Ìrawọ́ ẹ̀bẹ̀ fún ìmúkúrò ìyà

Tafsīr ti Shaykh ʿAbdurraḥmān as-Saʿdī

Shaykh as-Sa‘di kọ̀wé pé: “Nígbà tí ìnira tàbí àìsàn bá dé bá ènìyàn, ó yẹ kí ó bẹ Ọlọ́run pé kí Ó mú ìpọ́njú náà kúrò lọ́dọ̀ rẹ̀, kí ó sì fi ìgbàgbọ́ àti ìgbẹ́kẹ̀lé rẹ̀ lé E lórí hàn.”

Tafsīr ti Imam Ibn Kathīr

Ọ̀rọ̀ Rẹ̀ pé: “Olúwa wa, mú ìyà náà kúrò lọ́dọ̀ wa; dájúdájú, àwa jẹ́ onígbàgbọ́” túmọ̀ sí pé àwọn aláìgbàgbọ́ yóò sọ ọ́ nígbà tí wọ́n bá rí ìyà àti ìjìyà Ọlọ́run pẹ̀lú ojú ara wọn, tí wọ́n ń bẹ̀bẹ̀ pé kí a gbé e kúrò, kí a sì mú un kúrò lọ́dọ̀ wọn. Bákan náà ni ọ̀rọ̀ Rẹ̀ pé: “Bí ìwọ bá lè rí ìgbà tí a bá dá wọn dúró ní iwájú Iná, tí wọ́n yóò sọ pé: ‘Ìbá ṣe pé a lè dá wa padà [sí ayé], a kì yóò sì pe àwọn àmì Olúwa wa ní irọ́, a ó sì di ọ̀kan lára àwọn onígbàgbọ́’” (Al-An‘ām, 6:27).

Bákan náà ni ọ̀rọ̀ Rẹ̀ pé: “Kí o sì kìlọ̀ fún àwọn ènìyàn ní Ọjọ́ tí ìyà yóò dé bá wọn, tí àwọn tí wọ́n ṣe àìṣòdodo yóò sọ pé: ‘Olúwa wa, fún wa ní ààyè títí dé àkókò díẹ̀, a ó dáhùn ìpè Rẹ, a ó sì tẹ̀lé àwọn ońṣẹ́.’ Ṣé ẹ kò ti búra tẹ́lẹ̀ pé kò sí ìṣípadà kankan fún yín?” (Ibrāhīm, 14:44).

Tafsīr al-Baghawī

Muhammad ibn Ismā‘īl sì gbà á láti ọ̀dọ̀ Yaḥyā, láti ọ̀dọ̀ Wakī‘, láti ọ̀dọ̀ al-A‘mash, ẹni tí ó sọ pé: Wọ́n sọ pé: “Olúwa wa, mú ìyà náà kúrò lọ́dọ̀ wa; dájúdájú, àwa jẹ́ onígbàgbọ́.” A sì sọ fún un pé: “Bí A bá mú un kúrò lọ́dọ̀ wọn, wọn yóò tún padà sí àìgbàgbọ́ wọn.” Ó bẹ Olúwa rẹ̀, Ó sì mú un kúrò lọ́dọ̀ wọn; wọ́n sì tún padà [sí àìgbàgbọ́ wọn], Ọlọ́run sì gbẹ̀san lára wọn ní ọjọ́ Badr. Èyí ni ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ Rẹ̀ pé: “Nítorí náà, dúró de Ọjọ́ tí ojú ọ̀run yóò mú èéfín tí ó hàn gbangba wá,” títí dé ọ̀rọ̀ Rẹ̀ pé: “Dájúdájú, A ó gbẹ̀san.”

Abū al-Wāḥid al-Malīḥī ròyìn fún wa pé Aḥmad ibn ‘Abd Allāh al-Nu‘aymī ròyìn fún wa pé Muḥammad ibn Yūsuf sọ fún wa pé Muḥammad ibn Ismā‘īl sọ fún wa pé Yaḥyā sọ fún wa pé Wakī‘ sọ fún wa láti ọ̀dọ̀ al-A‘mash, láti ọ̀dọ̀ Muslim, láti ọ̀dọ̀ Masrūq, láti ọ̀dọ̀ ‘Abd Allāh, ẹni tí ó sọ pé: “Àwọn àmì márùn-ún ti ṣẹlẹ̀ tẹ́lẹ̀: ìjìyà Badr, àwọn ará Rúm, ìkọlù líle, òṣùpá [tí ó pín sí méjì] àti èéfín.”

Àwọn kan sọ pé: Èéfín náà ni èéfín tí yóò dé ṣáájú Dídé Wákàtí Ìkẹyìn, tí kò tíì dé. Yóò wọ etí àwọn aláìgbàgbọ́ àti àwọn àgàbàgebè títí tí wọn yóò fi dà bí orí ẹran tí a ti sun dáadáa. Àwọn onígbàgbọ́ yóò sì ní ààmì rẹ̀ bí ti òtútù. Gbogbo ilẹ̀ ayé yóò dà bí ilé tí a ti tan iná sí. Èyí ni èrò Ibn ‘Abbās, Ibn ‘Umar àti al-Ḥasan.

Abū Sa‘īd al-Shurayḥī ròyìn fún wa pé Abū Isḥāq al-Tha‘labī ròyìn fún wa pé ‘Uqayl ibn Muḥammad al-Jurjānī sọ fún wa pé Abū al-Faraj al-Mu‘āfā ibn Zakariyyā al-Baghdādī sọ fún wa pé Muḥammad ibn Jarīr al-Ṭabarī sọ fún mi pé ‘Iṣām ibn Rawwād ibn al-Jarrāḥ sọ fún wa pé bàbá rẹ̀ sọ fún wa pé Abū Sufyān ibn Sa‘īd sọ fún wa pé Manṣūr ibn al-Mu‘tamir gbà á láti ọ̀dọ̀ Rib‘ī ibn Ḥirāsh, ẹni tí ó sọ pé: Mo gbọ́ Ḥudhayfah ibn al-Yamān tí ó sọ pé: Òjíṣẹ́ Ọlọ́run (kí ìkẹ àti ọlà Ọlọ́run máa bá a) sọ pé: “Àwọn àmì àkọ́kọ́ ni èéfín, ìsọ̀kalẹ̀ ‘Īsā ọmọ Maryam, àti iná tí yóò jáde láti ìsàlẹ̀ ilẹ̀ ‘Adan Abyan, tí yóò máa dari àwọn ènìyàn lọ sí ibi ìpéjọpọ̀; yóò dúró pẹ̀lú wọn nígbà tí wọ́n bá dúró.”

Ḥudhayfah béèrè pé: “Òjíṣẹ́ Ọlọ́run, kí ni èéfín náà?” Ó sì ka āyah yìí pé: “Ọjọ́ tí ojú ọ̀run yóò mú èéfín tí ó hàn gbangba wá.” Èéfín náà yóò kún ààyè láti ìlà-oòrùn dé ìwọ̀-oòrùn, yóò sì dúró fún ogójì ọjọ́ àti òru. Ní ti onígbàgbọ́, yóò kan án bí òtútù; ṣùgbọ́n ní ti aláìgbàgbọ́, yóò dà bí ẹni tí ó ti mutí yó, yóò sì jáde láti ihò imú rẹ̀, etí rẹ̀ àti ẹ̀yìn rẹ̀.