الله ته د اړتیا څرګندول

د شیخ عبدالرحمن السعدي تفسیر

موسی علیه السلام پر هغو دواړو ښځو زړه وسوځېد او پر هغوی یې رحم وکړ، نو د هغوی څاروي یې اوبه کړل، نه یې له هغوی څخه د مزد غوښتنه کوله او نه یې د الله تعالی د رضا له ترلاسه کولو پرته بل نیت درلود. کله چې یې د هغوی څاروي اوبه کړل، دا د غرمې مهال و، چې سخته ګرمي وه؛ د دې دلیل د الله تعالی دا وینا ده: «بیا سیوري ته ورواوښت»؛ یعنې له ستړیا وروسته یې د سیوري په سیوري کې دمه وکړه. «او ویې ویل»؛ په همدې حال کې یې له خپل پالونکي څخه د روزۍ غوښتنه کوله: «زما ربه! ته چې هره ښېګڼه ما ته راولېږې، زه ورته اړ یم»؛ یعنې زه هغې ښېګڼې ته اړتیا لرم چې ته یې ماته راولې او راته یې برابروې.

دا یې د خپل حال په ژبه غوښتنه وه، او د حال په ژبه غوښتنه تر هغې غوښتنې ډېره اغېزناکه ده چې په خوله ویل کېږي. هغه په همدې حال کې د خپل پالونکي دعا کوله او عاجزي یې ورته څرګندوله. او هغه دواړه ښځې خپل پلار ته ولاړې او څه چې پېښ شوي وو، هغه یې ورته بیان کړل.

د امام ابن کثیر تفسیر

الله تعالی فرمایي: «نو د هغوی دواړو څاروي یې اوبه کړل». ابو بکر بن ابي شيبه ویلي دي: عبدالله موږ ته روایت وکړ، اسرائیل موږ ته خبر راکړ، له ابو اسحاق څخه، هغه له عمرو بن میمون اودي څخه او هغه له عمر بن خطاب رضي الله عنه څخه چې موسی علیه السلام د مدین اوبو ته ورسېد او هلته یې د خلکو یوه ډله ولیده چې خپل څاروي یې اوبه کول. عمر رضي الله عنه وایي: کله چې هغوی فارغ شول، د څاه پر سر یې بېرته هغه درنه ډبره کېښوده چې له لسو کسانو پرته بل څوک یې د پورته کولو توان نه درلود. ناڅاپه یې دوه ښځې ولیدې چې خپل څاروي یې له اوبو څخه شاته ساتل.

موسی وپوښتل: «ستاسې څه خبره ده؟» هغوی ورته خپله کیسه وکړه. نو موسی ډبرې ته ورغی او هغه یې پورته کړه، بیا یې یوازې د څاه یوه لوټه اوبه راویستلې، تر دې چې د هغوی پسونه موړ شول. دا صحیح اسناد دی.

او د الله تعالی د دې وینا په اړه: «بیا سیوري ته ورواوښت او ویې ویل: زما ربه! ته چې هره ښېګڼه ما ته راولېږې، زه ورته اړ یم»، ابن عباس ویلي دي: موسی له مصر څخه مدین ته روان شو، خواړه یې یوازې د سبو او د ونو پاڼې وې، او پښې یې لوڅې وې؛ تر دې چې مدین ته له رسېدو وړاندې یې د پښې څپلۍ وشلېده. هغه په سیوري کې کښېناست، حال دا چې د الله له مخلوقاتو غوره شوی و؛ له لوږې یې ګېډه له شا سره نښتې وه او د سبو شینوالی یې د نس له دننه ښکارېده. هغه ان د یوې خرما د ټوټې محتاج و.

د «سیوري ته» په اړه، ابن عباس، ابن مسعود او سدي ویلي دي: هغه د یوې ونې لاندې کښېناست. ابن جریر ویلي دي: حسین بن عمرو عنقزي راته روایت وکړ، پلار یې موږ ته روایت وکړ، اسرائیل موږ ته روایت وکړ، له ابو اسحاق څخه، هغه له عمرو بن میمون څخه او هغه له عبدالله، یعنې ابن مسعود، څخه چې ویې ویل: زه پر اوښ دوه شپې روان وم، تر دې چې سهار مدین ته ورسېدم. ما د هغې ونې پوښتنه وکړه چې موسی پناه ورته وړې وه. هغه شنه، تازه او ښکلې ونه وه.

زما وږی اوښ هغې ته ورمات شو او یوه څانګه یې ونیوله. اوښ مې یوه شېبه هغه وژوله، بیا یې له خولې وایسته. ما د موسی علیه السلام لپاره دعا وکړه، بیا راستون شوم. له ابن مسعود څخه په بل روایت کې راغلي چې هغه هغې ونې ته ولاړ چې الله له هغې څخه له موسی سره خبرې کړې وې؛ لکه څنګه چې وروسته به راشي، او الله ښه پوهېږي.

سدي ویلي دي: هغه د سمر له ونو څخه وه. عطاء بن سائب ویلي دي: کله چې موسی وویل: «زما ربه! ته چې هره ښېګڼه ما ته راولېږې، زه ورته اړ یم»، نو یوې ښځې دا واورېدل.

د البغوي تفسیر

«نو د هغوی دواړو څاروي یې اوبه کړل، بیا سیوري ته ورواوښت»؛ د یوې ونې سیوري ته. د سختې ګرمۍ له امله، په داسې حال کې چې وږی و، د هغې ونې په سیوري کې کښېناست. «او ویې ویل: زما ربه! ته چې هره ښېګڼه ما ته راولېږې»؛ یعنې خواړه. «زه ورته اړ یم».

د ژبې پوهان وايي چې دلته «لام» د «إلى» په معنا دی. ویل کېږي: «هغه د هغه لپاره اړ دی» او «هغه ورته اړ دی». د آیت معنا دا ده: زه هغې ښېګڼې ته اړ یم چې ته یې ما ته راولېږې، یعنې خواړو ته اړمن یم؛ موسی د خپلې لوږې له امله خواړه غوښتل. ابن عباس ویلي دي: له الله تعالی څخه یې د ډوډۍ یوه مړۍ وغوښته چې ملا پرې ټینګه کړي.

باقر ویلي دي: دا خبره یې هغه مهال وکړه چې د یوې خرما د ټوټې محتاج و. سعید بن جبیر له ابن عباس څخه روایت کړی چې موسی وویل: «زما ربه! ته چې هره ښېګڼه ما ته راولېږې، زه ورته اړ یم»، حال دا چې هغه د الله په نزد تر ټولو عزتمند مخلوق و؛ خو بیا هم د یوې خرما د ټوټې محتاج و. مجاهد ویلي دي: له الله څخه یې یوازې ډوډۍ وغوښته.

هغوی ویلي دي: کله چې هغه دواړه ښځې له خلکو څخه تر نورو ژر خپل پلار ته ورسېدې، د هغوی څاروي له شیدو ډک او ګېډې یې مړې وې، پلار یې ورته وویل: «ولې دومره ژر راغلئ؟» هغوی وویل: «موږ یو نېک سړی وموند چې پر موږ یې رحم وکړ او زموږ څاروي یې اوبه کړل.» نو پلار یې یوې ته وویل: «لاړه شه او هغه ماته راوغواړه.»