-वास्तीले मलाई सुनाए, उनलाई मस्ऊद बिन मूसा बिन मिश्कान अल-वास्तीले, उनलाई नस्र बिन खुज़ैमा अल-खुरासानीले, उनलाई शुऐब बिन सफवानले, उनलाई मुहम्मद बिन कअब अल-क़ुरज़ीले, उनलाई अबू हुरैराले, नबी ﷺ बाट कि उहाँले भन्नुभयो: “‘अल-फलक’ जहन्नमको एउटा ढाकिएको खाल्डो हो।” यसको सनद अनौठो छ र यसलाई नबी ﷺ सम्म जोड्नु सही छैन।

अबू अब्दुर्रहमान अल-हिब्लीले भने: “अल-फलक” जहन्नमका नामहरूमध्ये एउटा नाम हो। इब्न जरीरले भने: सही मत पहिलो हो—यो बिहान फुट्नु हो। यही सही हो र इमाम बुखारी رحمه الله ले आफ्नो सहीहमा यही मत रोज्नुभएको छ। यो प्रसंगमा भनिएको थियो: म अल्लाहका रसूल ﷺ लाई सम्मान गर्थेँ, त्यसैले उहाँको सवारीमा चढ्न आफूलाई उचित ठानिनँ।

त्यसपछि उहाँले भन्नुभयो: “हे उक़ैब, के तिमी सवारी चढ्दैनौ?” यहाँ ‘मेरो पछाडि’ र अल-अनआम ६:९६ को उल्लेख आएको छ।

“अन्धकारमय रात प्रवेश गर्दा त्यसको खराबीबाट”—मुजाहिदले भने: अन्धकारमय रात प्रवेश गर्नु भनेको सूर्य अस्ताउनु हो। बुखारीले यो कुरा उनीबाट बयान गरेका छन् र इब्न अबी नजीहले पनि मुजाहिदबाट रिवायत गरेका छन्। इब्न अब्बास, मुहम्मद बिन कअब अल-क़ुरज़ी, ज़ह्हाक, खुसेफ, हसन र क़तादाले पनि भने: अन्धकारसहित आउने रात हो। ज़ुहरीले भने: “अन्धकारमय रात प्रवेश गर्दा त्यसको खराबीबाट” भन्नाले सूर्य अस्ताउँदा हो।

अतिय्या र क़तादाबाट रिवायत छ: रात प्रवेश गरेपछि—अर्थात् बितेपछि। अबू अल-मुहज़्ज़िमले अबू हुरैराबाट रिवायत गरेका छन्: “अन्धकारमय रात प्रवेश गर्दा त्यसको खराबीबाट” भन्नाले तारा हो। इब्न ज़ैदले भने: अरबहरू ‘ग़ासिक’ भनेको सुरय्या नक्षत्र अस्ताउनु हो भन्थे। त्यसको अस्ताउँदा रोग र महामारीहरू बढ्थे र उदाउँदा घट्थे।

इब्न जरीरले भने: यस मतवालाहरूका पक्षमा एउटा रिवायत छ। नस्र बिन अलीले मलाई सुनाए, उनलाई बक्कार बिन अब्दुल्लाह—जो हम्मामका भतिजा थिए—ले, उनलाई मुहम्मद बिन अब्दुल अज़ीज़ बिन उमर बिन अब्दुर्रहमान बिन औफले, उनलाई उनका पिता, उनलाई अबू सलमा, उनलाई अबू हुरैराले, नबी ﷺ बाट कि उहाँले भन्नुभयो: “‘अन्धकारमय रात प्रवेश गर्दा त्यसको खराबीबाट’ भन्नाले अन्धकारमय तारा हो।” मैले भनेँ: यो हदीसलाई नबी ﷺ सम्म जोड्नु सही छैन।

इब्न जरीरले भने: अरूले भने, यसको अर्थ चन्द्रमा हो। मैले भनेँ: यस मतवालाहरूको मुख्य प्रमाण इमाम अहमदले वर्णन गरेको रिवायत हो। उनले भने: हामीलाई अबू दाऊद अल-हफ्रीले सुनाए, उनलाई इब्न अबी ज़िअ्बले, उनलाई अल-हारिसले, उनलाई अबू सलमाले। उनले भने: आइशा رضي الله عنها ले भनिन्: अल्लाहका रसूल ﷺ ले मेरो हात समात्नुभयो, चन्द्रमा उदाउँदै गर्दा मलाई देखाउनुभयो र भन्नुभयो: “यस अन्धकारमय वस्तुको प्रवेशको खराबीबाट अल्लाहसँग शरण माग।”

तिर्मिज़ी र नसाईले आफ्ना तफ्सीरका किताबहरूमा मुहम्मद बिन अब्दुर्रहमान इब्न अबी ज़िअ्बको रिवायतबाट, उनले आफ्ना मामा अल-हारिस बिन अब्दुर्रहमानबाट, यही वर्णन गरेका छन्। तिर्मिज़ीले भने: हसन सहीह। यसको शब्दावली छ: “यसबाट अल्लाहसँग शरण माग; किनकि यो अन्धकारमय वस्तु प्रवेश गर्ने बेला हो।” नसाईको शब्दावली छ: “यसबाट शरण माग—यो अन्धकारमय वस्तु प्रवेश गर्ने बेला हो।”

पहिलो मतका समर्थकहरू—अर्थात् यसको आशय रात प्रवेश गर्दा हो भन्नेहरू—भन्छन्: यो हाम्रो भनाइसँग असंगत छैन; किनकि चन्द्रमा रातको निशानी हो र त्यसको प्रभाव रातमै हुन्छ। ताराहरू पनि रातमै चम्कन्छन्। त्यसैले यसको आशय हामीले भनेकै कुरातर्फ फर्कन्छ। अल्लाह नै बढी जान्नुहुन्छ।

“गाँठाहरूमा फुक्ने स्त्रीहरूको खराबीबाट”—मुजाहिद, इक्रिमा, हसन, क़तादा र ज़ह्हाकले भने: यसको अर्थ जादू गर्ने स्त्रीहरू हुन्। मुजाहिदले भने: उनीहरूले मन्त्र पढेर गाँठाहरूमा फुक्छन्। इब्न जरीरले भने: हामीलाई इब्न अब्दुल-अअलाले सुनाए, उनलाई इब्न सौरले, उनलाई मअमरले, उनलाई इब्न ताउसले, आफ्ना पिता ताउसबाट। उनले भने: सर्पले टोकेको र पागल भएको व्यक्तिलाई झारफुक गर्नुबाहेक शिर्कसँग नजिक अरू कुनै कुरा छैन।

अर्को हदीसमा आएको छ कि जिब्रिल अल्लाहका रसूल ﷺ कहाँ आएर भने: “हे मुहम्मद, के तपाईंलाई पीडा भएको छ?” उहाँले भन्नुभयो: “हो।” उनले भने: “अल्लाहको नाममा म तपाईंका लागि झारफुक गर्छु—तपाईंलाई दुःख दिने हरेक रोगबाट, हरेक डाहा गर्नेको खराबी र नजरबाट। अल्लाहले तपाईंलाई निको पारून्।”

सम्भवतः यो उहाँको त्यो पीडासँग सम्बन्धित थियो, जुन जादू गरिँदा उहाँलाई भएको थियो। त्यसपछि अल्लाह तआलाले उहाँलाई स्वस्थ पार्नुभयो, जादू गर्ने यहूदी डाहीहरूको चाल उनीहरूकै टाउकोमा फर्काउनुभयो, उनीहरूको विनाश उनीहरूको योजनाभित्रै राख्नुभयो र उनीहरूलाई बेनकाब गर्नुभयो। तर पनि अल्लाहका रसूल ﷺ ले जीवनभरि कुनै दिन त्यस यहूदीलाई गाली गर्नुभएन। बरु अल्लाहले उहाँलाई पर्याप्त हुनुभयो, निको पार्नुभयो र स्वास्थ्य दिनुभयो।

इमाम अहमदले भने: हामीलाई अबू मुआवियाले सुनाए, उनलाई अल-अमशले, उनलाई यज़ीद बिन हय्यानले, उनलाई ज़ैद बिन अरक़मले। उनले भने: एक यहूदीले नबी ﷺ माथि जादू गर्‍यो र उहाँ केही दिन बिरामी हुनुभयो। त्यसपछि जिब्रिल उहाँकहाँ आएर भने: “यहूदीहरूमध्ये एक व्यक्तिले तपाईंमाथि जादू गरेको छ। उसले फलानो इनारमा तपाईंका लागि गाँठो पारेको छ।

त्यहाँ कसैलाई पठाएर त्यो निकाल्न लगाउनुहोस्।” अल्लाहका रसूल ﷺ ले मानिस पठाउनुभयो र त्यो निकालियो। त्यो ल्याइएपछि उहाँले गाँठाहरू फुकाउनुभयो। उनले भने: त्यसपछि अल्लाहका रसूल ﷺ यस्तो गरी उठ्नुभयो, मानौँ बाँधिएको डोरीबाट फुत्कनुभएको हो।

उहाँले त्यसबारे यहूदीलाई केही भन्नुभएन र मृत्यु नहुँदासम्म उसको अनुहारतर्फ पनि हेर्नुभएन। नसाईले हुनादबाट, उनले अबू मुआविया मुहम्मद बिन हाज़िम अद-ज़रिरबाट यो रिवायत गरेका छन्।

बुखारीले आफ्नो सहीहको “किताबुत-तिब्ब”मा भने: हामीलाई अब्दुल्लाह बिन मुहम्मदले सुनाए। उनले भने: मैले सुफियान बिन उयैनालाई यसो भनेको सुनेँ: “हामीलाई सबैभन्दा पहिले यो हदीस इब्न जुरैजले सुनाएका थिए। उनले भने: उर्वाका परिवारले मलाई उर्वाबाट सुनाए।” त्यसपछि मैले यसबारे हिशामलाई सोधेँ।

उनले आफ्ना पिता उर्वाबाट, आइशा رضي الله عنها बाट सुनाए। उनले भनिन्: अल्लाहका रसूल ﷺ माथि जादू गरिएको थियो, यहाँसम्म कि उहाँ आफूले स्त्रीसँग सहवास गरेको जस्तो ठान्नुहुन्थ्यो, जबकि गर्नुभएको हुँदैनथ्यो। सुफियानले भने: “यदि यस्तै भएको हो भने यो जादूको सबैभन्दा कडा अवस्था हो।” त्यसपछि उहाँले भन्नुभयो: “हे आइशा, के तिमीलाई थाहा छ, जुन कुरा मैले अल्लाहसँग सोधेको थिएँ, त्यसबारे अल्लाहले मलाई जानकारी दिनुभएको छ?

