Әділ үкім сұраған дұға
رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنَا، وَبَيْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ، وَأَنْتَ خَيْرُ الْفَاتِحِينَ.
رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ وَأَنْتَ خَيْرُ الْفَاتِحِينَ
Аудионы жүктеу мүмкін болмады. Кейінірек қайталап көріңіз.
«Алла бізді діндеріңнен құтқарғаннан кейін қайталасақ, расында Аллаға өтірік жала қойған боламыз. Бірақ Раббымыз қаласа, оған қайтуымызға болады. Раббымыздың білімі әр нәрсні сыйдырды. Аллаға тәуекел қылдық. Раббымыз! Біз бенен еліміздің аарсына туралықпен Сен үкім ет. соНдай-ақ Сен билік аутушылардың ең жақсысың» (деді. Шұғайып Ғ.С.)
«Ифтах» (افْتَحْ) сөзі бұйрық райда келіп, «үкім ет» немесе «шешімін ашып көрсет» деген мағынаны білдіреді. Бұл — пұтқа табынушылар өздерін елден қуып шығарамыз деп қорқытқан кезде, Шұғайып пайғамбардың олардың арасындағы дауды шешуін сұрап жасаған дұғасы.
Шейх Абдуррахман әс-Сағдидің тәпсірі
«Егер Алла бізді одан құтқарғаннан кейін діндеріңе қайтсақ, Аллаға өтірік жала жапқан боламыз» (яғни, бізді оның жамандығынан құтқарып, одан аман алып қалғаннан кейін сол дінге қайта оралсақ, өтірікші әрі Аллаға жала жапқан болатынымызға куә болыңдар). Өйткені біз Аллаға серік қосқан адамнан асқан жалақор жоқ екенін білеміз. Алла — Жалғыз, Бір, Мұңсыз, ешкімге мұқтаж емес. Ол бала да, жар да алған жоқ әрі билігіне ешкімді ортақ қылған жоқ.
«Біздің оған қайта оралуымыз мүмкін емес» (яғни, біз сияқты адамдардың оған қайта оралуы мүмкін емес; бұл — жүзеге аспайтын нәрсе). Осылайша ол (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) олардың келісіміне көнбейтінін бірнеше қырынан анық білдіріп, үміттерін үзді. Біріншіден, олар өз діндерін жек көріп, өздері ұстанған көпқұдайшылықты жек көрді. Екіншіден, олардың ұстанғандарын жалған деп атап, егер өзі мен онымен бірге болғандар оларға ерсе, өтірікші болатынын олардың алдында жария етті.
Үшіншіден, Алла оларды одан құтқарғанын мойындады. Төртіншіден, Алла тура жолға салғаннан кейін, олардың қазіргі жағдайына, жүректеріндегі Алла Тағаланы ұлықтауы мен Оған құлшылық ететіндерін мойындауына қарағанда, оған қайтып оралуы мүмкін емес еді. Алла — құлшылыққа лайық жалғыз Құдай, Оның серігі жоқ; мүшріктердің тәңірлері — мүлде жалған әрі ақылға сыймайтын нәрсе. Алла оларға ақиқат пен жалғанды, тура жол мен адасуды ажырататын ақыл берген.
Ал Алланың жаратылыстарына қатысты жүзеге асатын қалауы мен еркі тұрғысынан қарағанда, себептер қанша жерден қатар келіп, күштер өзара үйлессе де, ешкім Оның қалауынан тыс шыға алмайды. Сондықтан олар өздерінің бір нәрсені істейтінін не істемейтінін кесіп айтпады. Осы себепті: «Раббымыз Алла қаламайынша, оған қайта орала алмаймыз» деп, Алланың қалауымен ерекшелік жасады. Яғни, біз де, өзгелер де Оның білімі мен даналығына сай болатын қалауынан тыс шыға алмаймыз.
«Раббымыздың білімі барлық нәрсені қамтыды» — Ол құлдарына ненің пайдалы екенін және олардың ісін қалай реттейтінін біледі.
