Paghingi ng Kapatawaran at Awa

Tafsir ni Shaykh Abdurrahman as-Sa’di

Nang magsisi ang mga Anak ni Israel at bumalik sa tamang landas, pumili si Moises mula sa kanila ng pitumpung lalaki mula sa pinakamabuti sa kanila upang humingi ng paumanhin para sa kanilang mga tao sa harap ng kanilang Panginoon. Nagtakda si Allah ng oras na kanilang dadaluhan. Nang dumating sila roon, sinabi nila: “O Moises, ipakita mo sa amin si Allah nang hayagan.” Kaya naglakas-loob sila laban kay Allah nang labis at nag-asal nang walang paggalang sa Kanya.

Sinalanta sila ng pagyanig, kaya nawalan sila ng malay at namatay.

Patuloy na nagsumamo si Moises, sumamba nang taimtim at nagpakumbaba kay Allah, at nagsabi: “Panginoon ko, kung niloob Mo sana, pinuksa Mo na sila at ako bago sila dumating at bago sila napunta sa kalagayang maaari silang humingi ng paumanhin para sa kanilang mga tao, ngunit sila mismo ang naging mga mapaggawa ng kamalian. Pupuksain Mo ba kami dahil sa ginawa ng mga mangmang sa amin?” Ibig sabihin: ng mga kulang sa pang-unawa at mangmang ang pag-iisip. Nagsumamo siya kay Allah at nagdahilan na wala sa mga naglakas-loob laban kay Allah ang sapat na pang-unawa upang pumigil sa kanila sa mga sinabi at ginawa nila.

At sumapit sa kanila ang isang pagsubok na maaaring mag-alala at mangamba sa pagkawala ng pananampalataya ng isang tao. Kaya sinabi niya: “Ito ay walang iba kundi pagsubok Mo; inililigaw Mo sa pamamagitan nito ang sinumang niloloob Mo at pinapatnubayan Mo ang sinumang niloloob Mo. Ikaw ang Katangkilik namin, kaya patawarin Mo kami at kaawaan Mo kami. Ikaw ang pinakamabuti sa mga nagpapatawad.”

Ibig sabihin: Ikaw ang pinakamahusay na nagpapatawad, ang pinakanararapat maawa at ang pinakamapagbigay sa pagkakaloob at kagandahang-loob. Para bang sinabi ni Moises, sumakanya ang kapayapaan: “Panginoon ko, ang pangunahing layunin para sa aming lahat ay sundin Ka at sumampalataya sa Iyo. Ang sinumang binigyan Mo ng pang-unawa at tamang patnubay at nanatili sa patnubay na ipinagkaloob Mo sa kanya ay patuloy na matuwid. Ngunit ang mahina ang pang-unawa, mangmang ang paghatol at nilihis ng pagsubok ay siyang gumawa ng mga ginawa niya dahil sa dalawang kadahilanang iyon.

Gayunman, Ikaw ang Pinakamaawain sa mga maawain at ang pinakamahusay sa mga nagpapatawad. Kaya patawarin Mo kami at kaawaan Mo kami.” Tinugon ni Allah ang kanyang pagsusumamo, binuhay silang muli pagkamatay nila at pinatawad ang kanilang mga kasalanan.

Bilang pagpapatuloy ng kanyang panalangin, sinabi ni Moises: “Magtakda Ka para sa amin ng kabutihan sa Mundong ito”—tulad ng kapaki-pakinabang na kaalaman, malawak na panustos at matuwid na gawain—“at ng kabutihan sa Kabilang-buhay,” na siyang gantimpalang inihanda ni Allah para sa Kanyang mga matuwid na minamahal. “Tunay na kami ay nagbalik-loob sa Iyo,” ibig sabihin: bumalik kami sa Iyo, kinikilala ang aming pagkukulang at nagsisisi sa lahat ng aming mga gawain.