दुई जना पुरुष मकहाँ आए। एक जना मेरो टाउकोछेउ र अर्को मेरो खुट्टाछेउ बस्यो। टाउकोछेउकोले अर्को साथीलाई भन्यो: ‘यस मानिसलाई के भएको छ?’ उसले भन्यो: ‘उसलाई जादू गरिएको छ।’ उसले सोध्यो: ‘कसले जादू गर्‍यो?’ उसले भन्यो: ‘लबीद बिन अल-अस्अमले—बनू ज़ुरैकका एक व्यक्ति, यहूदीहरूको मित्र, जो मुनाफिक थियो।’

उसले सोध्यो: ‘केद्वारा?’ उसले भन्यो: ‘काइँयो र काइँयोबाट झरेका कपालले।’ उसले सोध्यो: ‘कहाँ छ?’ उसले भन्यो: ‘नर खजुरको फूलको खोलभित्र, बिर्कोमुनि, ज़रवान इनारमा।’”

आइशाले भनिन्: उहाँ इनारमा जानुभयो र त्यो निकाल्नुभयो। उहाँले भन्नुभयो: “यो त्यो इनार हो, जुन मलाई देखाइएको थियो। यसको पानी मेहन्दीको झोलजस्तो र यसको खजुरका रूखहरू शैतानका टाउकाजस्ता देखिन्थे।” त्यसपछि त्यो निकालियो। मैले भनेँ: “के त्यसपछि जादू फुकाउने उपचार गराइएन?”

उहाँले भन्नुभयो: “अल्लाहले मलाई निको पार्नुभएको छ। म मानिसहरूमध्ये कसैमाथि कुनै खराबी उठाउन चाहन्नँ।” ईसा बिन यूनुस, अबू ज़म्रा अनस बिन इयाज़, अबू उसामा र यह्या अल-कत्तानका हदीसहरूमार्फत पनि यही सनद प्रस्तुत गरेका छन्। त्यहाँ आएको छ: “उहाँलाई आफूले कुनै काम गरेको जस्तो लाग्थ्यो, जबकि गर्नुभएको हुँदैनथ्यो।”

अर्को रिवायतमा छ: “इनार पुर्न आदेश दिनुभयो।” हिशामबाट इब्न अबी ज़िनाद र लैथ बिन सअदले पनि यो रिवायत गरेको उल्लेख छ। मुस्लिमले अबू उसामा हम्माद बिन उसामा र अब्दुल्लाह बिन नुमैरको रिवायतबाट वर्णन गरेका छन्। अहमदले अफ्फानबाट, उनले वहिबबाट, उनले हिशामबाट यही रिवायत गरेका छन्।

इमाम अहमदले इब्राहीम बिन खालिदबाट, उनले रबाहबाट, उनले मअमरबाट, उनले हिशामबाट, उनले आफ्ना पिता उर्वाबाट, उनले आइशाबाट पनि रिवायत गरेका छन्। उनले भनिन्: अल्लाहका रसूल ﷺ छ महिनासम्म आफू स्त्रीसँग सहवास गर्नुभएको जस्तो ठान्नुहुन्थ्यो, तर गर्नुभएको हुँदैनथ्यो। त्यसपछि दुई फरिश्ता उहाँकहाँ आए। एक जना उहाँको टाउकोछेउ र अर्को खुट्टाछेउ बस्यो।

एक जनाले अर्कोलाई भन्यो: “उहाँलाई के भएको छ?” उसले भन्यो: “उहाँमाथि जादू गरिएको छ।” उसले सोध्यो: “कसले जादू गर्‍यो?” उसले भन्यो: “लबीद बिन अल-अस्अमले।” त्यसपछि उनले हदीसको बाँकी भाग उल्लेख गरे।

प्रसिद्ध मुफस्सिर अस-सअलबीले आफ्नो तफ्सीरमा भनेका छन्: इब्न अब्बास र आइशा رضي الله عنهما ले भने: यहूदीहरूमध्ये एक केटो अल्लाहका रसूल ﷺ को सेवा गर्थ्यो। यहूदीहरू उसको नजिक गए र उसलाई मनाउँदै गए, अन्ततः उसले नबी ﷺ को कपाल कोर्ने काइँयोबाट झरेका केही कपाल र काइँयोका केही दाँत लिएर यहूदीहरूलाई दियो। उनीहरूले त्यसमा जादू गरे। त्यसको जिम्मा उनीहरूमध्येकै एक व्यक्तिले लिएको थियो, जसलाई इब्न अल-अस्अम भनिन्थ्यो।

त्यसपछि उसले त्यो बनू ज़ुरैकको एउटा इनारमा लुकायो, जसलाई ज़रवान भनिन्थ्यो। अल्लाहका रसूल ﷺ बिरामी हुनुभयो र उहाँको टाउकोको कपाल झर्न थाल्यो। उहाँ छ महिनासम्म आफू स्त्रीसँग सहवास गर्नुभएको जस्तो ठान्नुहुन्थ्यो, जबकि गर्नुभएको हुँदैनथ्यो। उहाँ क्षीण हुँदै जानुभयो र आफूलाई के भएको हो थाहा पाउनुहुन्नथ्यो।

एक दिन उहाँ सुतिरहनुभएको बेला दुई फरिश्ता आए। एक जना उहाँको टाउकोछेउ र अर्को खुट्टाछेउ बस्यो। खुट्टाछेउ बसेकाले टाउकोछेउ बसेकालाई भन्यो: “यस मानिसलाई के भएको छ?” उसले भन्यो: “उहाँमाथि जादू गरिएको छ।” उसले सोध्यो: “जादू भनेको के हो?”

उसले भन्यो: “जादू हो।” उसले सोध्यो: “कसले जादू गर्‍यो?” उसले भन्यो: “यहूदी लबीद बिन अल-अस्अमले।” उसले सोध्यो: “कसरी जादू गर्‍यो?” उसले भन्यो: “काइँयो र त्यसबाट झरेका कपालद्वारा।” उसले सोध्यो: “त्यो कहाँ छ?” उसले भन्यो: “नर खजुरको फूलको खोलमा, ज़रवान इनारको तलतिर निस्किएको ढुङ्गामुनि।”

(जिफ्फ भनेको खजुरको फूलको बाहिरी खोल हो। राअूफह भनेको इनारको फेदमा बाहिर निस्किएको ढुङ्गा हो, जसमा इनारबाट पानी तान्ने व्यक्ति उभिन्छ।)

अल्लाहका रसूल ﷺ डराउँदै उठ्नुभयो र भन्नुभयो: “हे आइशा, अल्लाहले मलाई मेरो रोगबारे जानकारी दिनुभएको छ भन्ने तिमीलाई थाहा थिएन?” त्यसपछि उहाँले अली, जुबैर र अम्मार बिन यासिरलाई पठाउनुभयो। उनीहरूले इनारको पानी ताने। त्यो मेहन्दीको झोलजस्तो देखिन्थ्यो।

त्यसपछि ढुङ्गा उठाएर त्यो खोल निकाले। त्यसमा उहाँको काइँयोबाट झरेका कपाल र काइँयोका केही दाँत थिए। त्यसमा बाह्र गाँठो परेको डोरी थियो, जसमा सियो घोचिएका थिए। अल्लाह तआलाले ती दुई सूरा अवतरित गर्नुभयो। उहाँले प्रत्येक आयत पढ्दै जानुहुँदा एउटा गाँठो फुक्थ्यो।

अन्तिम गाँठो फुकेपछि अल्लाहका रसूल ﷺ ले हल्कापन महसुस गर्नुभयो र यस्तो गरी उठ्नुभयो, मानौँ बाँधिएको डोरीबाट फुत्कनुभएको हो। जिब्रिल عليه السلام भन्नुहुन्थ्यो: “अल्लाहको नाममा म तपाईंका लागि झारफुक गर्छु—तपाईंलाई दुःख दिने हरेक कुराबाट, डाहा गर्ने र नजर लगाउनेबाट। अल्लाहले तपाईंलाई निको पारून्।” उनीहरूले भने: “हे अल्लाहका रसूल, के हामी त्यो दुष्टलाई समातेर मार्दैनौँ?”

