Изҳори ниёз ба ризқу ёрӣ

Тафсири шайх Абдурраҳмон ас-Саъдӣ

Мӯсо (алайҳиссалом) ба он ду зан дилсӯзӣ кард ва ба онҳо раҳм намуд: «Пас барои он ду об дод», бе он ки аз онҳо музд талаб кунад ва ҳадафе ҷуз ризои Худои Таъоло дошта бошад. Чун ба он ду об дод — ин дар вақти гармии шадиди нисфи рӯз буд, чунонки аз сухани Ӯ бармеояд: «Сипас ба сӯйи соя рӯ овард» — то пас аз ранҷу заҳмат дар он соя ором гирад. Дар он ҳолат, аз Парвардигораш ризқ талаб карда гуфт: «Парвардигоро, ман ба ҳар хайре, ки бароям бифиристӣ, сахт ниёзмандам», яъне ман ба хайре, ки ба сӯям мефиристӣ ва бароям муяссар мегардонӣ, ниёзмандам.

Ин дуоест, ки ӯ бо ҳолати худ кард; дуо бо ҳол аз дуо бо забон таъсиргузортар аст. Ӯ дар он ҳол пайваста ба Парвардигораш дуо мекард ва бо зориву илтиҷо аз Ӯ мехост. Он ду зан бошанд, назди падари худ рафтанд ва ӯро аз воқеаи рухдода огоҳ карданд.

Тафсири имом Ибни Касир

Худои Таъоло мефармояд: «Пас барои он ду об дод». Абӯбакр ибни Абӯшайба гуфт: Абдуллоҳ ба мо ҳадис ривоят кард: Исроил ба мо хабар дод, аз Абӯисҳоқ, аз Амр ибни Маймун ал-Авдӣ, аз Умар ибни Хаттоб (разияллоҳу анҳу), ки Мӯсо (алайҳиссалом) чун ба обгоҳи Мадян расид, гурӯҳе аз мардумро дид, ки чорпоёнашонро об медоданд. Умар гуфт: Вақте онҳо тамом карданд, сангро боз болои чоҳ гузоштанд; бардоштани он танҳо ба дасти даҳ мард имкон дошт. Ногаҳон Мӯсо ду занро дид, ки чорпоёнашонро аз наздик шудан ба об нигоҳ медоштанд.

Гуфт: «Шуморо чӣ шудааст?» Онҳо саргузашти худро барояш гуфтанд. Ӯ назди санг рафт ва онро бардошт, сипас танҳо як сатил об кашид ва гӯсфандони он дуро сероб кард. Исноди ин ривоят саҳеҳ аст.

Сухани Ӯ: «Сипас ба сӯйи соя рӯ овард ва гуфт: “Парвардигоро, ман ба ҳар хайре, ки бароям бифиристӣ, сахт ниёзмандам”». Ибни Аббос гуфт: Мӯсо аз Миср ба сӯи Мадян роҳ пеш гирифт. Ба ҷуз гиёҳ ва барги дарахтон хӯроке надошт ва пойлуч буд. Ҳанӯз ба Мадян нарасида буд, ки кафши пояш афтод.

Дар соя нишаст, дар ҳоле ки ӯ баргузидаи Худо аз миёни офаридагонаш буд; шикамаш аз гуруснагӣ ба пушташ часпида буд ва сабзии гиёҳ аз даруни шикамаш намудор мешуд. Ӯ ҳатто ба нисфи хурмое ниёзманд буд.

Дар бораи сухани Ӯ: «Ба сӯйи соя» — Ибни Аббос, Ибни Масъуд ва Саддӣ гуфтаанд, ки ӯ зери дарахте нишаст. Ибни Ҷарир гуфт: Ҳусайн ибни Амр ал-Анқазӣ ба ман ҳадис гуфт: падарам ба мо ҳадис гуфт: Исроил ба мо ҳадис гуфт, аз Абӯисҳоқ, аз Амр ибни Маймун, аз Абдуллоҳ — яъне Ибни Масъуд — ки гуфт: «Ман ду шабу рӯз шутурро тез рондам, то субҳ ба Мадян расидам. Дар бораи дарахте, ки Мӯсо назди он паноҳ гирифта буд, пурсидам. Дарахти сабзу хуррамеро нишон доданд.

Шутурам, ки гурусна буд, ба сӯйи он майл кард ва онро гирифт; каме онро хоида, баъд берун андохт. Пас барои Мӯсо (алайҳиссалом) дуо кардам ва сипас баргаштам». Дар ривояти дигаре аз Ибни Масъуд омадааст, ки ӯ ба назди дарахте рафт, ки Худо аз он ҷо бо Мӯсо сухан гуфта буд, чунонки баъдан хоҳад омад. Худо донотар аст.

Саддӣ гуфт: Он дарахт аз навъи дарахтони самур буд. Ато ибни Соиб гуфт: Вақте Мӯсо гуфт: «Парвардигоро, ман ба ҳар хайре, ки бароям бифиристӣ, сахт ниёзмандам», он зан сухани ӯро шунид.

Тафсири ал-Бағавӣ

«Пас барои он ду об дод, сипас ба сӯйи соя рӯ овард» — сояи дарахт. Аз шиддати гармӣ ва аз гуруснагӣ дар сояи он нишаст.

«Ва гуфт: “Парвардигоро, ман ба ҳар хайре, ки бароям бифиристӣ...”» — яъне ғизо.

«...сахт ниёзмандам». Забоншиносон гуфтаанд, ки ҳарфи «лом» дар ин ҷо ба маънои «ба сӯйи» аст. Мегӯянд: «Ӯ фақири он аст» ва «фақири он шудааст», яъне ба он ниёз дорад. Маънои сухан ин аст: «Ман ба ҳар хайре, ки бароям мефиристӣ» — яъне ғизо — ниёзманду муҳтоҷам. Ӯ аз сабаби гуруснагӣ ғизо мехост.

Ибни Аббос гуфт: Ӯ аз Худои Таъоло як пора нон хост, то пушташро рост нигоҳ дорад. Боқир гуфт: Ӯ ин суханро гуфт, дар ҳоле ки ба нисфи хурмое ниёз дошт. Саид ибни Ҷубайр аз Ибни Аббос ривоят кард: Мӯсо гуфт: «Парвардигоро, ман ба ҳар хайре, ки бароям бифиристӣ, сахт ниёзмандам», ҳол он ки ӯ гиромитарини офаридагони Худо назди Ӯ буд; бо вуҷуди ин, ба нисфи хурмое муҳтоҷ шуд. Муҷоҳид гуфт: Ӯ танҳо нон хост.

Гуфтаанд: Вақте он ду зан зудтар аз дигарон ба назди падарашон баргаштанд ва гӯсфандонашон серобу шикамашон пур буд, падар ба онҳо гуфт: «Чаро ин қадар зуд баргаштед?» Онҳо гуфтанд: «Марди солеҳеро дидем, ки ба мо раҳм кард ва гӯсфандони моро об дод». Падарашон ба яке аз он ду гуфт: «Бирав ва ӯро назди ман бихон».