Sinabi ni Allah: “Ang Aking parusa ay ipapataw Ko sa sinumang niloloob Ko,” mula sa mga magiging aba at gagawa ng mga bagay na nagdudulot nito. “Ngunit ang Aking awa ay sumaklaw sa bawat bagay”—sa lahat ng nasa mga kalangitan at kalupaan, sa matuwid at masama, sa sumasampalataya at di-sumasampalataya. Walang nilalang na hindi naaabot ng awa ni Allah at hindi nababalot ng Kanyang kagandahang-loob at kabutihan. Ngunit ang natatanging awa na nagdudulot ng kaligayahan sa Mundong ito at sa Kabilang-buhay ay hindi para sa lahat.

Kaya sinabi Niya tungkol dito: “Itatakda Ko ito para sa mga nangingilag magkasala,” sa maliliit at malalaking kasalanan; “at nagbibigay ng zakāh” na tungkuling ibigay sa mga karapat-dapat tumanggap nito; “at sa mga sumasampalataya sa Aming mga tanda.” Kabilang sa ganap na pananampalataya sa mga tanda ni Allah ang pagkaunawa sa kahulugan ng mga ito at pagsasabuhay sa hinihingi ng mga ito. Kabilang dito ang pagsunod sa Propeta, sumakanya ang pagpapala at kapayapaan ni Allah, sa panlabas at panloob na mga gawain, sa mga saligan at sangay ng relihiyon.

Tafsir ni Imam Ibn Kathir

Isinalaysay ni Ali ibn Abi Talhah mula kay Ibn Abbas tungkol sa pagpapaliwanag sa talatang ito: Iniutos ni Allah kay Moises na pumili ng pitumpung lalaki mula sa kanyang mga tao. Pumili siya ng pitumpung lalaki at isinama sila sa isang bukas na lugar upang dumalangin sila sa kanilang Panginoon. Kabilang sa kanilang mga panalangin ang: “O Allah, ipagkaloob Mo sa amin ang hindi Mo ipinagkaloob sa sinuman bago sa amin at huwag Mo ring ipagkaloob kaninuman pagkaraan namin.” Hindi kinalugdan ni Allah ang gayong panalangin mula sa kanila.

“Panginoon ko, kung niloob Mo sana, pinuksa Mo na sila at ako noon pa man…” (ang talata). Sinabi ni al-Suddi: Iniutos ni Allah kay Moises na pumunta sa Kanya kasama ang ilang tao mula sa mga Anak ni Israel upang humingi ng paumanhin kay Allah tungkol sa pagsamba sa guya. Nagtakda Siya ng oras para sa kanila. Pinili ni Moises ang pitumpung lalaki mula sa kanyang mga tao, isa-isang pinili, at isinama sila upang humingi ng paumanhin.

Nang makarating sila sa lugar na iyon, sinabi nila: “Hindi kami mananampalataya sa iyo, O Moises, hangga’t hindi namin nakikita si Allah nang hayagan, sapagkat nakipag-usap Ka sa Kanya. Ipakita Mo Siya sa amin.” Kaya tinamaan sila ng kidlat at namatay. Tumayo si Moises na umiiyak at dumadalangin kay Allah, at nagsabi: “Panginoon ko, ano ang sasabihin ko sa mga Anak ni Israel kapag nakaharap ko sila, gayong pinuksa Mo ang pinakamabubuti sa kanila?”

“Panginoon ko, kung niloob Mo sana, pinuksa Mo na sila at ako noon pa man…” Sinabi ni Muhammad ibn Ishaq: Pinili ni Moises mula sa mga Anak ni Israel ang pitumpung pinakamabubuti. Sinabi niya sa kanila: “Pumunta kayo kay Allah, magsisi kayo sa Kanya dahil sa ginawa ninyo at hilingin ninyo sa Kanya na patawarin ang mga naiwan ninyo sa inyong mga tao. Mag-ayuno kayo, maglinis kayo at linisin ninyo ang inyong mga damit.” Isinama niya sila sa Bundok ng Sinai para sa takdang oras na itinakda ng kanyang Panginoon; hindi siya pumupunta roon maliban kung may pahintulot at kaalaman mula sa Kanya.