अल्लाहका रसूल ﷺ ले भन्नुभयो: “अल्लाहले मलाई निको पार्नुभएको छ। म मानिसहरूबीच कुनै खराबी फैलाउन चाहन्नँ।”

उनले यसलाई सनदबिना यसरी प्रस्तुत गरेका छन्। यसमा अनौठो कुरा छ र यसको केही अंश अत्यन्त निन्दित छ। यसका केही अंशलाई अघि उल्लेख गरिएका रिवायतहरूले समर्थन गर्छन्। अल्लाह नै बढी जान्नुहुन्छ। यहाँ अली رضي الله تعالى عنه, “क़त्”, नबी ﷺ, “उनले भनिन्” र लबीद भन्ने उल्लेख आएका छन्।

अल्लाह तआलाको भनाइ “उहाँले सृष्टि गर्नुभएका कुराहरूको खराबीबाट” अर्थात् सम्पूर्ण सृष्टिको खराबीबाट। साबित अल-बुनानी र हसन अल-बसरीले भने: सृष्टि गरिएका कुराहरूमध्ये जहन्नम, इब्लिस र उसका सन्तान पनि हुन्।

“गाँठाहरूमा फुक्ने स्त्रीहरूको खराबीबाट”—मुजाहिद, इक्रिमा, हसन, क़तादा र ज़ह्हाकले भने: अर्थात् जादू गर्ने स्त्रीहरू। मुजाहिदले भने: उनीहरूले मन्त्र पढेर गाँठाहरूमा फुक्छन्। इब्न जरीरले भने: हामीलाई इब्न अब्दुल-अअलाले सुनाए, उनलाई इब्न सौरले, उनलाई मअमरले, उनलाई इब्न ताउसले, आफ्ना पिता ताउसबाट। उनले भने: सर्पले टोकेको र पागल भएको व्यक्तिलाई झारफुक गर्नुबाहेक शिर्कसँग नजिक अरू कुनै कुरा छैन।

अर्को हदीसमा आएको छ कि जिब्रिल अल्लाहका रसूल ﷺ कहाँ आएर भने: “हे मुहम्मद, के तपाईंलाई पीडा भएको छ?” उहाँले भन्नुभयो: “हो।” उनले भने: “अल्लाहको नाममा म तपाईंका लागि झारफुक गर्छु—तपाईंलाई दुःख दिने हरेक रोगबाट, हरेक डाहा गर्नेको खराबी र नजरबाट। अल्लाहले तपाईंलाई निको पारून्।”

सम्भवतः यो उहाँको त्यो पीडासँग सम्बन्धित थियो, जुन जादू गरिँदा उहाँलाई भएको थियो। त्यसपछि अल्लाह तआलाले उहाँलाई स्वस्थ पार्नुभयो, जादू गर्ने यहूदी डाहीहरूको चाल उनीहरूकै टाउकोमा फर्काउनुभयो, उनीहरूको विनाश उनीहरूको योजनाभित्रै राख्नुभयो र उनीहरूलाई बेनकाब गर्नुभयो। तर पनि अल्लाहका रसूल ﷺ ले जीवनभरि कुनै दिन त्यस यहूदीलाई गाली गर्नुभएन। बरु अल्लाहले उहाँलाई पर्याप्त हुनुभयो, निको पार्नुभयो र स्वास्थ्य दिनुभयो।

इमाम अहमदले भने: हामीलाई अबू मुआवियाले सुनाए, उनलाई अल-अमशले, उनलाई यज़ीद बिन हय्यानले, उनलाई ज़ैद बिन अरक़मले। उनले भने: एक यहूदीले नबी ﷺ माथि जादू गर्‍यो र उहाँ केही दिन बिरामी हुनुभयो। त्यसपछि जिब्रिल उहाँकहाँ आएर भने: “यहूदीहरूमध्ये एक व्यक्तिले तपाईंमाथि जादू गरेको छ। उसले फलानो इनारमा तपाईंका लागि गाँठो पारेको छ।

त्यहाँ कसैलाई पठाएर त्यो निकाल्न लगाउनुहोस्।” अल्लाहका रसूल ﷺ ले मानिस पठाउनुभयो र त्यो निकालियो। त्यो ल्याइएपछि उहाँले गाँठाहरू फुकाउनुभयो। उनले भने: त्यसपछि अल्लाहका रसूल ﷺ यस्तो गरी उठ्नुभयो, मानौँ बाँधिएको डोरीबाट फुत्कनुभएको हो।

उहाँले त्यसबारे यहूदीलाई केही भन्नुभएन र मृत्यु नहुँदासम्म उसको अनुहारतर्फ पनि हेर्नुभएन। नसाईले हुनादबाट, उनले अबू मुआविया मुहम्मद बिन हाज़िम अद-ज़रिरबाट यो रिवायत गरेका छन्।

बुखारीले आफ्नो सहीहको “किताबुत-तिब्ब”मा भने: हामीलाई अब्दुल्लाह बिन मुहम्मदले सुनाए। उनले भने: मैले सुफियान बिन उयैनालाई यसो भनेको सुनेँ: “हामीलाई सबैभन्दा पहिले यो हदीस इब्न जुरैजले सुनाएका थिए। उनले भने: उर्वाका परिवारले मलाई उर्वाबाट सुनाए।” त्यसपछि मैले यसबारे हिशामलाई सोधेँ।

उनले आफ्ना पिता उर्वाबाट, आइशा رضي الله عنها बाट सुनाए। उनले भनिन्: अल्लाहका रसूल ﷺ माथि जादू गरिएको थियो, यहाँसम्म कि उहाँ आफूले स्त्रीसँग सहवास गरेको जस्तो ठान्नुहुन्थ्यो, जबकि गर्नुभएको हुँदैनथ्यो। सुफियानले भने: “यदि यस्तै भएको हो भने यो जादूको सबैभन्दा कडा अवस्था हो।” त्यसपछि उहाँले भन्नुभयो: “हे आइशा, के तिमीलाई थाहा छ, जुन कुरा मैले अल्लाहसँग सोधेको थिएँ, त्यसबारे अल्लाहले मलाई जानकारी दिनुभएको छ?

दुई जना पुरुष मकहाँ आए। एक जना मेरो टाउकोछेउ र अर्को मेरो खुट्टाछेउ बस्यो। टाउकोछेउकोले अर्को साथीलाई भन्यो: ‘यस मानिसलाई के भएको छ?’ उसले भन्यो: ‘उसलाई जादू गरिएको छ।’ उसले सोध्यो: ‘कसले जादू गर्‍यो?’ उसले भन्यो: ‘लबीद बिन अल-अस्अमले—बनू ज़ुरैकका एक व्यक्ति, यहूदीहरूको मित्र, जो मुनाफिक थियो।’

उसले सोध्यो: ‘केद्वारा?’ उसले भन्यो: ‘काइँयो र काइँयोबाट झरेका कपालले।’ उसले सोध्यो: ‘कहाँ छ?’ उसले भन्यो: ‘नर खजुरको फूलको खोलभित्र, बिर्कोमुनि, ज़रवान इनारमा।’” आइशाले भनिन्: उहाँ इनारमा जानुभयो र त्यो निकाल्नुभयो। उहाँले भन्नुभयो: “यो त्यो इनार हो, जुन मलाई देखाइएको थियो।

यसको पानी मेहन्दीको झोलजस्तो र यसको खजुरका रूखहरू शैतानका टाउकाजस्ता देखिन्थे।” त्यसपछि त्यो निकालियो। मैले भनेँ: “के त्यसपछि जादू फुकाउने उपचार गराइएन?” उहाँले भन्नुभयो: “अल्लाहले मलाई निको पार्नुभएको छ। म मानिसहरूमध्ये कसैमाथि कुनै खराबी उठाउन चाहन्नँ।”

ईसा बिन यूनुस, अबू ज़म्रा अनस बिन इयाज़, अबू उसामा र यह्या अल-कत्तानका हदीसहरूमार्फत पनि यही सनद प्रस्तुत गरेका छन्। त्यहाँ आएको छ: “उहाँलाई आफूले कुनै काम गरेको जस्तो लाग्थ्यो, जबकि गर्नुभएको हुँदैनथ्यो।” अर्को रिवायतमा छ: “इनार पुर्न आदेश दिनुभयो।” हिशामबाट इब्न अबी ज़िनाद र लैथ बिन सअदले पनि यो रिवायत गरेको उल्लेख छ।

मुस्लिमले अबू उसामा हम्माद बिन उसामा र अब्दुल्लाह बिन नुमैरको रिवायतबाट वर्णन गरेका छन्। अहमदले अफ्फानबाट, उनले वहिबबाट, उनले हिशामबाट यही रिवायत गरेका छन्।

इमाम अहमदले इब्राहीम बिन खालिदबाट, उनले रबाहबाट, उनले मअमरबाट, उनले हिशामबाट, उनले आफ्ना पिता उर्वाबाट, उनले आइशाबाट पनि रिवायत गरेका छन्। उनले भनिन्: अल्लाहका रसूल ﷺ छ महिनासम्म आफू स्त्रीसँग सहवास गर्नुभएको जस्तो ठान्नुहुन्थ्यो, तर गर्नुभएको हुँदैनथ्यो। त्यसपछि दुई फरिश्ता उहाँकहाँ आए। एक जना उहाँको टाउकोछेउ र अर्को खुट्टाछेउ बस्यो।

एक जनाले अर्कोलाई भन्यो: “उहाँलाई के भएको छ?” उसले भन्यो: “उहाँमाथि जादू गरिएको छ।” उसले सोध्यो: “कसले जादू गर्‍यो?” उसले भन्यो: “लबीद बिन अल-अस्अमले।” त्यसपछि उनले हदीसको बाँकी भाग उल्लेख गरे।

