සමාව, කරුණාව සහ යහපත
أَنْتَ وَلِيُّنَا، فَاغْفِرْ لَنَا، وَارْحَمْنَا، وَأَنْتَ خَيْرُ الْغَافِرِينَ، وَاكْتُبْ لَنَا فِي هَٰذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً، وَفِي الْآخِرَةِ، إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ.
أَنْتَ وَلِيُّنَا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الْغَافِرِينَ وَاكْتُبْ لَنَا فِي هَٰذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ
ශ්රව්යය පූරණය කළ නොහැකි විය. පසුව උත්සාහ කරන්න.
නියම කරන ලද අපගේ ස්ථානය සඳහා මිනිසුන් හැත්තෑවක් දෙනා මූසා තෝරා ගත්තේය. භූ කම්පනය ඔවුන් ග්‍රහණය කළ කල්හි ‘මාගේ පරමාධිපතියාණනි ! ඔබ අභිමත කළේ නම් මීට පෙරම ඔබ ඔවුන් හා මා විනාශ කරන්නට තිබුණි. අප අතුරින් අධමයින් කළ දෑ හේතුවෙන් ඔබ අප විනාශ කරන්නෙහි ද? මෙය ඔබේ පරීක්ෂණයක් මිස නැත. එමගින් ඔබ අභිමත කරන අය මුළා කරන්නෙහිය. ඔබ අභිමත කරන අයට මඟ පෙන්වන්නෙහිය. ඔබ අපගේ භාරකරුය. එබැවින් අපට සමාව දෙනු මැනව ! තවද අපට කරුණා කරනු මැනව ! තවද ඔබ සමාව දෙන්නන්ගෙන් ශ්‍රේෂ්ඨතමයාය’ යැයි ඔහු(මූසා) පැවසුවේය. තවද මෙලොවෙහි හා මතු ලොවෙහි අපහට යහපත නියම කරනු මැනව ! නියත වශයෙන්ම අපි ඔබ වෙත හැරුණෙමු. ‘මාගේ දඬුවම, මා අභිමත කරන අය එමගින් මම හසු කරමි. තවද මාගේ දයාව සියලු දෑහි ව්‍යාප්ත ව ඇත. එබැවින් දේව බිය හැඟීමෙන් යුතු ව කටයුතු කරන zසකාත් පිරිනමන අය හා අපගේ වදන් විශ්වාස කරන අයට එය මම මතු සටහන් කරමි යැයි ඔහු(අල්ලාහ්) පැවසුවේය.
මෙහි අල්ලාහ්ගේ භාරකාරත්වය පිළිගනිමින්, “ඉග්ෆිර්” (اغْفِرْ), “ඉර්හම්නා” (ارْحَمْنَا) සහ “උක්තුබ්” (اكْتُبْ) යන ක්‍රියාපද යොදා ඇත. රන් වසුපැටියා පිළිබඳ පරීක්ෂණයෙන් පසු මූසා (අලයිහිස් සලාම්) තම ජනතාව වෙනුවෙන් කළ ප්‍රාර්ථනාවකි.
ෂේක් අබ්දුර්රහ්මාන් අස්-සාඉදීගේ තෆ්සීර්
ඉස්රායීල්ගේ දරුවන් පසුතැවිලි වී නිවැරදි මඟට හැරුණු පසු, ඔවුන් වෙනුවෙන් තමන්ගේ පරමාධිපතියාණන් ඉදිරියේ සමාව අයැදීමට, ඔවුන් අතර සිටි ශ්‍රේෂ්ඨතම පිරිමින්ගෙන් හැත්තෑ දෙනෙකු මූසා තෝරා ගත්තේය. ඔවුන් සහභාගී විය යුතු වේලාවක් අල්ලාහ් ඔවුන්ට නියම කළේය. ඔවුන් එහි පැමිණි විට, “මූසා, අපට අල්ලාහ්ව ප්‍රසිද්ධියේ පෙන්වන්න” යැයි කීහ. එමගින් ඔවුහු අල්ලාහ්ට එරෙහිව ඉතා නිර්භීත වූ අතර, ඔහු සමඟ හැසිරිය යුතු ආචාරශීලීත්වයට පටහැනිව කටයුතු කළහ.
එබැවින් භූකම්පනය ඔවුන් ග්‍රහණය කරගත් අතර, ඔවුහු සිහිසුන් වී මිය ගියහ.
මූසා (අලයිහිස් සලාම්) අල්ලාහ් ඉදිරියේ බැගෑපත්ව, ඔහු වෙතම හදවත යොමු කරමින් මෙසේ කියමින් සිටියේය: “මාගේ පරමාධිපතියාණනි! ඔවුන් මා සමඟ පැමිණ, තම ජනතාව වෙනුවෙන් සමාව අයැදීමට හැකි තත්ත්වයට පත්වීමට පෙරම, ඔබ අභිමත කළේ නම් ඔවුන් හා මා විනාශ කර දමන්නට තිබුණි. අප අතර සිටින අනුවණයන් කළ දේ හේතුවෙන් ඔබ අප විනාශ කරන්නෙහි ද?” එනම්, දුර්වල බුද්ධියක් හා නොමේරූ සිතුවිලි ඇති අය නිසාද?
එසේ පැවසීමෙන් ඔහු අල්ලාහ් ඉදිරියේ බැගෑපත් වූ අතර, අල්ලාහ්ට එරෙහිව එඩිතර වූ අයට ඔවුන් කී හා කළ දේවලින් වළක්වන පරිපූර්ණ බුද්ධියක් නොතිබූ බව පවසා සමාව අයැද සිටියේය. තවද, මිනිසෙකු පරීක්ෂාවට ලක් කර, තම ආගම අහිමි වේදැයි බිය වීමට හේතු වන පරීක්ෂණයක් ඔවුන්ට සිදුවූ බවද ඔහු සඳහන් කළේය. එබැවින් ඔහු මෙසේ කීවේය: “එය ඔබගේ පරීක්ෂණය මිස අන් කිසිවක් නොවේ. එමගින් ඔබ අභිමත කරන අය මුළා කරන්නෙහිය; අභිමත කරන අයට මඟ පෙන්වන්නෙහිය.
