અલ્લાહ સમક્ષ પૂર્ણ જરૂરિયાત

શેખ અબ્દુર્રહમાન અસ-સાદીની તફસીર

મૂસા અ. સ. ને તે બંને સ્ત્રીઓ પર દયા આવી અને તેમણે તેમના માટે પાણી પીવડાવ્યું. તેમણે તેમની પાસેથી કોઈ મહેનતાણું માગ્યું નહીં અને અલ્લાહની પ્રસન્નતા સિવાય બીજો કોઈ હેતુ રાખ્યો નહીં. જ્યારે તેમણે તેમના માટે પાણી પીવડાવી દીધું, ત્યારે ભારે ગરમીનો સમય હતો—દિવસનો મધ્યભાગ.

આ વાત અલ્લાહના આ શબ્દોથી સમજાય છે: “પછી તેઓ છાંયડા તરફ ચાલ્યા ગયા.” થાક્યા પછી તેઓ છાંયડામાં આરામ કરવા બેઠા. એ સ્થિતિમાં તેમણે પોતાના પાલનહાર પાસે રિઝ્ક માગતાં કહ્યું: “હે મારા પાલનહાર! નિઃશંક, તું મારી તરફ જે કોઈ ભલાઈ ઉતારે, હું તેનો જરૂરિયાતમંદ છું.”

અર્થાત્, તું જે ભલાઈ મારી તરફ મોકલે અને મારા માટે સરળ બનાવે, તેની મને જરૂર છે. આ તેમની પોતાની હાલત દ્વારા કરેલી વિનંતી હતી; હાલત દ્વારા કરવામાં આવેલી વિનંતી, શબ્દોથી કરવામાં આવેલી વિનંતી કરતાં વધુ અસરકારક હોય છે. તેઓ પોતાના પાલનહારને વિનંતી કરતા અને તેની સમક્ષ વિનમ્રતા વ્યક્ત કરતા રહ્યા. પેલી બંને સ્ત્રીઓ પોતાના પિતા પાસે ગઈ અને જે કંઈ બન્યું હતું તે તેમને જણાવ્યું.

ઇમામ ઇબ્ન કસીરની તફસીર

અલ્લાહ તઆલા કહે છે: “તેમણે તેમના માટે પાણી પીવડાવ્યું.” અબૂ બક્ર ઇબ્ન અબી શૈબાએ કહ્યું: અમને અબ્દુલ્લાહે કહ્યું, તેમને ઇઝરાઈલએ અબૂ ઇસ્હાક પાસેથી, તેમણે અમ્ર ઇબ્ન મૈમૂન અલ-અવદી પાસેથી અને તેમણે ઉમર ઇબ્ન અલ-ખત્તાબ રઝિ. પાસેથી વર્ણન કર્યું કે મૂસા અ. સ.

જ્યારે મદયનના પાણી પાસે પહોંચ્યા, ત્યારે ત્યાં લોકોને પાણી પીવડાવતા જોયા. ઉમર રઝિ. કહે છે: જ્યારે લોકો પાણી પીવડાવી ચૂક્યા, ત્યારે તેમણે કૂવા પરનો પથ્થર પાછો મૂકી દીધો. તેને દસ માણસો સિવાય કોઈ ઉઠાવી શકતું નહોતું. ત્યારે મૂસા અ.

સ. એ બે સ્ત્રીઓને તેમનાં પશુઓને પાણીથી દૂર રાખતી જોઈ. તેમણે પૂછ્યું: “તમારી શું સ્થિતિ છે?” બંનેએ તેમને પોતાની વાત જણાવી. પછી તેઓ પથ્થર પાસે ગયા અને તેને ઉઠાવ્યો. ત્યારબાદ તેમણે માત્ર એક ડોલ પાણી કાઢ્યું, એટલામાં જ તેમનાં ઘેટાં તૃપ્ત થઈ ગયાં. આ સનદ સહિહ છે.

અલ્લાહના આ શબ્દો: “પછી તેઓ છાંયડા તરફ ચાલ્યા ગયા અને કહ્યું: ‘હે મારા પાલનહાર! નિઃશંક, તું મારી તરફ જે કોઈ ભલાઈ ઉતારે, હું તેનો જરૂરિયાતમંદ છું’”—તેના વિશે ઇબ્ન અબ્બાસ રઝિ. એ કહ્યું: મૂસા અ. સ. મિસરથી મદયન સુધી ચાલીને ગયા.

તેમની પાસે ખાવા માટે શાકભાજી અને વૃક્ષનાં પાંદડાં સિવાય કંઈ નહોતું. તેઓ ઉઘાડા પગે હતા; મદયન પહોંચતાં પહેલાં જ તેમના પગનાં ચંપલ તૂટી ગયાં. તેઓ છાંયડામાં બેઠા. તેઓ અલ્લાહનાં સર્જનોમાં પસંદ કરેલા હતા, છતાં ભૂખને કારણે તેમનું પેટ પીઠ સાથે ચોંટી ગયું હતું.

તેમના શરીરની અંદરથી શાકભાજીની લીલાશ દેખાતી હતી અને તેમને ખજૂરના એક ટુકડાની પણ જરૂર હતી.

