رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنَا، وَبَيْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ، وَأَنْتَ خَيْرُ الْفَاتِحِينَ.
رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ وَأَنْتَ خَيْرُ الْفَاتِحِينَ
غږ نه شو پورته کېدای. وروسته بیا هڅه وکړئ.
بيا خو به مو په الله پورې (لوى) دروغ تړلي وي كه ستاسو دين ته ورستانه شو، له هغه وروسته چې الله ترې وژغورلو، او موږ ته خو دا (هيڅكله) نه ښايي چې هغه (دين) ته ورستانه شو مګر دا چې زموږ رب الله اراده وكړي. زموږ د رب علم په هر شي پراخ چاپېر دى، په الله مو بروسه كړې ده. زموږ ربه! زموږ او زموږ د قوم ترمنځ په حقه فيصله وكړې او همدا ته غوره فيصله كوونكى يې.
بڼه: «اِفْتَحْ» (افتح) د امر صیغه ده او معنا یې «فیصله وکړه» یا «پرېکړه څرګنده کړه» ده. دا د شعیب علیه السلام دعا ده، چې له مشرکانو سره د شخړې د پرېکړې پر مهال یې وکړه؛ هغوی ګواښ کړی و چې له خپل ټاټوبي به یې وباسي.
د شیخ عبدالرحمن السعدي تفسیر
«که موږ ستاسو دین ته بېرته ورستانه شو، وروسته له دې چې الله ترې وژغورلو، نو پر الله به مو دروغ تړلي وي»؛ یعنې: پر موږ شاهدي ورکړئ چې که له دې وروسته چې الله له هغه دین څخه وژغورلو او له شره یې خلاص کړو، بېرته ورستانه شو، نو موږ به پر الله دروغ تړونکي او دروغجن یو. موږ پوهېږو چې تر هغه ستر دروغ بل نشته چې څوک د الله لپاره شریک وټاکي، حال دا چې هغه یو، یوازینی او بېنیازه دی، نه یې اولاد نیولی، نه مېرمن لري او نه په پاچاهۍ کې شریک لري.
«او موږ ته نه ښايي چې بېرته پکې ورستانه شو»؛ یعنې زموږ په شان کسانو ته بېرته ورګرځېدل ناشوني دي، ځکه دا کار ناشونی دی. نو هغه علیه السلام هغوی ته له څو اړخونو څرګنده کړه چې د هغوی خبره به ونه مني: له دې اړخه چې دوی له خپل دین څخه کرکه لري او له هغه شرک څخه ناخوښه دي چې پرې دي؛ له دې اړخه چې د دوی دین یې دروغ بللی او هغوی یې شاهدان کړي چې که دی او ملګري یې د دوی پیروي وکړي، نو دروغجن به وي؛ او له دې اړخه چې دوی د الله پر هغه لورینه اعتراف کوي چې له دغه دین څخه یې وژغورل.
همدارنګه، له دې وروسته چې الله دوی ته هدایت کړی، بېرته ورګرځېدل یې د اوسني حالت او د هغوی په زړونو کې د الله تعالی د تعظیم او د هغه د بندګۍ د منلو له مخې ناشوني دي. دوی مني چې یوازې الله معبود دی او یوازې د هغه عبادت روا دی، هغه هېڅ شریک نه لري، او د مشرکانو معبودان تر ټولو باطل او ناشوني دي. الله دوی ته داسې عقلونه ورکړي چې حق له باطل او هدایت له ګمراهۍ پېژني.
خو د الله د مشیئت او ارادې له پلوه، چې پر مخلوقاتو نافذه ده او هېڅوک ترې وتلای نه شي، که څه هم ټول لاملونه پرلهپسې شي او ټول ځواکونه سره یوځای شي، دوی د خپل ځان په اړه په پرېکنده توګه نه شي ویلای چې یو کار به کوي یا به یې پرېږدي. له همدې امله یې استثنا وکړه: «او موږ ته نه ښايي چې بېرته پکې ورستانه شو، مګر دا چې زموږ رب الله وغواړي»؛ یعنې موږ او نور هېڅوک د هغه له مشیئت څخه وتلای نه شو، هغه مشیئت چې د هغه د علم او حکمت تابع دی. «زموږ د رب علم پر هر څه پراخ دی»؛ هغه پوهېږي چې د بندګانو لپاره څه سم دي او د هغوی چارې څنګه سمبالوي.
