رَبِّ لَا تَذَرْنِي، فَرْدًا، وَأَنْتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ.
رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنْتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ
آڊيو لوڊ نه ٿي سگهيو. پوءِ ڪوشش ڪريو.
۽ زڪريا (جو قصّو ياد ڪر) جڏھن پنھنجي پالڻھار کي سڏيائين ته اي منھنجا پالڻھار مون کي ھيڪلو نه ڇڏ ۽ تون چڱو وارث آھين.
هن دعا ۾ «لَا تَذَرْنِي» (مون کي نه ڇڏ) جي منع واري صيغي ۽ خالق جي واکاڻ جو بيان آهي. زڪريا عليه السلام اڪيلائي ۽ پوڙهائپ ۾ اولاد عطا ڪرڻ جي دعا ڪئي.
شيخ عبدالرحمان السعدي جي تفسير
يعني: اسان جي ٻانهي ۽ رسول زڪريا جو ذڪر ڪر، سندس شان بلند ڪندي ۽ سندس چڱاين ۽ فضيلتن کي بيان ڪندي؛ انهن مان هڪ اها وڏي فضيلت آهي، جنهن ۾ ماڻهن لاءِ سندس خيرخواهي ۽ الله جي سندس مٿان رحمت شامل آهي. هن پنهنجي پالڻهار کي سڏيو: «اي منهنجا پالڻهار! مون کي اڪيلو نه ڇڏ.» يعني جيئن هن چيو: «اي منهنجا پالڻهار!
بيشڪ منهنجون هڏيون ڪمزور ٿي ويون آهن، منهنجو مٿو پوڙهائپ سان اڇو ٿي ويو آهي، ۽ اي منهنجا پالڻهار! توکان دعا گهرڻ ۾ مان ڪڏهن به محروم نه رهيو آهيان. ۽ مون کي پنهنجي پٺيان رهندڙ مائٽن کان انديشو آهي، ۽ منهنجي زال سنڍ آهي؛ تنهنڪري مون کي پنهنجي طرفان ڪو وارث عطا ڪر، جيڪو منهنجو ۽ يعقوب جي گهراڻي جو وارث ٿئي، ۽ اي منهنجا پالڻهار! ان کي پسنديده بڻاءِ.»
انهن آيتن مان معلوم ٿئي ٿو ته سندس چوڻ «اي منهنجا پالڻهار! مون کي اڪيلو نه ڇڏ» جو سبب اهو هو ته جڏهن سندس اجل ويجهو ٿيو ته کيس ڊپ ٿيو ته سندس پٺيان ڪو به الله ڏانهن سڏڻ ۽ الله جي ٻانهن کي نصيحت ڪرڻ ۾ سندس جاءِ نه وٺندو؛ پنهنجي زماني ۾ هو اڪيلو رهجي ويندو، ۽ اهڙو ڪو جانشين نه هوندو جيڪو سندس ڪم ۾ مددگار ٿئي. «۽ تون سڀني کان بهتر وارث آهين» يعني تون سڀني کان وڌيڪ باقي رهندڙ آهين، ۽ منهنجي پٺيان خير سان رهندڙن ۾ سڀ کان بهتر آهين؛ تون پنهنجي ٻانهن تي مون کان وڌيڪ رحم ڪندڙ آهين. پر مان اهڙي شيءِ چاهيان ٿو، جنهن سان منهنجي دل کي اطمينان ۽ منهنجي نفس کي سڪون ملي، ۽ جنهن جو ثواب منهنجي عملن جي ترازيءَ ۾ وڌي.
امام ابن ڪثير جي تفسير
الله تعالى پنهنجي ٻانهي زڪريا جو ذڪر ڪري ٿو، جڏهن هن الله کان دعا گهري ته کيس اهڙو پٽ عطا ڪري، جيڪو سندس پٺيان نبي ٿئي. هي قصو اڳي سورة مريم جي شروع ۾ ۽ سورة آل عمران ۾ تفصيل سان گذري چڪو آهي؛ هتي ان کان مختصر بيان آهي. «جڏهن هن پنهنجي پالڻهار کي سڏيو» يعني پنهنجي قوم کان لڪي دعا ڪيائين: «اي منهنجا پالڻهار! مون کي اڪيلو نه ڇڏ» يعني مون کي نه اولاد آهي ۽ نه اهڙو وارث، جيڪو منهنجي پٺيان ماڻهن جي وچ ۾ منهنجي جاءِ وٺي.
«۽ تون سڀني کان بهتر وارث آهين» هيءَ دعا به آهي ۽ واکاڻ به، جيڪا سندس سوال سان مناسبت رکي ٿي.
البغوي جي تفسير
الله عز وجل جو فرمان آهي: «۽ زڪريا، جڏهن هن پنهنجي پالڻهار کي سڏيو» يعني هن پنهنجي پالڻهار کان دعا گهري. «اي منهنجا پالڻهار! مون کي اڪيلو نه ڇڏ» يعني مون کي اهڙي اڪيلي حالت ۾ نه رک، جو مون کي اولاد نه هجي، ۽ مون کي ڪو وارث عطا ڪر. «۽ تون سڀني کان بهتر وارث آهين» هي الله تعالى جي واکاڻ آهي ته هو مخلوق جي فنا ٿيڻ کان پوءِ باقي رهندڙ آهي، ۽ جيئري رهندڙن ۾ سڀ کان بهتر آهي.
صحيح البخاري (№ 3371) ۾ نيڪ نبين جي فضيلت بابت روايت آهي، جيڪي اميد ۽ خوف سان الله تعالى کان دعا گهرندا هئا.