Молба за простување и милост

Тефсир на шејх Абдуррахман ас-Саади

Кога синовите Израилеви се покајаа и се вратија кон разумот, Муса одбра од нив седумдесетмина мажи, од најдобрите меѓу нив, за да се застапуваат за својот народ пред нивниот Господар. Аллах им одреди време во кое требаше да дојдат. Кога пристигнаа, рекоа: „О Муса, покажи ни го Аллах јасно!“ Така покажаа голема дрскост кон Аллах и се однесуваа непристојно кон Него. Тогаш ги снајде потресот, па паднаа во несвест и загинаа.

Муса, алејхи селам, непрестајно Му се молеше на Аллах, Му се посветуваше и велеше: „Господару мој, да сакаше, можеше да ги уништиш уште пред да дојдат и пред да бидат во состојба да се застапуваат за својот народ. Зарем ќе нè уништиш поради она што го направија безумниците наши?“ Односно: оние со слаба разумност и неразумни постапки. Така Му се молеше на Аллах и ги оправдуваше, велејќи дека оние кои се осмелиле така да постапат пред Аллах немале доволно разум за да ги одврати од тоа што го кажале и го направиле.

Освен тоа, биле ставени на искушение кое може да го снајде човекот и да го натера да стравува за својата вера. Затоа рече: „Тоа е само искушение Твое: со него заблудуваш кого сакаш, а кому сакаш, на Вистинскиот пат му укажуваш. Ти си нашиот Господар, па прости ни и смилувај ни се! А Ти си најдобриот Простувач!“

Односно: Ти си најдобриот што простува, најдостојниот да се смилува и најдарежливиот што дарува и што ја покажува Својата добрина.

Како да рекол Муса, алејхи селам: „Господару мој, првичната намера на сите нас е да бидеме послушни кон Тебе и да веруваме во Тебе. Оној кому си му дарил разум и расудливост, и кому си му дал успех, останува исправен. А оној чиј разум е слаб и чие расудување е неразумно, кого искушението го одвратило, тој го направил тоа што го направил поради тие две причини. Сепак, Ти си Најмилосрдниот од милосрдните и најдобриот Простувач, па прости ни и смилувај ни се.“

Аллах ја исполни неговата молба, ги оживеа откако умреа и им ги прости гревовите.

Муса во продолжение на својата молба рече: „И досуди ни добро на овој свет“ — корисно знаење, обилна егзистенција и добри дела — „и на оној свет“ — наградата што Аллах им ја подготвил на Своите праведни блиски. „Ние, навистина, Тебе Ти се враќаме“, односно: се враќаме кон Тебе, признавајќи ги своите пропусти и каејќи се во сите наши работи.

Аллах Возвишениот рече: „Со казната Своја Јас казнувам кого сакам“ — од оние што се несреќни и се изложуваат на причините за казната. „А милоста Моја опфаќа сè“ — и горниот и долниот свет, и добриот и грешникот, и верникот и неверникот. Нема суштество до кое не допрела Аллаховата милост и кое не го опфатиле Неговата добрина и благодат. Но посебната милост, која носи среќа на овој и на оној свет, не е за секого.

Затоа рече: „Ќе ја дадам на тие кои од гревовите ќе се чуваат“ — и од малите и од големите — „и зекат ќе даваат“, односно задолжителниот зекат на оние на кои им припаѓа, „и на тие кои во доказите Наши ќе веруваат“. Дел од целосното верување во Аллаховите докази е да се разбере нивното значење и да се постапува според нивните барања; во тоа спаѓа и следењето на Пратеникот, саллаллаху алејхи ве селлем, и надворешно и внатрешно, во основите и гранките на верата.

Тефсир на имамот Ибн Касир

Али ибн Аби Талха пренесува од Ибн Аббас, во толкувањето на овој ајет: „Аллах му наредил да избере од својот народ седумдесет мажи. Тој избрал седумдесет мажи и ги повел на едно отворено место за да Му се молат на својот Господар. Во својата молба кон Аллах, меѓу другото, рекле: ‘О Аллах, дај ни го она што не си му го дал никому пред нас и не му го давај никому по нас.’ Аллах не ја одобрил таа нивна молба.“

„Господару мој, да сакаше, можеше да ги уништиш уште порано, а и мене...“ (до крајот на ајетот). Ас-Судди рекол: „Аллах му наредил на Муса да дојде со некои луѓе од синовите Израилеви, за да Му се извинат за обожувањето на телето, и им одредил време. Муса одбрал седумдесет мажи од својот народ, внимателно избирајќи ги, а потоа ги повел за да се извинат. Кога стигнале на тоа место, рекле: ‘Нема да ти поверуваме, о Муса, сè додека јасно не Го видиме Аллах, зашто ти разговараше со Него; затоа покажи ни Го.’