ඔබ අපගේ භාරකරුය. එබැවින් අපට සමාව දෙනු මැනව; අපට කරුණා කරනු මැනව. සමාව දෙන්නන් අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨතමයා ඔබය.” එනම්, සමාව දෙන්නන් අතරින් වඩාත්ම ශ්‍රේෂ්ඨයාත්, කරුණාව පෙන්වීමට වඩාත් සුදුසුයාත්, දානය කර අනුග්‍රහය දක්වන අය අතරින් වඩාත්ම උදාරයාත් ඔබය.
මූසා (අලයිහිස් සලාම්) පැවසුවේ මෙහි මූලික අරමුණ අප සියලු දෙනාම ඔබට කීකරු වීමත්, ඔබ විශ්වාස කිරීමත් බවය. ඔබ දුන් මඟපෙන්වීමෙන් බුද්ධිය හා නිවැරදි අවබෝධය ලැබූ අය නොකඩවා සෘජුව සිටියහ. එහෙත් බුද්ධිය දුර්වල වී, මතය අනුවණ වූ, පරීක්ෂණයෙන් මඟ හැරුණු අය, ඒ හේතු දෙක නිසාම ඔවුන් කළ දේ කළහ. එසේ වුවත්, ඔබ කරුණාවන්තයන් අතරින් වඩාත්ම කරුණාවන්තයාත්, සමාව දෙන්නන් අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨතමයාත්ය.
එබැවින් අපට සමාව දී අපට කරුණා කරනු මැනව. අල්ලාහ් ඔහුගේ ඉල්ලීමට පිළිතුරු දී, ඔවුන් මරණයෙන් පසු නැවත ජීවමාන කළ අතර, ඔවුන්ගේ පව්වලට සමාව දුන්නේය.
මූසා තම ප්‍රාර්ථනාව අවසන් කරමින් මෙසේ කීවේය: “මෙලොවෙහි අපට යහපතක් නියම කරනු මැනව” — එනම්, ප්‍රයෝජනවත් දැනුම, විපුල වූ පෝෂණය සහ යහපත් ක්‍රියා. “මතුලොවෙහිද යහපතක්” — එනම්, අල්ලාහ් තම ධර්මිෂ්ඨ මිත්‍රයන් වෙනුවෙන් සූදානම් කළ ප්‍රතිඵලය. “නියත වශයෙන්ම අපි ඔබ වෙත හැරුණෙමු” යනු, අපගේ අඩුපාඩු පිළිගෙන, අපගේ සියලු කටයුතුවලදී ඔබ වෙත පසුතැවිලි වී හැරී ආවෙමු යන්නයි.
අල්ලාහ් මෙසේ පැවසුවේය: “මාගේ දඬුවම, අභාග්‍යවන්තව සිටිමින් එයට හේතු වන දේවලට මුහුණ දෙන අය අතරින් මා අභිමත කරන අයට මම පමුණුවමි. මාගේ කරුණාව ඉහළ ලෝකයෙහිද පහළ ලෝකයෙහිද ඇති සියල්ල, යහපත් හා දුෂ්ට, විශ්වාසවන්ත හා ප්‍රතික්ෂේප කරන සියල්ල වටා පැතිරී ඇත. එබැවින් කිසිදු මැවීමක් අල්ලාහ්ගේ කරුණාවෙන් නොලැබී නොසිටියි; ඔහුගේ අනුග්‍රහය හා දයාව සියල්ලන් වෙත ළඟා වී ඇත. නමුත් මෙලොව හා මතුලොව සෞභාග්‍යය ගෙන දෙන විශේෂ කරුණාව සියල්ලන්ටම හිමි නොවේ.”
ඒ නිසා ඔහු ඒ ගැන මෙසේ පැවසුවේය: “පාපවලින් — සුළු හා මහත් පාපවලින් — වැළකී සිටින, නියමිත සකාතය එයට හිමිකම් ඇති අයට ගෙවන, අපගේ වදන් විශ්වාස කරන අයට එය මම මතු ලියා නියම කරමි.” අල්ලාහ්ගේ වදන් කෙරෙහි විශ්වාසයේ පූර්ණත්වයට ඒවායේ අර්ථය දැනගැනීමත්, ඒවා ඉල්ලා සිටින දේ අනුව ක්‍රියා කිරීමත් අයත් වේ. එයට ආගමික මූලධර්මවලදීත් ශාඛාමය කරුණුවලදීත් නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගේ බාහිර හා අභ්‍යන්තර මඟ අනුගමනය කිරීමද ඇතුළත් වේ.
ඉමාම් ඉබ්න් කසීර්ගේ තෆ්සීර්
අලි ඉබ්නු අබී තල්හා, මෙම ආයතය පිළිබඳ ඉබ්නු අබ්බාස්ගෙන් මෙසේ වාර්තා කරයි: “අල්ලාහ් මූසාට තම ජනතාව අතරින් පිරිමින් හැත්තෑ දෙනෙකු තෝරාගන්නා ලෙස නියම කළේය. ඔහු පිරිමින් හැත්තෑ දෙනෙකු තෝරාගෙන, තම පරමාධිපතියාණන්ට ප්‍රාර්ථනා කිරීමට ඔවුන් සමඟ පිටත්ව ගියේය. ඔවුන් අල්ලාහ්ගෙන් කළ ප්‍රාර්ථනාව අතර, ‘අල්ලාහ්, අපට පෙර කිසිවෙකුට නොදුන් දේ අපට දෙනු මැනව; අපෙන් පසු කිසිවෙකුටත් එය නොදෙනු මැනව’ යන්නද විය. ඔවුන්ගේ එම ප්‍රාර්ථනාව අල්ලාහ් අනුමත නොකළේය.”