प्रसिद्ध मुफस्सिर अस-सअलबीले आफ्नो तफ्सीरमा भनेका छन्: इब्न अब्बास र आइशा رضي الله عنهما ले भने: यहूदीहरूमध्ये एक केटो अल्लाहका रसूल ﷺ को सेवा गर्थ्यो। यहूदीहरू उसको नजिक गए र उसलाई मनाउँदै गए, अन्ततः उसले नबी ﷺ को कपाल कोर्ने काइँयोबाट झरेका केही कपाल र काइँयोका केही दाँत लिएर यहूदीहरूलाई दियो। उनीहरूले त्यसमा जादू गरे। त्यसको जिम्मा उनीहरूमध्येकै एक व्यक्तिले लिएको थियो, जसलाई इब्न अल-अस्अम भनिन्थ्यो।

त्यसपछि उसले त्यो बनू ज़ुरैकको एउटा इनारमा लुकायो, जसलाई ज़रवान भनिन्थ्यो। अल्लाहका रसूल ﷺ बिरामी हुनुभयो र उहाँको टाउकोको कपाल झर्न थाल्यो। उहाँ छ महिनासम्म आफू स्त्रीसँग सहवास गर्नुभएको जस्तो ठान्नुहुन्थ्यो, जबकि गर्नुभएको हुँदैनथ्यो। उहाँ क्षीण हुँदै जानुभयो र आफूलाई के भएको हो थाहा पाउनुहुन्नथ्यो।

एक दिन उहाँ सुतिरहनुभएको बेला दुई फरिश्ता आए। एक जना उहाँको टाउकोछेउ र अर्को खुट्टाछेउ बस्यो। खुट्टाछेउ बसेकाले टाउकोछेउ बसेकालाई भन्यो: “यस मानिसलाई के भएको छ?” उसले भन्यो: “उहाँमाथि जादू गरिएको छ।” उसले सोध्यो: “जादू भनेको के हो?”

उसले भन्यो: “जादू हो।” उसले सोध्यो: “कसले जादू गर्‍यो?” उसले भन्यो: “यहूदी लबीद बिन अल-अस्अमले।” उसले सोध्यो: “कसरी जादू गर्‍यो?” उसले भन्यो: “काइँयो र त्यसबाट झरेका कपालद्वारा।” उसले सोध्यो: “त्यो कहाँ छ?” उसले भन्यो: “नर खजुरको फूलको खोलमा, ज़रवान इनारको तलतिर निस्किएको ढुङ्गामुनि।”

(जिफ्फ भनेको खजुरको फूलको बाहिरी खोल हो। राअूफह भनेको इनारको फेदमा बाहिर निस्किएको ढुङ्गा हो, जसमा इनारबाट पानी तान्ने व्यक्ति उभिन्छ।)

अल्लाहका रसूल ﷺ डराउँदै उठ्नुभयो र भन्नुभयो: “हे आइशा, अल्लाहले मलाई मेरो रोगबारे जानकारी दिनुभएको छ भन्ने तिमीलाई थाहा थिएन?” त्यसपछि उहाँले अली, जुबैर र अम्मार बिन यासिरलाई पठाउनुभयो। उनीहरूले इनारको पानी ताने। त्यो मेहन्दीको झोलजस्तो देखिन्थ्यो।

त्यसपछि ढुङ्गा उठाएर त्यो खोल निकाले। त्यसमा उहाँको काइँयोबाट झरेका कपाल र काइँयोका केही दाँत थिए। त्यसमा बाह्र गाँठो परेको डोरी थियो, जसमा सियो घोचिएका थिए। अल्लाह तआलाले ती दुई सूरा अवतरित गर्नुभयो। उहाँले प्रत्येक आयत पढ्दै जानुहुँदा एउटा गाँठो फुक्थ्यो।

अन्तिम गाँठो फुकेपछि अल्लाहका रसूल ﷺ ले हल्कापन महसुस गर्नुभयो र यस्तो गरी उठ्नुभयो, मानौँ बाँधिएको डोरीबाट फुत्कनुभएको हो। जिब्रिल عليه السلام भन्नुहुन्थ्यो: “अल्लाहको नाममा म तपाईंका लागि झारफुक गर्छु—तपाईंलाई दुःख दिने हरेक कुराबाट, डाहा गर्ने र नजर लगाउनेबाट। अल्लाहले तपाईंलाई निको पारून्।” उनीहरूले भने: “हे अल्लाहका रसूल, के हामी त्यो दुष्टलाई समातेर मार्दैनौँ?”

अल्लाहका रसूल ﷺ ले भन्नुभयो: “अल्लाहले मलाई निको पार्नुभएको छ। म मानिसहरूबीच कुनै खराबी फैलाउन चाहन्नँ।” उनले यसलाई सनदबिना यसरी प्रस्तुत गरेका छन्। यसमा अनौठो कुरा छ र यसको केही अंश अत्यन्त निन्दित छ। यसका केही अंशलाई अघि उल्लेख गरिएका रिवायतहरूले समर्थन गर्छन्।

अल्लाह नै बढी जान्नुहुन्छ। यहाँ अली رضي الله تعالى عنه, “क़त्”, नबी ﷺ, “उनले भनिन्” र लबीद भन्ने उल्लेख आएका छन्।

सईद बिन जुबैरले इब्न अब्बासबाट “कानमा खुसखुसाउने, पछि हट्ने” भन्ने आयतबारे भने: “शैतान मानिसको हृदयमा घुँडा टेकेर बस्छ। जब ऊ असावधान र बेवास्ता गर्छ, शैतानले मनमा कुरा हाल्छ; जब उसले अल्लाहलाई सम्झन्छ, शैतान पछि हट्छ।” मुजाहिद र क़तादाले पनि यस्तै भनेका छन्। अल-मुअतामिर बिन सुलेमानले आफ्ना पिता सुलेमानबाट रिवायत गरेका छन्: मलाई बताइएको छ कि शैतान—अथवा वसवासा गर्ने—दुःख र खुसीको बेला मानिसको हृदयमा फुक्छ।

जब उसले अल्लाहलाई सम्झन्छ, शैतान पछि हट्छ। अल-अव्फीले इब्न अब्बासबाट “वसवास”बारे रिवायत गरेका छन्: “यो शैतान हो; यसले आदेश दिन्छ, अनि जब यसको आज्ञा मानिन्छ, पछि हट्छ।”

यी अल्लाह عز وجل का तीन विशेषता हुन्: प्रभुत्व, स्वामित्व र उपास्यत्व। उहाँ हरेक कुराका प्रभु, मालिक र उपास्य हुनुहुन्छ। सबै वस्तु उहाँकै सृष्टि हुन् र उहाँकै स्वामित्वमा रहेका दास हुन्। त्यसैले शरण खोज्नेलाई यी विशेषताले युक्त प्रभुसँग “कानमा खुसखुसाउने, पछि हट्ने”को खराबीबाट शरण माग्न आदेश दिइएको छ।

त्यो मानिससँग नियुक्त शैतान हो। आदमका सन्तानमध्ये कोही पनि यस्तो छैन, जससँग एउटा साथी नहोस्; उसले अश्लील कामहरूलाई राम्रो देखाउँछ र मानिसलाई बिगार्न कुनै प्रयास बाँकी राख्दैन। अल्लाहले जसलाई सुरक्षित राख्नुहुन्छ, ऊ मात्र सुरक्षित हुन्छ। सहीहमा प्रमाणित भएको छ कि नबी ﷺ ले भन्नुभयो: “तिमीहरूमध्ये कोही पनि यस्तो छैन, जससँग एउटा साथी नियुक्त नगरिएको होस्।”

उनीहरूले सोधे: “हे अल्लाहका रसूल, तपाईंसँग पनि?” उहाँले भन्नुभयो: “हो, तर अल्लाहले मेरो विरुद्ध मलाई सहायता गर्नुभयो र त्यो मुस्लिम भयो; त्यसैले उसले मलाई राम्रो कुराबाहेक अरू आदेश दिँदैन।”

सहीहमा अनसबाट सफिय्या رضي الله عنها ले नबी ﷺ लाई उहाँ एतिकाफमा हुनुहुँदा भेट्न गएको र राति उहाँले उनलाई घर पुर्‍याउन बाहिर गएको घटना पनि प्रमाणित छ। त्यस क्रममा अन्सारका दुई व्यक्तिले उहाँलाई भेटे। अल्लाहका रसूल ﷺ लाई देखेर उनीहरू छिटो हिँडे। अल्लाहका रसूल ﷺ ले भन्नुभयो: “बिस्तारै जानुहोस्; यी सफिय्या बिन्त हुयय हुन्।”

उनीहरूले भने: “सुब्हानल्लाह, हे अल्लाहका रसूल!” उहाँले भन्नुभयो: “शैतान आदमका सन्तानको शरीरमा रगत बग्ने बाटोझैँ बग्छ। मलाई डर लाग्यो, उसले तिमीहरूको हृदयमा केही कुरा—वा खराबी—हालिदेला।”

हाफिज अबू यअला अल-मौसिलीले भने: हामीलाई मुहम्मद बिन बहरले सुनाए, उनलाई अदी बिन अबी इमारहले, उनलाई ज़ियाद अन-नुमैरीले, अनस बिन मालिकबाट। उनले भने: अल्लाहका रसूल ﷺ ले भन्नुभयो: “शैतानले आफ्नो थुतुनो आदमका सन्तानको हृदयमाथि राखेको हुन्छ। जब उसले अल्लाहलाई सम्झन्छ, शैतान पछि हट्छ; जब ऊ बिर्सन्छ, शैतानले उसको हृदय निल्छ। यही कानमा खुसखुसाउने, पछि हट्ने हो।” यो ग़रीब रिवायत हो।

इमाम अहमदले भने: हामीलाई मुहम्मद बिन जअफरले सुनाए, उनलाई शुबाले, उनलाई आसिमले। मैले अबू तमीमालाई अल्लाहका रसूल ﷺ का पछाडि सवारीमा बसेका एक व्यक्तिबाट हदीस सुनाउँदै गरेको सुनेँ। उनले भने: नबी ﷺ को गधा ठेस खायो। मैले भनेँ: “शैतान नष्ट होस्!”

