Allaha mätäçligi bildirmek

Şeýh Abdurrahman as-Sagadiniň tefsiri

Musa (aleýhisselam) ol iki aýala rehim edip, olaryň ýagdaýyna ýüregi awady. «Ol ikisi üçin suwa ýakdy»; ol muny olardan hak soramazdan we Gudratygüýçli Allanyň razylygyndan başga maksat edinmezden etdi. Ol ikisine suwa ýakyp berenden soň, günüň jokrama yssysynda, günortan wagtydy. Munuň şeýle bolandygy «Soňra kölegä çekildi» diýen sözlerinden mälim bolýar.

Ol ýadawlykdan soň şol kölegede dynç aldy. «Soňra ol şeýle diýdi»; bu ýagdaýda Rabbinden rysgal isläp: «Eý, Rabbim! Hakykatdan-da, maňa inderjek her bir haýyrňa mätäçdirin» diýdi. Ýagny: «Maňa ýetirer we meniň üçin ýeňilleşdirer ýaly edýän haýryňa mätäçdirin».

Bu onuň ýagdaýy bilen eden dogasydy. Ýagdaý bilen edilen dileg, söz bilen edilen dilegden has täsirli bolýar. Ol Rabbine ýalbarşyny dowam etdirdi. Ol iki aýal bolsa kakalarynyň ýanyna baryp, bolan wakany gürrüň berdiler.

Imam Ibn Kesiriň tefsiri

Beýik Allatagala şeýle diýýär: «Ol ikisi üçin suwa ýakdy». Abu Bakr ibn Abi Şaybe şeýle diýdi: «Abdullah bize gürrüň berdi, Israil bize habar berdi, Abu Ishakdan, Amr ibn Meýmundan, Omar ibn al-Hattabdan (Alla ondan razy bolsun) rowaýat edildi: Musa (aleýhisselam) Medýeniň suwuna ýetende, ol ýerde mal suwarýan köpçüligi gördi. Olar işlerini tamamlanlarynda, guýynyň agzyny gaýtadan uly daş bilen ýapýardylar. Ony diňe on adam galdyryp bilýärdi.

Şol wagt Musa mal sürüsini suwa ýakmaga päsgel berip duran iki aýala gözi düşdi. Ol: “Size näme boldy?” diýip sorady. Olar ýagdaýlaryny gürrüň berdiler. Ol daşyň ýanyna baryp, ony galdyrdy, soňra diňe bir gezek suw alyp berdi, şonda olaryň goýunlary gandyrdy». Bu rowaýatyň isnady sahyhdyr.

Allatagalanyň «Soňra kölegä çekilip: “Eý, Rabbim! Hakykatdan-da, maňa inderjek her bir haýyrňa mätäçdirin” diýdi» diýen sözleri barada Ibn Abbas şeýle diýdi: Musa Müsürden Medýene iýmäge diňe ösümlik we agaç ýapragy bolup ýola düşdi. Aýakýalaňaçdy; Medýene ýetýänçä aýagynyň dabanynyň derisi sypyldy. Ol kölegede oturdy.

Ol Allanyň ýaradanlarynyň saýlantgy bendeleriniň biridi, ýöne açlykdan garny arkasyna ýelmeşipdi. Içinden ösümlikleriň ýaşyl reňki görünýärdi, ol hatda hurmanyň ýarysyna-da mätäçdi.

«Kölege» barada Ibn Abbas, Ibn Mesud we as-Suddi: «Ol bir agajyň aşagynda oturdy» diýdiler. Ibn Jarir şeýle diýdi: «Al-Huseýn ibn Amr al-Ankazi maňa gürrüň berdi: kakam bize gürrüň berdi, Israil Abu Ishakdan, ol Amr ibn Meýmundan, ol bolsa Abdullahdan — ýagny Ibn Mesuddan — rowaýat etdi. Ol şeýle diýdi: “Men düýä münüp, iki gije ýol geçdim we daň atanda Medýene ýetdim. Musanyň pena alan agajy barada soradym.

Ol ýap-ýaşyl, şahalary ýaýraň agaç eken. Aç bolan düýäm oňa tarap uzandy. Düýäm agajy bir salym çeýnäp, soňra agzyndan çykardy. Men Musa üçin doga etdim, soňra ýola düşdüm”». Ibn Mesuddan gelen başga bir rowaýatda onuň Musanyň Allanyň ýüzbe-ýüz gepleşen agajyna gidendigi aýdylýar; bu barada soňra hem gürrüň geler.

Iň dogrusyny Alla bilýär. As-Suddi ol agajyň samur agajydygyny aýtdy. Ata ibn as-Saib şeýle diýdi: Musa «Eý, Rabbim! Hakykatdan-da, maňa inderjek her bir haýyrňa mätäçdirin» diýende, bu sözleri aýal eşitdi.

Bagawiniň tefsiri

«Ol ikisi üçin suwa ýakdy, soňra kölegä çekildi»; ýagny, bir agajyň kölegesine bardy. Gaty yssy bolansoň, aç ýagdaýda onuň kölegesinde oturdy.

«Ol: “Eý, Rabbim! Maňa inderjek her bir haýyrňa mätäçdirin” diýdi»; bu ýerde «haýyr» diýmek — iýmitdir.

«Mätäçdirin» diýen sözde dil alymlarynyň düşündirişine görä, «لـ» harpy «إلى» manysynda ulanylýar. «Ol oňa mätäç» diýilýär. Ol: «Maňa inderjek her bir haýyrňa, ýagny iýmitiňe mätäçdirin» diýdi. Ol açlygy sebäpli iýmit sorapdy.

Ibn Abbas şeýle diýdi: «Ol Allatagaladan bilini dik saklamaga ýeterlik çöregiň bir bölegini sorady». Al-Baqir: «Ol bu sözi aýdanda hurmanyň ýarysyna-da mätäçdi» diýdi. Saýid ibn Jubayr Ibn Abbasdan şeýle rowaýat etdi: «Musa: “Eý, Rabbim! Maňa inderjek her bir haýyrňa mätäçdirin” diýende, ol Allanyň iň eziz bendelerindendi, ýöne hurmanyň ýarysyna-da mätäçdi». Mujahid şeýle diýdi: «Ol diňe çörek sorady».

Olar kakalarynyň ýanyna adamlardan öň çalt dolanyp geldiler, goýunlary bolsa süýtden dolup, garny çişipdi. Kakalary: «Näme üçin beýle tiz geldiňiz?» diýip sorady. Olar: «Ýagşy bir adamy gördük. Ol bize rehim etdi-de, goýunlarymyzy suwa ýakdy» diýdiler. Kakalary olaryň birine: «Bar-da, ony meniň ýanyma çagyr» diýdi.