“මාගේ පරමාධිපතියාණනි! ඔබ අභිමත කළේ නම්, ඔවුන් හා මා මීට පෙරම විනාශ කරන්නට තිබුණි” යන ආයතය පිළිබඳව අස්-සුද්දී මෙසේ පැවසීය: “රන් වසුපැටියාට නමස්කාර කිරීම සම්බන්ධයෙන් අල්ලාහ් වෙත සමාව අයැදීමට, ඉස්රායීල්ගේ දරුවන් අතරින් පිරිසක් සමඟ තමන් වෙත පැමිණෙන ලෙස අල්ලාහ් මූසාට නියම කර, ඒ සඳහා වේලාවක් නියම කළේය. මූසා තමන් හොඳින් දැන සිටි ජනතාව අතරින් හැත්තෑ දෙනෙකු තෝරාගෙන, ඔවුන් සමඟ සමාව අයැදීමට ගියේය. ඔවුන් එම ස්ථානයට පැමිණි විට, ‘මූසා, අපි ඔබට කිසිසේත් විශ්වාස නොකරන්නෙමු; අල්ලාහ්ව අපට පැහැදිලිව පෙනෙන තුරු’ යැයි කීහ.
‘ඔබ ඔහු සමඟ කතා කළ බැවින් ඔහුව අපට පෙන්වන්න’ යැයිද කීහ. එවිට අකුණු පහර ඔවුන්ට වැදී ඔවුහු මිය ගියහ. මූසා හඬමින්, අල්ලාහ්ට ප්‍රාර්ථනා කරමින්, ‘මාගේ පරමාධිපතියාණනි! මා ඔබේ හොඳම මිනිසුන් විනාශ කළ පසු, ඉස්රායීල්ගේ දරුවන් හමුවූ විට ඔවුන්ට මා කුමක් කියන්නද?’ යැයි කීවේය.”
“මාගේ පරමාධිපතියාණනි! ඔබ අභිමත කළේ නම් ඔවුන් හා මා මීට පෙරම විනාශ කරන්නට තිබුණි” යන ආයතය පිළිබඳව මුහම්මද් ඉබ්නු ඉස්හාක් මෙසේ පැවසීය: “මූසා ඉස්රායීල්ගේ දරුවන් අතරින් යහපත්ම පිරිමින් හැත්තෑ දෙනෙකු තෝරාගෙන, ‘ඔබ කළ දේ ගැන අල්ලාහ් වෙත ගොස් පසුතැවිලි වන්න. ඔබ පිටුපස දමා ආ ඔබේ ජනතාවටද පසුතැවිල්ල ලබා දෙන ලෙස ඔහුගෙන් ඉල්ලන්න. උපවාස කරන්න, පවිත්‍ර වන්න, ඔබේ ඇඳුම්ද පවිත්‍ර කරගන්න’ යැයි කීවේය.
තම පරමාධිපතියාණන් නියම කළ හමුවීම සඳහා ඔහු ඔවුන් සමඟ සීනායි කන්ද වෙත පිටත්ව ගියේය. අල්ලාහ්ගේ අවසරය හා දැනුම නොමැතිව ඔහු එහි නොගියේය. එහිදී, ඔවුන්ට මූසා සමඟ තම පරමාධිපතියාණන් හමුවීමට යාමට නියම කළ කටයුතු කළ පසු, හැත්තෑ දෙනා ඔහුට, ‘අප වෙනුවෙන් ඔබේ පරමාධිපතියාණන්ගෙන් ඉල්ලන්න; අපට ඔහුගේ කථාව ඇසීමට සලස්වන්න’ යැයි කීහ. ‘මම එසේ කරන්නෙමි’ යැයි ඔහු කීවේය.
මූසා කන්දට ළං වූ විට වලාකුළු කුළුණක් ඔහු මත පැමිණ, මුළු කන්දම වසාගත්තේය. මූසා ළං වී එයට ඇතුළු වූ අතර, ජනතාවට ‘ළං වන්න’ යැයි කීවේය. අල්ලාහ් මූසා සමඟ කතා කළ විට, මූසාගේ නළල මත දීප්තිමත් ආලෝකයක් දිස්වූ අතර, ආදම්ගේ දරුවන් අතරින් කිසිවෙකුට එය බැලිය නොහැකි විය. එබැවින් ඔහු ඒ ආලෝකය ඉදිරියේ තිරයක් යොදාගත්තේය.
ජනතාව ළං වී ඇතුළු වූ විට, ඔවුහු සජදා කළහ. අල්ලාහ් මූසා සමඟ කතා කරමින් ඔහුට අණ හා තහනම් දේ පවසන හඬ ඔවුහු ඇසූහ: ‘මෙය කරන්න; මෙය නොකරන්න.’ ඔහුට නියම කළ කටයුතු අවසන් වූ විට, මූසා වෙතින් වලාකුළු ඉවත් විය. ඔහු ඔවුන් වෙත පැමිණි විට, ඔවුහු, ‘අල්ලාහ්ව පැහැදිලිව දකින තුරු අපි ඔබව විශ්වාස නොකරන්නෙමු’ යැයි කීහ.
එවිට අකුණු පහර — එනම් භූකම්පනය — ඔවුන්ට වැදී, ඔවුන්ගේ ප්‍රාණ අහිමි වී සියලු දෙනා මිය ගියහ. මූසා නැඟිට තම පරමාධිපතියාණන්ගෙන් බැගෑපත්ව ඉල්ලා, ඔහු වෙත ආයාචනා කරමින් මෙසේ කීවේය: ‘මාගේ පරමාධිපතියාණනි! ඔබ අභිමත කළේ නම් ඔවුන් හා මා මීට පෙරම විනාශ කරන්නට තිබුණි. ඔවුහු අනුවණ ලෙස හැසිරුණහ.
මා පිටුපස ඉතිරි වූ ඉස්රායීල්ගේ දරුවන්වත් අප විනාශ කරන්නේද?’”
සෆ්යාන් අස්-සව්රී මෙසේ පැවසීය: “අබූ ඉස්හාක් මට කීවේය: ‘අමාරා ඉබ්නු අබ්දුස්-සලුලී, අලි ඉබ්නු අබී තාලිබ් (අල්ලාහ් ඔහු ගැන සතුටු වේවා) වෙතින් මෙසේ වාර්තා කළේය: මූසා, හාරූන්, ෂබර් සහ ෂුබයිර් පිටත්ව ගොස් කන්දක පාමුලට පැමිණියහ. හාරූන් ඇඳක් මත නිදාගත් අතර, අල්ලාහ් ඔහුගේ ප්‍රාණය ගත්තේය. මූසා ඉස්රායීල්ගේ දරුවන් වෙත ආපසු පැමිණි විට, “හාරූන් කොහිද?” යැයි ඔවුහු විමසූහ.
