داواکردنی لابردنی سزا

تەفسیری شێخ عەبدولڕەحمان سەعدی

شێخ ئەس‌سەعدی دەنووسێت: «کاتێک ناخۆشی یان نەخۆشییەک بەسەر مرۆڤدا دێت، پێویستە لە خوای بپاڕێتەوە کە ئەو بەڵایەی لەسەر لاببات، لەگەڵ ئەوەی باوەڕ و پشتبەستنی خۆی بەو بسەلمێنێت.»

تەفسیری ئیمام ئیبن کەسیر

فەرموودەی: «پەروەردگارمان، ئەم سزا لەسەرمان لاببە، بەڕاستی ئێمە باوەڕدارین» واتە: کاتێک بێباوەڕان سزای خوا و سزا دەرکەوت، داوایان کرد کە لاببرێت و لەسەریان دوور بخرێتەوە؛ وەک فەرموودەی خوای گەورە: «ئەگەر ئەوانەت ببینی کە لەبەردەم ئاگر ڕاوەستاون، دەڵێن: ئەی کاش بگەڕێندرێینەوە [بۆ دونیا]، ئیتر ئایەتەکانی پەروەردگارمان بەدرۆ نەدەخست و لە باوەڕداران دەبووین» (ئەنئام: ٢٧). هەروەها فەرموودەی ئەوەی: «خەڵک ئاگادار بکەوە لەو ڕۆژەی کە سزا دێتە سەریان؛ ئەوانەی ستەمیان کردووە دەڵێن: پەروەردگارمان، تا ماوەیەکی کەم دواخمان بخە، وەڵامی بانگت دەدەینەوە و شوێنی پێغەمبەران دەکەوین. ئایا پێشتر سوێندیانت نەخواردبوو کە هیچ جوڵانەوە و گۆڕانێکتان نییە؟» (ئیبراهیم: ٤٤).

تەفسیری بەغەوی

محەممەد کوڕی ئیسماعیل ئەم ڕیوایەتەی لە یەحیا، لە وەکیع، لە ئەعمەشەوە گێڕاوەتەوە کە ئەوان گوتیان: «پەروەردگارمان، ئەم سزا لەسەرمان لاببە، بەڕاستی ئێمە باوەڕدارین». پێیان گوترا: «ئەگەر سزا لەسەریان لاببەین، دەگەڕێنەوە بۆ بێباوەڕیی خۆیان». پاشان پێغەمبەر ﷺ لە پەروەردگاری پاڕایەوە، ئەویش سزاکەی لەسەریان لابرد؛ بەڵام ئەوان گەڕانەوە [بۆ بێباوەڕی]، بۆیە خوا لە ڕۆژی بەدر تۆڵەی لێکردنەوە. ئەمەش مەبەستی ئەم فەرموودەیە: «چاوەڕێی ئەو ڕۆژە بە کە ئاسمان بە دووکەڵێکی ئاشکرا دێت» تا ئەو شوێنەی دەفەرموێت: «بەڕاستی ئێمە تۆڵەسێندنەوەین».

ئەبو عەبدولواحیدی میلیحی هەواڵی پێداوین، ئەحمەد کوڕی عەبدولڵا نُعەیمی هەواڵی پێداوین، محەممەد کوڕی یوسف بۆمانی گێڕایەوە، محەممەد کوڕی ئیسماعیل بۆمانی گێڕایەوە، یەحیا بۆمانی گێڕایەوە، وەکیع بۆمانی گێڕایەوە، لە ئەعمەشەوە، لە موسلیمەوە، لە مەسروقەوە، لە عەبدوڵڵاوە، کە گوتی: «پێنج نیشانە ڕوویداون: اللِّزام، ڕۆمییەکان، البطشە، مانگ و دووکەڵ».

هەندێکیشیان گوتوویانە: ئەو دووکەڵە دووکەڵێکە کە پێش ڕۆژی قیامەت دێت و هێشتا نەهاتووە؛ دەچێتە گوێی بێباوەڕان و دووڕووانەوە تا وەک سەری [مەڕێکی] بریژاو دەبێت، بەڵام باوەڕدار تووشی شتێک دەبێت وەک هەڵامەت. هەموو زەویش وەک ماڵێک دەبێت کە ئاگرێکی تێدا هەڵگیرساوە. ئەمە بۆچوونی ئیبن عەبباس و ئیبن عومەر و حەسەنە.

ئەبو سەعیدی شریحی هەواڵی پێداوین، ئەبوئیسحاقی ثەعلەبی هەواڵی پێداوین، عەقیل کوڕی محەممەدی جەرجانی هەواڵی پێداوین، ئەبو فەرجی موئافا کوڕی زەکریای بەغدادی بۆمانی گێڕایەوە، محەممەد کوڕی جەریری تەبەری بۆمانی گێڕایەوە، عیسام کوڕی ڕەوادی کوڕی جەراح بۆمانی گێڕایەوە، باوکی بۆی گێڕاینەوە، ئەبو سُفیان کوڕی سەعید هەواڵی پێداین، مەنسوور کوڕی مُعەتەمەر لە ڕەبعی کوڕی حەڕاشەوە گێڕایەوە، کە گوتی: گوێم لە حوزەیفە کوڕی یەمانی بوو دەیگوت: پێغەمبەری خوا ﷺ فەرمووی: «یەکەم نیشانەکان دووکەڵ، دابەزینی عیسا کوڕی مەریەم و ئاگرێکن کە لە بنەوەی عەدەن-ئەبین دەردەکەوێت و خەڵک بەرەو شوێنی کۆبوونەوە دەبات؛ لە کاتی نیوەڕۆ و پشوودانیاندا لەگەڵیان دەوەستێت».

حوزەیفە گوتی: «ئەی پێغەمبەری خوا، دووکەڵ چییە؟» پاشان [پێغەمبەر ﷺ] ئەم ئایەتەی خوێندەوە: «ئەو ڕۆژەی ئاسمان بە دووکەڵێکی ئاشکرا دێت». دووکەڵەکە نێوان ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا پڕ دەکات و چل ڕۆژ و شەو دەمێنێتەوە. باوەڕدار تووشی شتێک دەبێت وەک هەڵامەت؛ بەڵام بێباوەڕ وەک مست دەبێت و لە لوت و گوێ و کۆمدا دەردەچێت.