Garsoor xaq ah oo Alle laga baryo
رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنَا، وَبَيْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ، وَأَنْتَ خَيْرُ الْفَاتِحِينَ.
رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ وَأَنْتَ خَيْرُ الْفَاتِحِينَ
Lama soo dejin karin maqalka. Mar kale isku day goor dambe.
89. Waxaan ka been sheegnay Alle haddaan u soo noqonno diintiinna, kaddib markuu Alle naga badbaadiyey. Nagumana habboona inaan u noqonno, inuu Alle, Rabbigayo doono ma’ahee. Rabbigayo wuxuu ku koobaa wax walba Cilmi. Alle baanu tala saarannay; Rabbigayow! Noogu kala garsoor innaga iyo tolkayaga xaq, Adigaa u wanaagsan inta wax kala saarta.
Qaabkeedu waa amar: “iftaḥ” (افْتَحْ), oo macnihiisu yahay: “garsoor” ama “go’aan fur”. Waa ducadii Nabi Shu’ayb markii uu xal u raadinayey khilaafka uu la lahaa mushrikiintii ugu hanjabayay inay dalkooda ka saaraan.
Tafsiirka Sheekh Cabdiraxmaan As-Sacdi
(Waxaan Alle ka been abuuranaynaa haddii aan diintiinna ku soo noqonno kaddib markii Alle naga badbaadiyey.) Taas macnaheedu waa: Marag ka noqda inaan nahay beenaalayaal Alle ka been abuurtay haddii aan diintiinna ku noqono kaddib markii Alle naga badbaadiyey oo uu naga samatabbixiyey sharkeeda. Waayo, waxaan ognahay inuusan jirin been-abuur ka weyn in Alle loo yeelo cid la wadaagta cibaadada, isaga oo ah Midka keliya, keligiis ah, Samad ah [ka aan cidna u baahnayn, cid walbana ay u baahan tahay], aan ilmo yeelan, aan xaas lahayn, aan cidna kula wadaagin boqortooyada. (Noogumana habboona inaan ku noqonno.)
Taas macnaheedu waa: Kuwa nala midka ah uma suurtoobayso inay ku noqdaan diintaas, waayo taasi waa wax aan dhici karin. Nabi Shu’ayb (nabadgelyo korkiisa ha ahaato) wuxuu dhinacyo badan kaga quusiyey inay u maleeyaan inuu raaci doono. Dhinac, isaga iyo intii la jirtay way neceb yihiin diintooda, waxayna nacayaan shirki ay ku sugan yihiin. Dhinac kalena, wuxuu sheegay in waxa ay ku sugan yihiin ay been yihiin, wuxuuna ku marag furay in haddii isaga iyo inta la jirtaa raacaan ay noqonayaan beenaalayaal.
Sidoo kale, waxay qirteen nicmada Alle ugu galladay markii uu ka badbaadiyey diintaas. Waxa kale oo ka mid ah in ku noqoshadooda ay tahay wax aan suurtoobayn kaddib markii Alle hanuuniyey, marka la eego xaaladdooda hadda iyo weynaanta ay qalbiyadooda ku hayaan Alle Sarreeye, iyo qirashadooda inay addoomo u yihiin; iyo in Alle yahay Ilaaha keliya ee mudan in la caabudo, cid kalena aan lala wadaagin. Ilaahyada mushrikiintuna ay yihiin wax baadilka ugu baadil badan, wax aan suurtagal ahaynna ugu fog. Alle wuxuu ku mannaystay caqli ay ku kala gartaan xaqa iyo baadilka, hanuunka iyo baadida.
Hase yeeshee, marka la eego doonista Alle iyo qadarkiisa fulaya ee makhluuqiisa, oo aanu cidina ka bixi karin, xitaa haddii sababuhu is daba joogaan, awooduhuna is raacaan, iyagu go’aan kama gaadhaan naftooda inay wax samaynayaan ama ka tegayaan. Sidaas darteed ayuu u reebay: (Noogumana habboona inaan ku noqonno ilaa Rabbigeen Alle doono.) Taas macnaheedu waa: Annaga iyo cid kale toona kama bixi karno doonistiisa, taas oo ku xidhan cilmigiisa iyo xikmaddiisa. (Rabbigeen cilmi ahaan wax walba wuu koobay.)
Wuxuu og yahay waxa addoommada u wanaagsan iyo sida uu u maamulo. (Alle ayaan talo saarnay.) Taas macnaheedu waa: Waxaan ku tiirsannahay inuu nagu sugo jidka toosan, nagana dhawro dhammaan waddooyinka Naarta. Qofkii Alle talo saartaa, wuu ku filnaadaa, arrimaha diintiisa iyo adduunkiisana wuu u fududeeyaa.