“අල්ලාහ් ඔහුගේ ප්‍රාණය ගත්තේය” යැයි ඔහු කීවේය. “ඔබ ඔහුව මරා දැමුවෙහිය; ඔහුගේ මෘදු ගතිගුණ හා නිහතමානී බව ගැන අපට ඊර්ෂ්‍යා කළෙහිය” යනුවෙන් හෝ ඒ හා සමාන වචනයක් ඔවුහු කීහ. එවිට මූසා, “ඔබ කැමති කෙනෙකු තෝරාගන්න” යැයි කීවේය. ඔවුහු පිරිමින් හැත්තෑ දෙනෙකු තෝරාගත්හ.
අල්ලාහ් මෙසේ පැවසුවේ එබැවිනි: ‘මූසා තම ජනතාව අතරින් පිරිමින් හැත්තෑ දෙනෙකු තෝරා ගත්තේය.’ ඔවුන් හාරූන් වෙත පැමිණි විට, ‘හාරූන්, ඔබව මැරුවේ කවුද?’ යැයි ඇසූහ. ‘කිසිවෙකු මාව මැරුවේ නැත; අල්ලාහ් මගේ ප්‍රාණය ගත්තේය’ යැයි ඔහු කීවේය.
‘මූසා, අදින් පසු අපි ඔබට අකීකරු නොවන්නෙමු’ යැයි ඔවුහු කීහ. එවිට භූකම්පනය ඔවුන් ග්‍රහණය කළේය. මූසා දකුණටත් වමටත් හැරෙමින්, ‘මාගේ පරමාධිපතියාණනි! ඔබ අභිමත කළේ නම් ඔවුන් හා මා මීට පෙරම විනාශ කරන්නට තිබුණි. අප අතර සිටින අනුවණයන් කළ දේ හේතුවෙන් ඔබ අප විනාශ කරන්නෙහි ද?
එය ඔබගේ පරීක්ෂණය මිස අන් කිසිවක් නොවේ. එමගින් ඔබ අභිමත කරන අය මුළා කර, අභිමත කරන අයට මඟ පෙන්වන්නෙහිය’ යැයි කීවේය. එවිට අල්ලාහ් ඔවුන් නැවත ජීවමාන කර, ඔවුන් සියලු දෙනාම නබිවරුන් බවට පත් කළේය.” මෙය ඉතා දුර්ලභ වාර්තාවකි. අමාරා ඉබ්නු අබ්දු ගැන මම නොදනිමි.
ෂුබාද අබූ ඉස්හාක්ගෙන්, බනූ සලුල් ගෝත්‍රයේ මිනිසෙකු මගින් අලි වෙතින් එය වාර්තා කර ඇත.
ඉබ්නු අබ්බාස්, මුජාහිද්, කතාදා සහ ඉබ්නු ජුරයිජ් පැවසුවේ ඔවුන්ට භූකම්පනය සිදුවූයේ, තම ජනතාව වසුපැටියාට නමස්කාර කරන විට ඔවුන්ගෙන් වෙන් නොවී සිටි නිසාත්, ඔවුන්ට යහපත අණ කර අයහපතින් වළක්වා නොතිබූ නිසාත් බවය. “අප අතර සිටින අනුවණයන් කළ දේ හේතුවෙන් ඔබ අප විනාශ කරන්නෙහි ද?” යන මූසාගේ ප්‍රකාශය මෙම අදහසට ගැළපේ. “එය ඔබගේ පරීක්ෂණය මිස අන් කිසිවක් නොවේ” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ ඔබගේ පරීක්ෂාව, අත්හදා බැලීම හා විභාගයයි.
ඉබ්නු අබ්බාස්, සඊද් ඉබ්නු ජුබයිර්, අබූ අල්-ආලියා, රබීඉ ඉබ්නු අනස් සහ පෙර හා පසු කාලයේ විද්වතුන් කිහිපදෙනෙකු මෙසේ පැවසූහ. එයට වෙනත් අර්ථයක් නැත. එනම්, “සියලු කටයුතු ඔබ සතුය; සියලු තීන්දු ඔබ සතුය. ඔබ අභිමත කරන දේ සිදු වේ. ඔබ අභිමත කරන අය මුළා කර, අභිමත කරන අයට මඟ පෙන්වන්නෙහිය.
ඔබ මුළා කළ අයට මඟ පෙන්වන්නෙකු නැත; ඔබ මඟ පෙන්වූ අය මුළා කරන්නෙකු නැත. ඔබ දුන් දේ වැළැක්වීමට කිසිවෙකුට නොහැක; ඔබ වැළැක්වූ දේ දීමටද කිසිවෙකුට නොහැක. රාජ්‍යය මුළුමනින්ම ඔබ සතුය; විනිශ්චයද මුළුමනින්ම ඔබ සතුය. මැවීමත් ආඥාවත් ඔබ සතුය.”
“ඔබ අපගේ භාරකරුය. එබැවින් අපට සමාව දී අපට කරුණා කරනු මැනව. සමාව දෙන්නන් අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨතමයා ඔබය” යනුවෙන් පැවසේ. “මග්ෆිරා” යනු වසා ආරක්ෂා කිරීමත්, පාපය නිසා දඬුවම් නොකිරීමත්ය. සමාව හා කරුණාව එකට සඳහන් වන විට, කරුණාවෙන් අදහස් වන්නේ ඉදිරියේදී එම පාපයෙහි නැවත වැටීමට ඉඩ නොදීමයි.
“සමාව දෙන්නන් අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨතමයා ඔබය” යනු, පාපවලට සමාව දෙන්නේ ඔබ පමණක් බවයි.
