رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذَابَ، إِنَّا مُؤْمِنُونَ.
رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذَابَ إِنَّا مُؤْمِنُونَ
ئاۋازنى يۈكلەش مەغلۇپ بولدى. كېيىن قايتا سىناڭ.
(ئۇلار) «پەرۋەردىگارىمىز! بىزدىن ئازابنى كۆتۈرۈۋەتكىن، بىز ھەقىقەتەن ئىمان كەلتۈرگۈچىدۇرمىز» (دەيدۇ)(12).
شەكلى: «ئىكشىف» (اكْشِفْ) بۇيرۇق شەكلى بولۇپ، «كۆتۈرۈۋەت» ياكى «قۇتۇلدۇر» دېگەن مەنىدە. بۇ دۇئا قەھەتچىلىك، يۇقۇملۇق كېسەل، ئۇرۇش ۋە ئېغىر بالايىئاپەتلەردىن قۇتۇلۇشنى تىلەش ئۈچۈن ئېيتىلىدۇ.
شەيخ ئابدۇرراھمان سەئدىنىڭ تەفسىرى
شەيخ سەئدى مۇنداق يازىدۇ: «ئادەم بېشىغا قىيىنچىلىق ياكى كېسەللىك كەلگەندە، بۇ بالايىئاپەتنى ئۇنىڭدىن كۆتۈرۈۋېتىشىنى ئاللاھتىن يالۋۇرۇپ تىلىشى، شۇنىڭ بىلەن بىللە ئىمانىنى ۋە ئاللاھقا تايىنىدىغانلىقىنى ئىپادىلىشى كېرەك».
ئىمام ئىبنى كەسىرنىڭ تەفسىرى
«پەرۋەردىگارىمىز! بىزدىن ئازابنى كۆتۈرۈۋەتكىن، بىز ھەقىقەتەن ئىمان ئېيتقۇچىلارمىز» دېگەن سۆزنىڭ مەنىسى شۇكى، كاپىرلار ئاللاھنىڭ ئازابى ۋە جازاسىنى ئۆز كۆزى بىلەن كۆرگەندە، ئۇنى ئۆزلىرىدىن كۆتۈرۈۋېتىشنى ۋە يوقىتىشنى تىلەپ مۇشۇنداق دەيدۇ. بۇ، ئاللاھنىڭ: «ئۇلارنىڭ دوزاخ ئالدىدا توختىتىلغانلىقىنى كۆرسەڭ ئىدى! ئۇلار: “كاشكى، دۇنياغا قايتۇرۇلساق، پەرۋەردىگارىمىزنىڭ ئايەتلىرىنى يالغانغا چىقارمىساق ۋە مۇئمىنلەردىن بولساق!”
دېگەن بولاتتى» (ئەنئام، ٢٧) دېگەن سۆزىگە ئوخشايدۇ. يەنە ئاللاھنىڭ: «كىشىلەرنى ئۇلارغا ئازاب كېلىدىغان كۈن بىلەن ئاگاھلاندۇرغىن. زالىملار: “پەرۋەردىگارىمىز! بىزگە قىسقا مۇددەتلىك مۆھلەت بەرگىن، سېنىڭ دەۋىتىڭگە ئاۋاز قوشىمىز ۋە پەيغەمبەرلەرگە ئەگىشىمىز” دەيدۇ.
ھالبۇكى، سىلەر ئىلگىرى: “بىزگە ھەرگىز يوقىلىش بولمايدۇ” دەپ قەسەم قىلغان ئەمەسمىدىڭلار؟» (ئىبراھىم، ٤٤) دېگەن سۆزىگە ئوخشايدۇ.
بەغاۋىنىڭ تەفسىرى
مۇھەممەد ئىبنى ئىسمائىل يەھيا ئارقىلىق، ئۇ ۋەكىئ ئارقىلىق، ئۇ ئەئمەشتىن رىۋايەت قىلىدۇ. ئەئمەش مۇنداق دېدى: ئۇلار: «پەرۋەردىگارىمىز! بىزدىن ئازابنى كۆتۈرۈۋەتكىن، بىز ھەقىقەتەن ئىمان ئېيتقۇچىلارمىز» دېدى. ئۇنىڭغا: «ئەگەر بىز ئۇلاردىن ئازابنى كۆتۈرسەك، ئۇلار يەنە كۇپرىغا قايتىدۇ» دېيىلدى.
شۇنىڭ بىلەن ئۇ پەرۋەردىگارىغا دۇئا قىلدى؛ ئاللاھ ئۇلاردىن ئازابنى كۆتۈرۈۋەتتى، ئۇلار يەنە كۇپرىغا قايتتى. ئاللاھ بەدر كۈنى ئۇلاردىن ئىنتىقام ئالدى. بۇ، ئاللاھنىڭ «سەن ئاسمان ئېنىق بىر تۇمان ئېلىپ كېلىدىغان كۈننى كۈت» دېگەن ئايىتىدىن «بىز ئىنتىقام ئالغۇچىمىز» دېگەن سۆزىگىچە بولغان ئايەتلەرنىڭ مەنىسىدۇر.