Тогаш ги снајде гром и умреа. Муса застана, плачејќи и молејќи Му се на Аллах, и рече: ‘Господару, што да им кажам на синовите Израилеви кога ќе ги сретнам, откако си ги уништил нивните најдобри луѓе?’“

„Господару мој, да сакаше, можеше да ги уништиш уште порано, а и мене...“ Мухаммад ибн Исхак рекол: „Муса одбра од синовите Израилеви седумдесетмина, најдобрите од најдобрите, и им рече: ‘Одете кај Аллах, покајте Му се за она што сте го направиле и побарајте од Него да им го прими покајанието на оние од вашиот народ што ги оставивте зад себе. Постете, очистете се и исчистете ја својата облека.’ Ги поведе кон планината Синај, на времето што Господарот му го беше одредил.

Тој не одеше кај Него освен со Негова дозвола и знаење. Кога седумдесетмината го сториле она што им го наредил и излегле со него да Го сретнат својот Господар, му рекле на Муса, според она што ми е пренесено: ‘Побарај од Него да ни дозволи да го слушнеме говорот на нашиот Господар.’ Тој рекол: ‘Ќе го направам тоа.’ Кога Муса се приближил до планината, столб од облак се спуштил врз неа и целосно ја обвил.

Муса се приближил, влегол во облакот и му рекол на народот: ‘Приближете се.’ Кога Аллах разговарал со Муса, на челото на Муса се појавувала силна светлина што никој од синовите Адамови не можел да ја гледа, па пред неа била поставена преграда. Народот се приближил и, кога влегле, паднале на ничкум. Го слушале Аллах како му зборува на Муса, наредувајќи му и забранувајќи му: ‘Направи го ова, а не прави го она.’

Кога Аллах го завршил она што му го наложил, облакот се тргнал од Муса и тој им се вратил. Тогаш му рекле на Муса: ‘Нема да ти поверуваме сè додека јасно не Го видиме Аллах.’ Тогаш ги снајде потресот — тоа бил громот — и нивните души ненадејно ги напуштиле; сите умреле. Муса застана, Го преколнуваше својот Господар, Му се молеше и Му упатуваше молби, велејќи: ‘Господару мој, да сакаше, можеше да ги уништиш уште порано, а и мене...

Тие постапија неразумно! Зарем ќе ги уништиме и оние од синовите Израилеви што останаа зад мене?’“

Суфјан ас-Саури рекол: „Ми раскажа Абу Исхак, од Амара ибн Абд ас-Салули, од Али ибн Аби Талиб, радијаллаху анху, кој рекол: ‘Муса, Харун, Шабр и Шубејр тргнале кон подножјето на една планина. Харун легнал на постела, па Аллах, Возвишениот, му го зел животот. Кога Муса им се вратил на синовите Израилеви, тие го прашале: „Каде е Харун?“ Тој одговорил: „Аллах, Возвишениот, му го зел животот.“

Тие рекле: „Ти си го убил; ни позавиде на неговата благост и кроткост“ — или нешто слично на тоа. Тој рекол: „Изберете кого сакате.“ Тие избрале седумдесет мажи. Тоа е значењето на зборовите на Возвишениот: „И Муса одбра од својот народ седумдесет мажи.“

Кога дошле кај него, рекле: „О Харун, кој те уби?“ Тој одговорил: „Никој не ме уби; Аллах ми го зеде животот.“ Тие рекле: „О Муса, отсега нема да ти бидеме непослушни.“ Тогаш ги снајде потресот. Муса почнал да се врти лево и десно и рекол: „Господару мој, да сакаше, можеше да ги уништиш уште порано, а и мене.

Зарем ќе нè уништиш поради она што го направија безумниците наши? Тоа е само искушение Твое: со него заблудуваш кого сакаш, а кому сакаш, на Вистинскиот пат му укажуваш...“ Тогаш Аллах ги оживеал и сите ги направил пратеници.’“ Ова предание е мошне необично, а Амара ибн Абд не ми е познат.

Шуба го пренел од Абу Исхак, од некој човек од племето Бану Салул, од Али, со слична содржина.

Ибн Аббас, Муџахид, Катада и Ибн Џурејџ рекле дека ги снашол потресот затоа што не се одвоиле од својот народ при обожувањето на телето и не ги спречиле. Ова толкување се согласува со зборовите на Муса: „Зарем ќе нè уништиш поради она што го направија безумниците наши?“ и „Тоа е само искушение Твое.“ Тоа значи: Твојот тест, искушение и испитување.

