Neman gafara da rahama

Tafsirin Shaikh Abdurrahman as-Sa'di

Bayan Banī Isrā’īl sun tuba suka koma ga shiriya, Mūsā ya zaɓi maza saba’in daga cikin mafifitansu, domin su ba da uzuri a madadin mutanensu a gaban Ubangijinsu. Allah Ya yi musu alƙawarin wani lokaci da za su halarta. Da suka isa wurin, sai suka ce: “Ya Mūsā, ka nuna mana Allah a fili!” Da haka suka yi ganganci mai girma ga Allah, suka kuma yi rashin ladabi gare Shi.

Sai girgizar ƙasa ta kama su, suka suma suka mutu. Mūsā, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya ci gaba da roƙon Allah cikin tawali’u da ƙasƙantar da kai, yana cewa: “Ya Ubangijina, da Ka so, da Ka halaka su tun kafin su zo, kuma su kasance a cikin halin da za su ba da uzuri domin mutanensu. Shin za Ka halaka mu saboda abin da wawaye daga cikinmu suka aikata?” Ma’ana: waɗanda hankulansu suka yi rauni, ra’ayoyinsu kuma suka zama na wauta.

Ya roƙi Allah da tawali’u, ya kuma ba da uzuri cewa waɗanda suka yi ganganci ga Allah ba su da cikakken hankali da zai hana su faɗar abin da suka faɗa da aikata abin da suka aikata. Haka kuma, jarrabawa ce ta same su wadda mutum kan ruɗu da ita, ya kuma ji tsoron rasa addininsa. Saboda haka ya ce: “Ba ita ba ce face jarrabawarka; Kana ɓatar da wanda Kake so da ita, kuma Kana shiryar da wanda Kake so. Kai ne Majiɓincinmu, saboda haka Ka yi mana gafara, Ka yi mana rahama, Kai ne mafi alherin masu gafara.”

Ma’ana: Kai ne Mafi alherin masu gafartawa, Mafi cancantar yin rahama, kuma Mafi karamci wajen bayarwa da kyautatawa. Kamar dai Annabi Mūsā, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya ce: “Ya Ubangijina, abin da muke nufi da farko shi ne mu lizimci biyayyarka da yin imani da Kai. Wanda hankalinsa da shiryuwarsa suke tare da shi, kuma ya dage a kan shiriya da Ka ba shi, zai ci gaba da zama a kan hanya madaidaiciya. Amma wanda hankalinsa ya raunana, ra’ayinsa ya zama na wauta, jarrabawa kuma ta karkatar da shi, shi ne ya aikata abin da ya aikata saboda waɗannan dalilai biyu.

Duk da haka, Kai ne Mafi jin ƙan masu jin ƙai, Mafi alherin masu gafara; saboda haka Ka yi mana gafara, Ka yi mana rahama.” Allah Ya amsa roƙonsa, Ya raya su bayan mutuwarsu, kuma Ya gafarta musu zunubansu.

A ƙarshen addu’arsa, Mūsā ya ce: “Ka rubuta mana alheri a cikin wannan duniya”—kamar ilimi mai amfani, arziki mai yalwa da aiki na ƙwarai—“da kuma a Lahira,” wato ladan da Allah Ya tanadar wa bayinsa na ƙwarai. “Lalle ne, mun tuba zuwa gare Ka,” wato mun dawo gare Ka, muna furta gazawarmu, muna mai komawa gare Ka a dukkan al’amuranmu. Allah Maɗaukaki Ya ce: “AzabaTa, Ina sãmu da ita wanda Nake so,” daga cikin waɗanda suka zama marasa sa’a kuma suka bijiro wa abubuwan da ke jawo azaba. “Kuma rahamaTa ta yalwaci kowane abu,” daga halittun sammai da ƙasa, na ƙwarai da fajirai, muminai da kafirai.

Babu wata halitta face rahamar Allah ta isa gare ta, falalarsa da kyautatawarsa kuma suka lullube ta. Amma rahama ta musamman da ke jawo farin cikin duniya da Lahira ba ta shafar kowa da kowa. Saboda haka Allah Ya ce game da ita: “Saboda haka zan rubuta ta ga waɗanda suke yin taƙawa,” suna guje wa ƙanana da manyan zunubai; “kuma suna bayar da zakka” ta wajibi ga waɗanda suka cancance ta; “da waɗanda suke yin imani da ayoyinMu.” Cikakken imani da ayoyin Allah ya ƙunshi sanin ma’anarsu da aiki da abin da suke ƙunsa.

