Kadhannaa Muusaa yeroo rakkinaa

Tafsiira Sheekh Abdurrahmaan As-Sa'dii

Muusaan (عليه السلام) dubartoota lamaan sanaaf garaa laafeefii rahmata godhe; «Isaaniif bishaan obaase»; isaan irraa mindaa hin eegne, kaayyoon isaas fuula Rabbii olta’aa qofa barbaaduu ture. Yeroo isaan obaase sun ho’a cimaa ture, guyyaa walakkaa ta’uu isaa jecha Rabbii «Ergasii gaaddisa dhaqe» jedhu irraa hubanna; dadhabbii booda gaaddisa sana keessatti boqote. Haala sana keessatti, rizqii Rabbii isaa irraa barbaadaa, «Gooftaa kiyya! Dhugumatti, ani toltuu Ati gara koo buuftu fi naaf mijeessitu hundaaf hiyyeessa, kan si barbaadu dha» jedhe.

Kun haalasaatiin kadhachuu isaa ti; haalasaatiin kadhachuun afaaniin kadhachuu irra caala. Haala kana keessatti yeroo dheeraaf Gooftaa isaa kadhachaa, isa kadhatee gara isaa of gadi qabuun jiraate. Dubartoonni lamaan garuu gara abbaa isaanii deebi’anii waan ta’e itti himan.

Tafsiira Imaam Ibn Kasiir

Rabbiin olta’aan ni jedhe: «Isaaniif bishaan obaase». Abuu Bakr ibn Abii Shaybah akkana jedhe: ‘Abdullaah nuuf odeesse; Israa’iil nuuf hime, Abuu Ishaaq irraa, ‘Amr ibn Maymuun al-Awdii irraa, ‘Umar ibn al-Khaxxaab (رضي الله عنه) irraa: Muusaan (عليه السلام) yeroo bishaan Maadyan bira ga’u, namoota baay’ee achi irratti bishaan obaasaa jiran arge. Yeroo isaan xumuran, dhagaa boolla bishaanii irra kaa’an; namoonni kudhan malee ol kaasuu hin dandeenye. Yeroo san dubartoota lama horii isaanii dhoorgaa turan arge.

«Dhimmii keessan maal?» jedhee gaafate. Isaanis waan isaan mudate itti himan. Innis gara dhagaa sana dhaqee ol kaase; ergasii bishaan qodaa tokko qofa baasee horiin isaanii quufe. Sanadni hadiisaa kun sahiiha.

Jecha Rabbii: «Ergasii gaaddisa dhaqe, “Gooftaa kiyya! Dhugumatti, ani toltuu Ati gara koo buuftu hundaaf hiyyeessa, kan si barbaadu dha” jedhe» ilaalchisee, Ibn ‘Abbaas akkana jedhe: Muusaan Gibxii irraa ka’ee gara Maadyan deeme; nyaanni isaa kuduraa fi baala mukaatii malee homaa hin turre. Miila qullaa deemaa ture; Maadyan osoo hin ga’in hanga kopheen miila isaa irraa cite. Inni gaaddisa keessa taa’e; inni filatamaa uumamtoota Rabbii ture.

Beelaan garaan isaa dugda isaa tuqe; magariisni kuduraa garaa isaa keessaa ni mul’ata ture; kutaa timiraallee argachuuf baay’ee rakkataa ture.

«Gara gaaddisaa» jechuun ilaalchisee, Ibn ‘Abbaas, Ibn Mas’uud fi as-Suddii, muka jalatti akka taa’e jedhan. Ibn Jariir akkana jedhe: al-Husayn ibn ‘Amr al-‘Anqazii naaf odeesse; abbaa isaa nuuf hime; Israa’iil nuuf hime, Abuu Ishaaq irraa, ‘Amr ibn Maymuun irraa, ‘Abdullaah — inni Ibn Mas’uud — irraa: «Ani gaala koo irratti halkanii lama ariifadhee, ganama Maadyan ga’e. Muka Muusaan itti baqatee gaaddisa godhate sanaan gaafadhe. Muka magariisaa baala isaa socho’u argadhe.

Gaalli koos beela’aa ture; gara isheetti qajeelchee baala sana nyaachuuf yaale; yeroo muraasaaf afaan isaatiin hiixatee, achiis tufee baase. Ani Muusaaf (عليه السلام) Rabbii kadhadhee, achiis deebi’e». Riwaayaan biraa Ibn Mas’uud irraa akka inni gara muka Rabbiin Muusaatti dubbate sana dhaqee ture hima; Rabbiin sirriitti beeka. As-Suddii immoo muka sana muka samar jedhe.

‘Ataa ibn as-Saa’ib akkana jedhe: Yeroo Muusaan «Gooftaa kiyya! Dhugumatti, ani toltuu Ati gara koo buuftu hundaaf hiyyeessa, kan si barbaadu dha» jedhe, dubartiin sun isa dhageesse.

Tafsiira Al-Baghawii

«Isaaniif bishaan obaase, ergasii gara gaaddisaa dhaqe»; gaaddisa muka tokkoo jechuu dha. Ho’a cimaa keessa, beela’ees gaaddisa isaa jalatti taa’e.

«Gooftaa kiyya! Dhugumatti, ani toltuu Ati gara koo buuftu hundaaf hiyyeessa, kan si barbaadu dha.» «Toltuu» jechuun nyaata. «Hiyyeessa, kan barbaadu» jechuu isaa irratti, hayyoonni afaan Arabaa keessatti laamni «gara» jechuu akka ta’e jedhu; «isaaf hiyyeessa» fi «isaaf hiyyeessa, gara isaatti» jedhama.

Hiikni isaa: toltuu Ati gara koo buuftu, jechuun nyaata, nan barbaada; hiyyeessa, kan isa barbaadu dha. Beela isaa irraa kan ka’e nyaata gaafachaa ture. Ibn ‘Abbaas akkana jedhe: Rabbiin irraa caccabaa buddeenaa tokko, humna isaatiin ittiin dhaabbatu gaafate. Al-Baaqir akkana jedhe: Muusaan jecha sana yeroo jedhu kutaa timiraa tokko illee barbaadaa ture.

Sa’iid ibn Jubayr Ibn ‘Abbaas irraa akkana jedhe: Muusaan «Gooftaa kiyya! Dhugumatti, ani toltuu Ati gara koo buuftu hundaaf hiyyeessa, kan si barbaadu dha» jedhe; inni uumamtoota Rabbii biratti hunda irra kabajamaa ture, ta’us caccabaa timiraa tokko illee barbaadaa ture. Mujaahid akkana jedhe: Buddeena qofa gaafate.

Dubartoonni lamaan gara abbaa isaanii ariitiidhaan namoota dura deebi’an; horiin isaanii mar’atee, garaan isaa guutee ture. Abbaan isaanii, «Maaliif ariitiin deebitan?» jedhee isaan gaafate. Isaanis, «Nama gaarii tokko argine; inni nuuf garaa laafe, horii keenyaafis bishaan obaase» jedhan. Innis dubartoota keessaa tokkoon, «Dhaqiitii isa naaf waami» jedhe.