Така рекле Ибн Аббас, Саид ибн Џубејр, Абу ал-Алија, Раби ибн Анас и многумина меѓу учените од првите и подоцнежните генерации. Нема друго значење освен ова: работата е само Твоја, а пресудата Му припаѓа само Тебе. Што ќе посакаш, тоа ќе биде. Ти заблудуваш кого сакаш и на Вистинскиот пат му укажуваш кому сакаш.

Нема упатувач за оној кого Ти си го оставил во заблуда, ниту има некој што ќе го одврати од Вистинскиот пат оној кому Ти си му укажал. Никој не може да даде што Ти си задржал, ниту да задржи што Ти си дал. Сета власт е Твоја и сета пресуда е Твоја; Тебе Ти припаѓаат создавањето и заповедта.

Зборовите „Ти си нашиот Господар, па прости ни и смилувај ни се! А Ти си најдобриот Простувач!“ значат: простувањето е покривање на гревот и неповикување на одговорност за него. Кога милоста се спомнува заедно со простувањето, се мисли дека човекот нема да биде доведен повторно до сличен грев во иднина.

„А Ти си најдобриот Простувач“, односно: никој не простува гревови освен Тебе.

„И досуди ни добро на овој свет и на оној свет“: првиот дел од молбата е за отстранување на она од што се стравува, а ова е за постигнување на посакуваното. „И досуди ни добро на овој свет и на оној свет“ значи: одреди ни и утврди ни добро и на двата света. Толкувањето на ова веќе беше спомнато во сурата Ал-Бакара.

„Ние, навистина, Тебе Ти се враќаме“ значи: се каеме, се враќаме и се обраќаме кон Тебе. Така рекле Ибн Аббас, Саид ибн Џубејр, Муџахид, Абу ал-Алија, ад-Даххак, Ибрахим ат-Тејми, ас-Судди, Катада и други. Тоа е и значењето на зборот во јазикот. Ибн Џарир рекол: „Ни раскажа Ибн Ваки, од татко му, од Шарик, од Џабир, од Абдуллах ибн Наџи, од Али, радијаллаху анху, кој рекол: ‘Евреите биле така наречени затоа што рекле: „Ние, навистина, Тебе Ти се враќаме.“’“ Џабир е Џабир ибн Јазид ал-Џуфи, кој е слаб пренесувач.

Возвишениот одговори на зборовите на Муса: „Тоа е само искушение Твое...“ со ајетот: „Со казната Своја Јас казнувам кого сакам, а милоста Моја опфаќа сè; ќе ја дадам на тие кои од гревовите ќе се чуваат...“ Односно: правам што сакам и одлучувам што сакам; во сето тоа се Мојата мудрост и правда. Возвишен е Аллах, нема друг бог освен Него.

Зборовите „а милоста Моја опфаќа сè“ се величествен ајет што укажува на широчината и сеопфатноста на милоста, како во Неговите зборови за носителите на Аршот и оние околу него, кои велат: „Господару наш, со милост и знаење опфаќаш сè“ (Гафир, 7). Имам Ахмад рекол: Ни раскажа Абд ас-Самад, од татко му, од ал-Џуреи́ри, од Абу Абдуллах ал-Џушами, од Џундуб — а тоа е Џундуб ибн Абдуллах ал-Баџали, радијаллаху анху — кој рекол: „Еден бедуин дошол, ја спуштил својата камила на колена, ја врзал, а потоа се помолил зад Пратеникот на Аллах, саллаллаху алејхи ве селлем.

Кога Пратеникот, саллаллаху алејхи ве селлем, го завршил намазот, човекот отишол до својата камила, го одврзал јажето, се качил и повикал: ‘О Аллах, смилувај им се на мене и на Мухаммад, и не придружувај никого во нашата милост!’ Пратеникот на Аллах, саллаллаху алејхи ве селлем, рекол: ‘Што мислите, кој од нив двајцата е повеќе во заблуда — тој или неговата камила? Зарем не слушнавте што рече?’ Тие одговориле: ‘Да.’

Тој рекол: ‘Навистина, тој ја ограничи широката милост. Аллах, Возвишениот, создал сто милости, од кои една милост ја спуштил; преку неа суштествата покажуваат милост едни кон други — џиновите, луѓето и животните. А кај Себе задржал деведесет и девет милости. Што мислите, кој од нив двајцата е повеќе во заблуда — тој или неговата камила?’“ Ова го пренел Абу Давуд од Али ибн Наср, од Абд ас-Самад.