नबी ﷺ ले भन्नुभयो: “शैतान नष्ट होस् नभन। तिमीले ‘शैतान नष्ट होस्’ भन्यौ भने ऊ फुलेर ठूलो हुन्छ र भन्छ: ‘मेरो शक्तिले मैले उसलाई पछारेँ।’ तर यदि तिमीले ‘बिस्मिल्लाह’ भन्यौ भने ऊ झिँगाजत्रो नहुन्जेल सानो हुँदै जान्छ।” यसलाई अहमदले मात्र रिवायत गरेका छन्।

यसको सनद राम्रो र बलियो छ। यसबाट बुझिन्छ: जब हृदयले अल्लाहलाई सम्झन्छ, शैतान सानो हुन्छ र पराजित हुन्छ; र जब अल्लाहलाई सम्झिँदैन, ऊ ठूलो हुन्छ र हावी हुन्छ।

इमाम अहमदले भने: हामीलाई अबू बक्र अल-हनफीले सुनाए, उनलाई ज़ह्हाक बिन उस्मानले, उनलाई सईद अल-मक़बरीले, अबू हुरैराबाट। उनले भने: अल्लाहका रसूल ﷺ ले भन्नुभयो: “तिमीहरूमध्ये कोही मस्जिदमा हुँदा शैतान उसको नजिक आउँछ र मानिसले आफ्नो सवारीलाई शान्त पार्न गरेझैँ उसलाई शान्त पार्छ। जब ऊ त्यसमा स्थिर हुन्छ, उसलाई डोरीले बाँध्छ—वा लगाम लगाउँछ।” अबू हुरैराले भने: “तिमीहरू यो देख्छौ।

डोरीले बाँधिएको मानिसलाई तिमी ढल्किएको देख्छौ, उसले अल्लाहलाई सम्झँदैन। लगाम लगाइएको मानिस भने मुख खोलेर बसेको हुन्छ, उसले अल्लाह عز وجل लाई सम्झँदैन।” यसलाई अहमदले मात्र रिवायत गरेका छन्।

के यो कुरा प्रत्यक्ष देखिएझैँ आदमका सन्तानमा मात्र सीमित छ, वा आदमका सन्तान र जिन्न दुवैलाई समेट्छ? यसबारे दुई मत छन्। दोस्रो मतअनुसार, प्राथमिकताका आधारमा उनीहरू “मानिसहरू” शब्दमा समावेश भएका छन्। इब्न जरीरले भने: जिन्नहरूमध्येका पुरुषहरूका लागि पनि यो शब्द प्रयोग गरिएको छ, त्यसैले उनीहरूलाई “मानिस” भन्नु अनौठो होइन।

यी अल्लाह عز وجل का तीन विशेषता हुन्: प्रभुत्व, स्वामित्व र उपास्यत्व। उहाँ हरेक कुराका प्रभु, मालिक र उपास्य हुनुहुन्छ। सबै वस्तु उहाँकै सृष्टि हुन् र उहाँकै स्वामित्वमा रहेका दास हुन्। त्यसैले शरण खोज्नेलाई यी विशेषताले युक्त प्रभुसँग “कानमा खुसखुसाउने, पछि हट्ने”को खराबीबाट शरण माग्न आदेश दिइएको छ।

त्यो मानिससँग नियुक्त शैतान हो। आदमका सन्तानमध्ये कोही पनि यस्तो छैन, जससँग एउटा साथी नहोस्; उसले अश्लील कामहरूलाई राम्रो देखाउँछ र मानिसलाई बिगार्न कुनै प्रयास बाँकी राख्दैन। अल्लाहले जसलाई सुरक्षित राख्नुहुन्छ, ऊ मात्र सुरक्षित हुन्छ। सहीहमा प्रमाणित भएको छ कि नबी ﷺ ले भन्नुभयो: “तिमीहरूमध्ये कोही पनि यस्तो छैन, जससँग एउटा साथी नियुक्त नगरिएको होस्।”

उनीहरूले सोधे: “हे अल्लाहका रसूल, तपाईंसँग पनि?” उहाँले भन्नुभयो: “हो, तर अल्लाहले मेरो विरुद्ध मलाई सहायता गर्नुभयो र त्यो मुस्लिम भयो; त्यसैले उसले मलाई राम्रो कुराबाहेक अरू आदेश दिँदैन।”

सहीहमा अनसबाट सफिय्या رضي الله عنها ले नबी ﷺ लाई उहाँ एतिकाफमा हुनुहुँदा भेट्न गएको र राति उहाँले उनलाई घर पुर्‍याउन बाहिर गएको घटना पनि प्रमाणित छ। त्यस क्रममा अन्सारका दुई व्यक्तिले उहाँलाई भेटे। अल्लाहका रसूल ﷺ लाई देखेर उनीहरू छिटो हिँडे। अल्लाहका रसूल ﷺ ले भन्नुभयो: “बिस्तारै जानुहोस्; यी सफिय्या बिन्त हुयय हुन्।”

उनीहरूले भने: “सुब्हानल्लाह, हे अल्लाहका रसूल!” उहाँले भन्नुभयो: “शैतान आदमका सन्तानको शरीरमा रगत बग्ने बाटोझैँ बग्छ। मलाई डर लाग्यो, उसले तिमीहरूको हृदयमा केही कुरा—वा खराबी—हालिदेला।”

हाफिज अबू यअला अल-मौसिलीले भने: हामीलाई मुहम्मद बिन बहरले सुनाए, उनलाई अदी बिन अबी इमारहले, उनलाई ज़ियाद अन-नुमैरीले, अनस बिन मालिकबाट। उनले भने: अल्लाहका रसूल ﷺ ले भन्नुभयो: “शैतानले आफ्नो थुतुनो आदमका सन्तानको हृदयमाथि राखेको हुन्छ। जब उसले अल्लाहलाई सम्झन्छ, शैतान पछि हट्छ; जब ऊ बिर्सन्छ, शैतानले उसको हृदय निल्छ। यही कानमा खुसखुसाउने, पछि हट्ने हो।” यो ग़रीब रिवायत हो।

इमाम अहमदले भने: हामीलाई मुहम्मद बिन जअफरले सुनाए, उनलाई शुबाले, उनलाई आसिमले। मैले अबू तमीमालाई अल्लाहका रसूल ﷺ का पछाडि सवारीमा बसेका एक व्यक्तिबाट हदीस सुनाउँदै गरेको सुनेँ। उनले भने: नबी ﷺ को गधा ठेस खायो। मैले भनेँ: “शैतान नष्ट होस्!”

नबी ﷺ ले भन्नुभयो: “शैतान नष्ट होस् नभन। तिमीले ‘शैतान नष्ट होस्’ भन्यौ भने ऊ फुलेर ठूलो हुन्छ र भन्छ: ‘मेरो शक्तिले मैले उसलाई पछारेँ।’ तर यदि तिमीले ‘बिस्मिल्लाह’ भन्यौ भने ऊ झिँगाजत्रो नहुन्जेल सानो हुँदै जान्छ।” यसलाई अहमदले मात्र रिवायत गरेका छन्।

यसको सनद राम्रो र बलियो छ। यसबाट बुझिन्छ: जब हृदयले अल्लाहलाई सम्झन्छ, शैतान सानो हुन्छ र पराजित हुन्छ; र जब अल्लाहलाई सम्झिँदैन, ऊ ठूलो हुन्छ र हावी हुन्छ।

इमाम अहमदले भने: हामीलाई अबू बक्र अल-हनफीले सुनाए, उनलाई ज़ह्हाक बिन उस्मानले, उनलाई सईद अल-मक़बरीले, अबू हुरैराबाट। उनले भने: अल्लाहका रसूल ﷺ ले भन्नुभयो: “तिमीहरूमध्ये कोही मस्जिदमा हुँदा शैतान उसको नजिक आउँछ र मानिसले आफ्नो सवारीलाई शान्त पार्न गरेझैँ उसलाई शान्त पार्छ। जब ऊ त्यसमा स्थिर हुन्छ, उसलाई डोरीले बाँध्छ—वा लगाम लगाउँछ।” अबू हुरैराले भने: “तिमीहरू यो देख्छौ।

डोरीले बाँधिएको मानिसलाई तिमी ढल्किएको देख्छौ, उसले अल्लाहलाई सम्झँदैन। लगाम लगाइएको मानिस भने मुख खोलेर बसेको हुन्छ, उसले अल्लाह عز وجل लाई सम्झँदैन।” यसलाई अहमदले मात्र रिवायत गरेका छन्।

त्यसपछि अल्लाहले भन्नुभयो: “जिन्न र मानिसहरूमध्येबाट।” यसले दोस्रो मतलाई बलियो बनाउँछ। भनिएको छ कि “जिन्न र मानिसहरूमध्येबाट” भन्ने वाक्य “मानिसहरूको छातीमा खुसखुसाउने”को व्याख्या हो—अर्थात् मानिस र जिन्नका शैतानहरू। जसरी अल्लाह तआलाले भन्नुभएको छ: “यसरी हामीले प्रत्येक नबीका लागि मानिस र जिन्नका शैतानहरूलाई शत्रु बनायौँ; उनीहरू एकअर्कालाई छल गर्न सजावटी कुरा सुझाउँछन्।”

इमाम अहमदले पनि भने: हामीलाई वकीले सुनाए, उनलाई अल-मस्ऊदीले, उनलाई अबू उमर अद-दिमश्कीले, उनलाई उबैद बिन अल-खशखाशले, अबू ज़रबाट। उनले भने: म अल्लाहका रसूल ﷺ कहाँ गएँ। उहाँ मस्जिदमा हुनुहुन्थ्यो। म बसेँ। उहाँले भन्नुभयो: “हे अबू ज़र, के तिमीले नमाज़ पढ्यौ?”

