Хак белән хөкем итүне сорау
رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنَا، وَبَيْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ، وَأَنْتَ خَيْرُ الْفَاتِحِينَ.
رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ وَأَنْتَ خَيْرُ الْفَاتِحِينَ
Аудионы йөкләп булмады. Соңрак кабатлап карагыз.
Шөґәеб әйтте: "Аллаһ, үзенең рәхмәте белән безне сезнең батыл динегездән коткарганы соңында янә шул батыл дингә кайтыйкмы? Әгәр сезнең батыл динегезгә кире кайтсак, Аллаһуга әллә ниләрне ифтира кылган булырбыз, безгә сезнең батыл динегезгә кайтмак һич тә дөрес булмас, мәгәр тәрбиячебез – Аллаһ теләсә генә, ләкин батыл дингә кайтуны Аллаһ, әлбәттә, теләми. Аллаһу тәгалә һәрнәрсәне белеме белән чорнап алды, без Аллаһуга тәвәккәл кылдык, сездән курыкмыйбыз. Ий Раббыбыз! Безнең белән кәйбер каумебез арасында булган хәлне хаклык белән хөкем ит! Син, әлбәттә, эшне ачыклаучыларның хәерлесесең.
Формасы: «Ифтах» (افْتَحْ — хөкем ит/карар чыгар) фигыленең әмер рәвеше. Бу — Шөгаепнең, куып чыгару белән янаган мөшрикләр белән низагны хәл итү вакытында кылган догасы.
Шәех Габдуррахман әс-Сәгъди тәфсире
Шәех әс-Сәгъди яза: «Гарәп телендәге “әл-фәтх” сүзе бу контекстта хөкем итүне һәм низагны хәл итүне аңлата. Шөгаеп бөек Хөкемдарга мөрәҗәгать итеп, Аңардан бер билге күрсәтүен һәм каты инатланучы бозыкларны һәлак итүен сорады».
Имам Ибн Кәсир тәфсире
Ибн Кәсир билгеләп үтә: «Аллаһ Шөгаепнең догасына җавап итеп, аның кавемен җир тетрәү һәм болыт күләгәсе эсселеге (Газаб әз-Зуллә) белән газаплады».
Әл-Багави тәфсире
«Әгәр Аллаһ безне аннан коткарганнан соң, сезнең динегезгә кайтсак, Аллаһка ялган уйлап чыгарган булыр идек. Безгә аңа кайту килешми…» — Аллаһ безне аннан коткарганнан соң.
«…Раббыбыз Аллаһ моны теләмәсә генә…» Шөгаеп әйтә: «Аллаһның гыйлемендә һәм ихтыярында безнең өчен шулай язылган булмаса гына. Югыйсә, без аңа кайтыр идек, чөнки бу очракта Аллаһның безгә карата билгеләгән тәкъдире тормышка ашар һәм безгә карата чыгарган карары үтәлер иде».
Әгәр: «Аллаһның “яки сез, һичшиксез, безнең динебезгә кайтырсыз” (әл-Әгъраф сүрәсе, 88 нче аять) дигән сүзләре белән “Безгә аңа кайту килешми” дигән сүзләр нәрсәне аңлата? Шөгаеп (галәйһиссәлам) бит аларның динендә беркайчан да булмаган», — дип сорасалар, Шөгаеп: «Аңа керү безгә лаек түгел», — дигән.
Бу гыйбарәнең мәгънәсе «сезнең динегезгә иярүчеләрдән булсак» дигән фикер дә бар. Бу очракта «кайту» сүзе «булу» дигәнне аңлата.
Монда Шөгаепнең кавеме күздә тотыла дигән фикер дә бар: алар башта имансыз булганнар, аннары иман китергәннәр, ә Шөгаеп алар өчен җавап биргән. Аллаһ Тәгаләнең сүзләре:
«…Раббыбыз һәр нәрсәне Үз гыйлеме белән колачлый!…» Аның гыйлеме һәр нәрсәне колачлый.
«…Без Аллаһка тәвәккәл кылдык!…» — сез безне нәрсә белән куркытсагыз да. Аннары, Шөгаеп аларның котылуына өметен өзгәч, әйтте:
«…(И) Раббыбыз! Безнең белән кавемебез арасында хөкем чыгар…» ягъни безнең хакта карар чыгар. «Әл-Фәттах» (Ачучы) сүзе «әл-Кады» (Хөкемдар) дигәнне аңлата.
«…хак белән, чөнки Син хөкем чыгаручыларның иң яхшысың»…» ягъни карар чыгаручыларның иң яхшысысың.
«Тәфсир әт-Тәбаридә» «әл-Фәтих» эпитетының телдәге мәгънәсе «хакка җиңү бирүче Хөкемдар» дип аңлатыла.