«پر الله مو توکل کړی دی»؛ یعنې تکیه مو پر دې ده چې هغه به مو پر نېغه لار ثابت وساتي او د دوزخ له ټولو لارو به مو وساتي. څوک چې پر الله توکل وکړي، الله ورته بسنه کوي او د دین او دنیا چارې یې ورته اسانه کوي.
«زموږ ربه! زموږ او زموږ د قوم ترمنځ په حقه پرېکړه وکړه»؛ یعنې مظلوم او د حق خاوند ته د هغه ظالم پر وړاندې بری ورکړه چې له حق سره ضد کوي. «او ته غوره پرېکړه کوونکی یې». د الله تعالی له لوري د بندګانو لپاره د پرېکړې دوه ډولونه دي: د علم پرېکړه، چې په هغې کې حق له باطل او هدایت له ګمراهۍ څرګندوي، او دا معلوموي چې څوک پر نېغه لار ټینګ دی او څوک ترې اوښتی دی.
د امام ابن کثیر تفسیر
«او موږ ته نه ښايي چې بېرته پکې ورستانه شو، مګر دا چې زموږ رب الله وغواړي»؛ دا خبره د الله مشیئت ته ورګرځي، ځکه هغه پر هر څه پوه دی او علم یې هر څه راچاپېر کړي دي.
«پر الله مو توکل کړی دی»؛ یعنې په خپلو ټولو چارو کې، په هغو کې چې ترسره کوو یې او هغو کې چې پرېږدو یې.
«زموږ ربه! زموږ او زموږ د قوم ترمنځ په حقه پرېکړه وکړه»؛ یعنې زموږ او زموږ د قوم ترمنځ فیصله وکړه او پر هغوی مو بریالی کړه.
«او ته غوره پرېکړه کوونکی یې»؛ یعنې ته تر ټولو غوره حاکم یې، ځکه ته عادل یې او هېڅکله ظلم نه کوې.
د البغوي تفسیر
«که موږ ستاسو دین ته بېرته ورستانه شو، وروسته له دې چې الله ترې وژغورلو، نو پر الله به مو دروغ تړلي وي، او موږ ته نه ښايي چې بېرته پکې ورستانه شو»؛ یعنې وروسته له دې چې الله ترې خلاص کړو.
«مګر دا چې زموږ رب الله وغواړي»؛ یعنې که د الله په علم او مشیئت کې له پخوا دا لیکل شوي وي چې موږ به بېرته ورستانه کېږو، نو په هغه صورت کې به د الله قضا پر موږ پلې او حکم به یې پر موږ نافذ شي.
که وپوښتل شي: د دوی د دې خبرې «یا به خامخا زموږ دین ته ورستانه شئ» او د شعیب د دې وینا «موږ ته نه ښايي چې بېرته پکې ورستانه شو» معنا څه ده، حال دا چې شعیب هېڅکله د هغوی پر دین نه و، نو څنګه سمه ده چې ویل کېږي: «زموږ دین ته بېرته ورګرځېږئ»؟ ځواب دا دی: معنا یې دا ده چې «یا به خامخا زموږ دین ته ننوځئ»، او شعیب وویل: «موږ ته پکې ننوتل نه ښايي». بل قول دا دی چې معنا یې: «که ستاسو په دین کې شو» ده. د «عاد» معنا «شو» ده.
او ویل شوي چې موخه یې د شعیب قوم و، ځکه هغوی کافران وو او بیا مؤمنان شول؛ نو شعیب د هغوی له لوري ځواب ورکړ.
د الله تعالی وینا: «زموږ د رب علم پر هر څه پراخ دی»؛ یعنې علم یې هر څه راچاپېر کړي دي.
«پر الله مو توکل کړی دی»؛ په هغو چارو کې چې تاسو یې ګواښونه راته کوئ. بیا شعیب، وروسته له دې چې د هغوی له هدایت څخه ناهیلی شو، وویل:
«زموږ ربه! زموږ او زموږ د قوم ترمنځ پرېکړه وکړه»؛ یعنې زموږ ترمنځ فیصله وکړه. «په حقه»؛ او «الفتاح» د پرېکړه کوونکي معنا لري. «او ته غوره پرېکړه کوونکی یې»؛ یعنې تر ټولو غوره حاکم یې.
په «تفسیر الطبري» کې د «الفتاح» لقب ژبنۍ معنا داسې بیان شوې ده: هغه پرېکړه کوونکی چې حق ته بری وربخښي.