Ayon sa salaysay na nakarating sa akin, matapos gawin ng pitumpu ang iniutos sa kanila at sumama kay Moises upang makipagtagpo sa kanyang Panginoon, sinabi nila kay Moises: “Hilingin mo sa Kanya para sa amin na marinig namin ang pananalita ng aming Panginoon.” Sinabi niya: “Gagawin ko.” Nang lumapit si Moises sa bundok, bumaba sa ibabaw nito ang haliging ulap hanggang nabalot nito ang buong bundok. Lumapit si Moises, pumasok sa ulap at sinabi sa mga tao: “Lumapit kayo.”

Kapag kinakausap ni Allah si Moises, may maningning na liwanag na lumilitaw sa noo ni Moises na hindi kayang tingnan ng sinumang anak ni Adan, kaya inilalagay ang tabing sa pagitan. Lumapit ang mga tao; nang makapasok sila roon, nagpatirapa sila at narinig nila si Allah na nakikipag-usap kay Moises, inuutusan at pinagbabawalan siya: “Gawin mo ito at huwag mong gawin iyon.” Nang matapos si Allah sa pakikipag-usap sa kanya, nawala ang ulap sa paligid ni Moises. Pumunta siya sa kanila, at sinabi nila: “Hindi kami mananampalataya sa iyo hangga’t hindi namin nakikita si Allah nang hayagan.”

Kaya tinamaan sila ng pagyanig—ang kidlat—at biglang kinitil ang kanilang mga kaluluwa; namatay silang lahat. Tumayo si Moises, nanawagan sa kanyang Panginoon, dumalangin at nagsumamo sa Kanya, at nagsabi:

“Panginoon ko, kung niloob Mo sana, pinuksa Mo na sila at ako noon pa man…” Nagpakita sila ng kamangmangan. Pupuksa ba namin ang mga naiwan ko mula sa mga Anak ni Israel? Sinabi ni Sufyan al-Thawri: Isinalaysay sa akin ni Abu Ishaq mula kay Umarah ibn Abd al-Saluli, mula kay Ali ibn Abi Talib, kalugdan siya ni Allah, na nagsabi: Umalis sina Moises, Aaron, Shabbar at Shabbir at nagtungo sa paanan ng isang bundok. Nahiga si Aaron sa isang higaan at kinuha ni Allah, Makapangyarihan at Dakila, ang kanyang kaluluwa.

Nang bumalik si Moises sa mga Anak ni Israel, sinabi nila sa kanya: “Nasaan si Aaron?” Sumagot siya: “Kinuha ni Allah, Makapangyarihan at Dakila, ang kanyang kaluluwa.” Sinabi nila: “Ikaw ang pumatay sa kanya; nainggit ka sa kanyang anyo at kahinahunan,” o isang pananalitang katulad nito. Sinabi niya: “Pumili kayo ng sinumang gusto ninyo.”

Kaya pumili sila ng pitumpung lalaki. Ito ang tinutukoy ng salita ni Allah, Kataas-taasan Siya: “At pumili si Moises ng pitumpung lalaki mula sa kanyang mga tao.” Nang makarating sila kay Aaron, sinabi nila: “O Aaron, sino ang pumatay sa iyo?” Sinabi niya: “Walang pumatay sa akin; kinuha ni Allah ang aking kaluluwa.”

Sinabi nila: “O Moises, hindi na kami susuway mula ngayon.” Pagkatapos ay tinamaan sila ng pagyanig. Sinabi ni Ali: Nagpaling-paling si Moises, sumakanya ang kapayapaan, at nagsabi: “O Panginoon ko, kung niloob Mo sana, pinuksa Mo na sila at ako noon pa man. Pupuksa Mo ba kami dahil sa ginawa ng mga mangmang sa amin?

Ito ay walang iba kundi pagsubok Mo; inililigaw Mo sa pamamagitan nito ang sinumang niloloob Mo at pinapatnubayan Mo ang sinumang niloloob Mo.” Pagkatapos ay binuhay sila ni Allah at ginawa silang mga propeta. Napakakakaiba ng salaysay na ito, at hindi ko kilala si Umarah ibn Abd. Isinalaysay din ito ni Shu'bah mula kay Abu Ishaq, mula sa isang lalaki mula sa mga anak ni Salul, mula kay Ali, at binanggit niya ang salaysay.

