Memohon Rezeki dan Pertolongan

Tafsir Syeikh ‘Abd al-Rahman al-Sa‘di

Musa عليه السلام berasa belas kasihan terhadap kedua-dua wanita itu lalu membantu mereka (فَسَقَى لَهُمَا), tanpa meminta upah daripada mereka dan tanpa tujuan lain selain mengharapkan keredaan Allah تعالى. Setelah memberi minum kepada ternakan mereka, pada waktu panas terik di tengah hari—sebagaimana dapat difahami daripada firman-Nya, (ثُمَّ تَوَلَّى إِلَى الظِّلِّ)—Musa pergi ke tempat teduh untuk berehat selepas penat berusaha.

Dalam keadaan itu, dia berkata (فَقَالَ), sambil memohon rezeki daripada Tuhannya: (رَبِّ إِنِّي لِمَا أَنْزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ), yakni: “Sesungguhnya aku sangat memerlukan kebaikan yang Engkau sampaikan kepadaku dan mudahkan untukku.” Permohonan ini disampaikan melalui keadaannya; permohonan melalui keadaan lebih berkesan daripada permohonan dengan kata-kata. Dia terus berada dalam keadaan itu, berdoa dan merendahkan diri di hadapan Tuhannya. Adapun kedua-dua wanita itu, mereka pulang kepada ayah mereka lalu menceritakan apa yang telah berlaku.

Tafsir Imam Ibn Kathir

Allah تعالى berfirman: (فَسَقَى لَهُمَا) — “Lalu Musa memberi minum kepada kedua-duanya.” Abu Bakr ibn Abi Shaybah berkata: Abdullah telah meriwayatkan kepada kami, Israel memberitakan kepada kami, daripada Abu Ishaq, daripada ‘Amr ibn Maymun al-Awdi, daripada ‘Umar ibn al-Khattab رضي الله عنه bahawa ketika Musa عليه السلام sampai di sumber air Madyan, beliau mendapati sekumpulan manusia sedang memberi minum ternakan. Setelah mereka selesai, mereka meletakkan kembali batu besar di atas perigi itu. Batu itu hanya mampu diangkat oleh sepuluh orang lelaki.

Tiba-tiba beliau melihat dua orang wanita sedang menahan ternakan mereka daripada menghampiri sumber air. Musa bertanya, “Apakah urusan kamu berdua?” Mereka pun menceritakan keadaan mereka. Lalu Musa pergi ke batu itu dan mengangkatnya.

Kemudian beliau hanya mencedok air sekali dengan timba besar, sehingga ternakan itu puas minum. Sanad riwayat ini sahih.

Firman-Nya: (ثُمَّ تَوَلَّى إِلَى الظِّلِّ فَقَالَ رَبِّ إِنِّي لِمَا أَنْزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ) — “Kemudian dia pergi ke tempat teduh lalu berkata, ‘Wahai Tuhanku, sesungguhnya aku sangat memerlukan kebaikan yang Engkau turunkan kepadaku.’” Ibn ‘Abbas berkata: Musa berjalan dari Mesir ke Madyan tanpa membawa makanan selain sayur-sayuran dan daun-daun pokok. Beliau berjalan berkaki ayam, dan sebelum sampai ke Madyan, kasutnya sudah tercabut. Beliau duduk di tempat teduh, sedangkan beliau ialah insan pilihan Allah daripada kalangan makhluk-Nya.

Perutnya begitu kempis kerana lapar sehingga belakangnya, dan kehijauan sayur-sayuran yang dimakannya kelihatan dari dalam perutnya. Beliau benar-benar memerlukan walaupun hanya separuh biji kurma.

Tentang firman-Nya, (إِلَى الظِّلِّ) — “ke tempat teduh”, Ibn ‘Abbas, Ibn Mas‘ud dan al-Suddi berkata bahawa beliau duduk di bawah sepohon pokok. Ibn Jarir berkata: al-Husayn ibn ‘Amr al-‘Anqazi meriwayatkan kepadaku: ayahku meriwayatkan kepada kami, Israel meriwayatkan kepada kami, daripada Abu Ishaq, daripada ‘Amr ibn Maymun, daripada Abdullah—iaitu Ibn Mas‘ud—yang berkata: “Aku mengembara dengan bersungguh-sungguh di atas seekor unta selama dua malam, sehingga pada waktu pagi aku tiba di Madyan. Aku bertanya tentang pokok tempat Musa berlindung. Rupa-rupanya pokok itu hijau dan rendang.

Untaku yang lapar menuju ke situ. Untaku memakan pokok itu dengan bersungguh-sungguh selama beberapa ketika, kemudian memuntahkannya. Maka aku berdoa kepada Allah untuk Musa عليه السلام, lalu beredar.” Dalam riwayat lain daripada Ibn Mas‘ud disebut bahawa beliau pergi ke pokok tempat Allah berbicara dengan Musa, sebagaimana akan disebut kemudian.

Allah lebih mengetahui. Al-Suddi berkata bahawa pokok itu daripada jenis pokok samur. ‘Ata’ ibn al-Sa’ib berkata: Ketika Musa berkata, (رَبِّ إِنِّي لِمَا أَنْزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ), wanita itu mendengarnya.

Tafsir al-Baghawi

(فَسَقَى لَهُمَا ثُمَّ تَوَلَّى إِلَى الظِّلِّ) — “Lalu Musa memberi minum kepada kedua-duanya, kemudian pergi ke tempat teduh”: iaitu teduhan sepohon pokok. Disebabkan panas yang terik, beliau duduk di bawah teduhnya dalam keadaan lapar.

(فَقَالَ رَبِّ إِنِّي لِمَا أَنْزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ) — “Lalu dia berkata, ‘Wahai Tuhanku, sesungguhnya aku sangat memerlukan kebaikan yang Engkau turunkan kepadaku’”: iaitu makanan.

(فَقِيرٌ) — “sangat memerlukan”. Menurut ahli bahasa, huruf lām di sini membawa maksud “kepada”. Dikatakan: “Dia fakir terhadapnya” dan “dia fakir kepadanya”. Maksudnya: “Sesungguhnya aku sangat memerlukan kebaikan yang Engkau turunkan kepadaku,” yakni makanan.

Beliau memohon makanan kerana lapar. Ibn ‘Abbas berkata: Musa memohon kepada Allah agar diberikan sepotong roti untuk menguatkan tubuhnya. Al-Baqir berkata: Beliau mengucapkan doa itu ketika benar-benar memerlukan walaupun hanya separuh biji kurma. Sa‘id ibn Jubayr meriwayatkan daripada Ibn ‘Abbas: Musa berkata, “Wahai Tuhanku, sesungguhnya aku sangat memerlukan kebaikan yang Engkau turunkan kepadaku,” sedangkan beliau ialah antara makhluk-Nya yang paling mulia di sisi Allah; namun beliau benar-benar memerlukan walaupun hanya separuh biji kurma. Mujahid berkata: Beliau tidak memohon apa-apa selain roti.

Mereka berkata: Apabila kedua-dua wanita itu pulang kepada ayah mereka dengan segera, sebelum orang ramai pulang, ternakan mereka kenyang dan perutnya penuh. Ayah mereka bertanya, “Mengapa kamu berdua pulang begitu cepat?” Mereka menjawab, “Kami bertemu seorang lelaki yang soleh. Dia mengasihani kami lalu memberi minum kepada ternakan kami.”

Kemudian ayah mereka berkata kepada salah seorang daripada mereka, “Pergilah dan jemput dia datang kepadaku.”