Daga cikin haka akwai bin Annabi, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, a zahiri da ɓoye, a tushen addini da rassansa.

Tafsirin Imām Ibn Kathir

‘Alī bn Abī Ṭalḥah ya ruwaito daga Ibn ‘Abbās game da tafsirin wannan aya cewa: Allah Ya umurci Mūsā ya zaɓi maza saba’in daga cikin mutanensa. Sai ya zaɓi maza saba’in ya fita tare da su domin su roƙi Ubangijinsu. Daga cikin abin da suka roƙa, suka ce: “Ya Allah, Ka ba mu abin da ba Ka ba wa kowa kafinmu ba, kuma kada Ka ba wa kowa bayammu.” Allah Ya ƙyamaci irin wannan roƙonsu.

(Ya ce:) “Ya Ubangijina, da Ka so, da Ka halaka su tun da farko, ni ma…” har zuwa ƙarshen ayar.

As-Suddī ya ce: Allah Ya umurci Mūsā ya zo wurinsa tare da wasu mutane daga Banī Isrā’īl, domin su ba da uzuri gare Shi kan bautar ɗan maraƙi. Allah Ya yi musu alƙawarin lokaci, sai Mūsā ya zaɓi maza saba’in daga cikin mutanensa da kansa, sannan ya tafi da su domin su ba da uzuri. Da suka zo wannan wuri, suka ce: “Ba za mu yi maka imani ba, ya Mūsā, har sai mun ga Allah a fili; domin kai Ka yi magana da Shi, saboda haka Ka nuna mana Shi.” Sai tsawar azaba ta kama su suka mutu.

Mūsā ya tsaya yana kuka, yana roƙon Allah, yana cewa: “Ya Ubangijina, me zan gaya wa Banī Isrā’īl idan na haɗu da su bayan Ka halaka mafifitansu?” (Ya ce:) “Ya Ubangijina, da Ka so, da Ka halaka su tun da farko, ni ma…”

Muḥammad bn Isḥāq ya ce: Mūsā ya zaɓi maza saba’in mafiya nagarta daga cikin Banī Isrā’īl, sannan ya ce musu: “Ku tafi wurin Allah, ku tuba gare Shi saboda abin da kuka aikata, kuma ku roƙe Shi ya karɓi tubar mutanenku da kuka bari a bayanku. Ku yi azumi, ku tsarkaka, ku kuma tsarkake tufafinku.” Sai ya fita da su zuwa Dutsen Sīnā’, zuwa lokacin da Ubangijinsa Ya sanya masa; ba ya zuwa wurin sai da izininSa da saninSa.

Kamar yadda aka ba ni labari, lokacin da saba’in ɗin suka aikata abin da aka umarce su kuma suka fita tare da shi domin su haɗu da Ubangijinsa, suka ce wa Mūsā: “Ka roƙa mana mu ji maganar Ubangijinmu.” Ya ce: “Zan yi.” Da Mūsā ya kusanci dutsen, ginshiƙin girgije ya sauka a kansa har ya lulluɓe dutsen gaba ɗaya. Mūsā ya kusanto ya shiga cikinsa, sannan ya ce wa mutanen: “Ku kusanto.”

Idan Allah Ya yi magana da Mūsā, wani haske mai tsananin haske kan bayyana a goshinsa, wanda babu ɗan Adam da zai iya kallonsa; saboda haka aka sanya shamaki a gabansa. Mutanen suka kusanto, har suka shiga, sai suka faɗi sujada. Suka ji Allah Yana magana da Mūsā, Yana umartarsa da hane shi: “Ka aikata,” da “Kada ka aikata.” Da Allah Ya gama masa umarninsa, girgijen ya kau daga Mūsā, sai ya juyo ya nufi mutanen.

Suka ce masa: “Ba za mu yi maka imani ba har sai mun ga Allah a fili.” Sai girgizar ƙasa ta kama su—wato tsawar azaba—ta fizge rayukansu, suka mutu baki ɗaya. Mūsā ya tsaya yana roƙon Ubangijinsa da ƙwazo, yana kiranSa yana mai fatan alheri daga gare Shi, yana cewa: “Ya Ubangijina, da Ka so, da Ka halaka su tun da farko, ni ma…” Sun yi wauta. Shin za Mu halaka waɗanda suka rage a bayana daga Banī Isrā’īl?