ئابدۇلۋاھىد ئەلمىلىھى بىزگە خەۋەر قىلىپ، ئەھمەد ئىبنى ئابدۇللاھ ئەنېئمى، مۇھەممەد ئىبنى يۈسۇپتىن، ئۇ مۇھەممەد ئىبنى ئىسمائىلدىن، ئۇ يەھيا ئىبنى ۋەكىئدىن، ئۇ ئەئمەشتىن، ئۇ مۇسلىمدىن، ئۇ مەسرۇقتىن، ئۇ ئابدۇللاھتىن رىۋايەت قىلغان ھەدىستە ئابدۇللاھ مۇنداق دېگەن: «ئىلگىرى بولۇپ ئۆتكەن بەش ئالامەت: لىزام، رۇم، باتشە، ئاي ۋە تۇماندۇر».
بەزىلەر: «بۇ، قىيامەتتىن ئىلگىرى كېلىدىغان، تېخى يۈز بەرمىگەن تۇماندۇر. ئۇ كاپىرلار ۋە مۇناپىقلارنىڭ قۇلاقلىرىغا كىرىپ، ئۇلارغا قورۇلغان باشقا ئوخشاش بولىدۇ. مۇئمىنلەرگە بولسا ئۇنىڭ تەسىرى زۇكامغا ئوخشاش بولىدۇ. پۈتۈن يەر يۈزى خۇددى ئوت يېقىلغان ئۆيدەك بولۇپ قالىدۇ» دېگەن. بۇ ئىبنى ئابباس، ئىبنى ئۆمەر ۋە ھەسەننىڭ سۆزىدۇر.
ئەبۇ سەئىد ئەششۇرايھى بىزگە خەۋەر قىلىپ، ئەبۇ ئىسھاق ئەسسېئلەبى، ئۇ ئەقىل ئىبنى مۇھەممەد ئەلجۇرجانىدىن، ئۇ ئەبۇلفەرەج ئەلمۇئافا ئىبنى زەكەرىيا ئەلباغدادىدىن، ئۇ مۇھەممەد ئىبنى جەرىر ئەطبەرىدىن، ئۇ ئىسام ئىبنى رەۋۋاد ئىبنى جەرراھتىن، ئۇ دادىسىدىن، ئۇ ئەبۇ سۇفيان ئىبنى سەئىدتىن، ئۇ مەنسۇر ئىبنى مۇئتەمىردىن، ئۇ رىبئى ئىبنى ھىراشتىن رىۋايەت قىلغان. رىبئى مۇنداق دېگەن: مەن ھۇزەيفە ئىبنى يەماننىڭ مۇنداق دېگەنلىكىنى ئاڭلىدىم: ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ﷺ مۇنداق دېدى: «دەسلەپكى ئالامەتلەر: تۇمان، مەريەم ئوغلى ئىيسانىڭ چۈشۈشى ۋە ئەدەن ئەبيەننىڭ ئىچكىرىسىدىن چىقىپ، كىشىلەرنى مەھشەرگە ھەيدەيدىغان ئوتتۇر.
ئۇلار چۈشلىگەن چاغدا ئۇمۇ ئۇلار بىلەن بىللە چۈشلىيدۇ». ھۇزەيفە: «ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى! تۇمان نېمە؟» دەپ سورىدى. پەيغەمبەر ﷺ «ئاسمان ئېنىق بىر تۇمان ئېلىپ كېلىدىغان كۈن» دېگەن ئايەتنى ئوقۇپ، مۇنداق دېدى: «ئۇ شەرق بىلەن غەربنىڭ ئارىسىنى تولدۇرىدۇ، قىرىق كېچە-كۈندۈز تۇرىدۇ.
مۇئمىننىڭ ئۇنىڭدىن كۆرىدىغان تەسىرى زۇكامغا ئوخشاش بولىدۇ؛ كاپىر بولسا مەست ئادەمگە ئوخشاش ھالغا كېلىدۇ، تۇمان ئۇنىڭ بۇرۇن تۆشۈكلىرىدىن، قۇلاقلىرىدىن ۋە دۈمبىسىدىن چىقىدۇ».
«سەھىھۇل بۇخارى»دا (١٠٠٧-نومۇر) مەسرۇقتىن رىۋايەت قىلىنىشىچە، ئىبنى مەسئۇد قۇرەيشلىكلەرگە كەلگەن تۇمان ۋە ئاچارچىلىق ھەققىدە سۆزلەپ بەرگەن.