Аллахка толук муктаждык

Шейх Абдуррахман ас-Саадинин тафсири

Муса (ага Аллахтын саламы болсун) ал экөөнө боор ооруп, ырайым кылды: «Анан экөөнө койлорун сугарып берди». Ал алардан акы талап кылган жок жана Аллах Тааланын ыраазычылыгынан башка максаты да болгон эмес. Аларга койлорун сугарып бергенде, күн катуу ысып турган түш маалы эле. Буга анын: «Андан соң көлөкөгө бурулду»,— дегени далил.

Ал чарчагандан кийин көлөкөдө эс алды. Ошол учурда ал Раббисинен ырыскы сурап: «Оо, Раббим! Чындыгында, Сен мага түшүрө турган кандай жакшылык болбосун, мен ага муктажмын»,— деди. Башкача айтканда: «Сен мага жеткирип, насип кылган жакшылыкка муктажмын».

Бул — анын абалы менен кылган тилеги. Абалы менен тиленүү сөз менен тиленүүдөн да таасирдүүрөөк. Ал ушул абалда Раббисине жалбарып, Ага муктаждыгын билдире берди. Ал эми эки аял атасына барып, болгон окуяны айтып беришти.

Имам Ибн Касирдин тафсири

Аллах Таала: «Анан экөөнө койлорун сугарып берди»,— дейт. Абу Бакр ибн Аби Шайба мындай деди: «Бизге Абдуллах айтып берди: Исраил Абу Исхактан, ал Амр ибн Маймун ал-Аудийден, ал Умар ибн ал-Хаттабдан (Аллах андан ыраазы болсун) кабарлады: Муса (ага Аллахтын саламы болсун) Мадяндын суусуна жеткенде, ал жерде бир топ адам мал сугарып жатканын көрдү. Алар ишин бүтүргөн соң кудуктун оозуна ташты кайра коюшту. Аны он киши гана көтөрө алчу.

Ошондо ал эки аялдын койлорун суудан тосуп турганын көрүп: “Силердин жагдайыңар кандай?”— деп сурады. Алар ага болгон окуяны айтып беришти. Ал ташка барып, аны көтөрдү да, бир эле жолу суу тартып, койлорун кандыра сугарды». Бул — сахих иснад.

Аллахтын: «Андан соң көлөкөгө бурулуп: “Оо, Раббим! Чындыгында, Сен мага түшүрө турган кандай жакшылык болбосун, мен ага муктажмын”,— деди»,— деген сөзү тууралуу Ибн Аббас мындай деген: «Муса Мисирден Мадянга тамак-ашсыз жол тарткан; жегенге өсүмдүктөр менен дарактардын жалбырактарынан башка эч нерсеси жок эле. Жылаңаяк болгондуктан, Мадянга жеткенче бутундагы таманы түшүп калган. Ал Аллахтын жараткандарынын арасынан тандап алынган пенде болсо да, көлөкөгө отурду.

Ачкалыктан курсагы аркасына жабышып, жеген өсүмдүктөрдүн жашылдыгы курсагынын ичинен көрүнүп турчу. Ал курманын жарымына да муктаж эле».

«Көлөкөгө» деген сөз тууралуу Ибн Аббас, Ибн Масуд жана ас-Суддий: «Ал дарактын түбүнө отурду»,— дешкен. Ибн Жарир мындай деди: «Хусайн ибн Амр ал-Анқазий мага айтып берди: атасы бизге айтып берди: Исраил Абу Исхактан, ал Амр ибн Маймундан, ал Абдуллахтан — Ибн Масудду айтып жатат — кабарлады: “Мен төөгө минип, эки түн жол жүрүп, таң атканда Мадянга жеттим. Мусага баш калкалоочу болгон даракты сураштырдым. Ошондо жашыл, жайкалып турган бир даракты көрдүм.

Төөм ачка болгондуктан ага умтулду да, аны бир топко чейин чайнап, анан кайра оозунан чыгарып салды. Мен Муса үчүн Аллахка дуба кылып, андан соң жолума түштүм”». Ибн Масуддан келген башка бир риваятта ал Муса менен Аллах сүйлөшкөн даракка барганы айтылат. Муну Аллах жакшы билет.

Ас-Суддий ал дарак самур дарактарынан болгонун айткан. Ата ибн ас-Саиб мындай деди: «Муса: “Оо, Раббим! Чындыгында, Сен мага түшүрө турган кандай жакшылык болбосун, мен ага муктажмын”,— дегенде, аял аны угуп калган».

Аль-Багавинин тафсири

«Анан экөөнө койлорун сугарып берген соң, көлөкөгө бурулду» — дарактын көлөкөсүнө. Катуу ысыктан жана ачка болгондуктан анын көлөкөсүнө отурду.

«Анан: “Оо, Раббим! Сен түшүрө турган кандай жакшылык болбосун...”» — бул жерде тамак-аш айтылган.

«...мен ага муктажмын». Тилчилер «лам» тамгасы бул жерде «ила» — «карай» деген мааниде келет дешет. «Ал ага муктаж» жана «ал ага муктаж» деп айтууга болот. Мааниси: «Сен мага түшүргөн кандай жакшылык болбосун, башкача айтканда, тамак-ашты, мен ага муктажмын».

Ал ачка болгондуктан тамак сураган. Ибн Аббас: «Ал денесин түз кармап турууга жеткидей бир үзүм нан сурады»,— деген. Ал-Бақир: «Ал муну айтканда, курманын жарымына да муктаж эле»,— деген. Ибн Аббастан Саид ибн Жубайр мындай деп риваят кылган: «Муса: “Оо, Раббим!

Чындыгында, Сен мага түшүрө турган кандай жакшылык болбосун, мен ага муктажмын”,— деп айткан. Ал Аллахтын эң ардактуу пендеси болсо да, курманын жарымына муктаж болгон». Мужахид: «Ал нан гана сураган»,— деген.

Эки аял атасына элден мурда шашылыш кайтып келишкен. Койлору сүткө толгон эле. Атасы алардан: «Эмнеге мынчалык эрте келдиңер?»— деп сурады. Алар: «Бизге ырайым кылып, койлорубузду сугарып берген салих бир кишиге жолуктук»,— дешти. Ошондо атасы экөөнүн бирине: «Бар да, аны мага чакырып кел»,— деди.