Adalci da nasara a hukunci

Tafsirin Shaikh Abdurrahman as-Sa'di

“Lalle ne, mun ƙirƙira ƙarya ga Allah idan muka koma cikin addininku bayan Allah Ya kuɓutar da mu daga gare shi.” Ma’anarsa ita ce: “Ku shaida a kanmu cewa idan muka koma gare shi bayan Allah Ya kuɓutar da mu daga gare shi, Ya kuma tsirar da mu daga sharrinsa, to, mu maƙaryata ne, mun ƙirƙira ƙarya ga Allah.” Domin mun san cewa babu wanda ya fi ƙirƙirar ƙarya a kan Allah kamar wanda ya sanya masa abokin tarayya, alhali Shi ne Makaɗaici, Shi kaɗai, Maɗaukakin da kowa ke bukata, Wanda bai riƙi ɗa ko mata ba, kuma ba Shi da abokin tarayya a mulki.

“Kuma ba ya halatta gare mu mu koma cikinsa.” Wato, ba zai yiwu ba ga waɗanda suke kamar mu su koma cikinsa; wannan abu ne da ba zai yiwu ba. Annabi, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya yanke musu tsammani cewa zai amince da su ta fuskoki da dama: na farko, shi da waɗanda suke tare da shi suna ƙin addininsu kuma suna ƙyamar shirka da suke a kai. Na biyu, ya bayyana cewa abin da suke a kai ƙarya ne, kuma ya sa su shaida cewa idan shi da waɗanda suke tare da shi suka bi su, to, su maƙaryata ne.

Na uku, sun yarda da ni’imar Allah a kansu, domin Allah Ya kuɓutar da su daga gare shi. Na huɗu, komawarsu cikinsa bayan Allah Ya shiryar da su abu ne da ba zai yiwu ba, idan aka yi la’akari da halin da suke ciki da kuma girmama Allah da ke cikin zukatansu, da amincewarsu cewa bauta ta tabbata ga Allah kaɗai, wanda babu abin bautawa da gaskiya sai Shi, ba Shi da abokin tarayya; kuma gumakan mushrikai ƙarya ce mafi girma, abu ne da ya fi nisa daga yiwuwar gaskiya. Allah Ya yi musu baiwar hankali da suke gane gaskiya da ƙarya, shiriya da ɓata.

Amma idan aka yi la’akari da nufin Allah da iradarsa da ke gudana a kan halittunsa, wanda babu wanda zai iya kauce masa, ko da dalilai sun haɗu kuma ƙarfi ya taru, ba za su yi wa kansu hukunci cewa za su aikata wani abu ko su bar shi ba. Saboda haka ne suka ce: “Kuma ba ya halatta gare mu mu koma cikinsa sai dai idan Allah Ubangijinmu Ya so.” Wato, ba mu ko wani ba zai iya fita daga nufinSa, wanda yake ƙarƙashin iliminsa da hikimarsa. “Ubangijinmu Ya yalwaci kome da ilimi.”

Wato, iliminsa ya kewaye kome, kuma Ya san abin da ya dace da bayinsa da irin tafarkin da zai tsara musu.

“A kan Allah muka dogara.” Wato, mun dogara gare Shi cewa zai tabbatar da mu a kan tafarki madaidaici, Ya kuma tsare mu daga dukkan hanyoyin wuta. Lalle ne, wanda ya dogara ga Allah, Allah Ya isar masa, Ya kuma sauƙaƙa masa al’amarin addininsa da duniyarsa.

“Ya Ubangijinmu! Ka yi hukunci tsakaninmu da mutanenmu da gaskiya.” Wato, Ka taimaki wanda aka zalunta kuma yake kan gaskiya a kan azzalumi mai kangare wa gaskiya. “Kuma Kai ne Mafi alherin masu hukunci.” Hukuncin Allah ga bayinsa iri biyu ne: hukuncin ilimi, ta hanyar bayyana bambanci tsakanin gaskiya da ƙarya, shiriya da ɓata, da kuma wanda yake kan tafarki madaidaici da wanda ya karkace daga gare shi.

Tafsirin Imām Ibn Kathir

“Kuma ba ya halatta gare mu mu koma cikinsa sai dai idan Allah Ubangijinmu Ya so.” Wannan mayar da al’amarin ne ga nufin Allah, domin Shi Ya san kome, kuma iliminsa ya kewaye kome.

“A kan Allah muka dogara.” Wato, a cikin al’amuranmu, abin da za mu aikata da abin da za mu bari.

“Ya Ubangijinmu! Ka yi hukunci tsakaninmu da mutanenmu da gaskiya.” Wato, Ka raba hukunci tsakaninmu da mutanenmu, Ka kuma taimake mu a kansu.

“Kuma Kai ne Mafi alherin masu hukunci.” Wato, Kai ne Mafi alherin masu yin hukunci, domin Kai ne Mai adalci, ba Ka zalunta har abada.

Tafsirin al-Baghawi

“Lalle ne, mun ƙirƙira ƙarya ga Allah idan muka koma cikin addininku bayan Allah Ya kuɓutar da mu daga gare shi. Kuma ba ya halatta gare mu mu koma cikinsa.” Wato, bayan Allah Ya tsirar da mu daga gare shi.

“Sai dai idan Allah Ubangijinmu Ya so.” Ma’anarsa: sai dai idan ya riga ya kasance a cikin ilimin Allah da nufinsa cewa za mu koma cikinsa; a wannan lokacin ne hukuncin Allah zai gudana a kanmu, kuma hukuncinsa ya tabbata a gare mu.

Idan aka ce: “Mene ne ma’anar maganarsu ‘ko kuwa lalle za ku koma cikin addininmu’ da kuma ‘ba ya halatta gare mu mu koma cikinsa’, alhali Shu’aibu bai taɓa kasancewa a kan addininsu ba don a ce ya koma cikinsa?” Sai a ce: ma’anarsa ita ce: “Ko kuwa lalle za ku shiga addininmu.” Sai ya ce: “Ba ya halatta gare mu mu shiga cikinsa.” An kuma ce ma’anarsa ita ce: “Idan muka zama a cikin addininku.”

Kalmar “komawa” a nan tana nufin “zama”. An kuma ce, abin da ake nufi da wannan shi ne mutanen Shu’aibu, domin sun kasance kafirai sai suka yi imani, don haka Shu’aibu ya amsa a madadinsu.

“Ubangijinmu Ya yalwaci kome da ilimi.” Wato, iliminsa ya kewaye kome.

“A kan Allah muka dogara.” Mun dogara gare Shi game da abin da kuke yi mana barazana da shi. Sa’an nan Shu’aibu ya koma ga maganarsa bayan ya yanke tsammani cewa za su sami shiriya, ya ce:

“Ya Ubangijinmu! Ka yi hukunci tsakaninmu da mutanenmu.” Wato, Ka yi hukunci tsakaninmu.

“Da gaskiya.” Kalmar “Al-Fattaah” (الفتاح) tana nufin alkali. “Kuma Kai ne Mafi alherin masu hukunci.” Wato, Mafi alherin masu yanke hukunci.