(Rabbiyow, innaga iyo qoomkayaga xaq ku kala garsoor.) Taas macnaheedu waa: U gargaar kan la dulmiyey ee xaqa leh, kana dulqaad daalimka xaqa ku madax-adayga. (Adigaa ah kan ugu wanaagsan kuwa wax kala xukuma.) Kala-xukunka Alle ee addoommadiisa wuxuu leeyahay laba nooc: mid waa furitaanka cilmiga, oo ah in la caddeeyo xaqa iyo baadilka, hanuunka iyo baadida, iyo in la kala saaro kuwa jidka toosan ku sugan iyo kuwa ka leexday.
Tafsiirka Imaam Ibnu Kathiir
(Noogumana habboona inaan ku noqonno, ilaa Rabbigeen Alle doono.) Tani waxay arrinta dib ugu celinaysaa doonista Alle, waayo Alle wax walba wuu og yahay, cilmina wuu ku koobay wax kasta. (Alle ayaan talo saarnay.) Taas macnaheedu waa: Arrimahayaga oo dhan ayaan Alle talo saarnay, waxaannu samaynayno iyo waxaannu ka tegayno labadaba.
(Rabbiyow, innaga iyo qoomkayaga xaq ku kala garsoor.) Taas macnaheedu waa: Innaga iyo qoomkayaga kala saar, noogana gargaar iyaga. (Adigaa ah kan ugu wanaagsan kuwa wax kala xukuma.) Taas macnaheedu waa: Adigaa ah xaakinka ugu wanaagsan, waayo Adigu waxaad tahay Caddaalad-fale aan weligiis dulmin.
Tafsiirka Al-Baqawi
(Waxaan Alle ka been abuuranaynaa haddii aan diintiinna ku noqonno kaddib markii Alle naga badbaadiyey, noogumana habboona inaan ku noqonno.) Taas macnaheedu waa: Kaddib markii Alle naga samatabbixiyey diintaas. (Ilaa Rabbigeen Alle doono.) Wuxuu leeyahay: Inuu cilmi iyo doonista Alle hore ugu qornaaday inaan ku noqon doonno mooyee; markaas ayuu qadarka Alle nagu hirgelayaa, xukunkiisuna nagu dhacayaa.
Haddii la yiraahdo: Waa maxay macnaha hadalka ay ku yiraahdeen, “Ama waxaad ku noqon doontaan diintayada,” iyo hadalka ah, “Noogumana habboona inaan ku noqonno,” iyadoo Shu’ayb aanu waligiis ku jirin diintooda si ay u saxnaato inay ku yiraahdaan, “Waxaad ku noqonaysaa diintayada”? Waxaa lagu jawaabay: Macnuhu waa, “Ama waxaad geli doontaan diintayada,” markaas ayuu yidhi, “Noogumana habboona inaan galno.” Waxa kale oo la yidhi: Macnuhu waa, “Haddii aan ku dhacno diintiinna.” Erayga “ku noqday” macnihiisu waa “noqday”.
Waxa kale oo la yidhi: Hadalkaas waxaa loola jeeday qoomkii Shu’ayb, maxaa yeelay gaalo ayay ahaayeen, dabadeedna way rumaysteen, markaas ayuu Shu’ayb iyaga dartood uga jawaabay. Hadalka Eebbe Sarreeye ee ah: (Rabbigeen cilmi ahaan wax walba wuu koobay.) Cilmi ahaan wax walba wuu ku koobay. (Alle ayaan talo saarnay.)
Waxyaabaha aad noogu hanjabaysaan ayaan Alle talo saarnay. Dabadeed, markii Shu’ayb ka quustay inay hanuunaan, ayuu yidhi: (Rabbiyow, innaga iyo qoomkayaga kala garsoor.) Taas macnaheedu waa: Naga kala xukun. (Xaq ahaan.)
“Al-Fattaax” (الفتّاح) waxaa loola jeedaa xaakinka. (Adigaa ah kan ugu wanaagsan kuwa wax kala xukuma.) Taas macnaheedu waa: Xaakimiinta ugu wanaagsan.
Tafsiirka At-Tabari waxaa lagu sharraxayaa macnaha luqadeed ee sifada “Al-Faatix” (الْفَاتِح) inuu yahay: “Xaakinka guusha siiya xaqa.”