Sinabi nina Ibn Abbas, Mujahid, Qatadah at Ibn Jurayj: Tinamaan sila ng pagyanig dahil hindi nila iniwan ang kanilang mga tao noong sumamba ang mga ito sa guya at hindi nila ito sinaway. Sinusuportahan ang pananaw na ito ng sinabi ni Moises: “Pupuksa Mo ba kami dahil sa ginawa ng mga mangmang sa amin?” at ng sinabi niya: “Ito ay walang iba kundi pagsubok Mo.” Ibig sabihin nito ay ang pagsubok, pag-eeksamen at paglalagay sa kanila sa pagsubok ni Allah, gaya ng ipinaliwanag nina Ibn Abbas, Sa'id ibn Jubayr, Abu al-Aliyah, Rabi ibn Anas at marami pang iba sa mga nauna at sumunod na iskolar.

Walang ibang kahulugan ito: ang pangyayari ay nasa kapasyahan Mo at ang paghatol ay sa Iyo lamang. Anuman ang loobin Mo ay nagaganap. Inililigaw Mo ang sinumang niloloob Mo at pinapatnubayan Mo ang sinumang niloloob Mo. Walang makapapatnubay sa inililigaw Mo at walang makapagliligaw sa pinapatnubayan Mo.

Walang makapagbibigay ng ipinagkait Mo at walang makapipigil sa ipinagkaloob Mo. Sa Iyo ang buong paghahari at sa Iyo ang buong paghatol; sa Iyo ang paglikha at ang pag-uutos.

“​​Ikaw ang Katangkilik namin, kaya patawarin Mo kami at kaawaan Mo kami; Ikaw ang pinakamahusay sa mga nagpapatawad.” Ang kahulugan ng pagpapatawad ay pagtatakip [sa kasalanan] at hindi pagpaparusa dahil dito. Kapag binanggit ang awa kasabay ng kapatawaran, ang ibig sabihin nito ay hindi Niya hahayaang maulit sa hinaharap ang gayong kasalanan. “Ikaw ang pinakamahusay sa mga nagpapatawad,” ibig sabihin, walang nagpapatawad ng mga kasalanan maliban sa Iyo.

“At magtakda Ka para sa amin ng kabutihan sa Mundong ito at sa Kabilang-buhay.” Sa unang bahagi ng panalangin ay hiniling ang pag-aalis sa kinatatakutang kapahamakan; dito naman ay hinihiling ang pagkakamit sa ninanais. “At magtakda Ka para sa amin ng kabutihan sa Mundong ito at sa Kabilang-buhay,” ibig sabihin: ipag-utos at ipagtibay Mo para sa amin ang kabutihan sa dalawang ito. Naipaliwanag na ang kahulugan nito sa Surah al-Baqarah.

“Tunay na kami ay nagbalik-loob sa Iyo,” ibig sabihin: nagsisi kami, nagbalik at bumaling kami sa Iyo. Ganito ang ipinaliwanag nina Ibn Abbas, Sa'id ibn Jubayr, Mujahid, Abu al-Aliyah, al-Dahhak, Ibrahim al-Taymi, al-Suddi, Qatadah at marami pang iba. Ganoon din ang kahulugan nito sa wika. Sinabi ni Ibn Jarir: Isinalaysay sa amin ni Ibn Waki', isinalaysay sa amin ng aking ama mula kay Sharik, mula kay Jabir, mula kay Abdullah ibn Najiyy, mula kay Ali, kalugdan siya ni Allah, na nagsabi: “Tinawag na mga Hudyo ang mga Hudyo dahil sinabi nila: ‘Tunay na kami ay nagbalik-loob sa Iyo.’”

Si Jabir dito ay si Jabir ibn Yazid al-Ju'fi, na mahina ang salaysay.

