Dua ya hukumu ya haki

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

«Kwa hakika tutakuwa tumemzulia Mwenyezi Mungu uwongo tukirudi katika mila yenu baada ya Mwenyezi Mungu kutuokoa nayo.» Yaani: Shuhudieni dhidi yetu kwamba tukirudia mila yenu baada ya Mwenyezi Mungu kutuokoa nayo na kutuopoa na uovu wake, basi tutakuwa waongo na tumemzulia Mwenyezi Mungu uwongo. Kwa hakika tunajua kwamba hakuna uzushi mkubwa zaidi kuliko kumshirikisha Mwenyezi Mungu, naye ni Mmoja, wa Pekee, Mkusudiwa na wote; hakuzaa wala hakuzaliwa, hana mke wala mshirika katika ufalme. «Wala haiwi kwetu sisi kuirejea» Yaani, haiwezekani kwa watu kama sisi kuirudia; jambo hilo haliwezekani.

Kwa hiyo, amani iwe juu yake, aliwakatisha tamaa ya kudhani kwamba angekubaliana nao kwa njia kadhaa: kwanza, yeye na wenzake wanaichukia mila yao na wanachukia shirki waliyo nayo; pili, ametaja kuwa wanayoyafuata ni uwongo na amewashuhudisha kwamba yeye na wenzake watakuwa waongo wakimfuata; tatu, anakiri neema ya Mwenyezi Mungu juu yao kwa kuwaokoa nayo; na nne, kurejea katika mila hiyo baada ya Mwenyezi Mungu kuwaongoa ni jambo lisilowezekana, kwa kuzingatia hali yao ya sasa na yaliyo moyoni mwao: kumtukuza Mwenyezi Mungu, kukiri kwamba wao ni waja Wake, na kwamba Yeye pekee ndiye Mungu anayestahili kuabudiwa, bila mshirika.

Miungu ya washirikina ni batili tupu na haiwezekani kabisa kuwa ya kweli. Mwenyezi Mungu amewaneemesha kwa akili wanazotambua haki na batili, uongofu na upotovu. Lakini kwa kuzingatia mapenzi na matakwa ya Mwenyezi Mungu yanayotimia kwa viumbe Wake, ambayo hakuna yeyote anayeweza kuyaepuka hata sababu zikiungana na nguvu zikishirikiana, hawawezi kujihukumia wenyewe kwamba watafanya jambo au kuliacha. Ndiyo maana wakasema: «Wala haiwi kwetu sisi kuirejea isipokuwa Mwenyezi Mungu, Mola Mlezi wetu, akitaka.»

Yaani, sisi wala wengine hatuwezi kutoka nje ya matakwa Yake, yanayofuata elimu na hekima Yake. «Mola Mlezi wetu amekizunguka kila kitu kwa elimu.» Yeye anajua yanayowafaa waja na namna ya kuendesha mambo yao. «Kwa Mwenyezi Mungu tunategemea.»

Yaani, tunamtegemea atuthibitishe katika njia iliyonyooka na atulinde na njia zote za Motoni. Kwa hakika, anayemtegemea Mwenyezi Mungu, Yeye humtosheleza na humrahisishia mambo ya dini yake na ya dunia yake. «Ewe Mola Mlezi wetu! Tuhukumie baina yetu na kaumu yetu kwa haki.»

Yaani, msaidie aliyedhulumiwa na mwenye haki dhidi ya dhalimu anayepinga haki. «Nawe ndiye mbora wa wanaohukumu.» Hukumu ya Mwenyezi Mungu kwa waja Wake ina aina mbili: hukumu ya elimu, kwa kuweka wazi haki na batili, uongofu na upotovu, na ni nani aliye imara katika njia iliyonyooka na ni nani aliyeiacha.

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

«Wala haiwi kwetu sisi kuirejea isipokuwa Mwenyezi Mungu, Mola Mlezi wetu, akitaka.» Hili ni kulirudisha jambo hilo kwenye matakwa ya Mwenyezi Mungu, kwa kuwa Yeye anajua kila kitu na elimu Yake imekizunguka kila kitu. «Kwa Mwenyezi Mungu tunategemea.» Yaani, tunamtegemea katika mambo yetu yote, yale tunayoyafanya na yale tunayoyaacha.

«Ewe Mola Mlezi wetu! Tuhukumie baina yetu na kaumu yetu kwa haki.» Yaani, hukumu baina yetu na kaumu yetu, na utupe ushindi dhidi yao. «Nawe ndiye mbora wa wanaohukumu.» Yaani, mbora wa mahakimu, kwa kuwa Wewe ni Mwenye uadilifu, wala hufanyi dhuluma kamwe.

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

«Kwa hakika tumemzulia Mwenyezi Mungu uwongo tukirudi katika mila yenu baada ya Mwenyezi Mungu kutuokoa nayo, wala haiwi kwetu sisi kuirejea.» Yaani, baada ya Mwenyezi Mungu kutuopoa nayo. «Isipokuwa Mwenyezi Mungu, Mola Mlezi wetu, akitaka.» Yaani, isipokuwa iwe imeshatangulia katika elimu na matakwa ya Mwenyezi Mungu kwamba tutairudia; hapo hukumu ya Mwenyezi Mungu juu yetu itatekelezwa na uamuzi Wake utatimia kwetu.

Ikiulizwa: Kuna maana gani katika maneno yao, «Ama sivyo, mtarudi katika mila yetu», na maneno yake, «Wala haiwi kwetu sisi kuirejea», ilhali Shuʿayb hakuwahi kuwa katika mila yao ili iwe sahihi kusema kwamba anarudi katika mila yao? Jibu ni kwamba maana yake ni: «Ama sivyo, mtaingia katika mila yetu.» Naye akasema: «Haiwi kwetu sisi kuingia ndani yake.» Pia imesemwa kwamba maana yake ni: «Tukiwa katika mila yenu.»

Neno «ʿāda» linaweza kumaanisha «akawa». Na imesemwa kwamba alikusudia kaumu ya Shuʿayb, kwa kuwa walikuwa makafiri kisha wakaamini, hivyo Shuʿayb akawajibu kwa niaba yao. Kauli ya Mwenyezi Mungu: «Mola Mlezi wetu amekizunguka kila kitu kwa elimu» ina maana kwamba elimu Yake imekizunguka kila kitu. «Kwa Mwenyezi Mungu tunategemea» katika yale mnayotutishia.

Kisha Shuʿayb, amani iwe juu yake, alipoacha kutarajia kwamba watafaulu, akasema: «Ewe Mola Mlezi wetu! Tuhukumie baina yetu na kaumu yetu», yaani, hukumu baina yetu. «Kwa haki.» Neno «al-Fattāḥ» maana yake ni hakimu. «Nawe ndiye mbora wa wanaohukumu», yaani, mbora wa mahakimu.