“මෙලොවෙහි අපට යහපතක් ලියා නියම කරනු මැනව; මතුලොවෙහිද” යන්න, ප්‍රාර්ථනාවේ පළමු කොටසින් අනවශ්‍ය විපත ඉවත් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටි අතර, මෙයින් අපේක්ෂිත යහපත ලබාදෙන ලෙස ඉල්ලා සිටින බවයි. “මෙලොවෙහි අපට යහපතක් ලියා නියම කරනු මැනව; මතුලොවෙහිද යහපතක්” යනු, ලෝක දෙකෙහිම අපට යහපතක් අනිවාර්ය කර, ස්ථිර කර දෙනු මැනව යන්නයි. මෙහි අර්ථය සූරා අල්-බකරාහි පෙර සඳහන් කර ඇත.
“නියත වශයෙන්ම අපි ඔබ වෙත හැරුණෙමු” යනු, අපි පසුතැවිලි වී, ඔබ වෙත ආපසු පැමිණ, ඔබ වෙතම හැරුණෙමු යන්නයි. ඉබ්නු අබ්බාස්, සඊද් ඉබ්නු ජුබයිර්, මුජාහිද්, අබූ අල්-ආලියා, අද්-දහ්හාක්, ඉබ්‍රාහීම් අත්-තයිමී, අස්-සුද්දී, කතාදා සහ තවත් බොහෝ අය එසේ පැවසූහ. භාෂාවෙන්ද එය එසේය. ඉබ්නු ජරීර් මෙසේ වාර්තා කරයි: “ඉබ්නු වකීඅ් අපට වාර්තා කළේය; ඔහුගේ පියා, ෂරීක්ගෙන්; ඔහු, ජාබිර්ගෙන්; ඔහු, අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු නජීගෙන්; ඔහු, අලි (අල්ලාහ් ඔහු ගැන සතුටු වේවා) වෙතින් වාර්තා කළේය: යුදෙව්වන්ට එම නාමය ලැබුණේ ඔවුන් ‘නියත වශයෙන්ම අපි ඔබ වෙත හැරුණෙමු’ යැයි කී නිසාය.”
මෙහි ජාබිර් යනු දුර්වල වාර්තාකරුවෙකු වූ ජාබිර් ඉබ්නු යසීද් අල්-ජුඃෆීය.
“එය ඔබගේ පරීක්ෂණය මිස අන් කිසිවක් නොවේ” යන මූසාගේ ප්‍රකාශයට පිළිතුරු දෙමින් අල්ලාහ් මෙසේ පැවසීය: “මාගේ දඬුවම, මා අභිමත කරන අයට මම පමුණුවමි; මාගේ කරුණාව සියල්ල වටා පැතිරී ඇත. එබැවින්, එය බියභක්තියෙන් කටයුතු කරන අයට මම මතු ලියා නියම කරමි.” එනම්, මා අභිමත කරන දේ මම සිදු කරමි; මට අවශ්‍ය දේ තීරණය කරමි. ඒ සියල්ලෙහි ප්‍රඥාවත් යුක්තියත් මට ඇත. ඔහු, අතිපවිත්‍රය; ඔහු හැර වෙනත් දෙවියෙකු නැත.
“මාගේ කරුණාව සියල්ල වටා පැතිරී ඇත” යන්න, අතිමහත් පොදුභාවයක් සහ සියල්ල ඇතුළත් කරන බවක් දක්වන උතුම් ආයතයකි. අල්ලාහ්, අර්ෂය දරන්නන් හා එය වටා සිටින්නන් ගැන මෙසේ දන්වා ඇති ආයතයට එය සමාන වේ: “අපගේ පරමාධිපතියාණනි! ඔබගේ කරුණාවෙන්ද දැනුමෙන්ද සියල්ල වට කර ඇත.”
ඉමාම් අහ්මද් මෙසේ වාර්තා කළේය: “අබ්දුස්-සමද් අපට වාර්තා කළේය; ඔහුගේ පියා අපට වාර්තා කළේය; අල්-ජුරයිරී, අබූ අබ්දුල්ලාහ් අල්-ජුෂමීගෙන්; ඔහු, ජුන්දබ් — එනම් ජුන්දබ් ඉබ්නු අබ්දුල්ලාහ් අල්-බජලී (අල්ලාහ් ඔහු ගැන සතුටු වේවා) — වෙතින් වාර්තා කළේය: ගම්බද අරාබි මිනිසෙක් තම ඔටුවා නවතා, එහි කඹය බැඳ, පසුව අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) පිටුපස සලාතය ඉටු කළේය. නබිතුමාණන් සලාතය අවසන් කළ පසු ඔහු තම ඔටුවා වෙත ගොස්, එහි කඹය ලිහා, ඔටුවා පිට නැඟී, ‘අල්ලාහ්, මටත් මුහම්මද්ටත් කරුණා කරනු මැනව; අපගේ කරුණාවට වෙන කිසිවෙකු හවුල් නොකරනු මැනව’ යැයි හඬ නඟා කීවේය.
එවිට අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ, ‘ඔබ අතරින් වැඩියෙන්ම මඟ වැරදී ඇත්තේ ඔහුද, නැතහොත් ඔහුගේ ඔටුවාද? ඔහු කී දේ ඔබට ඇසුණේ නැද්ද?’ යැයි විමසූහ. ‘එසේය’ යැයි ඔවුහු කීහ. එවිට නබිතුමාණෝ, ‘ඔහු විශාල කරුණාවක් සීමා කර ඇත. සැබැවින්ම අල්ලාහ් කරුණා සියයක් මැවීය.
එයින් එකක් මැවීම් අතරට පහළ කළේය. එමගින් ජින්වරුන්, මිනිසුන් සහ සතුන් එකිනෙකාට කරුණා කරති. කරුණා අනූනවයක් ඔහු ළඟ තබාගෙන ඇත. ඔහුද, නැතහොත් ඔහුගේ ඔටුවාද වැඩියෙන්ම මඟ වැරදී ඇත්තේ?’ යැයි කීහ.” මෙය අබූ දාවූද්, අලි ඉබ්නු නස්ර් වෙතින්, අබ්දුස්-සමද් මාර්ගයෙන් වාර්තා කළේය.