Sumagot si Allah sa sinabi ni Moises: “Ito ay walang iba kundi pagsubok Mo,” sa talata: “Ang Aking parusa ay ipapataw Ko sa sinumang niloloob Ko, ngunit ang Aking awa ay sumaklaw sa bawat bagay, kaya itatakda Ko ito para sa mga nangingilag magkasala…” Ibig sabihin: Ginagawa Ko ang anumang niloloob Ko at nagpapasya Ako sa anumang nais Ko; nasa bawat bagay ang karunungan at katarungan, Luwalhati sa Kanya, walang diyos na karapat-dapat sambahin maliban sa Kanya.

Ang Kanyang sinabi: “Ang Aking awa ay sumaklaw sa bawat bagay” ay isang dakilang talata na nagpapahayag ng lawak at pagiging pangkalahatan nito, gaya ng pagsasalaysay Niya na sinasabi ng mga nagdadala sa Trono at ng mga nakapaligid dito: “Panginoon namin, saklaw Mo ang bawat bagay sa awa at kaalaman.”

Sinabi ni Imam Ahmad: Isinalaysay sa amin ni Abd al-Samad, isinalaysay sa amin ng aking ama, isinalaysay sa amin ni al-Jurayri, mula kay Abu Abdullah al-Jushami, na nagsabi: Isinalaysay sa amin ni Jundub—siya si Jundub ibn Abdullah al-Bajali, kalugdan siya ni Allah—na nagsabi: May dumating na isang Bedouin. Pinahinto niya ang kanyang kamelyo, tinalian ito, at nagdasal sa likod ng Sugo ni Allah, pagpalain siya ni Allah at pangalagaan.

Nang matapos magdasal ang Sugo ni Allah, pumunta siya sa kanyang kamelyo, kinalag ang tali, sumakay dito at tumawag: “O Allah, kaawaan Mo ako at si Muhammad, at huwag Mong isali ang sinuman sa awa Mo sa amin.” Sinabi ng Sugo ni Allah: “Alin sa dalawa ang masasabi ninyong mas naliligaw: ito ba o ang kamelyo niya? Hindi ba ninyo narinig ang sinabi niya?” Sumagot sila: “Oo.”

Sinabi niya: “Talagang nilimitahan ninyo ang isang malawak na awa. Nilikha ni Allah, Makapangyarihan at Dakila, ang sandaang awa. Ibinaba Niya ang isang awa na nagiging dahilan upang magpakitaan ng habag ang mga nilalang—ang mga jinn, tao at hayop. Iningatan Niya sa Kanyang tabi ang siyamnapu't siyam na awa.

Alin ba ang mas naliligaw: ito ba o ang kamelyo niya?” Isinalaysay ito ni Abu Dawud mula kay Ali ibn Nasr, mula kay Abd al-Samad ibn Abd al-Warith, sa ganitong salaysay.

Sinabi rin ni Imam Ahmad: Isinalaysay sa amin ni Yahya ibn Sa'id, mula kay Sulayman, mula kay Abu Uthman, mula sa Propeta, pagpalain siya ni Allah at pangalagaan, na nagsabi: “Tunay na si Allah, Makapangyarihan at Dakila, ay may sandaang awa. Mula sa mga ito ay may isang awa na nagiging dahilan upang magpakitaan ng habag ang mga nilalang at upang maging mahabagin ang mababangis na hayop sa kanilang mga anak. Ipinagpaliban Niya ang natitirang siyamnapu't siyam hanggang sa Araw ng Pagkabuhay.” Tanging Muslim lamang ang nagtala nito.

Isinalaysay niya ito sa pamamagitan nina Sulayman—siya si Sulayman ibn Tarkhan—at Dawud ibn Abi Hind, kapwa mula kay Abu Uthman—ang pangalan niya ay Abd al-Rahman ibn Mall—mula kay Salman al-Farisi, mula sa Propeta, pagpalain siya ni Allah at pangalagaan.