(Ya ce:) “Ya Ubangijina, da Ka so, da Ka halaka su tun da farko, ni ma. Shin za Ka halaka mu saboda abin da wawaye daga cikinmu suka aikata? Ba ita ba ce face jarrabawarka; Kana ɓatar da wanda Kake so da ita, kuma Kana shiryar da wanda Kake so.” Allah Ya raya su, Ya kuma sanya su duka annabawa.

Wannan ruwaya ce mai ban mamaki ƙwarai, kuma ban san ‘Umārah bn ‘Abd ba. Shu‘bah ma ya ruwaito ta daga Abū Isḥāq, daga wani mutum daga Banū Salūl, daga ‘Alī, sannan ya ambace ta.

Ibn ‘Abbās, Mujāhid, Qatādah da Ibn Jurayj sun ce: Girgizar ƙasa ta kama su ne domin ba su rabu da mutanensu ba lokacin da suka bauta wa ɗan maraƙi, kuma ba su hana su aikata hakan ba. Wannan fassara tana dacewa da maganar Mūsā: “Shin za Ka halaka mu saboda abin da wawaye daga cikinmu suka aikata?” Da kuma maganarsa: “Ba ita ba ce face jarrabawarka,” wato jarrabawarka da gwajinka. Ibn ‘Abbās, Sa‘īd bn Jubayr, Abū al-‘Āliyah, Rabī‘ bn Anas da wasu da dama daga malaman magabata da na baya sun faɗi haka.

Babu wata ma’ana dabam face wannan. Ma’anarsa ita ce: Al’amari naka ne kaɗai, hukunci kuma naka ne kaɗai; abin da Ka so yana faruwa. Kana ɓatar da wanda Kake so, kana shiryar da wanda Kake so. Babu mai shiryar da wanda Ka ɓatar, babu mai ɓatar da wanda Ka shiryar; babu mai bayar da abin da Ka hana, babu mai hana abin da Ka bayar.

Mulki duka naka ne, hukunci duka naka ne; halitta da umarni naka ne.

MaganarSa: “Kai ne Majiɓincinmu, saboda haka Ka yi mana gafara, Ka yi mana rahama, Kai ne Mafi alherin masu gafara.” Gafara tana nufin rufewa da barin ɗaukar mutum a kan zunubinsa. Idan aka ambaci rahama tare da gafara, ana nufin kada Allah Ya sa mutum ya sake faɗawa cikin irin wannan zunubin nan gaba. “Kai ne Mafi alherin masu gafara” yana nufin: Babu mai gafarta zunubai sai Kai.

“Ka rubuta mana alheri a cikin wannan duniya da kuma a Lahira.” Sashe na farko na addu’ar neman kawar da abin da ake tsoro ne; wannan kuma neman samun abin da ake so ne. “Ka rubuta mana alheri a cikin wannan duniya da kuma a Lahira” yana nufin: Ka wajabta mana, Ka tabbatar mana da alheri a cikinsu biyun. An riga an yi bayanin ma’anarsa a cikin Sūrat al-Baqarah.

“Lalle ne, mun tuba zuwa gare Ka,” wato mun tuba, mun dawo, kuma mun koma gare Ka. Ibn ‘Abbās, Sa‘īd bn Jubayr, Mujāhid, Abū al-‘Āliyah, aḍ-Ḍaḥḥāk, Ibrāhīm at-Taymī, as-Suddī, Qatādah da wasu da dama sun faɗi haka. Wannan ita ce ma’anarta a harshen Larabci. Ibn Jarīr ya ce: Ibn Wakī‘ ya ba mu labari, mahaifinsa ya ba mu labari, daga Sharīk, daga Jābir, daga ‘Abdullāh bn Najī, daga ‘Alī—Allah Ya yarda da shi—ya ce: “An kira Yahudawa Yahudawa ne saboda sun ce: ‘Lalle ne, mun tuba zuwa gare Ka.’” Jābir ɗin nan shi ne Ibn Yazīd al-Ju‘fī, kuma raunane ne.

Allah Maɗaukaki Ya amsa wa Mūsā game da maganarsa: “Ba ita ba ce face jarrabawarka…” da cewa: “AzabaTa, Ina sãmu da ita wanda Nake so, kuma rahamaTa ta yalwaci kowane abu. Saboda haka zan rubuta ta ga waɗanda suke yin taƙawa.” Ma’anarsa: Ina aikata abin da Nake so, Ina hukunci bisa abin da Nake nufi; hikima da adalci suna cikin dukkan haka. Tsarki ya tabbata gare Shi, babu abin bautawa da gaskiya sai Shi.