ඉමාම් අහ්මද් තවදුරටත් මෙසේ වාර්තා කළේය: “යහ්යා ඉබ්නු සඊද්, සුලයිමාන්ගෙන්; ඔහු, අබූ උස්මාන්ගෙන්; ඔහු නබිතුමාණන් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) වෙතින් මෙසේ වාර්තා කළේය: ‘සැබැවින්ම අල්ලාහ්ට කරුණා සියයක් ඇත. ඒවායින් එක කරුණාවක් මැවීම් අතර බෙදා ඇත. එමගින් මැවීම් එකිනෙකාට කරුණා කරති; වන සතුන් පවා තම පැටවුන්ට සෙනෙහස දක්වති. ඉතිරි කරුණා අනූනවය අල්ලාහ් විනිශ්චය දිනය දක්වා තබාගෙන ඇත.’”
මෙය වෙනත් අය විසින් නොව මුස්ලිම් පමණක් වාර්තා කර ඇත. ඔහු එය සුලයිමාන් — එනම් සුලයිමාන් ඉබ්නු තර්ඛාන් — සහ දාවූද් ඉබ්නු අබී හින්ද් යන දෙදෙනාගෙන්ම, දෙදෙනා අබූ උස්මාන් — ඔහුගේ නම අබ්දුර්-රහ්මාන් ඉබ්නු මිල් — වෙතින්, ඔහු සල්මාන් අල්-ෆාරිසී වෙතින්, නබිතුමාණන්ගෙන් වාර්තා කර ඇත.
ඉමාම් අහ්මද් මෙසේද වාර්තා කළේය: “අෆ්ෆාන් අපට වාර්තා කළේය; හම්මාද්, ආසිම් ඉබ්නු බහ්දලාගෙන්; ඔහු, අබූ සාලිහ්ගෙන්; ඔහු, අබූ හුරයිරාගෙන්; නබිතුමාණන් (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) මෙසේ පැවසූ බව: ‘අල්ලාහ්ට කරුණා සියයක් ඇත. ඒවායින් අනූනවයක් ඔහු ළඟ ඇත. ඉන් එකක් ඔබ අතර තබා ඇත; එමගින් ජින්වරුන්, මිනිසුන් සහ සියලු මැවීම් එකිනෙකාට කරුණා කරති. විනිශ්චය දිනය පැමිණි විට, ඔහු එයද තමන් වෙත එකතු කරගනු ඇත.’” මෙම මාර්ගයෙන් එය වාර්තා කළේ අහ්මද් පමණි.
අහ්මද් මෙසේද වාර්තා කළේය: “අෆ්ෆාන් අපට වාර්තා කළේය; අබ්දුල් වාහිද්, අල්-අඃමෂ්ගෙන්; ඔහු, අබූ සාලිහ්ගෙන්; ඔහු, අබූ සඊද්ගෙන්; ඔහු මෙසේ පැවසීය: අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) මෙසේ පැවසූහ: ‘අල්ලාහ්ට කරුණා සියයක් ඇත. ඉන් එකක් මැවීම් අතර බෙදා දී ඇත; එමගින් මිනිසුන්, වන සතුන් සහ පක්ෂීන් එකිනෙකාට කරුණා කරති.’” ඉබ්නු මාජාද අබූ මුවාවියාගෙන්, අල්-අඃමෂ් මාර්ගයෙන් මෙය වාර්තා කළේය.
අල්-හාෆිස් අබූ අල්-කාසිම් අත්-තබරානී මෙසේ වාර්තා කළේය: “මුහම්මද් ඉබ්නු උස්මාන් ඉබ්නු අබී ෂයිබා අපට වාර්තා කළේය; අහ්මද් ඉබ්නු යූනුස්, සඃද් අබූ ගයිලාන් අෂ්-ෂයිබානීගෙන්; ඔහු, හම්මාද් ඉබ්නු අබී සුලයිමාන්ගෙන්; ඔහු, ඉබ්‍රාහීම්ගෙන්; ඔහු, සිලා ඉබ්නු සුෆ්ර්ගෙන්; ඔහු, හුදයිෆා ඉබ්නු අල්-යමාන් (අල්ලාහ් ඔහු ගැන සතුටු වේවා) වෙතින් මෙසේ වාර්තා කළේය: අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) මෙසේ පැවසූහ: ‘මාගේ ප්‍රාණය කාගේ අතෙහි තිබේද, ඔහු මත දිවුරමි! තම ආගම සම්බන්ධයෙන් දුෂ්ට වූ, තම ජීවන කටයුතුවලදී මෝඩ වූ තැනැත්තාද ස්වර්ගයට ඇතුළු වනු ඇත. මාගේ ප්‍රාණය කාගේ අතෙහි තිබේද, ඔහු මත දිවුරමි!
තම පාපය නිසා ගින්නෙන් දැඩි ලෙස දවාලනු ලැබූ තැනැත්තාද ස්වර්ගයට ඇතුළු වනු ඇත. මාගේ ප්‍රාණය කාගේ අතෙහි තිබේද, ඔහු මත දිවුරමි! විනිශ්චය දිනයේදී අල්ලාහ් එතරම් සමාවක් දෙනු ඇත; ඉබ්ලීස් පවා එයට තමන්ටත් කොටසක් ලැබේයැයි බලාපොරොත්තුවෙන් දිගු වී සිටිනු ඇත.’” මෙය ඉතා දුර්ලභ හදීසයකි. මෙම සඃද් කවුදැයි මම නොදනිමි.
“එබැවින් බියභක්තියෙන් කටයුතු කරන අයට එය මම ලියා නියම කරමි” යනුවෙන් අල්ලාහ් පැවසීමේ අර්ථය නම්, ඔහුගේ අනුග්‍රහයක් හා කරුණාවක් වශයෙන් තම කරුණාව ඔවුන්ට අනිවාර්ය කර දෙන බවයි. අල්ලාහ් මෙසේද පැවසීය: “ඔබගේ පරමාධිපතියාණන් තමන් වෙත කරුණාව නියම කරගෙන ඇත.” “බියභක්තියෙන් කටයුතු කරන අයට” යනු, ඔවුන් අල්ලාහ්ට ආදේශ තැබීමෙන් සහ විශාල පාපවලින් වැළකී සිටින අය බවයි. “සකාතය ගෙවන අයට” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ ආත්මයන් පිරිසිදු කිරීමේ සකාතය හෝ ධනයේ සකාතයයි.
