Prośba o sprawiedliwy wyrok

Tafsir szejka Abdurrahmana as-Saʿdiego

„Wymyślilibyśmy przeciwko Bogu kłamstwo, gdybyśmy powrócili do waszej religii, po tym, jak Bóg nas od niej wybawił”. To znaczy: zaświadczcie przeciwko nam, że gdybyśmy do niej powrócili po tym, jak Bóg nas od niej wybawił i ocalił od jej zła, bylibyśmy kłamcami, zmyślającymi kłamstwo przeciwko Bogu. Wiemy bowiem, że nie ma większego zmyślenia niż przypisanie Bogu współtowarzysza, podczas gdy On jest Jedyny, Jeden, Samowystarczalny, nie wziął sobie ani syna, ani małżonki i nie ma żadnego współtowarzysza w panowaniu.

„Nie godzi się nam do niej powracać” — to znaczy: nie jest możliwe, by tacy jak my do niej powrócili; byłoby to niemożliwe. Prorok Szuʿajb, pokój z nim, odebrał im nadzieję, że się z nimi zgodzi, z wielu powodów. Po pierwsze, nienawidzili jej i odrzucali to, w czym tkwili — politeizm. Po drugie, nazwał ich przekonania kłamstwem i oświadczył im, że gdyby on i ci, którzy są z nim, poszli za nimi, byliby kłamcami.

Po trzecie, przyznali, że Bóg obdarzył ich łaską, wybawiając ich od tego. Po czwarte, po tym, jak Bóg ich poprowadził, powrót do tej religii byłby niemożliwy ze względu na ich obecny stan oraz to, co mają w sercach: czczą Boga Najwyższego i uznają, że są Jego sługami; wiedzą, że tylko On jest Bogiem i tylko Jemu należy się cześć, bez żadnego współtowarzysza, a bóstwa politeistów są całkowicie fałszywe i niemożliwe do obrony.

Bóg obdarzył ich rozumem, dzięki któremu rozpoznają prawdę i fałsz, drogę prostą i błądzenie. Jeśli zaś chodzi o wolę Boga i Jego skuteczne rozporządzenie stworzeniem, od którego nikt nie może się uchylić, nawet gdyby przyczyny następowały jedna po drugiej, a siły były zgodne, nie przesądzają oni o sobie, że coś uczynią albo zaniechają. Dlatego dodali wyjątek: „Nie godzi się nam do niej powracać, chyba że tak zechce Bóg, nasz Pan”. To znaczy: ani my, ani nikt inny nie może wyjść poza Jego wolę, która wynika z Jego wiedzy i mądrości.

„Nasz Pan obejmuje wiedzą każdą rzecz” — wie, co służy Jego sługom i jak nimi pokierować.

„Bogu zaufaliśmy” — to znaczy: polegamy na Nim, że umocni nas na prostej drodze i uchroni przed wszystkimi drogami wiodącymi do piekła. Kto ufa Bogu, temu On wystarcza i ułatwia sprawy jego religii oraz życia doczesnego.

„Panie nasz! Rozstrzygnij między nami i między naszym ludem według prawdy!” To znaczy: wesprzyj pokrzywdzonego i człowieka stojącego po stronie prawdy przeciwko niesprawiedliwemu, który uparcie odrzuca prawdę. „Ty jesteś najlepszym z rozstrzygających!”

Rozstrzygnięcia Boga wobec Jego sług są dwojakiego rodzaju: rozstrzygnięcie przez wiedzę — gdy ukazuje prawdę odróżniającą ją od fałszu oraz drogę prostą od błędu, a także tych, którzy trzymają się prostej drogi, i tych, którzy od niej zboczyli.

Tafsir imama Ibn Kathira

„Nie godzi się nam do niej powracać, chyba że tak zechce Bóg, nasz Pan”. Jest to odniesienie do woli Boga, który wie o wszystkim i obejmuje wszystko swoją wiedzą.

„Bogu zaufaliśmy” — to znaczy: we wszystkich naszych sprawach, zarówno w tym, co podejmujemy, jak i w tym, czego zaniechamy.

„Panie nasz! Rozstrzygnij między nami i między naszym ludem według prawdy!” — to znaczy: osądź między nami a naszym ludem i udziel nam nad nimi zwycięstwa.

„Ty jesteś najlepszym z rozstrzygających!” — to znaczy: najlepszym z sędziów, gdyż jesteś sprawiedliwy i nigdy nie postępujesz niesprawiedliwie.

Tafsir al-Baghawiego

„Wymyślilibyśmy przeciwko Bogu kłamstwo, gdybyśmy powrócili do waszej religii, po tym, jak Bóg nas od niej wybawił; i nie godzi się nam do niej powracać” — po tym, jak Bóg nas od niej ocalił.

„Chyba że tak zechce Bóg, nasz Pan” — to znaczy: chyba że w wiedzy i woli Boga zostało już postanowione, iż do niej powrócimy; wtedy spełni się wobec nas wyrok Boga i wykona się Jego rozporządzenie.

Jeśli ktoś zapyta: „Jak rozumieć słowa: «Albo powrócicie do naszej religii» oraz «Nie godzi się nam do niej powracać», skoro Szuʿajb nigdy nie wyznawał ich religii, aby można było powiedzieć, że do niej powraca?”. Odpowiedź brzmi: znaczenie jest takie: „albo wejdziecie do naszej religii”; on zaś powiedział: „Nie godzi się nam do niej wejść”. Według innego wyjaśnienia chodzi o to: „gdybyśmy znaleźli się w waszej religii”. Słowo „ʿāda” może oznaczać „stać się”.

Powiedziano także, że chodzi o lud Szuʿajba, który wcześniej był niewierzący, a następnie uwierzył, i Szuʿajb odpowiedział w ich imieniu.

Słowa Boga Najwyższego: „Nasz Pan obejmuje wiedzą każdą rzecz” oznaczają, że Jego wiedza obejmuje wszystko.

„Bogu zaufaliśmy” — w obliczu tego, czym nam grozicie. Następnie Szuʿajb, gdy stracił nadzieję, że odniosą powodzenie, zwrócił się z modlitwą:

„Panie nasz! Rozstrzygnij między nami i między naszym ludem” — to znaczy: wydaj między nami wyrok. „Według prawdy” — Al-Fattāḥ oznacza sędziego. „Ty jesteś najlepszym z rozstrzygających!” — to znaczy: najlepszym z sędziów.