“છાંયડા તરફ”—ઇબ્ન અબ્બાસ, ઇબ્ન મસઊદ અને સુદ્દીએ કહ્યું: તેઓ એક વૃક્ષ નીચે બેઠા હતા. ઇબ્ન જરીરે કહ્યું: હુસૈન ઇબ્ન અમ્ર અલ-અનકઝીએ મને કહ્યું, તેમના પિતાએ અમને કહ્યું, ઇઝરાઈલએ અમને અબૂ ઇસ્હાક પાસેથી, તેમણે અમ્ર ઇબ્ન મૈમૂન પાસેથી અને તેમણે અબ્દુલ્લાહ—એટલે કે ઇબ્ન મસઊદ—પાસેથી વર્ણન કર્યું કે તેમણે બે રાત સુધી ઊંટને ઝડપથી ચલાવ્યો, જેથી સવાર થતાં તેઓ મદયન પહોંચ્યા. તેમણે મૂસા અ. સ.

એ જે વૃક્ષનો આશરો લીધો હતો તે વિશે પૂછ્યું. તો તેમને એક લીલુંછમ, તાજું વૃક્ષ બતાવવામાં આવ્યું. તેમનો ઊંટ ભૂખ્યો હતો, તેથી તે તેની તરફ ઝુક્યો અને થોડો સમય તેને ચાવતો રહ્યો, પછી તેને ઉગાળી નાખ્યું. ત્યારબાદ મેં મૂસા અ. સ. માટે અલ્લાહને દુઆ કરી અને પાછો ફર્યો.

ઇબ્ન મસઊદ તરફથી એક બીજી રિવાયત છે કે તેઓ એ વૃક્ષ પાસે ગયા હતા, જ્યાંથી અલ્લાહે મૂસા અ. સ. સાથે વાત કરી હતી; આ વાત આગળ આવશે, અને અલ્લાહ વધુ જાણે છે. સુદ્દીએ કહ્યું: એ વૃક્ષ બબૂલનું હતું. અતા ઇબ્ન અસ-સાઇબે કહ્યું: જ્યારે મૂસા અ.

સ. એ કહ્યું, “હે મારા પાલનહાર! નિઃશંક, તું મારી તરફ જે કોઈ ભલાઈ ઉતારે, હું તેનો જરૂરિયાતમંદ છું,” ત્યારે તે સ્ત્રીએ આ વાત સાંભળી.

અલ-બગવીની તફસીર

“તેમણે તેમના માટે પાણી પીવડાવ્યું; પછી છાંયડા તરફ ચાલ્યા ગયા”—એ એક વૃક્ષની છાંયડી હતી. ભારે ગરમીને કારણે અને ભૂખ્યા હોવાથી તેઓ તેની છાંયડીમાં બેઠા.

“અને કહ્યું: ‘હે મારા પાલનહાર! તું જે ભલાઈ ઉતારે’”—એટલે કે ખોરાક.

“હું તેનો જરૂરિયાતમંદ છું.” ભાષાશાસ્ત્રીઓ કહે છે કે અહીં ‘લી’નો અર્થ ‘તરફ’ થાય છે. અરબીમાં કહેવામાં આવે છે: “તેને તેની જરૂર છે” અને “તેને તેની તરફ જરૂર છે.” એટલે કે, “તું મારી તરફ જે ભલાઈ ઉતારે”—એટલે કે ખોરાક—તેનો હું જરૂરિયાતમંદ છું.

ભૂખને કારણે તેઓ ખોરાક માગી રહ્યા હતા. ઇબ્ન અબ્બાસ રઝિ. એ કહ્યું: તેમણે અલ્લાહ તઆલા પાસે રોટલીનો એક ટુકડો માગ્યો, જેનાથી તેમની કમર સીધી રહી શકે. અલ-બાકિરે કહ્યું: તેમણે આ દુઆ ત્યારે કરી, જ્યારે તેમને ખજૂરના એક ટુકડાની પણ જરૂર હતી.

ઇબ્ન અબ્બાસ રઝિ. પાસેથી સઈદ ઇબ્ન જુબૈરે વર્ણવ્યું છે કે મૂસા અ. સ. એ કહ્યું, “હે મારા પાલનહાર! નિઃશંક, તું મારી તરફ જે કોઈ ભલાઈ ઉતારે, હું તેનો જરૂરિયાતમંદ છું,” જ્યારે તેઓ અલ્લાહની દૃષ્ટિએ તેના સર્જનોમાં સૌથી પ્રતિષ્ઠિત હતા; છતાં તેમને ખજૂરના એક ટુકડાની પણ જરૂર હતી. મુજાહિદે કહ્યું: તેમણે માત્ર રોટલી માગી હતી.

તેઓ બંને પોતાના પિતા પાસે પાછાં ફર્યાં. તેઓ લોકો કરતાં વહેલાં પહોંચ્યાં અને તેમનાં ઘેટાંનાં આંચળ દૂધથી ભરેલાં હતાં. પિતાએ તેમને પૂછ્યું: “તમે આટલાં વહેલાં કેમ પાછાં આવી ગયાં?” બંનેએ કહ્યું: “અમે એક સારા માણસને મળ્યાં; તેમણે અમારા પર દયા કરી અને અમારાં ઘેટાંને પાણી પીવડાવ્યું.” પછી તેમણે તે બંનેમાંથી એકને કહ્યું: “જા, તેને મારી પાસે બોલાવી લાવ.”