මේ දෙකම ඇතුළත් වන පොදු අර්ථයක් විය හැකිය; මන්ද මෙම ආයතය මක්කාවේ පහළ වූවකි. “අපගේ වදන් විශ්වාස කරන අයට” යනු, ඒවා සත්‍යය ලෙස පිළිගන්නා අයයි.
අල්-බගවීගේ තෆ්සීර්
“මූසා තම ජනතාව තෝරා ගත්තේය” යන අල්ලාහ්ගේ ප්‍රකාශයේ “තම ජනතාවගෙන්” යන අර්ථයයි. මෙහි “ජනතාව” යන පදය, “ගෙන්” යන සම්බන්ධ පදය ඉවත් කිරීම හේතුවෙන් කර්ම කාරකය ලෙස පැමිණ ඇත. “අපගේ නියමිත වේලාව සඳහා පිරිමින් හැත්තෑ දෙනෙකු” යන්නෙන්, ඔවුන් සියල්ලෝම රන් වසුපැටියාට නමස්කාර නොකළ බවට සාධකයක් ලැබේ. අස්-සුද්දී පැවසුවේ, රන් වසුපැටියාට නමස්කාර කිරීම ගැන සමාව අයැදීමට ඉස්රායීල්ගේ දරුවන් අතරින් පිරිසක් සමඟ තමන් වෙත පැමිණෙන ලෙස අල්ලාහ් මූසාට නියම කළ බවයි.
එබැවින් මූසා තම ජනතාවගෙන් පිරිමින් හැත්තෑ දෙනෙකු තෝරා ගත්තේය. ඔවුන් එම ස්ථානයට පැමිණි විට, “මූසා, අල්ලාහ්ව අපට පැහැදිලිව දකින තුරු අපි ඔබව විශ්වාස නොකරන්නෙමු” යැයි කීහ. එවිට අකුණු පහර ඔවුන්ට වැදී ඔවුහු මිය ගියහ.
ඉබ්නු ඉස්හාක් පැවසුවේ, තමන් කළ දේ ගැන අල්ලාහ් වෙත පසුතැවිලි වීමටත්, ඔවුන් පිටුපස දමා ආ තම ජනතාව වෙනුවෙන් සමාව ඉල්ලීමටත් මූසා ඔවුන් තෝරාගත් බවයි. එය ඔවුන් සියල්ලන්ම රන් වසුපැටියාට නමස්කාර කළ බව පෙන්වයි. කතාදා, ඉබ්නු ජුරයිජ් සහ මුහම්මද් ඉබ්නු කඃබ් පැවසුවේ, තම ජනතාව රන් වසුපැටියාට නමස්කාර කරන විට ඔවුන්ගෙන් වෙන් නොවී සිටි නිසාත්, යහපත අණ කර අයහපතින් වළක්වා නොතිබූ නිසාත් “භූකම්පනය ඔවුන් ග්‍රහණය කළේය” යනුවෙන් පැවසූ බවයි.
ඉබ්නු අබ්බාස් පැවසුවේ, “අල්ලාහ්ව අපට පැහැදිලිව දකින තුරු අපි ඔබව විශ්වාස නොකරන්නෙමු” යැයි කියූ, පසුව අකුණු පහරට හසු වූ හැත්තෑ දෙනා, භූකම්පනයට හසු වූ හැත්තෑ දෙනාට පෙර සිටි අය බවයි. සර්වබලධාරී අල්ලාහ් මූසාට තම ජනතාවගෙන් පිරිමින් හැත්තෑ දෙනෙකු තෝරාගන්නා ලෙස නියම කළේය. ඔහු ඔවුන් තෝරාගෙන, තම පරමාධිපතියාණන්ට ප්‍රාර්ථනා කිරීමට ඔවුන් සමඟ පිටත්ව ගියේය. ඔවුන් කළ ප්‍රාර්ථනාව අතර, “අල්ලාහ්, අපට පෙර කිසිවෙකුට නොදුන් දේ අපට දෙනු මැනව; අපෙන් පසු කිසිවෙකුටත් එය නොදෙනු මැනව” යන්න විය.
ඔවුන්ගේ එම ප්‍රාර්ථනාව අල්ලාහ් අනුමත නොකළ අතර, එබැවින් භූකම්පනය ඔවුන් ග්‍රහණය කළේය.
වහ්බ් පැවසුවේ, භූකම්පනය ශබ්දයක් නොවූ බවයි. එහෙත් එම බියජනක දසුන දුටු විට, ජනතාව වෙව්ලා, කලබල වී, ඔවුන්ගේ සන්ධි වෙන්වීමට ආසන්න වන තරමට සෙලවුණහ. මූසා එය දුටු විට ඔවුන් කෙරෙහි අනුකම්පා කර, ඔවුන් මිය යනු ඇතැයි බිය විය. ඔවුන් තමන්ට අහිමි වීම ඔහුට දැඩි ලෙස දැනුණේය.
ඔවුහු යහපත පිළිබඳ ඔහුට සහායකයන් වූ අතර, ඔහුට සවන් දී කීකරු වූහ. එවිට ඔහු අල්ලාහ්ට ප්‍රාර්ථනා කරමින් හඬා, ඔහුගෙන් බැගෑපත්ව ඉල්ලා සිටියේය. අල්ලාහ් ඔවුන්ගෙන් එම වෙව්ලීම ඉවත් කළ අතර, ඔවුහු සන්සුන් වී තම පරමාධිපතියාණන්ගේ කථාව ඇසූහ.
“මාගේ පරමාධිපතියාණනි! ඔබ අභිමත කළේ නම් ඔවුන් හා මා මීට පෙරම විනාශ කරන්නට තිබුණි” යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ, රන් වසුපැටියාට නමස්කාර කළ නිසා ඔවුන් විනාශ කළ හැකිව තිබූ බවයි. “අප අතර සිටින අනුවණයන් කළ දේ හේතුවෙන් ඔබ අප විනාශ කරන්නෙහි ද?” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ රන් වසුපැටියාට නමස්කාර කළ අයයි.