मैले भनेँ: “पढेको छैन।” उहाँले भन्नुभयो: “उठेर नमाज़ पढ।” म उठेर नमाज़ पढेँ, त्यसपछि बसेँ। उहाँले भन्नुभयो: “हे अबू ज़र, मानिस र जिन्नका शैतानहरूको खराबीबाट अल्लाहसँग शरण माग।” मैले भनेँ: “हे अल्लाहका रसूल, मानिसहरूमा पनि शैतान हुन्छन्?”

उहाँले भन्नुभयो: “हो।” मैले भनेँ: “हे अल्लाहका रसूल, नमाज़?” उहाँले भन्नुभयो: “यो उत्तम कर्म हो; जसले चाहन्छ, थोरै पढोस् र जसले चाहन्छ, धेरै।” मैले भनेँ: “हे अल्लाहका रसूल, रोजा के हो?” उहाँले भन्नुभयो: “यो अनिवार्य गरिएको छ र यसले दायित्व पूरा गर्छ; अल्लाहकहाँ थप प्रतिफल छ।”

मैले भनेँ: “हे अल्लाहका रसूल, सदक़ा?” उहाँले भन्नुभयो: “धेरै गुणा बढाइने प्रतिफल।” मैले भनेँ: “हे अल्लाहका रसूल, कुन सदक़ा सबैभन्दा उत्तम?” उहाँले भन्नुभयो: “अभावमा रहेको व्यक्तिको सामर्थ्यअनुसारको प्रयास, वा गरिबलाई गोप्य रूपमा दिइएको दान।”

मैले भनेँ: “हे अल्लाहका रसूल, सबैभन्दा पहिले कुन नबी हुनुहुन्थ्यो?” उहाँले भन्नुभयो: “आदम।” मैले भनेँ: “हे अल्लाहका रसूल, के उहाँ नबी पनि हुनुहुन्थ्यो?” उहाँले भन्नुभयो: “हो, उहाँसँग अल्लाहले कुरा गर्नुभएको नबी हुनुहुन्थ्यो।”

मैले भनेँ: “हे अल्लाहका रसूल, रसूलहरू कति जना थिए?” उहाँले भन्नुभयो: “तीन सयभन्दा केही बढी, ठूलो जमात।” अर्को पटक भन्नुभयो: “पन्ध्र जना।” मैले भनेँ: “हे अल्लाहका रसूल, तपाईंमाथि अवतरितमध्ये सबैभन्दा महान् के हो?” उहाँले भन्नुभयो: “आयतुल-कुर्सी: ‘अल्लाह—उहाँबाहेक अरू कोही उपास्य छैन; उहाँ सदा जीवित र समस्त सृष्टिलाई धान्ने हुनुहुन्छ।’”

नसाईले अबू उमर अद-दिमश्कीको रिवायतबाट यो हदीस वर्णन गरेका छन्। अबू हातिम बिन हिब्बानले आफ्नो सहीहमा अर्को मार्ग र अर्को शब्दावलीबाट यसको अत्यन्त विस्तृत रिवायत गरेका छन्। अल्लाह नै बढी जान्नुहुन्छ।

इमाम अहमदले भने: हामीलाई वकीले सुनाए, उनलाई सुफियानले, उनलाई मन्सूरले, उनलाई ज़िर बिन अब्दुल्लाह अल-हमदानीले, उनलाई अब्दुल्लाह बिन शद्दादले, इब्न अब्बासबाट। उनले भने: एक व्यक्ति नबी ﷺ कहाँ आएर भन्यो: “हे अल्लाहका रसूल, मेरो मनमा एउटा कुरा आउँछ; त्यो कुरा बोल्नुभन्दा आकाशबाट खस्नु मलाई प्रिय लाग्छ।” नबी ﷺ ले भन्नुभयो: “अल्लाहु अकबर, अल्लाहु अकबर! आफ्नो शत्रुको चाललाई केवल मनको खुसखुसाहटमा सीमित पारिदिनुहुने अल्लाहकै प्रशंसा छ।”

अबू दाऊद र नसाईले मन्सूरको रिवायतबाट यो वर्णन गरेका छन्; नसाईले अल-अमशको रिवायत पनि थपेका छन्।

तफ्सीर समाप्त भयो। अल्लाहकै लागि प्रशंसा र कृतज्ञता छ। सम्पूर्ण संसारका पालनहार अल्लाहकै प्रशंसा छ। हाम्रा स्वामी मुहम्मद ﷺ, उहाँका परिवार र उहाँका सबै सहाबामाथि अल्लाहको सलाम र दुरूद होस्। सबै सहाबाहरूप्रति अल्लाह प्रसन्न होऊन्।

अल्लाह नै हाम्रो लागि पर्याप्त हुनुहुन्छ र उहाँ उत्तम संरक्षक हुनुहुन्छ। यो ग्रन्थ जमादिउल-अव्वल महिनाको दशौँ दिन, आठ सय पच्चीस हिजरीमा समाप्त भयो। एक्लै अल्लाहकै लागि प्रशंसा छ। अल-अनआम: ११२।

अल्-बगवीको तफ्सिर

“र अँध्यारो रातको अनिष्टबाट, जब त्यो छाइहाल्छ।” हामीलाई अबू अल-हसन अस-सर्खसीले खबर दिए; उनलाई जाहिर बिन अहमदले खबर दिए; उनलाई जाफर बिन मुहम्मद अल-मुगल्लिसले खबर दिए; हामीलाई हारून बिन इस्हाक अल-हमदानीले बयान गरे; हामीलाई वकीअले इब्न अबी ज़िबबाट, उनले आफ्ना मामा अल-हारिस बिन अब्दुर्रहमानबाट, उनले अबू सलमहबाट, उनले आइशा (रज़ियल्लाहु अन्हा) बाट बयान गरे। उहाँले भन्नुभयो: “नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले मेरो हात समात्नुभयो र चन्द्रमातिर हेर्दै भन्नुभयो: ‘ऐ आइशा, अँध्यारो रात छाइहाल्दा त्यसको अनिष्टबाट अल्लाहसँग शरण माग। यो नै अँध्यारो रात हो, जब त्यो छाइहाल्छ।’”

यहाँ यसको अभिप्राय चन्द्रमा ग्रहण लागेर कालो हुनु हो। “छाइहाल्छ” अर्थात् ग्रहणभित्र पस्छ, अस्ताउन थाल्छ र अँध्यारो हुन्छ। इब्न अब्बासले भने: “गासिक भनेको रात हो, जब त्यो पूर्वबाट अँध्यारोसहित आउँछ, सबै कुरामा पस्छ र अँध्यारो बनाउँछ।” ‘गसक’ भनेको अँध्यारो हो।

भनिन्छ: “गसक अल-लैल” र “अग्सक” अर्थात् रात अँध्यारो भयो। यो हसन र मुजाहिदको भनाइ हो। यसको अर्थ रात आउँदा र छाउँदा हो। ‘वकूब’ भनेको पस्नु हो; यहाँ सूर्य अस्ताएपछि रात पस्नु हो। मुकातिलले भने: यसको अर्थ रातको अँध्यारो हो, जब यसको कालोपन दिनको उज्यालोमा पस्छ।

अर्को भनाइमा, रातलाई ‘गासिक’ भनिएको कारण यो दिनभन्दा चिसो हुन्छ; ‘गसक’ भनेको चिसो हो। इब्न ज़ैदले भने: यसको अर्थ थुरैय्या तारा अस्ताउनु हो। भनिन्छ, त्यो अस्ताउँदा रोगहरू बढ्छन् र उदाउँदा कम हुन्छन्।

“र गाँठाहरूमा फुक्नेहरूको अनिष्टबाट” अर्थात् ती जादूगरनीहरू, जसले मन्त्र पढ्दै धागोका गाँठाहरूमा फुक्छन्। अबू उबैदाले भने: उनीहरू लबीद बिन अल-असअमका छोरीहरू हुन्, जसले नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) माथि जादू गरेका थिए।

“र ईर्ष्यालु व्यक्तिको अनिष्टबाट, जब उसले ईर्ष्या गर्छ।” यसको अर्थ यहूदीहरू हुन्, किनभने उनीहरू नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) प्रति ईर्ष्या गर्थे। मदनी।

“भन: म प्रभातका पालनकर्तासँग शरण माग्छु।” इब्न अब्बास र आइशा (रज़ियल्लाहु अन्हुमा) ले भने: एक यहूदी केटो अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को सेवा गर्थ्यो। यहूदीहरूले उसलाई निरन्तर फकाएर नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) को कपाल कोर्दा निस्केका केही कपाल र काइँयोका दाँतहरू लिए। उसले ती यहूदीहरूलाई दियो र उनीहरूले त्यसमा उहाँमाथि जादू गरे।

यसको जिम्मा यहूदीहरूमध्येका एक व्यक्ति लबीद बिन अल-असअमले लिए। त्यसपछि यी दुई सूरह उहाँकै बारेमा अवतरित भए।

हामीलाई अबू हामिद अहमद बिन अब्दुल्लाह अस-सालिहीले खबर दिए; उनलाई अबू सईद मुहम्मद बिन मूसा अस-सैरफीले खबर दिए; हामीलाई अबू अल-अब्बास मुहम्मद बिन याकूब अल-असमले बयान गरे; हामीलाई मुहम्मद बिन अब्दुल्लाह बिन ... ले बयान गरे; हामीलाई अनस बिन इयाज़ले आफ्ना बुबाबाट, उनले आइशा (रज़ियल्लाहु अन्हा) बाट बयान गरे कि नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई जादू गरिएको थियो। उहाँलाई यस्तो लाग्थ्यो कि उहाँले कुनै काम गर्नुभएको छ, जबकि त्यो गर्नुभएको हुँदैनथ्यो। त्यसपछि उहाँले आफ्ना प्रभुसँग दुआ गर्नुभयो र भन्नुभयो: “मैले जुन कुरा जान्न अल्लाहसँग मागेको थिएँ, त्यसबारे अल्लाहले मलाई जानकारी दिनुभएको कुरा तिमीलाई थाहा छ?”

आइशाले भनिन्: “ऐ अल्लाहका रसूल, त्यो के हो?” उहाँले भन्नुभयो: “दुई जना मानिस आए। एक जना मेरो सिरानीपट्टि र अर्को मेरा खुट्टापट्टि बस्यो। एक जनाले आफ्नो साथीलाई भन्यो: ‘यस मानिसलाई के भएको छ?’ अर्कोले भन्यो: ‘उहाँमाथि जादू गरिएको छ।’

उसले भन्यो: ‘कसले जादू गर्‍यो?’ उसले भन्यो: ‘लबीद बिन अल-असअमले।’ उसले भन्यो: ‘कुन कुरामा?’ उसले भन्यो: ‘काइँयो, कपालका रेशा र नरभालेको नर खजूरको खोलमा।’ उसले भन्यो: ‘त्यो कहाँ छ?’ उसले भन्यो: ‘ज़ुर्वानमा।’” ज़ुर्वान बनी ज़ुरैकको एउटा इनार थियो।

आइशाले भनिन्: “अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) त्यहाँ जानुभयो, अनि आइशाकहाँ फर्केर भन्नुभयो: ‘अल्लाहको कसम, यसको पानी मेहन्दी भिजाएको पानीजस्तै देखिन्थ्यो र यसको खजूरका रूखहरू शैतानका टाउकाजस्ता देखिन्थे।’” आइशाले भनिन्: “मैले उहाँलाई भनेँ: ‘ऐ अल्लाहका रसूल, त्यसलाई बाहिर निकाल्नुभएन?’ उहाँले भन्नुभयो: ‘अल्लाहले मलाई निको पारिसक्नुभयो; मानिसहरूमाझ त्यसका कारण कुनै अनिष्ट फैलाउन मलाई मन लागेन।’” अर्को रिवायतमा छ: त्यो इनारमा एउटा ढुङ्गामुनि थियो।

मानिसहरूले ढुङ्गा उठाएर खजूरको नर फलको खोल निकाले। त्यसमा उहाँको कपालको रेशा र काइँयोका दाँतहरू थिए।

हामीलाई अल-मुतह्हर बिन अली अल-फारसीले खबर दिए; उनलाई मुहम्मद बिन इब्राहीम अस-सालिहानीले खबर दिए; हामीलाई अब्दुल्लाह बिन मुहम्मद बिन जाफर, अबू अश-शैख अल-हाफिजले बयान गरे; हामीलाई इब्न अबी आसिमले खबर दिए; हामीलाई अबू बक्र बिन अबी शैबहले बयान गरे; हामीलाई अबू मुआवियहले अल-अमशबाट, उनले यज़ीद बिन हय्यानबाट, उनले ज़ैद बिन अरकमबाट बयान गरे: एक यहूदीले नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) माथि जादू गर्‍यो। यसका कारण उहाँ केही दिन बिरामी हुनुभयो। जिब्रील आएर भने: “एक यहूदीले तपाईंमाथि जादू गरेको छ र तपाईंका लागि गाँठाहरू बाँधेको छ।” अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले अलीलाई पठाउनुभयो र उनले ती गाँठाहरू निकालेर ल्याए।

उहाँले एउटा गाँठो खोल्नुहुँदा त्यसैअनुसार उहाँलाई हल्का महसुस हुन्थ्यो। अन्ततः अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यस्तो उठ्नुभयो, मानौँ बाँधिएको डोरीबाट मुक्त गरिनुभएको हो। उहाँले यो कुरा यहूदीहरूलाई बताउनुभएन र उहाँको अनुहारमा त्यसको असर उनीहरूले कहिल्यै देखेनन्।

मुकातिल र कलबीले भने: त्यो धागोमा एघार गाँठा बाँधिएका थिए। अर्को भनाइअनुसार ती गाँठाहरू सुईले घोचेर बनाइएका थिए। अल्लाहले यी दुई सूरह अवतरित गर्नुभयो; यी दुवैमा जम्मा एघार आयत छन्—सूरह अल-फलकमा पाँच आयत र सूरह अन-नासमा छ आयत। प्रत्येक आयत पढिँदा एउटा गाँठो खुल्थ्यो, यहाँसम्म कि सबै गाँठाहरू खुले र नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) यस्तो उठ्नुभयो, मानौँ बाँधिएको डोरीबाट मुक्त गरिनुभएको हो।

रिवायत गरिएको छ कि जादू उहाँमाथि छ महिना रह्यो र तीन रात उहाँलाई निकै कष्ट भयो। त्यसपछि दुई शरण मागिने सूरह अवतरित भए।

हामीलाई इस्माईल बिन अब्दुल काहिरले खबर दिए; उनलाई अब्दुल गाफिर बिन मुहम्मदले खबर दिए; उनलाई मुहम्मद बिन ईसा अल-जुलूदीले खबर दिए; हामीलाई इब्राहीम बिन मुहम्मद बिन सुफयानले बयान गरे; हामीलाई मुस्लिम बिन अल-हज्जाजले बयान गरे; हामीलाई बिश्र बिन हिलाल अस-सव्वाफले बयान गरे; हामीलाई अब्दुल अज़ीज़ बिन सुहैबले अबू नद्राबाट, उनले अबू सईदबाट बयान गरे: जिब्रील (अलैहिस्सलाम) नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) कहाँ आएर भने: “ऐ मुहम्मद, के तपाईं बिरामी हुनुहुन्छ?” उहाँले भन्नुभयो: “हो।” तब जिब्रीलले भने: “बिस्मिल्लाह, म तपाईंका लागि रुक़्या गर्छु—तपाईंलाई पीडा दिने हरेक कुराबाट, हरेक प्राणीको अनिष्टबाट र ईर्ष्यालु आँखाको अनिष्टबाट।

अल्लाहले तपाईंलाई निको पारून्। बिस्मिल्लाह, म तपाईंका लागि रुक़्या गर्छु; अल्लाहले तपाईंलाई निको पारून्।”

अल्लाह عز وجل को वचन: “भन: म प्रभातका पालनकर्तासँग शरण माग्छु।” ‘फलक’ भन्नाले प्रभात अभिप्रेत हो। यो जाबिर बिन अब्दुल्लाह, हसन, सईद बिन जुबैर, मुजाहिद, क़तादह र अधिकांश तफ्सिरकारहरूको भनाइ हो। यो इब्न अब्बासबाट अल-अउफीले बयान गरेको रिवायत पनि हो।

यसको प्रमाण “प्रभात निकाल्ने” भन्ने वचन हो। इब्न अब्बासबाट अर्को रिवायत छ: यसको अर्थ जहन्नमको जेल हो। कलबीले भने: जहन्नमको एउटा उपत्यका हो। दह्हाकले भने: यसको अर्थ सृष्टि हो; यो इब्न अब्बासबाट अल-वालबीले बयान गरेको रिवायत हो।

तर पहिलो अर्थ नै प्रचलित छ। फदब्बत; अब्दुल हकम; हिशाम; अब्दुल वारिस। “उसले सृष्टि गरेका कुराहरूको अनिष्टबाट।” मदनी। “भन: म मानिसहरूका पालनकर्तासँग शरण माग्छु।” त्यसपछि उहाँको भनाइ:

“जसले मानिसहरूको छातीमा वस्वसा [मनमा गोप्य रूपमा दुष्ट विचार हाल्ने] गर्छ”—त्यस्तो गोप्य कुराले, जसको अर्थ सुन्ने माध्यमबिना नै हृदयसम्म पुग्छ। “मानिसहरूका बादशाह।” “मानिसहरूका उपास्य।”

“गोप्य रूपमा वस्वसा गर्ने, पछि हट्नेको अनिष्टबाट।” यसको अर्थ शैतान हो। यो शब्द क्रियावाचक संज्ञा र नाम दुवै हुन सक्छ। ज़ज्जाजले भने: यसको अर्थ वस्वसा गर्ने शैतान हो। ‘खन्नास’ भनेको पछि हट्ने हो। शैतान मानिसको हृदयमा बसेर रहन्छ; जब उसले अल्लाहको सम्झना गर्छ, त्यो लुक्छ, र जब ऊ बेवास्ता गर्छ, त्यसले वस्वसा गर्छ।

