માફી અને વિજયની દુઆ

શેખ અબ્દુર્રહમાન અસ-સાદીની તફસીર

પછી અલ્લાહે તેમની વાત અને તેમના પ્રભુ પાસે સહાયની વિનંતીનો ઉલ્લેખ કર્યો: «અને તેમની વાત આ સિવાય કંઈ જ નહોતી કે તેઓ કહેતા: ‘હે અમારા પ્રભુ! અમારા પાપો અને અમારા કાર્યમાં થયેલા અતિરેકને માફ કર.’» અતિરેકનો અર્થ છે હદ વટાવીને હરામમાં પ્રવેશવું. તેઓ જાણતા હતા કે પાપો અને અતિરેક નિષ્ફળતાનાં સૌથી મોટાં કારણોમાંનાં છે અને તેનાથી દૂર થવું વિજયનાં કારણોમાંનું છે.

તેથી તેમણે પોતાના પ્રભુ પાસે તેમને માફ કરવાની વિનંતી કરી. પછી તેમણે ધીરજ રાખવા માટે કરેલા પ્રયત્નો પર જ ભરોસો ન રાખ્યો, પરંતુ અલ્લાહ પર આધાર રાખ્યો અને દુશ્મન કાફિરોનો સામનો કરતી વખતે તેમનાં પગલાં અડગ રાખવા તથા તેમના પર વિજય આપવા તેની પાસે માગ્યું. આમ, તેમણે ધીરજ અને તેના વિરોધી બાબતોથી દૂર રહેવું, તૌબા અને ક્ષમાયાચના, તથા પોતાના પ્રભુ પાસે સહાય માગવી—આ બધું એકત્ર કર્યું. નિઃસંદેહ, અલ્લાહે તેમને વિજય આપ્યો અને દુનિયા તથા આખિરતમાં તેમને અંતિમ સફળતા આપી.

ઇમામ ઇબ્ન કસીરની તફસીર

તેમની સતત પ્રાર્થના આ સિવાય કંઈ નહોતી: «હે અમારા પ્રભુ! અમારા પાપો અને અમારા કાર્યમાં થયેલા અતિરેકને માફ કર, અમારા પગલાં અડગ રાખ અને કાફિરોના સમુદાય સામે અમને વિજય આપ.»

અલ-બગવીની તફસીર

અલ્લાહનો વચન «અને તેમની વાત»—અહીં «કાન»નું નામ «અન કાલૂ» (કે તેઓએ કહ્યું) છે અને «તેમની વાત» તેનો સમાચાર છે. તેનો અર્થ એ છે કે તેમના પ્રબોધકની હત્યા કરવામાં આવી ત્યારે તેમની વાત આ સિવાય કંઈ નહોતી કે તેઓએ કહ્યું: «હે અમારા પ્રભુ! અમારા પાપો માફ કર»—અર્થાત્ નાના પાપો; «અને અમારા કાર્યમાં થયેલા અતિરેકને»—અર્થાત્ મોટા પાપોને; «અને અમારા પગલાં અડગ રાખ»—જેથી તે ડગમગી ન જાય; «અને કાફિરોના સમુદાય સામે અમને વિજય આપ.» અલ્લાહ કહે છે: તો પછી, હે મુહમ્મદના સાથીઓ, તમે આવું કેમ ન કર્યું અને આવું કેમ ન કહ્યું?