MaganarSa: “Kuma rahamaTa ta yalwaci kowane abu,” aya ce mai girman faɗin ma’ana da yalwa, kamar yadda Allah Ya ba da labarin cewa masu ɗaukar Al’arshi da waɗanda suke kewaye da shi suna cewa: “Ya Ubangijinmu, Ka yalwaci kowane abu da rahama da ilimi.”

Imām Aḥmad ya ce: ‘Abd aṣ-Ṣamad ya ba mu labari, mahaifinsa ya ba mu labari, al-Jurayrī ya ba mu labari, daga Abū ‘Abdullāh al-Jushamī, ya ce: Jundub—wato Ibn ‘Abdullāh al-Bajalī, Allah Ya yarda da shi—ya ba mu labari cewa wani Balarabe daga ƙauye ya zo, ya durƙusar da taguwarsa, ya ɗaure ta, sannan ya yi salla a bayan Manzon Allah, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi. Da Manzon Allah ya gama sallarsa, mutumin ya je ga taguwarsa, ya kwance igiyarta, ya hau ta, sannan ya kira da cewa: “Ya Allah, Ka yi mini rahama, Ka yi wa Muḥammad rahama, kuma kada Ka haɗa kowa da mu cikin rahamarmu.”

Sai Manzon Allah, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya ce: “Shin kuna ganin wanene ya fi ɓacewa, wannan ko taguwarsa? Ba ku ji abin da ya faɗa ba?” Suka ce: “Eh.” Ya ce: “Lalle ne ka ƙuntata rahama mai yalwa.

Allah, Mai girma da ɗaukaka, Ya halicci rahama ɗari; Ya saukar da guda ɗaya, halittu kuma suna jin tausayin juna da ita—aljannu, mutane da dabbobi. Ya ajiye rahama tasa’in da tara a wurinSa. Shin kuna ganin wanene ya fi ɓacewa, wannan ko taguwarsa?” Abū Dāwūd ya ruwaito shi daga ‘Alī bn Naṣr, daga ‘Abd aṣ-Ṣamad, da wannan isnādi.

Imām Aḥmad ya kuma ce: Yaḥyā bn Sa‘īd ya ba mu labari daga Sulaymān, daga Abū ‘Uthmān, daga Annabi, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya ce: “Lalle Allah, Mai girma da ɗaukaka, Yana da rahama ɗari; daga cikinsu akwai rahama guda ɗaya da halittu suke jin ƙan juna da ita, kuma namun daji suke tausaya wa ‘ya’yansu saboda ita. Ya kuma ajiye tasa’in da tara har zuwa Ranar Alƙiyama.”

Muslim ne kaɗai ya ruwaito wannan; ya ruwaito shi daga ruwayar Sulaymān—wato Ibn Ṭarkhān—da Dāwūd bn Abī Hind, dukansu daga Abū ‘Uthmān—sunansa ‘Abd ar-Raḥmān bn Mall—daga Salmān al-Fārisī, daga Annabi, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, da irin wannan lafazi.

Imām Aḥmad ya ce: ‘Affān ya ba mu labari, Ḥammād ya ba mu labari, daga ‘Āṣim bn Bahdalah, daga Abū Ṣāliḥ, daga Abū Hurayrah cewa Annabi, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya ce: “Allah Yana da rahama ɗari; tasa’in da tara suna wurinSa, Ya kuma sanya guda ɗaya a cikinku, wadda kuke jin ƙan juna da ita tsakanin aljannu da mutane da sauran halittu. Idan Ranar Alƙiyama ta zo, Zai haɗa wannan guda da sauran.” Aḥmad ne kaɗai ya ruwaito shi ta wannan isnādi.

Aḥmad ya ce: ‘Affān ya ba mu labari, ‘Abd al-Wāḥid ya ba mu labari, al-A‘mash ya ba mu labari, daga Abū Ṣāliḥ, daga Abū Sa‘īd cewa Manzon Allah, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya ce: “Allah Yana da rahama ɗari; Ya raba guda ɗaya daga cikinsu tsakanin halittu, da ita ne mutane, namun daji da tsuntsaye suke jin ƙan juna.” Ibn Mājah ma ya ruwaito shi daga Abū Mu‘āwiyah, daga al-A‘mash, da irin wannan isnādi.

