رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذَابَ، إِنَّا مُؤْمِنُونَ.
رَبَّنَا اكْشِفْ عَنَّا الْعَذَابَ إِنَّا مُؤْمِنُونَ
آڊيو لوڊ نه ٿي سگهيو. پوءِ ڪوشش ڪريو.
(پوءِ چوندا ته) اي اسان جا پالڻھار اسان کان اِھو عذاب ٽار (جو) بيشڪ اسين مُسلمان ٿيون ٿا.
فعل «اِڪْشِفْ» حڪمي صيغو آهي، جنهن جي معنيٰ آهي: عذاب ٽار، يا پري ڪر. هي ڏڪار، وبائن، جنگين ۽ سخت مصيبتن کان نجات لاءِ دعا آهي.
شيخ عبدالرحمان السعدي جي تفسير
شيخ السعدي لکن ٿا: ”جڏهن ڪنهن ماڻهوءَ کي ڪا تڪليف يا بيماري پهچي، تڏهن کيس گهرجي ته الله کان دعا گهري ته اها مصيبت کانئس پري ڪري، ۽ پنهنجي ايمان ۽ الله تي ڀروسي جو اظهار ڪري.“
امام ابن ڪثير جي تفسير
۽ الله تعالى جو فرمان: ”اي اسان جا پالڻهار، اسان کان عذاب پري ڪر، بيشڪ اسين ايمان وارا آهيون“، يعني ڪافر جڏهن الله جو عذاب ۽ سندس سزا پنهنجي اکين سان ڏسندا، تڏهن ان کي ٽارڻ ۽ پاڻ کان پري ڪرڻ جي درخواست ڪندا. جيئن الله تعالى جو فرمان آهي: ”۽ جيڪڏهن تون ڏسين ها، جڏهن کين باهه جي سامهون بيهاريو ويندو، پوءِ چوندا: ’ڪاش! اسان کي واپس موڪليو وڃي، ته پنهنجي پالڻهار جي آيتن کي نه ڪوڙ چئون ۽ ايمان وارن مان ٿيون.‘“ ۽ اهڙيءَ طرح سندس فرمان آهي: ”۽ ماڻهن کي ان ڏينهن کان ڊيڄار، جڏهن انهن وٽ عذاب ايندو، پوءِ ظلم ڪندڙ چوندا: ’اي اسان جا پالڻهار، اسان کي ٿوري مُدت تائين مهلت ڏي، ته تنهنجي سڏ جو جواب ڏيون ۽ رسولن جي پيروي ڪريون.‘
ڇا اوهان اڳي قسمون نه کنيون هيون ته اوهان لاءِ ڪو زوال نه ٿيندو؟“ [الأنعام: 27؛ ابراهيم: 44].
البغوي جي تفسير
۽ محمد بن اسماعيل، يحيى کان، هن وكيع کان، هن الأعمش کان روايت ڪئي آهي ته انهن چيو: ”انهن چيو: ’اي اسان جا پالڻهار، اسان کان عذاب پري ڪر، بيشڪ اسين ايمان وارا آهيون.‘“ پوءِ ان کي چيو ويو: ”جيڪڏهن اسين انهن کان عذاب پري ڪنداسين ته اهي وري پنهنجي ڪفر ڏانهن موٽي ويندا.“ پوءِ هن پنهنجي پالڻهار کان دعا گهري، ته الله انهن کان عذاب پري ڪيو، پر اهي وري موٽي ويا؛ پوءِ الله بدر جي ڏينهن انهن کان بدلو ورتو. انهيءَ ڪري الله جو فرمان آهي: ”پوءِ ان ڏينهن جو انتظار ڪر، جڏهن آسمان پڌرو دونهون آڻيندو“، کان وٺي سندس فرمان ”بيشڪ اسين بدلو وٺڻ وارا آهيون“ تائين.
اسان کي عبدالواحد المليحي خبر ڏني، هنن کي احمد بن عبدالله النعيمي، هنن کي محمد بن يوسف، هن کي محمد بن اسماعيل، هن کي يحيى، هن کي وكيع، هن کي الأعمش، هن کي مسلم، هن کي مسروق، ۽ هن کي عبدالله روايت ڪئي ته چيائين: ”پنج واقعا گذري چڪا آهن: اللِّزام، رومي، البطشة، چنڊ ۽ دونهون.“
۽ ڪجهه ماڻهن چيو آهي ته اهو دونهون قيامت کان اڳ ايندو، ۽ اڃا نه آيو آهي. اهو ڪافرن ۽ منافقن جي ڪنن ۾ داخل ٿيندو، تان جو انهن لاءِ ڀُڳل مٿي وانگر ٿي پوندو؛ ۽ مؤمن کي ان مان زڪام جهڙي حالت ٿيندي. سڄي زمين اهڙي ٿي ويندي، ڄڻ باهه ٻاري ڪنهن گهر کي دونهين سان ڀري ڇڏيو هجي. اهو ابن عباس، ابن عمر ۽ الحسن جو قول آهي.
اسان کي ابو سعيد الشريحي خبر ڏني، هنن کي ابو اسحاق الثعلبي، هنن کي عقيل بن محمد الجرجاني، هن کي ابو الفرج المعافى بن زكريا البغدادي، هن کي محمد بن جرير الطبري، هن کي عصام بن رواد بن الجراح، هن کي سندس پيءُ، هن کي ابو سفيان بن سعيد، هن کي منصور بن المعتمر، ۽ هن کي ربعي بن حراش روايت ڪئي ته چيائين: مون حذيفه بن اليمان کي چوندي ٻڌو ته رسول الله ﷺ فرمايو: ”پهريون نشان دونهون، عيسى بن مريم جو لهڻ، ۽ عدنِ ابين جي تري مان نڪرندڙ باهه آهي، جيڪا ماڻهن کي گڏ ٿيڻ واري هنڌ ڏانهن ڌڪي ويندي؛ جڏهن اهي قيلولو ڪندا ته اها به انهن سان گڏ قيلولو ڪندي.“ حذيفه چيو: ”يا رسول الله، دونهون ڇا آهي؟“
پوءِ پاڻ هيءَ آيت پڙهيائون: ”جنهن ڏينهن آسمان پڌرو دونهون آڻيندو.“ اهو اوڀر ۽ اولهه جي وچ واري سڄي فضا کي ڀري ڇڏيندو ۽ چاليهه ڏينهن ۽ راتيون رهندو. مؤمن کي ان مان زڪام جهڙي حالت ٿيندي، پر ڪافر لاءِ اهو نشي ۾ ورتل ماڻهوءَ وانگر هوندو؛ اهو دونهون سندس نڪ جي ٻنهي سوراخن، ڪنن ۽ پٺئين رستي مان نڪرندو.“
صحيح البخاري (حديث نمبر 1007) ۾ مسروق کان روايت آهي ته ابن مسعود قريشن تي آيل دونهين ۽ ڏڪار بابت بيان ڪيو.