Allah qarşısında ehtiyacını bildirmək

Şeyx Əbdürrəhman əs-Səədinin təfsiri

Musa (əleyhis-səlam) o iki qadına şəfqət göstərib onlara rəhm etdi və (onların heyvanlarına) su verdi. Onlardan bunun müqabilində zəhmət haqqı istəmədi və Allah-Təalanın rizasından başqa bir məqsədi yox idi. Onlara su verdikdən sonra — günorta vaxtı, istinin şiddətli olduğu bir vaxtda — yorğunluqdan sonra kölgədə dincəlmək üçün (sonra kölgəyə çəkildi) [ayəsinin dəlalət etdiyi kimi]. (Belə bir halda) Rəbbindən ruzi istəyərək dedi: (Ey Rəbbim!

Sənin mənə nazil edəcəyin hər bir xeyrə ehtiyacım var!) Yəni: Mənə göndərdiyin və mənim üçün asanlaşdırdığın xeyrə möhtacam. Bu, onun halı ilə etdiyi bir dua idi; hal ilə dua etmək dil ilə istəməkdən daha təsirlidir. O, bu vəziyyətdə Rəbbinə dua edib yalvarmaqda davam edirdi. O iki qadın isə atalarının yanına gedib baş verənləri ona danışdılar.

İmam İbn Kəsirin təfsiri

Uca Allah buyurur: (Onların heyvanlarına su verdi.) Əbu Bəkr ibn Əbi Şeybə dedi: Abdullah bizə rəvayət etdi; İsrail bizə xəbər verdi; o, Əbu İshaqdan, o da Ömər ibn Meymundan, o da Ömər ibn əl-Xəttabdan (Allah ondan razı olsun) rəvayət etdi ki, Musa (əleyhis-səlam) Mədyən suyuna çatanda orada heyvanlarına su verən bir dəstə adam gördü. Onlar işi bitirəndə quyunun ağzına yenidən daşı qoydular. Onu yalnız on kişi qaldıra bilərdi.

Bu vaxt o, heyvanlarını suya yaxın buraxmayan iki qadın gördü. Musa dedi: «Sizə nə olub?» Onlar başlarına gələnləri ona danışdılar. Musa daşın yanına gedib onu qaldırdı və sürüsünün heyvanları doyunca yalnız bir dəfə su çəkdi. İsnadı səhihdir.

Uca Allahın bu sözünə gəlincə: (Sonra kölgəyə çəkilib dedi: “Ey Rəbbim! Sənin mənə nazil edəcəyin hər bir xeyrə ehtiyacım var!”) İbn Abbas dedi: Musa Misirdən Mədyənə doğru yol aldı. Yemək olaraq yalnız tərəvəz və ağac yarpaqları var idi, ayaqyalın idi.

Mədyənə çatana qədər ayağındakı səndəllər düşmüşdü. O, Allahın yaratdıqlarının seçilmişi olduğu halda kölgədə oturmuşdu; aclıqdan qarnı kürəyinə yapışmışdı, hətta yediyi tərəvəzin yaşıllığı qarnının içindən görünürdü. O, xurmanın yarısına belə möhtac idi.

(“Kölgəyə”) ifadəsi barədə İbn Abbas, İbn Məsud və əs-Suddi onun bir ağacın altında oturduğunu söyləmişlər. İbn Cərir dedi: əl-Hüseyn ibn Amr əl-Ənkazi mənə rəvayət etdi; atam bizə rəvayət etdi; İsrail bizə rəvayət etdi; o, Əbu İshaqdan, o da Amr ibn Meymundan, o da Abdullahdan — yəni İbn Məsuddan — belə rəvayət etdi: «İki gecə dəvəyə minərək sürətlə yol getdim və səhər Mədyənə çatdım. Musanın sığındığı ağacın hansısı olduğunu soruşdum. Yaşıllığı təzə və gur olan bir ağac göstərdilər.

Ac dəvəm ona tərəf yönəldi, ağacdan yeməyə çalışdı, bir müddət çeynədikdən sonra yediyini ağzından çıxardı. Musa (əleyhis-səlam) üçün Allaha dua etdim, sonra oradan ayrıldım». İbn Məsuddan başqa bir rəvayətdə bildirilir ki, o, Allahın Musa ilə danışdığı ağaca getmişdi. Allah daha yaxşı bilir.

Əs-Suddi ağacın səmmər ağaclarından olduğunu söyləmişdir. Əta ibn əs-Saib dedi: Musa (Rəbbim, Sənin mənə nazil edəcəyin hər bir xeyrə ehtiyacım var!) deyəndə qadın onu eşitdi.

əl-Bəğəvinin təfsiri

(Onların heyvanlarına su verdi, sonra kölgəyə çəkildi.) Ağacın kölgəsinə. İstinin şiddətindən və ac olduğuna görə onun kölgəsində oturdu.

(Dedi: “Ey Rəbbim! Sənin mənə nazil edəcəyin hər bir xeyrə...”) Yəni yeməyə.

(Ehtiyacım var!) Dilçilər “li” hərfinin burada “ilə” mənasında olduğunu deyiblər. Ərəbcə “O, ona möhtacdır” və “O, ona ehtiyac duyur” deyilir. Deməli, “Sənin mənə nazil edəcəyin xeyrə ehtiyacım var” dedikdə, yeməyə möhtac və ehtiyacı olduğunu nəzərdə tuturdu.

O, aclığına görə yemək istəyirdi. İbn Abbas dedi: Uca Allahdan belini dik tutmağa kifayət edəcək bir tikə çörək istədi. Əl-Baqir dedi: O, bu sözləri söyləyəndə xurmanın yarısına belə möhtac idi. Səid ibn Cubeyr İbn Abbasdan rəvayət edir: Musa (Ey Rəbbim!

Sənin mənə nazil edəcəyin hər bir xeyrə ehtiyacım var!) deyəndə Allah yanında yaratdıqlarının ən şərəflisi idi, amma xurmanın yarısına möhtac qalmışdı. Mücahid dedi: O, yalnız çörək istəmişdi.

Dedilər ki, o iki qadın camaatdan qabaq, heyvanları qarınları doymuş və məmələri südlə dolu halda tez atalarının yanına qayıtdılar. Ataları onlara dedi: «Niyə belə tez qayıtdınız?» Onlar dedilər: «Bizə rəhm edən və heyvanlarımıza su verən saleh bir kişi gördük». Ataları onlardan birinə dedi: «Get, onu mənim yanıma çağır»