«Аллаға тәуекел еттік» (яғни, Ол бізді тура жолда нық ұстап, тозаққа апаратын барлық жолдан сақтайтынына сүйендік). Кім Аллаға тәуекел етсе, Ол оған жеткілікті болады және діні мен дүниесіндегі ісін жеңілдетеді.
«Раббымыз! Біз бен еліміздің арасын ақиқатпен шеш» (яғни, зұлымдық көргенді және ақиқат иесін ақиқатқа қасарысқан залымнан үстем ет). «Сен — үкім етушілердің ең жақсысысың». Алланың құлдарына қатысты «үкім етуі» екі түрлі болады: біріншісі — ақиқатты жалғаннан, тура жолды адасудан және тура жолда берік тұрғандарды одан ауытқығандардан айыратын білім арқылы үкім ету.
Имам Ибн Кәсирдің тәпсірі
«Раббымыз Алла қаламайынша, оған қайта орала алмаймыз». Бұл істің Алланың қалауына тәуелді екенін білдіреді. Расында, Ол барлық нәрсені біледі және барлық нәрсені білімімен қамтыған.
«Аллаға тәуекел еттік», яғни, істерімізде — істейтінімізде де, тәрк ететінімізде де Оған сүйендік.
«Раббымыз! Біз бен еліміздің арасын ақиқатпен шеш», яғни, біз бен еліміздің арамызда үкім ет және бізге олардың үстінен жеңіс бер.
«Сен — үкім етушілердің ең жақсысысың», яғни, билік жүргізушілердің ең жақсысысың. Өйткені Сен әділсің әрі ешқашан зұлымдық жасамайсың.
Әл-Бағауидің тәпсірі
«Егер Алла бізді одан құтқарғаннан кейін діндеріңе қайтсақ, Аллаға өтірік жала жапқан боламыз. Ал оған қайта оралуымыз мүмкін емес» — Алла бізді одан аман алып қалғаннан кейін.
«Раббымыз Алла қаламайынша» — егер Алланың білімі мен қалауында біздің оған қайта оралуымыз алдын ала белгіленген болса, онда Алланың бізге қатысты үкімі жүзеге асып, шешімі орындалады.
Егер: «“Әйтпесе, діндеріңе қайтамыз” деген сөздің және “Біздің оған қайта оралуымыз мүмкін емес” деген сөздің мәні неде? Шұғайып ешқашан олардың дінінде болмаған еді, сондықтан “діндеріңе қайту” деген сөз қалай дұрыс болады?» — деп сұралса, оған былай жауап беріледі: мұндағы мағына — «діндеріңе кіреміз»; сондықтан ол: «Оған кіруіміз мүмкін емес», — деді. Тағы бір түсіндірмеде: «Егер біз діндеріңе өтсек» деген мағынада айтылған. «Аада» сөзі «болды» деген мағынаны да білдіреді.
Сондай-ақ бұл сөзбен Шұғайыптың қауымы меңзелген деген пікір бар: олар кәпір болған, кейін иман келтірген, сондықтан Шұғайып олардың атынан жауап берген.
Алланың: «Раббымыздың білімі барлық нәрсені қамтыды» деген сөзі — Оның білімі барлық нәрсені қамтығанын білдіреді.
«Аллаға тәуекел еттік», яғни, сендер бізді қорқытқан нәрселерге қатысты Оған сүйендік. Содан соң Шұғайып олардың оңалмайтынынан үміт үзгеннен кейін былай деді:
«Раббымыз! Біз бен еліміздің арасын шеш», яғни, арамызда үкім ет. «Ақиқатпен». «Әл-Фаттах» — үкім етуші деген сөз. «Сен — үкім етушілердің ең жақсысысың», яғни, билік жүргізушілердің ең жақсысысың.
«Тафсир әт-Табари» кітабында «Әл-Фатих» сипаттамасының тілдік мағынасы «ақиқатқа жеңіс сыйлайтын үкім етуші» деп түсіндіріледі.