Мұса пайғамбардың мұқтаждық дұғасы

Шейх Абдуррахман әс-Сағдидің тәпсірі

Мұса (оған Алланың сәлемі болсын) екі әйелге жаны ашып, рақым етті. «Сонда олардың малын суарып берді»; олардан ақы сұрамады әрі Алла Тағаланың разылығынан басқа ешбір мақсат көздеген жоқ. Ол малдарын суарып болған кезде күннің аптап ыстығы қатты еді. Мұны «Сосын көлеңкеге қарай бұрылды» деген сөзінен аңғаруға болады.

Ол шаршағаннан кейін көлеңкені саялап демалды. Сол кезде Раббысынан ризық тілеп: «Раббым! Расында, Сен маған қандай игілік түсірсең де, мен оған мұқтажбын», – деді. Яғни: «Маған жеткізіп, нәсіп ететін игілікке мұқтажбын», – дегені.

Бұл – оның хал-жағдайымен жасаған өтініші. Хал-жағдай арқылы сұрау сөзбен сұраудан да әсерлі. Ол осы күйде Раббысына жалбарынып, Оған ықыласпен тілеуін жалғастырды. Ал екі әйел әкелеріне барып, болған жағдайды айтып берді.

Имам Ибн Кәсирдің тәпсірі

Алла Тағала: «Сонда олардың малын суарып берді», – дейді. Әбу Бәкір ибн Әбу Шәйба былай деген: «Бізге Абдулла хадис жеткізді, оған Исраил хабарлады, оған Әбу Исхақ, оған Амр ибн Маймун әл-Ауди Омар ибн әл-Хаттабтан (Алла оған разы болсын) риуаят етті. Мұса (оған Алланың сәлемі болсын) Мәдиянның суатына келгенде, адамдардың бір тобының мал суарып жатқанын көрді. Олар суарып болған соң, құдықтың аузын үлкен таспен қайта жапты.

Оны он адамнан басқа ешкім көтере алмайтын еді. Сол кезде екі әйелдің малдарын суатқа жібермей ұстап тұрғанын көрді. Мұса: “Екеуіңе не болды?” – деп сұрады. Олар оған жағдайларын айтып берді. Сонда ол тасқа барып, оны көтерді де, қойлар әбден қанғанша бір-ақ рет су тартып берді». Бұл – иснады сахих риуаят.

Алла Тағаланың: «Сосын көлеңкеге қарай бұрылып: “Раббым! Расында, Сен маған қандай игілік түсірсең де, мен оған мұқтажбын”, – деді» деген сөзіне қатысты Ибн Аббас былай деген: «Мұса Мысырдан Мәдиянға қарай жол тартты. Азығы көкөніс пен ағаш жапырақтарынан басқа ештеңе болмады, аяқкиімсіз еді. Мәдиянға жеткенше аяқкиімінің табаны түсіп қалды.

Ол көлеңкеге отырды. Ол – Алланың жаратқандарының ішіндегі таңдаулысы еді. Аштықтан іші арқасына жабысып, жеген көкөністің жасыл түсі ішінен көрініп тұратын. Тіпті құрманың жартысына да мұқтаж еді».

«Көлеңкеге» деген сөз туралы Ибн Аббас, Ибн Масғуд және әс-Судди: «Ол ағаштың түбіне отырды», – деген. Ибн Жәрир былай деген: «Маған әл-Хусайн ибн Амр әл-Анқази хадис жеткізді, оған әкесі, оған Исраил, оған Әбу Исхақ, оған Амр ибн Маймун Абдулладан – яғни Ибн Масғудтан – хадис жеткізді. Ол былай деді: “Мен екі түн бойы түйеге мініп жол жүріп, таң ата Мәдиянға жеттім. Мұса паналаған ағаш туралы сұрастырдым.

Ол жап-жасыл, жайқалған ағаш екен. Аш түйем соған қарай ұмтылды. Түйем оны біраз шайнап, кейін аузынан тастады. Мен Мұсаға (оған Алланың сәлемі болсын) Алладан дұға тіледім де, кері қайттым”». Ибн Масғудтан жеткен басқа бір риуаятта ол Мұсаға Алла сөйлеген ағашқа барғаны айтылады.

Мұны Алла жақсырақ біледі. Әс-Судди ол ағаштың самур ағаштарының бірі болғанын айтқан. Ата ибн әс-Сәиб: «Мұса: “Раббым! Расында, Сен маған қандай игілік түсірсең де, мен оған мұқтажбын”, – дегенде, әйел оны естіді», – деген.

Әл-Бағауидің тәпсірі

«Сонда олардың малын суарып берді. Сосын көлеңкеге қарай бұрылды» – яғни ағаштың көлеңкесіне барып, аптап ыстық пен аштықтан саялады.

«Сонда: “Раббым! Расында, Сен маған қандай игілік түсірсең де...”» – яғни тамақтан.

«...мен оған мұқтажбын». Тіл мамандарының айтуынша, мұндағы «ләм» әрпі «-ға» деген мағынаны білдіреді. Араб тілінде «оған мұқтаж» деген мағынада әрі «фақир ләһу», әрі «фақир иләйһи» деп айтылады. Яғни: «Маған түсіретін қандай игілікке де, атап айтқанда, тамаққа мұқтажбын».

Ол аш болғандықтан тамақ сұраған еді. Ибн Аббас: «Алла Тағаладан белін тіктеп тұруына жететін бір үзім нан сұрады», – деген. Әл-Бақир: «Ол осыны айтқанда, құрманың жартысына да мұқтаж еді», – деген. Саид ибн Жубайр Ибн Аббастан: «Мұса: “Раббым!

Расында, Сен маған қандай игілік түсірсең де, мен оған мұқтажбын”, – дегенде, ол Алла үшін жаратылғандардың ең ардақтысы еді. Сонда да құрманың жартысына мұқтаж болды», – деп риуаят еткен. Мұжәһид: «Ол тек нан сұрады», – деген.

Олар әкелеріне қайтып келгенде, жұрттан бұрын әрі қойлары қарық болып, қарындары тойған күйде тез оралды. Әкелері: «Неге сонша ерте келдіңдер?» – деп сұрады. Олар: «Бізге рақым етіп, қойларымызды суарып берген ізгі бір адамды кездестірдік», – деді. Сонда әкелері олардың біріне: «Бар да, оны маған шақырып кел», – деді.