Исто така, имам Ахмад рекол: Ни раскажа Јахја ибн Саид, од Сулејман, од Абу Усман, од Пратеникот, саллаллаху алејхи ве селлем, кој рекол: „Аллах, Возвишениот и Семоќниот, има сто милости. Со една милост суштествата покажуваат милост едни кон други, а со неа и дивите животни се нежни кон своите младенчиња. Деведесет и девет милости ги одложил до Судниот ден.“ Само Муслим го пренел ова предание.

Го забележал од преданието на Сулејман — тој е Ибн Тархани — и Давуд ибн Аби Хинд, и двајцата од Абу Усман, чие име е Абдуррахман ибн Мил, од Салман ал-Фариси, од Пратеникот, саллаллаху алејхи ве селлем.

Имам Ахмад рекол: Ни раскажа Аффан, од Хаммад, од Асим ибн Бахдала, од Абу Салих, од Абу Хурејра, дека Пратеникот, саллаллаху алејхи ве селлем, рекол: „Аллах има сто милости; кај Него се деведесет и девет, а кај вас оставил една, преку која покажувате милост едни кон други — меѓу џиновите, луѓето и сите суштества. Кога ќе настапи Судниот ден, ќе ја придружи кон останатите.“ Само Ахмад го пренел овој хадис преку овој синџир.

Ахмад рекол: Ни раскажа Аффан, од Абд ал-Вахид, од ал-Амаш, од Абу Салих, од Абу Саид, кој рекол дека Пратеникот на Аллах, саллаллаху алејхи ве селлем, рекол: „Аллах има сто милости; од нив распределил една меѓу суштествата, па преку неа луѓето, дивите животни и птиците покажуваат милост едни кон други.“ Ибн Маџа го пренел ова од Абу Муавија, од ал-Амаш.

Хафиз Абу ал-Касим ат-Табарани рекол: Ни раскажа Мухаммад ибн Усман ибн Аби Шејба, од Ахмад ибн Јунус, од Саад Абу Гајлан аш-Шејбани, од Хаммад ибн Аби Сулејман, од Ибрахим, од Сила ибн Зафар, од Хузајфа ибн ал-Јаман, радијаллаху анху, кој рекол дека Пратеникот на Аллах, саллаллаху алејхи ве селлем, рекол: „Се колнам во Оној во Чија рака е мојата душа: во Џеннет ќе влезе и оној што е порочен во својата вера и безумен во своето секојдневие. Се колнам во Оној во Чија рака е мојата душа: во Џеннет ќе влезе и оној кого огнот го изгорел поради неговиот грев.

Се колнам во Оној во Чија рака е мојата душа: Аллах на Судниот ден ќе прости со такво простување што и Иблис ќе се надева дека ќе го опфати.“ Ова е мошне необичен хадис, а овој Саад не ми е познат.

„Ќе ја дадам на тие кои од гревовите ќе се чуваат“ значи: ќе им ја одредам и ќе им ја доделам Својата милост како дар и добрина, како што Возвишениот рекол: „Господарот ваш на Себе ја пропиша милоста“ (Ал-Ан’ам, 54). „На тие кои од гревовите ќе се чуваат“ значи: на оние што се одликуваат со овие својства. Тоа е заедницата на Мухаммад, саллаллаху алејхи ве селлем, која се чува од ширкот и од големите гревови. „И зекат ќе даваат“ — речено е дека станува збор за зекат на душите, а речено е и дека станува збор за зекатот на имотот.

Можно е да ги опфаќа и двете, бидејќи овој ајет е мекански. „И на тие кои во доказите Наши ќе веруваат“ значи: на оние што ги потврдуваат. (Ал-Араф, 201; „со него заблудуваш кого сакаш, а кому сакаш, на Вистинскиот пат му укажуваш“; Гафир, 7; Ал-Ан’ам, 54; зекат.)

Тефсир на ал-Багави

Зборовите на Возвишениот: „И Муса одбра од својот народ“ значат дека одбра од својот народ. Во арапскиот израз е изоставен предлогот. „Седумдесет мажи за времето определено од Нас.“ Ова е доказ дека не сите го обожувале телето.

Ас-Судди рекол: „Аллах му наредил на Муса да дојде со некои луѓе од синовите Израилеви за да Му се извинат за обожувањето на телето. Муса од својот народ одбра седумдесет мажи. Кога стигнале на тоа место, рекле: ‘Нема да ти поверуваме сè додека јасно не Го видиме Аллах.’ Тогаш ги снајде гром и умреа.“

Ибн Исхак рекол: „Муса ги одбра за да Му се покајат за она што го сториле и да побараат покајание за оние од својот народ што ги оставиле зад себе.“ Ова укажува дека сите го обожувале телето. Катада, Ибн Џурејџ и Мухаммад ибн Каъб рекле: „Ги снајде потресот затоа што не се одвоиле од својот народ кога го обожувале телето, не им наредувале да го прават доброто и не ги одвраќале од злото.“ Ибн Аббас рекол: „Седумдесетмината кои рекле: ‘Нема да ти поверуваме сè додека јасно не Го видиме Аллах’, па ги снајде громот“ (Ал-Бакара, 55), биле други, претходни седумдесетмина, а не оние што ги снајде потресот.