Sinabi ni Imam Ahmad: Isinalaysay sa amin ni Affan, isinalaysay sa amin ni Hammad, mula kay Asim ibn Bahdalah, mula kay Abu Salih, mula kay Abu Hurayrah, na ang Propeta, pagpalain siya ni Allah at pangalagaan, ay nagsabi: “May sandaang awa si Allah; nasa Kanya ang siyamnapu't siyam at naglagay Siya sa inyo ng isa na sa pamamagitan nito ay nagpapakitaan kayo ng habag—ang mga jinn, tao at lahat ng nilalang. Kapag dumating ang Araw ng Pagkabuhay, isasama Niya ito sa mga awa na nasa Kanya.” Tanging Ahmad lamang ang nagtala nito sa ganitong kadena ng salaysay.

Sinabi ni Ahmad: Isinalaysay sa amin ni Affan, isinalaysay sa amin ni Abd al-Wahid, isinalaysay sa amin ni al-A'mash, mula kay Abu Salih, mula kay Abu Sa'id, na nagsabi: Sinabi ng Sugo ni Allah, pagpalain siya ni Allah at pangalagaan: “May sandaang awa si Allah. Ipinamahagi Niya ang isang bahagi nito sa mga nilalang, at sa pamamagitan nito ay nagpapakitaan ng habag ang mga tao, mababangis na hayop at mga ibon.” Isinalaysay ito ni Ibn Majah mula kay Abu Mu'awiyah, mula kay al-A'mash.

Sinabi ni al-Hafiz Abu al-Qasim al-Tabarani: Isinalaysay sa amin ni Muhammad ibn Uthman ibn Abi Shaybah, isinalaysay sa amin ni Ahmad ibn Yunus, isinalaysay sa amin ni Sa'd Abu Ghaylan al-Shaybani, mula kay Hammad ibn Abi Sulayman, mula kay Ibrahim, mula kay Silah ibn Zufar, mula kay Hudhayfah ibn al-Yaman, kalugdan siya ni Allah, na nagsabi: Sinabi ng Sugo ni Allah: “Sumpa man sa Kanya na nasa Kamay ng kaluluwa ko, makapapasok nga sa Paraiso ang taong masama sa kanyang relihiyon at hangal sa kanyang pamumuhay.

Sumpa man sa Kanya na nasa Kamay ng kaluluwa ko, makapapasok nga sa Paraiso ang taong sinunog ng Apoy dahil sa kanyang kasalanan. Sumpa man sa Kanya na nasa Kamay ng kaluluwa ko, magpapatawad nga si Allah sa Araw ng Pagkabuhay ng isang kapatawarang paghahangad na abutin ni Satanas, umaasang mapabilang dito.” Napakakakaibang hadith nito, at hindi ko kilala si Sa'd.

Ang sinabi Niya: “Kaya itatakda Ko ito para sa mga nangingilag magkasala…” ay nangangahulugang ipag-uutos at ipagkakaloob Ko ang Aking awa sa kanila bilang pagpapala at kabutihang-loob mula sa Akin, gaya ng sinabi Niya: “Itinakda ng inyong Panginoon sa Kanyang sarili ang awa.” “Para sa mga nangingilag magkasala” ay nangangahulugang itatalaga Ko ito sa mga nagtataglay ng mga katangiang ito. Sila ang pamayanan ni Muhammad, pagpalain siya ni Allah at pangalagaan, na nangingilag magkasala—ibig sabihin, umiiwas sa pagtatambal kay Allah at sa malalaking kasalanan.

“At nagbibigay ng zakāh”: sinabi ng ilan na ang tinutukoy ay paglilinis ng mga kaluluwa; sinabi naman ng iba na zakāh sa kayamanan. Maaari ring saklaw nito ang dalawa, sapagkat ang talatang ito ay Makkan. “At sa mga sumasampalataya sa Aming mga tanda” ay nangangahulugang naniniwala sila sa mga ito.

At mula sa mga tanda: “Inililigaw Mo sa pamamagitan nito ang sinumang niloloob Mo at pinapatnubayan Mo ang sinumang niloloob Mo” (40:34); “Ang mga nagdadala sa Trono…” (40:7); “Ang inyong Panginoon ay may awa sa Kanyang sarili” (6:54); zakāh.