Al-Ḥāfiẓ Abū al-Qāsim aṭ-Ṭabarānī ya ce: Muḥammad bn ‘Uthmān bn Abī Shaybah ya ba mu labari, Aḥmad bn Yūnus ya ba mu labari, Sa‘d Abū Ghaylān ash-Shaybānī ya ba mu labari, daga Ḥammād bn Abī Sulaymān, daga Ibrāhīm, daga Ṣilah bn Zufar, daga Ḥudhayfah bn al-Yamān—Allah Ya yarda da shi—ya ce: Manzon Allah, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya ce: “Na rantse da Wanda raina yake a hannunSa, lalle fasiƙi a addininsa, wawa a rayuwarsa, zai shiga Aljanna. Na rantse da Wanda raina yake a hannunSa, lalle wanda Wuta ta ƙonawa saboda zunubinsa zai shiga Aljanna.

Na rantse da Wanda raina yake a hannunSa, lalle Allah zai yi gafara a Ranar Alƙiyama wadda Iblis zai yi fatan ya samu wani kaso daga gare ta.” Wannan hadisi ne mai ban mamaki ƙwarai, kuma ban san wannan Sa‘d ba.

MaganarSa: “Saboda haka zan rubuta ta ga waɗanda suke yin taƙawa,” tana nufin: Zan wajabta musu samun rahamaTa a matsayin falala da kyautatawa daga gare Ni, kamar yadda Ya ce: “Ubangijinku Ya wajabta wa kansa rahama.” “Ga waɗanda suke yin taƙawa” yana nufin: Zan sanya ta ga waɗanda suke da waɗannan siffofi. Su ne al’ummar Muḥammad, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, waɗanda suke jin tsoron shirka da manyan zunubai. “Kuma suna bayar da zakka”: an ce zakka ta rayuka ne, an kuma ce zakka ta dukiya ce.

Mai yiwuwa kuma ayar ta ƙunshi duka biyun, domin ayar ta sauka ne a Makka. “Da waɗanda suke yin imani da ayoyinMu” yana nufin: suna gaskatawa da su.

Tafsirin al-Baghawi

Maganar Allah: “Mūsā ya zaɓi mutanensa,” wato ya zaɓi wasu daga cikin mutanensa. An yi amfani da kalmar a matsayin nasbi bayan cire harafin dangantaka. “Maza saba’in domin lokacinMu.” Wannan yana nuna cewa ba dukkansu ne suka bauta wa ɗan maraƙi ba.

As-Suddī ya ce: Allah Maɗaukaki Ya umurci Mūsā ya zo wurinsa tare da wasu mutane daga Banī Isrā’īl, domin su ba da uzuri gare Shi kan bautar ɗan maraƙi. Sai Mūsā ya zaɓi maza saba’in daga cikin mutanensa. Da suka zo wannan wuri, suka ce: “Ba za mu yi maka imani ba har sai mun ga Allah a fili.” Sai tsawar azaba ta kama su, suka mutu.

Ibn Isḥāq ya ce: Ya zaɓe su domin su tuba gare Shi saboda abin da suka aikata, kuma su roƙe Shi Ya karɓi tubar mutanen da suka bari a bayansu. Wannan yana nuna cewa dukkan mutanen sun bauta wa ɗan maraƙi.

Qatādah, Ibn Jurayj da Muḥammad bn Ka‘b sun ce: “Girgizar ƙasa ta kama su” domin ba su rabu da mutanensu ba a lokacin da suka bauta wa ɗan maraƙi; ba su kuma umurce su da kyakkyawa ba, ko hana su mummuna ba. Ibn ‘Abbās ya ce: Saba’in ɗin da suka ce: “Ba za mu yi maka imani ba har sai mun ga Allah a fili,” sai tsawar azaba ta kama ku—[al-Baqarah, 2:55]—su ne waɗanda suka kasance kafin saba’in ɗin da girgizar ƙasa ta kama. Allah Maɗaukaki Ya umurci Mūsā, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya zaɓi maza saba’in daga cikin mutanensa. Sai ya zaɓe su, ya fita tare da su domin su roƙi Ubangijinsu.

Daga cikin abin da suka roƙa suka ce: “Ya Allah, Ka ba mu abin da ba Ka ba wa kowa kafinmu ba, kuma kada Ka ba wa kowa bayammu.” Allah Ya ƙyamaci wannan roƙonsu, sai girgizar ƙasa ta kama su.