Аллах, Возвишениот, му наредил на Муса да избере од својот народ седумдесет мажи. Тој ги избрал и ги извел на отворено место за да Му се молат на својот Господар. Меѓу другото, во својата молба рекле: „О Аллах, дај ни го она што не си му го дал никому пред нас и не му го давај никому по нас.“ Аллах не ја одобрил таа нивна молба, па ги снајде потресот.

Вехб рекол: „Потресот не бил звук. Кога народот го видел тоа величествено присуство, го фатило тресење, се вознемириле и затрепериле, така што речиси им се раздвоиле зглобовите. Кога Муса го видел тоа, се сожалил над нив и се исплашил дека ќе умрат. Тешко му паднала нивната загуба, бидејќи му биле помошници во доброто, послушни и покорни.

Тогаш се помолил, заплакал и Го преколнувал својот Господар. Аллах го отстранил од нив тој потрес, па се смириле и го слушнале говорот на својот Господар.“ Тоа е значењето на зборовите на Возвишениот: „Рече“, односно Муса: „Господару мој, да сакаше, можеше да ги уништиш уште порано“ — поради обожувањето на телето — „а и мене“ — затоа што го убил Коптинот.

„Зарем ќе нè уништиш поради она што го направија безумниците наши?“ Односно: оние што го обожувале телето. Муса помислил дека биле казнети поради тоа што го прифатиле телето и го рекол ова во вид на прашање. Ал-Мубаррад рекол: Зборовите „Зарем ќе нè уништиш поради она што го направија безумниците наши?“

се прашање упатено со молба за милост, односно: „Не уништувај нè.“ Муса, алејхи селам, знаел дека Аллах е премудар и дека не казнува друг за гревот на виновникот.

Зборовите на Возвишениот: „Тоа е само искушение Твое“ значат: она во кое западнале безумниците било само Твој тест и испитување. Со тоа искушение заблуди некои, па тие беа ставени на искушение, а други ги упати и ги заштити, па останаа цврсти во Твојата вера. Тоа е значењето на зборовите: „Со него заблудуваш кого сакаш, а кому сакаш, на Вистинскиот пат му укажуваш. Ти си нашиот Господар“ — нашиот Помагач и Заштитник — „па прости ни и смилувај ни се! А Ти си најдобриот Простувач!“

„И досуди ни“ значи: одреди ни. „Добро на овој свет“ значи: благодат и здравје, „и на оној свет“ — односно на Ахирет — „добро“ значи: простување и Џеннет. „Ние, навистина, Тебе Ти се враќаме“ значи: Тебе Ти се каеме.

Аллах Возвишениот рече: „Со казната Своја Јас казнувам кого сакам“ од Моите суштества. „А милоста Моја опфаќа сè“ — ја опфаќа секоја работа. Ал-Хасан и Катада рекле: „Неговата милост на овој свет ги опфаќа и добрите и грешниците, а на Судниот ден ќе биде само за богобојазливите.“ Атија ал-Ауфи рекол: „Милоста ја опфаќа секоја работа, но се утврдува само за оние што се богобојазливи.

Неверникот добива издршка, а несреќата се отстранува од него поради верниците, бидејќи Аллаховата милост кон верниците е широка и тој живее во неа. Но кога ќе стигне на Ахирет, милоста ќе биде утврдена само за верниците. Тој е како оној што се осветлува со туѓа ламба, па кога сопственикот на ламбата ќе си замине со неа, тој останува во темнина.“ Ибн Аббас, радијаллаху анхума, Катада и Ибн Џурејџ рекле: „Кога бил објавен ајетот: ‘А милоста Моја опфаќа сè’, Иблис рекол: ‘И јас сум меѓу тие нешта.’

Тогаш Аллах, Возвишениот, рекол: ‘Ќе ја дадам на тие кои од гревовите ќе се чуваат, зекат ќе даваат и во доказите Наши ќе веруваат.’“ Евреите и христијаните ја посакале таа милост и рекле: „Ние се чуваме од гревови, веруваме и зекат даваме.“ Но Аллах ја одредил за оваа заедница, па рекол: