پناه‌جویی از ستمگران و کافران

تفسیر شیخ عبدالرحمن السعدی

پس آنان، در پاسخ به آن فرمان، گفتند: «بر الله توکل کردیم. پروردگارا، ما را مایهٔ فتنه برای گروه ستمکاران قرار مده»؛ یعنی آنان را بر ما مسلط مکن تا ما را به فتنه اندازند، یا بر ما چیره شوند و در نتیجه خودشان به فتنه بیفتند و بگویند: «اگر آنان بر حق بودند، شکست نمی‌خوردند.»

«و به رحمت خویش ما را از گروه کافران نجات ده» تا از شرّ آنان در امان بمانیم و دینمان را به گونه‌ای برپا داریم که بتوانیم احکام آن را اجرا کنیم و آن را بی‌هیچ بازدارنده و معارضی آشکار سازیم.

تفسیر امام ابن کثیر

«و به رحمت خویش ما را نجات ده»؛ یعنی با رحمت و احسان خود ما را رهایی بخش.

«از گروه کافران»؛ یعنی کسانی که حق را انکار کردند و پوشاندند، در حالی که ما به تو ایمان آورده و بر تو توکل کرده‌ایم.

بنی‌اسرائیل نیز به این فرمان عمل کردند و گفتند: «بر الله توکل کردیم. پروردگارا، ما را مایهٔ فتنه برای گروه ستمکاران قرار مده»؛ یعنی آنان را بر ما پیروز و بر ما مسلط مکن، تا گمان کنند که تنها به این سبب بر ما مسلط شده‌اند که آنان بر حق و ما بر باطل هستیم؛ و در نتیجه به فتنه بیفتند. این معنا از ابومِجلَز و ابوالضحی روایت شده است. ابن ابی‌نجیح و چند تن دیگر از مجاهد نقل کرده‌اند که گفت: «ما را به دست قوم فرعون عذاب مکن و با عذابی از جانب خودت نیز گرفتارمان مساز؛ تا قوم فرعون بگویند: اگر آنان بر حق بودند، عذاب نمی‌شدند و ما بر آنان مسلط نمی‌شدیم؛ و در نتیجه به سبب ما به فتنه بیفتند.»

عبدالرازق گفت: ابن عیینه از ابن ابی‌نجیح، از مجاهد، دربارهٔ این سخن خداوند روایت کرد: «پروردگارا، ما را مایهٔ فتنه برای گروه ستمکاران قرار مده»؛ یعنی آنان را بر ما مسلط مکن تا ما را به فتنه اندازند.

تفسیر بغوی

«پس گفتند: بر الله توکل کردیم»؛ یعنی بر او تکیه و اعتماد کردیم. سپس دعا کردند و گفتند:

«پروردگارا، ما را مایهٔ فتنه برای گروه ستمکاران قرار مده»؛ یعنی آنان را بر ما چیره مکن و ما را به دست آنان هلاک مگردان، تا گمان نکنند که ما بر حق نبوده‌ایم و بر طغیانشان افزوده شود. مجاهد گفت: ما را با عذابی از جانب خودت عذاب مکن، تا قوم فرعون بگویند: «اگر آنان بر حق بودند، عذاب نمی‌شدند»؛ و گمان کنند که از ما بهترند و در نتیجه به فتنه بیفتند. «و به رحمت خویش ما را از گروه کافران نجات ده.»