Tafsir ni al-Baghawi

Ang sinabi ni Allah: “At pumili si Moises ng pitumpung lalaki mula sa kanyang mga tao” ay nangangahulugang pumili siya ng pitumpu mula sa kanyang mga tao. Ang pagkakagamit ng salita ay nagpapahiwatig na inalis ang pang-ukol. Naglalaman ito ng patunay na hindi lahat sa kanila ay sumamba sa guya. Sinabi ni al-Suddi: Iniutos ni Allah, Kataas-taasan Siya, kay Moises na pumunta sa Kanya kasama ang ilang tao mula sa mga Anak ni Israel upang humingi ng paumanhin tungkol sa pagsamba sa guya.

Kaya pumili si Moises ng pitumpung lalaki mula sa kanyang mga tao.

Nang dumating sila sa lugar na iyon, sinabi nila: “Hindi kami mananampalataya sa iyo hangga’t hindi namin nakikita si Allah nang hayagan.” Kaya tinamaan sila ng kidlat at namatay. Sinabi ni Ibn Ishaq: Pinili niya sila upang magsisi kay Allah sa ginawa nila at hilingin sa Kanya na patawarin ang mga naiwan nila sa kanilang mga tao. Ipinahihiwatig nito na lahat sila ay sumamba sa guya.

Sinabi nina Qatadah, Ibn Jurayj at Muhammad ibn Ka'b na tinamaan sila ng pagyanig dahil hindi nila hiniwalayan ang kanilang mga tao nang sumamba ang mga ito sa guya at hindi nila iniutos sa kanila ang mabuti ni sinaway sa kanila ang masama.

Sinabi ni Ibn Abbas: Ang pitumpung nagsabi ng “Hindi kami mananampalataya sa iyo hangga’t hindi namin nakikita si Allah nang hayagan,” na tinamaan ng kidlat (2:55), ay iba sa pitumpung tinamaan ng pagyanig. Iniutos ni Allah, Luwalhati sa Kanya, kay Moises na pumili mula sa kanyang mga tao ng pitumpung lalaki. Pinili niya sila at isinama upang dumalangin sa kanilang Panginoon. Kabilang sa kanilang panalangin ang: “O Allah, ipagkaloob Mo sa amin ang hindi Mo ipinagkaloob sa sinuman bago sa amin at huwag Mo ring ipagkaloob kaninuman pagkaraan namin.”

Hindi kinalugdan ni Allah ang gayong panalangin mula sa kanila, kaya tinamaan sila ng pagyanig.

Sinabi ni Wahb: Ang pagyanig ay hindi tunog. Nang makita ng mga tao ang gayong kakila-kilabot na pangyayari, nanginig sila, nabagabag at nangatal hanggang sa halos maghiwa-hiwalay ang kanilang mga kasukasuan. Nang makita ni Moises ang nangyari, naawa siya sa kanila at nangamba na mamatay sila. Lubha siyang nagdalamhati sa pagkawala nila, sapagkat naging mga katuwang niya sila sa kabutihan, nakikinig at sumusunod.

Kaya dumalangin siya noon, umiyak at nanawagan sa kanyang Panginoon. Inalis ni Allah sa kanila ang pagyanig na iyon, kaya napanatag sila at narinig ang pananalita ng kanilang Panginoon. Ito ang tinutukoy ng sinabi ni Allah, Makapangyarihan at Dakila Siya:

“Sinabi niya”—ibig sabihin, ni Moises—“Panginoon ko, kung niloob Mo sana, pinuksa Mo na sila noon pa man,” ibig sabihin, bago pa ang pagsamba sa guya, “at ako rin,” ibig sabihin, sa pamamagitan ng pagpatay sa Ehipsiyo.

