ከእውነተኛ ምስክሮች ጋር

የሼኽ አብዱርረሕማን አስ-ሰዕዲ ተፍሲር

«ኢሳም ከእነርሱ ክህደትን ባወቀ ጊዜ» ማለት፣ እርሱን እንዳልታዘዙትና «ይህ ግልጽ ድግምት ነው» እንዳሉ አየ፤ እርሱንም ለመግደል አሰቡና ለዚያም ጥረት አደረጉ። «ወደ አላህ የሚረዱኝ ማን ናቸው?» አለ፤ ማለትም የአላህን ሃይማኖት በመርዳት የሚያግዙኝና ከእኔ ጋር የሚቆሙ ማን ናቸው? «ሐዋርያውያኑም» አሉ፤ እነርሱም ረዳቶች ናቸው። «እኛ የአላህ ረዳቶች ነን» አሉ፤ ማለትም ከእርሱ ጋር ለመቆምና ይህንን ለመፈጸም ፈቃደኞች ሆኑ።

«በአላህ አመንን» አሉ። «ከምስክሮችም ጋር መዝግበን» ማለት፣ የሚጠቅመው ምስክርነት ማለትም የአላህን አንድነት መመስከር፣ መልእክተኛውንም እውነተኛ መሆኑን ማረጋገጥና በዚያ መሠረት መሥራት ነው። ከኢሳ ጋር የአላህን ሃይማኖት በመርዳትና ሕጉን በማቋቋም ሲቆሙ፣ ከእስራኤል ልጆች አንድ ቡድን አመነ፤ ሌላው ቡድን ደግሞ ካደ። ሁለቱ ቡድኖችም ተዋጉ፤ አላህም ያመኑትን በድል በጠላታቸው ላይ አገዛቸው፤ እነርሱም የበላይ ሆኑ።

የኢማም ኢብን ከሲር ተፍሲር

ኢብኑ አቢ ሓቲም እንዲህ አለ፦ አቡ ሰዒድ አል-አሽጅ ነገረን፤ ወኪዕ ነገረን፤ እስራኢል ከሰማክ፣ እርሱም ከዒክሪማ፣ እርሱም ከኢብኑ ዐባስ ነገረን፤ ኢብኑ ዐባስም «ከምስክሮች ጋር መዝግበን» በሚለው አንቀጽ ላይ፦ «ከሙሐመድ ﷺ ሕዝብ ጋር» አለ። ይህ የሰነድ ሰንሰለት ጥሩ ነው።

የአል-በጋዊ ተፍሲር

«ጌታችን ሆይ! ከአንተ ባወረድኸው አመንን»፤ ማለትም በመጽሐፍህ አመንን። «መልእክተኛውንም ተከተልን»፤ ማለትም ኢሳን። «ከምስክሮችም ጋር መዝግበን»፤ ማለትም ለነቢያትህ እውነተኛነት ከመሰከሩት ጋር። ዐጣእ እንዲህ አለ፦ «ከነቢያት ጋር»፤ ምክንያቱም እያንዳንዱ ነቢይ በሕዝቡ ላይ ምስክር ነው። ኢብኑ ዐባስ رضي الله عنهما እንዲህ አለ፦ «ከሙሐመድ ﷺ ጋር»። ምክንያቱም እርሱና ሕዝቡ መልእክተኞች መልእክቱን እንዳደረሱ ይመሰክራሉ።