මූසා ඔවුන් වසුපැටියා පිළිගැනීම නිසා දඬුවම් කරනු ලැබූ බව සිතුවේය. ඔහු මෙය විමසීමේ ස්වරයෙන් කීවේය: අනුවණයන් කළ දේ නිසා අප විනාශ කරන්නෙහි ද? අල්-මුබර්රද් පැවසුවේ, “අප අතර සිටින අනුවණයන් කළ දේ හේතුවෙන් අප විනාශ කරන්නෙහි ද?” යන්න අනුකම්පාව පතා කරන ප්‍රශ්නයක් බවයි; එනම්, “අප විනාශ නොකරනු මැනව” යන්නයි.
අල්ලාහ් අපරාධකරුවෙකුගේ වරද වෙනත් අයෙකු මත පටවන තරම් අසාධාරණ නොවන බව මූසා දැන සිටියේය.
“එය ඔබගේ පරීක්ෂණය මිස අන් කිසිවක් නොවේ” යනු, අනුවණයන් වැටුණු පරීක්ෂාව හා විභාගය ඔබගෙන්ම පැමිණි එකක් බවයි. එමගින් ඔබ සමහරුන් මුළා කර, පරීක්ෂාවට වැටීමට ඉඩ හැරියෙහිය; තවත් සමහරුන්ට මඟ පෙන්වා, ඔබගේ ආගම මත ස්ථිරව සිටීමට ආරක්ෂා කළෙහිය. “එමගින් ඔබ අභිමත කරන අය මුළා කර, අභිමත කරන අයට මඟ පෙන්වන්නෙහිය” යන ප්‍රකාශයේ අර්ථය එයයි. “ඔබ අපගේ භාරකරුය” යනු, ඔබ අපගේ ආධාරකරු හා ආරක්ෂකයාය යන්නයි.
“එබැවින් අපට සමාව දී අපට කරුණා කරනු මැනව; සමාව දෙන්නන් අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨතමයා ඔබය.”
“අපට ලියා නියම කරනු මැනව” යනු, අපට අනිවාර්ය කර දෙනු මැනව යන්නයි. “මෙලොවෙහි යහපතක්” යනු ආශීර්වාදය හා සුවයයි. “මතුලොවෙහි යහපතක්” යනු සමාව හා ස්වර්ගයයි. “නියත වශයෙන්ම අපි ඔබ වෙත හැරුණෙමු” යනු, අපි ඔබ වෙත පසුතැවිලි වී හැරුණෙමු යන්නයි.
අල්ලාහ් මෙසේ පැවසීය: “මාගේ දඬුවම, මාගේ මැවීම් අතරින් මා අභිමත කරන අයට මම පමුණුවමි. මාගේ කරුණාව සියල්ල වටා පැතිරී ඇත.” එනම්, එය සියල්ලටම පොදුවේ පැතිරී ඇත. අල්-හසන් සහ කතාදා පැවසුවේ, මෙලොවෙහි අල්ලාහ්ගේ කරුණාව යහපත් අය හා දුෂ්ට අය යන සියල්ලන්ටම පැතිරී ඇති බවත්, මතුලොවෙහි එය බියභක්තියෙන් කටයුතු කරන අයට පමණක් විශේෂ වන බවත්ය.
අතිය්යා අල්-අව්ෆී පැවසුවේ, කරුණාව සියල්ල වටා පැතිරී තිබුණද, එය අනිවාර්යයෙන් ලැබෙන්නේ බියභක්තියෙන් කටයුතු කරන අයට පමණක් බවයි. ප්‍රතික්ෂේප කරන්නාටද පෝෂණය ලැබෙන්නේත්, විශ්වාසවන්තයන් නිසා ඔහුගෙන් විපතක් ඉවත් කරනු ලබන්නේත්, අල්ලාහ්ගේ කරුණාව විශ්වාසවන්තයන් කෙරෙහි පුළුල්ව පැතිරී ඇති නිසාය. එබැවින් ඔහු මෙලොව එම කරුණාව තුළ ජීවත් වේ. නමුත් මතුලොවට පැමිණි විට එය විශ්වාසවන්තයන්ට පමණක් අනිවාර්ය වේ.
එය, වෙනත් අයෙකුගේ පහනෙන් ආලෝකය ලබන පුද්ගලයාට සමානය; පහන හිමියා තම පහන රැගෙන ගිය විට, ඒ ආලෝකයද ඔහු සමඟම යයි.
ඉබ්නු අබ්බාස් (අල්ලාහ් ඔවුන් දෙදෙනා ගැන සතුටු වේවා), කතාදා සහ ඉබ්නු ජුරයිජ් පැවසුවේ, “මාගේ කරුණාව සියල්ල වටා පැතිරී ඇත” යන ආයතය පහළ වූ විට, ඉබ්ලීස්, “මමත් ඒ සියල්ල අතරින් කෙනෙකි” යැයි කී බවයි. එවිට සර්වබලධාරී අල්ලාහ් මෙසේ පැවසීය: “එබැවින් බියභක්තියෙන් කටයුතු කරන, සකාතය ගෙවන, අපගේ වදන් විශ්වාස කරන අයට එය මම මතු ලියා නියම කරමි.” යුදෙව්වෝ හා කිතුනුවෝ එය තමන්ටද ලැබේවා යැයි අපේක්ෂා කරමින්, “අපි බියභක්තියෙන් කටයුතු කරන්නෙමු, විශ්වාස කරන්නෙමු, සකාතයද ගෙවන්නෙමු” යැයි කීහ. එහෙත් අල්ලාහ් එය මෙම ජනසමූහයට නියම කළේය.”
“සහීහ් අල්-බුහාරි” (අංක 7405) හි හදීස් කුද්සියක මෙසේ වාර්තා වේ: “මාගේ කරුණාව මාගේ කෝපයට පෙරටු වේ.”