“Pupuksa Mo ba kami dahil sa ginawa ng mga mangmang sa amin?” Ibig sabihin, sa mga sumamba sa guya. Ipinahayag ito ni Moises sa anyo ng isang tanong; nagtatanong siya: “Pupuksa Mo ba kami dahil sa ginawa ng mga mangmang?” Sinabi ni al-Mubarrad: Ang sinabi niyang “Pupuksa Mo ba kami dahil sa ginawa ng mga mangmang sa amin?”

ay isang pagsusumamong naglalayong mahabag sila sa kanya, ibig sabihin: “Huwag Mo kaming puksain.” Batid ni Moises, sumakanya ang kapayapaan, na si Allah ay mas makatarungan kaysa parusahan ang iba dahil sa kasalanan ng isang nagkasala.

Ang sinabi ni Allah: “Ito ay walang iba kundi pagsubok Mo” ay nangangahulugang ang pagsubok na kinasadlakan ng mga mangmang ay walang iba kundi ang pagsubok at pag-eeksamen Mo. Inililigaw Mo sa pamamagitan nito ang isang pangkat kaya nahuhulog sila sa tukso, at pinapatnubayan Mo ang isa pang pangkat kaya inililigtas Mo sila at pinatitibay sa Iyong relihiyon. Ito ang kahulugan ng sinabi Niya: “Inililigaw Mo sa pamamagitan nito ang sinumang niloloob Mo at pinapatnubayan Mo ang sinumang niloloob Mo. Ikaw ang Katangkilik namin”—ang aming Tagatulong at Tagapangalaga—“kaya patawarin Mo kami at kaawaan Mo kami. Ikaw ang pinakamahusay sa mga nagpapatawad.”

“​​At magtakda Ka para sa amin”—ibig sabihin, ipag-utos Mo para sa amin—“ng kabutihan sa Mundong ito,” na siyang pagpapala at kagalingan, “at sa Kabilang-buhay”—ibig sabihin, sa Kabilang-buhay—“ng kabutihan,” na ang ibig sabihin ay kapatawaran at Paraiso. “Tunay na kami ay nagbalik-loob sa Iyo,” ibig sabihin, nagsisi kami sa Iyo.

“Sinabi Niya”—si Allah, Kataas-taasan Siya—“Ang Aking parusa ay ipapataw Ko sa sinumang niloloob Ko” mula sa Aking mga nilikha. “Ngunit ang Aking awa ay sumaklaw sa bawat bagay,” ibig sabihin, umabot ito sa lahat ng bagay. Sinabi nina al-Hasan at Qatadah: Sumasaklaw sa matuwid at masama ang Kanyang awa sa Mundong ito, ngunit sa Araw ng Pagkabuhay ay para lamang ito sa mga nangingilag magkasala. Sinabi ni Atiyyah al-Awfi: “Sumaklaw ang Kanyang awa sa bawat bagay, ngunit para lamang sa mga nangingilag magkasala ang pagiging nararapat nito.”

Ang di-sumasampalataya ay pinagkakalooban ng panustos at inilalayo sa kapahamakan dahil sa mga sumasampalataya, sa lawak ng awa ni Allah sa mga sumasampalataya, kaya nabubuhay siya sa ilalim nito. Ngunit pagdating niya sa Kabilang-buhay, para lamang ito sa mga sumasampalataya—gaya ng taong nakikinabang sa liwanag ng lampara ng iba, ngunit kapag umalis ang may-ari at dinala ang lampara, nawawala ang liwanag.

Sinabi nina Ibn Abbas, kalugdan silang dalawa ni Allah, Qatadah at Ibn Jurayj: Nang ipahayag ang “Ngunit ang Aking awa ay sumaklaw sa bawat bagay,” sinabi ni Iblis: “Kasama rin ako sa bagay na iyon.” Kaya sinabi ni Allah, Luwalhati sa Kanya: “Kaya itatakda Ko ito para sa mga nangingilag magkasala, nagbibigay ng zakāh at sumasampalataya sa Aming mga tanda.” Inasam din ito ng mga Hudyo at Kristiyano at sinabi nila: “Nangingilag kami magkasala, sumasampalataya kami at nagbibigay kami ng zakāh.” Ngunit ginawa ito ni Allah para sa pamayanang ito. Kaya sinabi Niya: ...