क़तादहले भने: खन्नासको कुकुरको थुतुनोजस्तो थुतुनो मानिसको छातीमा हुन्छ। जब बन्दाले आफ्नो प्रभुको सम्झना गर्छ, त्यो लुक्छ। भनिन्छ: यसको टाउको सर्पको टाउकोजस्तो हुन्छ; त्यसले आफ्नो टाउको हृदयको फलमाथि राखेर मानिसलाई आशा देखाउँछ र मनमा कुरा हाल्छ। जब अल्लाहको सम्झना गरिन्छ, त्यो लुक्छ; र जब अल्लाहको सम्झना गरिँदैन, त्यो फर्केर आएर आफ्नो टाउको राख्छ।

“जिन्न र मानिसहरूमध्येबाट।” यसको अर्थ, त्यो जिन्नमा पनि प्रवेश गर्छ, जसरी मानिसमा प्रवेश गर्छ; जिन्नलाई पनि वस्वसा गर्छ, जसरी मानिसलाई गर्छ। यो कलबीको भनाइ हो। “मानिसहरूको छातीमा” भन्ने उहाँको वचनमा ‘मानिसहरू’ भन्नाले त्यसपछि उल्लेख गरिएका—जिन्न र मानिसहरू—अभिप्रेत हुन्।

यसरी जिन्नलाई पनि मानिस भनिएको छ, जसरी तिनीहरूलाई “पुरुष” भनिएको छ: “निश्चय नै मानिसहरूमध्येका केही पुरुषहरू जिन्नहरूमध्येका केही पुरुषसँग शरण माग्थे।” (अल-जिन्न, ६)। केही अरबवासीले यस्तो भनेको पनि उल्लेख गरिएको छ: “म कुरा गरिरहेको बेला जिन्नहरूको एउटा समूह आयो र उत्रियो।” सोधियो: “तिमीहरू को हौ?”

उनीहरूले भने: “हामी जिन्नहरूमध्येकै मानिसहरू हौँ।” यो फर्राको भनाइको आशय हो। केही विद्वानले भने: मानिसबाट मानिसलाई हुने वस्वसा पनि शैतानको वस्वसाजस्तै हुन्छ भन्ने कुरा प्रमाणित छ। त्यसैले ‘वस्वसा’लाई जिन्न र मानिस दुवैको काम ठहर्‍याए, जसरी अल्लाहले भन्नुभयो: “यसरी नै हामीले प्रत्येक नबीका लागि मानिस र जिन्नमध्येका शैतानहरूलाई शत्रु बनायौँ।”

(अल-अन्आम, ११२)। यसको आशय उहाँलाई जिन्न र मानिस दुवैको अनिष्टबाट शरण माग्न आदेश दिइएको हो।

हामीलाई इस्माईल बिन मुहम्मदले खबर दिए; उनलाई मुहम्मद बिन ईसाले खबर दिए; हामीलाई इब्राहीम बिन मुहम्मद बिन सुफयानले बयान गरे; हामीलाई मुस्लिम बिन अल-हज्जाजले बयान गरे; हामीलाई कुतैबाह बिन सईदले बयान गरे; हामीलाई जरीरले बयानबाट, उनले कैस बिन अबी हाज़िमबाट, उनले उक्बह बिन आमिरबाट बयान गरे: अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: “के तिमीले आज राति अवतरित भएका, जस्तै अरू कहिल्यै नदेखिएका आयतहरू देखेनौ? ‘भन: म प्रभातका पालनकर्तासँग शरण माग्छु’ र ‘भन: म मानिसहरूका पालनकर्तासँग शरण माग्छु।’”

हामीलाई अबू सईद मुहम्मद बिन इब्राहीम अश-शुरैहीले खबर दिए; उनलाई अबू इस्हाक अहमद बिन मुहम्मद बिन इब्राहीम अस-सअलबीले खबर दिए; उनलाई अबू अल-हसन अब्दुर्रहमान बिन इब्राहीम अल-अदलले खबर दिए; हामीलाई अबू अल-अब्बास मुहम्मद बिन याकूबले बयान गरे; हामीलाई अबू अल-अब्बास बिन अल-वालिद बिन मिरसदले बयान गरे; मलाई उनका बुबाले खबर दिए; हामीलाई अल-अवज़ाईले बयान गरे; मलाई यह्या बिन अबी कसीरले बयान गरे; मलाई मुहम्मद बिन इब्राहीम बिन अल-हारिस अत-तैमीले उक्बह बिन आमिर अल-जुहनीबाट बयान गरे कि अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले उनलाई भन्नुभयो: “शरण माग्नेहरूले पढ्ने सबैभन्दा उत्तम कुरा म तिमीलाई बताऊँ?” मैले भनेँ: “अवश्य।”

उहाँले भन्नुभयो: “‘भन: म प्रभातका पालनकर्तासँग शरण माग्छु’ र ‘भन: म मानिसहरूका पालनकर्तासँग शरण माग्छु।’”

हामीलाई अबू मुहम्मद अब्दुल्लाह बिन अब्दुस्समद अल-जुज्जानीले खबर दिए; उनलाई अबू अल-कासिम अली बिन अहमद अल-खुज़ाईले खबर दिए; उनलाई अबू सईद अल-हैसम बिन कुलैब अश-शाशीले खबर दिए; उनलाई अबू ईसा अत-तिर्मिज़ीले खबर दिए; हामीलाई कुतैबाहले बयान गरे; हामीलाई मुफ़द्दल बिन फ़दालहले उकैलबाट, उनले जुहरीबाट, उनले उर्वहबाट, उनले आइशा (रज़ियल्लाहु अन्हा) बाट बयान गरे: अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) हरेक रात आफ्नो ओछ्यानमा जानुहुँदा आफ्ना दुवै हत्केला जोड्नुहुन्थ्यो, ती दुवैमा हल्का फुक्नुहुन्थ्यो र तिनमा “कुल हुवल्लाहु अहद”, “कुल अऊज़ु बि-रब्बिल-फलक” र “कुल अऊज़ु बि-रब्बिन-नास” पढ्नुहुन्थ्यो।

त्यसपछि आफ्नो शरीरको जति भागसम्म हात पुर्‍याउन सक्नुहुन्थ्यो, त्यहाँ हातले मस्नुहुन्थ्यो; पहिले आफ्नो टाउको, अनुहार र शरीरको अगाडिको भागबाट सुरु गर्नुहुन्थ्यो। उहाँले यसो तीन पटक गर्नुहुन्थ्यो।

हामीलाई अबू अल-हसन अस-सर्खसीले खबर दिए; उनलाई जाहिर बिन अहमदले खबर दिए; उनलाई अबू इस्हाक अल-हाशिमीले खबर दिए; उनलाई अबू मुसअबले मालिकबाट, उनले इब्न शिहाबबाट, उनले उर्वह बिन जुबैरबाट, उनले आइशा (रज़ियल्लाहु अन्हा) बाट बयान गरे: नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) बिरामी हुनुहुँदा शरण माग्ने सूरहहरू पढेर आफैँमाथि फुक्नुहुन्थ्यो। जब उहाँको पीडा बढ्यो, म उहाँका लागि ती पढ्थेँ र उहाँको हातले उहाँलाई मर्थेँ, ती दुवै सूरहको बरकतको आशा गर्दै।

हामीलाई इमाम अबू अली अल-हुसैन बिन मुहम्मद अल-क़ाज़ी र अबू हामिद अहमद बिन अब्दुल्लाह अस-सालिहीले खबर दिए; ती दुवैले भने: हामीलाई अबू बक्र अहमद बिन अल-हुसैन अल-हैरीले बयान गरे; उनलाई मुहम्मद बिन अहमद बिन मअक़िल अल-मैदानीले खबर दिए; हामीलाई मुहम्मद बिन यह्याले बयान गरे; हामीलाई अब्दुर्रज़्ज़ाकले बयान गरे; हामीलाई मअमरले जुहरीबाट, उनले सालिमबाट, उनले इब्न उमरबाट बयान गरे कि अल्लाहका रसूल (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो: “ईर्ष्या [यहाँ राम्रो कुरामा प्रतिस्पर्धाको चाहना] दुई कुरामा मात्रै उचित छ: एक जना मानिस, जसलाई अल्लाहले कुरआन दिनुभएको छ र ऊ रातदिन त्यसअनुसार अमल गर्छ; र अर्को मानिस, जसलाई अल्लाहले धन दिनुभएको छ र ऊ रातदिन त्यसबाट खर्च गर्छ।”

हामीलाई अब्दुल वाहिद अल-मलीहीले खबर दिए; उनलाई अहमद बिन अब्दुल्लाह अन-नुऐमीले खबर दिए; उनलाई मुहम्मद बिन यूसुफले खबर दिए; हामीलाई मुहम्मद बिन इस्माईलले बयान गरे; हामीलाई इब्राहीम बिन हम्जहले बयान गरे; मलाई इब्न अबी हाज़िमले यज़ीद—अर्थात् इब्न अल-हाद—बाट, उनले मुहम्मद बिन इब्राहीमबाट, उनले अबू सलमह बिन अब्दुर्रहमानबाट, उनले अबू हुरैरहबाट बयान गरे कि उनले नबी (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) लाई यसो भन्नुभएको सुने: “अल्लाहले कुनै कुरालाई त्यति ध्यान दिएर सुन्नुभएको छैन, जति उहाँले सुन्दर स्वरमा कुरआन गाएर, त्यसलाई उच्च स्वरमा पढ्ने नबीलाई सुन्नुभएको छ।” समाप्त। बिन अब्दुल काहिरले खबर दिए; उनलाई अब्दुल गाफिरले खबर दिए।