Wahb ya ce: Girgizar ba amo ba ce; amma lokacin da mutanen suka ga wannan tsananin girma, rawar jiki ta kama su, suka firgita suka girgiza, har gaɓoɓinsu suka kusa rabuwa. Da Mūsā ya ga haka, sai ya tausaya musu, ya ji tsoron mutuwa ta same su. Ya tsananta masa rashin su, domin sun kasance mataimakansa a alheri, masu sauraro kuma masu biyayya. A wannan lokaci ne ya roƙi Allah, ya yi kuka, ya nemi taimakon Ubangijinsa, sai Allah Ya kawar musu da wannan rawar jiki.

Suka natsu, suka kuma ji maganar Ubangijinsu. Wannan shi ne ma’anar maganar Allah Maɗaukaki: “Ya ce”—wato Mūsā: “Ya Ubangijina, da Ka so, da Ka halaka su tun da farko,” wato saboda bautar ɗan maraƙi, “ni ma,” wato saboda kashe Bamasare. “Shin za Ka halaka mu saboda abin da wawaye daga cikinmu suka aikata?” Wato masu bautar ɗan maraƙi.

Mūsā ya yi wannan magana ne ta hanyar tambaya; yana roƙo: “Shin za Ka halaka mu saboda abin da wawaye suka aikata?” Al-Mubarrad ya ce: Maganar “Shin za Ka halaka mu saboda abin da wawaye daga cikinmu suka aikata?” tambaya ce ta neman tausayi, ma’anarta: “Kada Ka halaka mu.” Annabi Mūsā, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya san cewa Allah Maɗaukaki Ya fi adalci da Ya kama wani saboda laifin wani.

Maganar Allah: “Ba ita ba ce face jarrabawarka,” wato abin da wawaye suka faɗa ya kasance jarrabawarka da gwajinka. Ka ɓatar da wasu mutane da ita, sai suka faɗa cikin fitina; Ka kuma shiryar da wasu, Ka kiyaye su har suka tabbata a kan addininka. Wannan ce ma’anar: “Kana ɓatar da wanda Kake so, kuma Kana shiryar da wanda Kake so. Kai ne Majiɓincinmu,” wato Mai taimakonmu kuma Mai kiyaye mu.

“Saboda haka Ka yi mana gafara, Ka yi mana rahama, Kai ne Mafi alherin masu gafara.”

“Ka rubuta mana,” wato Ka wajabta mana, “alheri a cikin wannan duniya,” wato ni’ima da lafiya, “da kuma a Lahira,” wato a Lahira ma, “alheri,” wato gafara da Aljanna. “Lalle ne, mun tuba zuwa gare Ka,” wato mun tuba gare Ka. Allah Maɗaukaki Ya ce: “AzabaTa, Ina sãmu da ita wanda Nake so” daga cikin halittuna, “kuma rahamaTa ta yalwaci kowane abu,” ta game kowane abu. Al-Ḥasan da Qatādah sun ce: Rahamar Allah ta yalwaci nagari da fajiri a duniya; amma a Ranar Alƙiyama ta keɓanta ga masu taƙawa.

‘Aṭiyyah al-‘Awfī ya ce: Ta yalwaci kowane abu, amma ba ta zama wajibi ga kowa sai waɗanda suke yin taƙawa. Domin ana azurta kafiri, kuma ana kare shi daga wasu masifu saboda muminai, saboda yalwar rahamar Allah ga muminai, sai ya rayu a cikin rahamar. Amma idan ya isa Lahira, rahamar ta wajaba ga muminai kaɗai. Kamar wanda yake samun haske daga wutar wani, idan mai fitilar ya tafi da fitilarsa, sai ya rasa hasken.

Ibn ‘Abbās—Allah Ya yarda da shi—Qatādah da Ibn Jurayj sun ce: Lokacin da aka saukar da ayar “kuma rahamaTa ta yalwaci kowane abu,” Iblis ya ce: “Ni ma ina cikin wannan abu.” Sai Allah Maɗaukaki Ya ce: “Saboda haka zan rubuta ta ga waɗanda suke yin taƙawa, suke bayar da zakka, kuma suke yin imani da ayoyinMu.” Sai Yahudawa da Nasara suka yi marmarinta, suka ce: “Muna jin tsoron Allah, muna yin imani, kuma muna bayar da zakka.” Sai Allah Ya keɓance ta ga wannan al’umma, Ya ce: …