ልጅ እና ወራሽ መለመን

የሼኽ አብዱርረሕማን አስ-ሰዕዲ ተፍሲር

ማለትም፦ ከባሮቻችንና ከመልእክተኞቻችን ዘከሪያን አስታውስ፤ በመጥቀስ አክብረው፣ በጎ ስራዎቹንና በጎ ባህሪያቱን አስፋፋ። ከእነዚህም መካከል ለሰዎች የነበረው ምክር፣ አላህም የራራለት መሆኑና ጌታውን «ጌታዬ ሆይ! ብቻዬን አትተወኝ» ብሎ መጣራቱ ያለበት ይህ ታላቅ በጎ ስራ ነው። ማለትም፦ «ጌታዬ ሆይ! አጥንቴ ደክሟል፤ ራሴም በሽበት ተሞልቷል፤ ጌታዬ ሆይ!

በልመናዬ በፍጹም ያልተሳካልኝ አልሆንኩም። እኔም ከእኔ በኋላ ዘመዶቼን [በሃይማኖት ጉዳይ] ፈርቻለሁ፤ ሚስቴም መካን ናት። ከአንተም ዘንድ ወራሽ ስጠኝ፤ እርሱም እኔንና ከያዕቆብ ቤተሰቦች የሆኑትን ይወርስ፤ ጌታዬ ሆይ! ተቀባይነት ያለውም አድርገው» ማለት ነው። ከእነዚህ አንቀጾች የተረዳነው፣ «ጌታዬ ሆይ! ብቻዬን አትተወኝ» ያለው ሞቱ ሲቃረብ፣ ከእርሱ በኋላ በአላህ ጥሪና ባሮቹን በመምከር ስራውን የሚቀጥል ማንም እንዳይኖር በመፍራቱ ነው።

በዘመኑም ብቻውን ሆኖ፣ በአከናወነው ስራ የሚደግፈውና የሚረዳው ተተኪ እንዳይኖረው ፈራ። «አንተም ከወራሾች ሁሉ በላጭ ነህ» ማለትም፦ ከሁሉ በኋላ የምትቀር፣ በመልካምም የምትተካኝ ከሁሉ በላጭ አንተ ነህ። ለባሮችህም ከእኔ ይልቅ አንተ ይበልጥ ራሪ ነህ። ነገር ግን ልቤ የሚረጋበት፣ ነፍሴ የምትረጋጋበትና ምንዳውም በመልካም ስራዎቼ ሚዛን የሚጨመርበትን ነገር እፈልጋለሁ።

የኢማም ኢብን ከሲር ተፍሲር

አላህ ከእርሱ በኋላ ነቢይ የሚሆን ልጅ እንዲሰጠው ሲለምን ስለ ባሪያው ዘከሪያ ይነግራል። ታሪኩ በ«መርየም» ምዕራፍ መጀመሪያና በ«አሊ ዒምራን» ምዕራፍም በዝርዝር አስቀድሞ ተጠቅሷል፤ እዚህ ግን ከእነዚያ አጭር ነው። «ጌታውን በጠራ ጊዜ» ማለትም፦ ከሕዝቦቹ ተሰውሮ ጌታውን ለመነ። «ጌታዬ ሆይ! ብቻዬን አትተወኝ» ማለትም፦ ልጅና ከእኔ በኋላ በሰዎች መካከል የሚተካኝ ወራሽ አይኖረኝም፤ [ልጅና ወራሽ ስጠኝ]። «አንተም ከወራሾች ሁሉ በላጭ ነህ» የሚለው ለጥያቄው ተስማሚ የሆነ ልመናና ውዳሴ ነው።

የአል-በጋዊ ተፍሲር

የአላህ ቃል፦ «ዘከሪያንም ጌታውን በጠራ ጊዜ»፤ ጌታውን ለመነ። «ጌታዬ ሆይ! ብቻዬን አትተወኝ» ማለትም፦ ብቸኛ ሆኜ፣ ልጅ ሳይኖረኝ አትተወኝ፤ ወራሽም ስጠኝ። «አንተም ከወራሾች ሁሉ በላጭ ነህ»፤ ይህ ፍጡራን ከጠፉ በኋላ የሚቀር መሆኑንና በሕይወት ከሚቀሩት ሁሉ በላጭ መሆኑን የሚገልጽ የአላህ ውዳሴ ነው።